Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 5

5.1

itiśrīvaikhānase bhagavacchāstrebhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre caturtho 'dhyāyaḥ
atha pañcamo 'dhyāyaḥ
prāsādalakṣaṇam.
athavakṣyeviśeṣeṇa prāsādānāntulakṣaṇam /
prasādaṅkuruteyena prāsādair atikīrtitam

5.2

aṅgulabhedaḥ
trividhantusamākhyātamaṅgulaṃsyātpramāṇataḥ /
mānāṅgulantuprathamaṃ mātrāṅgulamataḥparam

5.3

tṛtīyantusamākhyātaṃ dehalabdhapramāṇataḥ /
rathareṇvaṇuraṣṭābhirīkṣāyū kāyavāstathā

5.4

kramaśo 'ṣṭakuṇairviddhi mānāṅgulamitismṛtam /
madhyamāṅgulimadhyantu paryamātrāṅguliṃsmṛtam

5.5

pratimāyāvibhāgena tālagaṇyena? bhājanam /
aṅgulantu samākhyātaṃ dehalabdhapramāṇataḥ

5.6

prāsādamaṇḍapānāñca mānāṅgulavidhānataḥ /
yāgopakaraṇānāstu mātrāṅgulavidhānataḥ

5.7

dehalabdhapramāṇena pratimāṅkārayettathā /
aṅgulaiḥkiṣkurityuktaṃ caturviṃśatibhistathā

5.8

pañcaviṃśatibhiścaiva prājāpatyamudāhṛtam /
ṣaḍvintiśadhannurmuṣṭhi saptaviṃśaddhanugranhaḥ

5.9

hastānāṃlakṣaṇaṃproktaṃ mānāṅgulavidhānataḥ /
ekatalādikalpanam
trihastādisamārabhya navahastāntamevaca

5.10

ayugmairathahastaistukuryādekatalaṃbudhaḥ /
dvitalantutataḥkuryātsatrayodaśahastakaiḥ

5.11

pañcādhikadaśaihanstaiprāsādassyāttribhūmikaḥ /
talaṃpratyadhikaṅkuryāt ṣaḍḍhastantuviśeṣataḥ

5.12

ādvādaśatalādevaṃ kuryādvistāramānakam /
vistāradviguṇotsedha muttamantupracakṣate

5.13

vistāraṃsaptadhākṛtvā dvādaśāṃśantumadhyamam /
ekādaśāṃśamadhamaṃ vistāresaptadhākṛte

5.14

ādvādaśatalādevamutsedhantuvidhīyate /
prāṅmukhodaṅmukhaissūtraiḥ(?) padaṅkuryāttuṣoḍhaśam

5.15

gabhangehassamākhyāto madhyamantucatuṣpadam /
bāhyatodvādaśapadaṃ bhittyarthamupakalpayet

5.16

ṣaḍbhiṣṣaḍbhistadhāsūtraiḥ(?) padānāṃpañcaviṃśatiḥ /
navagabhangṛhaṃmathyebhittyarthaṃ śeṣamucyate

5.17

trividhantusamākhyātaṃ? prāsādākṛtayastathā /
nāgarandrāviḍañceti vesarañcatridhābhavet

5.18

nthūpyantañcaturaśraṃsyān nāgaraṃsamudāhṛtam /
kaṇṭhaprabhṛticāṣṭāśraṃ prāsādandrāviḍaṃbhavet

5.19

kaṇṭhaprabhṛtivṛttaṃya dvesarantatpracakṣate /
beraḥpūrvaṃsthitoyatra tatraberavaśādbhavet

5.20

yāvadberantribhāgaikaṃ vistāraṃpīṭhamevahi /
pīṭhasyatriguṇaṅgabhaṃn garbhārdhaṃbhittirucyate

5.21

gabhangehatribhāgaikaṃ bhittiṃvātatrakārayet /
agratomaṇḍapaṅkuryāt prāsādasamavistṛtam

5.22

prāsādasya samāyāmaṃ daśāṃśaṃmukhamaṇḍapam /
prāsādasyāgratodvāraṃ prakuryāllakṣaṇānvitam

5.23

vrateruparisīmāntaṃ dvārasyotsedhaucyate /
uttamandvāravistāramutsethārdhamudāhṛtam

5.24

utsedhārdha daśāṃśena hīnaṃmadhyamamucyate /
viṃśatyāparihīnaṃsyā dvistāramadhamaṃbhavet

5.25

kāyañcāpyanukāyañca kuryādutsedhamānataḥ /
bhāgamekamadhiṣṭhānamutse dhovasudhābhavet

5.26

pādāyāmodvibhāgassyād bhāgaḥprastāraucyate /
bhāgaḥkaṇṭhaitiproktaṃ dvibhāsaṃśikharaṃbhavet

5.27

bhāgasthyūpiritikhyāta mevamutsedhaucyate /
kāmamevaṃsamākhyāta manukāyamadhocyate

5.28

kuryātprāsādavistāraṃ caturviṃśatibhāgikam /
ekabhāgastuvistāraṃ bhāgamekantalantathā

5.29

daśāṅgulaṃscāddvitale tritaledvādaśāṅgulam /
yugāṅgulavivṛddhyātu kartavyaṃsyāttalaṃprati

5.30

pādamasyatuviṣkaṃbha maṣṭabhāgaṃvihīnakam /
staṃbhāgreṇaivagartavya manukāyapramāṇataḥ

5.31

upānasyatuviṣkaṃbha magrepādadvayaṃbhavet /
adhiṣṭhānantridhākṛtvā bhāgovaijagatībhavet

5.32

kumudantudvitīyena bhāgenaivatukārayet /
kṛtvāśeṣañcataṃbhānga mekāṃśainapaṭcaṭikām

5.33

kuryātsārdhenakaṇṭhantu śeṣaṃvājinamucyate /
pādabandhamitikhyātaṃ sarvakāryeṣupūjitam

5.34

pratikramaṃvākartavya madhiṣṭhānapramāṇataḥ /
jagatīntadvadevātha kumudaṃpṛttamucyate

5.35

bhāgenapūrvavatkṛtvā caturthaṃśeṣamācaret /
paṭṭikenaivakartavya megamastarikantathā

5.36

dvābhyāṃpratimukhaṅkuryāt pratikramamidaṃbavet /
adhiṣṭhānamitikhyātaṃ pādamānaṃpravakṣyate

5.37

caturaśramathāṣṭāśraṃ vṛttañcaivatridhābhavet /
kuṃbhayuktantathāke citkecitkuṃbhavihīnakam

5.38

kaicidvaikuṃbhamaṇībhyāṃ yuktaṃpādaṃsmarantihi /
vistāreṇasamaṃvāpi dviguṇaṃvāpimūlataḥ

5.39

caturaśramadhohitvā vṛttamaṣṭāśramevavā /
kartavyantuyadhāyukta mathavāṣoḍaśāśrakam

5.40

pādānāmākṛtiḥproktā kuṃbhalakṣaṇamucyate /
pādādhikamadhādhyarthaṃ pādonandviguṇantuvā

5.41

dviguṇantusamutsedhaṃ pādaviṣkaṃbhamānataḥ /
śrīkarañcandrakāstañca saumukhyaṃpriyadarśanam

5.42

yathākrameṇanāmāni kartavyāniviśeṣataḥ /
śrīkaraṃvṛttapādānāṃ kalāśrāṇāntathaivaca

5.43

caṃndrakāntamathāṣṭāśraṃ somakhaṇḍamitismṛtam /
atibhāreṣu staṃbheṣu priyadarśanamucyate

5.44

kṛtvānavāṃśakaṅkuṃbhaṃ bhāgamekaṃhṛducyate /
kuṃbhañcaturbhiraṃśaistu kaṇṭhabhāgamudāhṛtam

5.45

āsyamekāṃśamityuktaṃ śeṣaṅkuryāddvidaṇḍam /
ekenapadmakenaiva vṛttamekenavātathā

5.46

vistṛtau staṃbhavistārau dviguṇaukuṃbhamucyate /
adhyarthamāsyavistāraṃ hārodhāmūlapādavat?

5.47

vistāramevamuktaṃsyānmaṇḍailankṣaṇamucyate /
maṇḍaistripādamutsedhaṃ vistārantucatugunṇam

5.48

tribhāgaikaṃbhavetpadmaṃ vetramekantathaivaca /
bhāgāvāphalakārāmā vetrāvāpādarūpavat

5.49

pādāgrakarmamānena skandhaṅkuryādvidhānataḥ /
staṃbhāgrasamavistāraṃ vīrakāntantripādataḥ

5.50

tadūrdhvepādatāṅkuryādvistāraṃpādavistṛtam /
samantripādamardhaṃvā bodhikotsedhaucyate

5.51

tridaṇḍamadhamāyāme caturdaṇḍantumadhyamam /
uttamaṃpañcadaṇḍaṃsyā dbodhikotsedhaucyate

5.52

jagatyantekumudānte paṭṭikānte 'thavāpunaḥ /
jalaniryāṇamāgaṃnca nālaniganmanaṅkriyāt

5.53

haṃsapādantripādaṃvā vitastirvāviśeṣataḥ /
pratebānhyaviniṣkrāntyā nālīṃśailamayīntathā

5.54

gajoṣṭhasadṛśākārāṃ siṃhākṛtimukhottarām /
bhūtasiṃhopamāmūrdhvasāravārādhikārayet

5.55

dvidaṇḍañcatridaṇḍaṃvā gabhangehetuveśmanaḥ /
berodayasamaṃvātha dviguṇaṃvādhyarthamevavā

5.56

praṇālamūlavistāraṃ tribhāgaikāgravistaram /
vyāsatribhāgaṃbhāgonaṃ bahulantutribhāgabhām

5.57

vārisaṃcāragaṃbhīratāraṃ jhajhanralakṣaṇam /
animnonnatamābhitte stadātyaśraṅkramānnatam

5.58

sarvavādyasamāyuktaṃ tadāmaṅgalavācakaiḥ /
vāstuhomantataḥkṛtvā ācāryavūjayettataḥ

5.59

śilpinaṃpūjayetpaścātsumuhūrtesulagnake /
ācāryassuprasannātmā vāruṇaṃsūktamuccaret

5.60

takṣakasthsāpayennālīṃ susnigdhāṃsudṛḍhāṅkramāt /
beraprāsādagabhansya yāvattālasyacāvadhi

5.61

dhārāntukevalaṅkuryād bhittautālasyadhīmataḥ? /
śreṣṭhamadhyakaniṣṭhāni berasyasthāpanantridhā

5.62

dhārādalasamāptautu sthāpanañcottamaṃbhavet /
dvārabandhasyapūrvetu sthāpanaṃmadhyamaṃbhavet

5.63

mūrdhopalasyapūrvetu sthāpanaṃsyātkanīyasam /
yaḥkarotyanyathācāsmā dabhicārāyacaivahi

5.64

evaṃnālañcasaṃsthāpya prastarañcottarādikam /
viṣkaṃbhaṃpādavistāra mutsedhantrividhaṃbhavet

5.65

uttamantusamotsedhaṃ tripādaṃmadhyamaṃbhavet /
adhamañcārdhamutsedha muttamaṃsyādvidhānataḥ

5.66

staṃbhāgraikatribhāgaikaṃ tasyordhvepaṭṭikābhavet /
tatsamaṃniganmaṃproktaṃ paṭṭikālakṣaṇantvidam

5.67

dvibhāgenatadūrdhvetu kartavyaṃpadmapaṭṭikam /
dvidaṇḍantukapotaṃsyā dupānasamaniganmam

5.68

śeṣaṃprastāramānantu kartavyaṃpañcabhāgikam /
ekenapaṭṭikāṅkuryāt kaṇṭhamekenakārayet

5.69

dvābhyāntadūrdhve kartavyamekāṃśenatupaṭṭikām /
evaṃprastāramākhyātaṃ toraṇaṃvakṣyate 'thunā

5.70

pāśvanyoḥpṛṣṭhataścāpi kartavyanto raṇantathā /
prateruttarasīmānte toraṇasyāśrayobhavet

5.71

vistārantutadardhaṃsyā dvistāraṃpañcabhāgikam /
makarāṃśantriyaṃśena śeṣaṃpādamitismṛtam

5.72

pādāntarāgramadhavāvistārantoraṇasyatu /
pūrvoktamevakartavyaṃ makarāṃśapramāṇataḥ

5.73

pramāṇanto raṇasyoktaṃ nāsikāyāstulakṣaṇam /
vakṣyatetupramāṇena yathāśāstraviniścitam

5.74

gabhangehārdhavistāraṃ mahānāsītikīrtyate /
niganmantutadardhaṃsyāt tripādaṃsamamevacā

5.75

śikhareṣu caturdhikṣu kuryādekāntunāsikām /
vistārantutadardhaṃsyātka poteṣvaṣṭanāsikāḥ

5.76

kūṭasyalakṣaṇaṃproktaṃ kūṭaśālaṃvidhīyate /
kṛtvāprāsādaṣaḍbhāgamekabhāgaṃvidhīyate

5.77

bhāgenakūṭaśālaṃ syādbhāgārdhaṃpañcamaṃbhavet /
caturguṇaṃbhavetkūyaṃ śālāsyādgopurākṛtiḥ

5.78

śālāvistāramānena pāśvanyonānsikābhavet /
ekanāsikayāyuktaṃ pañjaraṃsamudāhṛtam

5.79

tataḥkaṇṭhārdhamānena śikharaṃvardhayettataḥ /
kaṇṭhāddvidaṇḍamityuktaṃ śikharasyatuniganmam

5.80

niganmādvartanādbāhye vardhanantutadardhakam /
sthūpiṅkubhasamāyuktaṃ kuryāddaṇḍaṃvidhānataḥ

5.81

vistārantatpramāṇena śikharantatracocyataṃ /
tadūrdhvekaṇṭhamityuktaṃ phalakācatadūrdhvataḥ

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc