Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 37

37.1

guhyādguhyatamo gopyassarvadā gurubhiḥ sadā iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ sihitāyāṃ prakīrṇādhikāre ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ.
atha saptatriṃśo 'dhyāyaḥ.
triyugadharma prapañcaḥ.
atha vakṣye laghūktena yugadharmāṃstataḥ param /
kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliśceti caturyugam

37.2

kṛtameva ca kartavyaṃ tasmin kāle yadīpsitam /
na tatradharmāḥsīdanti na ca kṣīyantivai prajāḥ

37.3

tataḥ kṛtayugaṃ proktamanvarthena guṇena vai /
na tasmin yugasaṃsargevyavāyo nendriyakṣayaḥ

37.4

nānūyā nāpi ruditaṃ na darpo na ca paiśunam /
na vigraho na vidveṣona mithyā nāpi vañcanam

37.5

na bhayaṃ na ca santāpo na lobho na ca mānitā /
tadā jyotiḥparaṃ brahma vaikhānasamanāmayam

37.6

yā gatir yogināmekā hyapunarbhavakāṅkṣiṇām /
viṣṇussarvātmako devaḥ śuklo nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

37.7

antaryāmiṇi tasmiṃstu sarvalokamaye harau /
svayaṃ śuklatvamāpanne sarvamacchaṃ bhaviṣyati

37.8

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāśśūdrāśca bhagavatparāḥ /
svakarmaniratāssarvebhavanti manujāḥ kṛte

37.9

samāśramaṃ samācāraṃ satyabhūtaṃ taporatam /
vijñānabharitaṃ sarvaṃ jagadbhavati santatam

37.10

eka vedasamāyuktā ekadharmavidhikriyāḥ /
pṛthagdharmāstveka vedā dharmamekamanuvratāḥ

37.11

caturāśramayustena karmaṇā kālayoginā /
akāmabhalasaṃyogāḥ prāpnuvanti parāṃ gatim

37.12

kṛte yuge catuṣpādaścāturvarṇyasya śāśvataḥ /
etatkṛtayugaṃ nāma traiguṇyaguṇavarjitam

37.13

tatastretāyugaṃ nāma yatra dharmastrī pādbhavet /
raktatāṃ tu samabhyeti harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ

37.14

satyapravṛttāśca narāḥ dānadharmaparāyaṇāḥ /
yajante vividhairyajñairnārāyaṇamanāmayam

37.15

brāhmaṇādyāssvadharmeṣu pravartante nirantaram /
yato dharmapade vṛddhā dvāparaṃ pratipedare

37.16

yugaṃ saṃśīnadharmatvāddvāparaṃ paricakṣate /
viṣṇuḥ pītatvamabhyeti vedaścāpi vibhajyate

37.17

dvipādbhavati vaidharmo dvāpare samupasthite /
dvivedāścaikavedāśca nirvedāśca tathā pare

37.18

vibhinnaśāstraniṣṭhāśca bhavanti vividhakriyāḥ /
prajā dānaparā bhūtvā dānaṃ śaṃsanti santatam

37.19

rājasaṃ bhāvamāśritya rājasī bhavati prajā /
sattvātpracyavamānānāṃ vyādhayo bhṛśadāruṇāḥ

37.20

atyāhitāni cānyāni bhaveṣyantyadharottaram /
kālasya hrasvatāyogāccaturthaṃ syādyugaṃ kaliḥ

37.21

pratyakṣarūpadhṛgdevo na kalau dṛśyate yataḥ /
kṛtādiṣviva tenaiva triyugaḥ kalirucyate

37.22

padenaikena vai dharmaḥ pravarteta kalau yuge /
tasmiṃstu samanuprāpte na dharmassaṃpravartate

37.23

tāmasaṃ yugamāsādya hariḥ kṛṣṇatvameti ca /
yaḥ kaścidatra dharmātmā kriyoyogarato bhavet

37.24

naraṃ dharmaparaṃ dṛṣṭvā sarve 'sūyāṃ prakurvate /
varṇāśramāśritācārāḥ praṇaśyantina saṃśayaḥ

37.25

vratācārāḥ praṇaśyanti dhyānayajñādayastathā /
upadravā janiṣyanti hyadharmasya pravartanāt

37.26

asūyāniratāssarve daṃbhācāraparāyaṇāḥ /
prajāścālpāyuṣassarve bhaviṣyantikalau yuge

37.27

sarvedharmāḥ praṇaśyanti kṛṣṇe kṛṣmatvamāgate /
yasmātkalirmahāghorassarvapāpasya sādhakaḥ

37.28

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāśśūdrā dharmaparāṅmukhāḥ /
ghore kaliyuge prāpte dvijā vedaparāṅmukhāḥ

37.29

vyājadharmaparāssarve vṛdhāhaṅkāra dūṣitāḥ /
sarvamākṣipyate nityaṃ naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ

37.30

ahamevādhika iti sarvo vivadate janaḥ /
adharmalolupāssarve tathā caiva dvijātayaḥ

37.31

atastvalpāyuṣassarve bhaviṣyanti kalau yuge /
alpāyuṣṭvānmanuṣyāṇāṃ na vidyāgrahaṇaṃ bhavet

37.32

vidyāgrahaṇaśūnyatvādadharmassaṃpravartate /
vyutkrameṇa prajāssarvā mriyante pāpatarparāḥ

37.33

brāhmaṇādyāstathā varṇāssaṃkīryante parasbaram /
kāmakrodhaparā mūḍhā vṛdhāhaṃ kārapūritāḥ

37.34

baddhavairā bhaviṣyanti parasparavadhepsavaḥ /
janāssarve dayāhīnā dākṣiṇya parivarjitā

37.35

śūdratulyā bhaviṣyanti tapassatyavivarjitāḥ /
uttamā nīcatāṃ yānti nīcāścottamatāṃ tathā

37.36

rājāno dravyaniratā lobhamohaparāyaṇāḥ /
dharmakañcukasaṃvītā dharmavidhvaṃsakāriṇaḥ

37.37

yo yo 'śvarathanāgāḍhyassa sa rājā bhaviṣyati /
kiṅkarāśca bhaviṣyanti śūdrāṇāṃ cadvijātayaḥ

37.38

mlecchāśca yunādyāśca pālayanti vasuṃdharām /
anāvṛṣṭibhayātprāyo gaganādattacakṣuṣaḥ

37.39

bhaviṣyanti narāssarve sadā kṣudbhayakātarāḥ /
kalau narābhaviṣyanti svalpabhāgyā bahuprajāḥ

37.40

pativākyamanādṛtya sadānyagṛhatatparāḥ /
duśśīlā duṣṭaśīleṣu kariṣyanti spṛhāṃ striyaḥ

37.41

paruṣānṛtabhāṣiṇyo dehasaṃskāra varjitāḥ /
vācālāśca bhaviṣyantikalau prāpte sadā striyaḥ

37.42

nagareṣu ca grāmeṣu prākārāṭṭādikān janāḥ /
corādibhayabhītāśca kāṣṭhayantrāṇi kurvate

37.43

durbhikṣakarapīḍābhiratīvopadrutā janāḥ /
godhūmānnayavānnāḍhyān deśān prāpsyanti duḥkhitāḥ

37.44

svakāryasiddhiparyantaṃ snihyantyanyeṣu mānavāḥ /
bhikṣavaścāpi mitrādisnehasaṃbandhayantritāḥ

37.45

annopādhinimittena śiṣyān gṛhṇanti sarvataḥ /
ubhābhyāmapi hastābhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ

37.46

kurvantyo bhartṛmukhyānāmājñāṃ bhetsyantyānādṛtāḥ /
pāṣaṇḍālāpaniratāḥ pāṣaṇḍijanasaṃginaḥ

37.47

bhaviṣyanti yadā viprā stadā vṛddhimiyātkaliḥ /
alpodakāstathā meghā alpasasyā vasuṃdharā

37.48

alpakṣīrāstathā gāvaḥ kṣīrātsarpirna jāyate /
ekavarṇā bhaviṣyanti varṇāścatvāra eva ca

37.49

nāsti varṇāntaraṃ tatralayaṃ yāsyanti mānavāḥ /
santassīdantyasantaśca vilasantisamantataḥ

37.50

maitrī parajane bhūyādvairaṃ ca svajane bhavet /
putrāḥ pitṛṣu jīvatsu mriyante ca tadagrataḥ

37.51

kalau kākiṇike 'pyarthe vigṛhya tyaktasauhṛdāḥ /
tyakṣyantihi priyān prāṇān haniṣyanti svabāndhavān

37.52

pāṣaṇḍapracuredharme dasyuprāyeṣu rājasu /
cauryānṛtavṛdhāhiṃsānānāvṛttiṣu vai nṛṣu

37.53

śūdraprāyeṣu varṇeṣu chāgaprāyeṣu goṣu ca /
kariṣyanti tathā śūdrāḥ pravrajyāliṅginau'dhamāḥ

37.54

kāṣāyaparinītāśca jaṭilā bhakmadhūsarāḥ /
aśaucāvakramatayaḥ parapākānnajīvinaḥ

37.55

devadvijanivāseṣu pūjāmicchanti pāpinaḥ /
bhaviṣyanti durātmānaḥ śūdrāḥ pravrajitās tathā

37.56

utkoca jīvinastatra mahāpāparatāstathā /
bhaviṣyantyatha pāṣaṇḍāḥ kāpālā bhikṣavodhamāḥ

37.57

dharmavidhvaṃsaśīlānāṃ dvijanāṃ rājavallabhāḥ /
śūdrā dharmān pravakṣyanti pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ

37.58

gītavādyaparā viprā vedavādaparāṅmukhāḥ /
bhaviṣyanti kalau prāpte śūdramārga pravartinaḥ

37.59

hartāro na ca dātārobhaviṣyanti kalau yuge /
viśvāsahīnāḥ piśunā vedadevadvijātiṣu

37.60

asaṃskṛto ktivaktāro rāgadveṣaparāstathā /
paramāyuścateṣāṃ syāttadā varṣāṇi ṣoḍaśa

37.61

pañcame vāthaḥvaṣṭhe vā varṣekanyā prasūyate /
sartpavarṣāṣṭavarṣāśca prasūyante tathā narāḥ

37.62

svakarmatyāginassarve kṛtaghnā bhinnavṛttayaḥ /
yācakāḥ piśunāścaiva bhaviṣyanti kalau yuge

37.63

parāvamānaniratā ātmastutiparāyaṇāḥ /
parasvaharaṇopāyacintakāḥ sarvadā narāḥ

37.64

nindāṃ kurvanti satataṃ pitṛmātṛkuleṣu tu /
vadanti vācā dharmāṃśca cetasā pāpalolupāḥ

37.65

chādayanti prayatnena svadoṣaṃ pāpakarmajam /
apāpe duṣkṛtaṃ samyagvivṛṇvanti narādhamāḥ

37.66

dharmamārgapravaktāraṃ tiraskurvanti pāpinaḥ /
bhaviṣyanti kalau prāpti rājāno mlecchajātayaḥ

37.67

dvijāśca kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścānyāśca jātayaḥ /
atyantakāminassarve saṃkīryante parasparam

37.68

na śiṣyo na guruḥ kaścinna putro na tathā pitā /
na bhāryā na patistatra bhavitā sarvasaṃkaraḥ

37.69

kalau ca te bhaviṣyanti dhanāḍhyā api yācakāḥ /
rasavikrayiṇaścāpi bhaviṣyanti kalau yuge

37.70

dharmapatnīṣu yacchanti patayo jāralakṣaṇam /
dviṣyanti pitaraṃ putrā guruṃ śiṣyādviṣanti ca

37.71

patiṃ ca vanitā dveṣṭi kalau prāptena saṃśayaḥ /
lobhābhibhūtamanasassarve duṣkarmaśālinaḥ

37.72

parānnalolupā nityaṃ bhaviṣyanti dvijātayaḥ /
parastrīniratāssarve paradravyaparāyaṇāḥ

37.73

martyāmiṣeṇa jīvanti duhantaścāpyajāvikān /
sarittīreṣu kuddālairopayiṣyanti cauṣadhīḥ

37.74

atyalpāni phalānyāsāṃ bhaviṣyanti kalau yuge /
veśyālāvaṇyaśīleṣu spṛhāṃ kurvanti yoṣitaḥ

37.75

dharmavighnā bhaviṣyanti striyaśca puruṣeṣu ca /
na kanyāṃ yācate kaścinna ca kanyāprado naraḥ

37.76

kanyā varāṃśca chandena grahīṣṭanti parasparam /
prāyaśaḥ kṛpaṇānāṃ ca bandhūnāṃ ca tadhā dvijāḥ

37.77

sādhūnāṃ vividhānāṃ ca vittānyapaharanti ca /
na yakṣyanti na hoṣyantina tapasyanti vai janāḥ

37.78

naiva dāsyanti dānādi nār'cayiṣyanti vā harim /
na dharme niviśiṣyanti hetuvādakathāśrayāḥ

37.79

apātreṣveva dānāni kurvanti ca tathā narāḥ /
kṣīropādhinimittena goṣu prītiṃ prakurvate

37.80

na kurvanti tathā viprāḥ snānaśaucādikāḥ kriyāḥ /
akālakarmaniratāḥ kūṭayuktiviśāradāḥ

37.81

devanindāparāścaiva vipranindāparāstathā /
tyaktapuṇḍraśikhāsūtrāścariṣyantidvijātayaḥ

37.82

viṣṇubhaktiparaṃ na syānmanaḥ kasyāpi jātu cit /
devapūjāparaṃ dṛṣṭvā sarve parihasanti ca

37.83

śāstroditāśca ye devāḥparivārā madhudviṣaḥ /
tān parityajya mohena narāḥ kālabalātkṛtāḥ

37.84

hetuvādaparān devān kariṣyantyaparāṃ stadā /
nirbadhnanti dvijāneva karārthaṃ rājakiṅkarāḥ

37.85

nādriyante dvijānanye kalau pāpasamākule /
dānayajña japādīnāṃ vikrīṇante phalaṃ dvijāḥ

37.86

pratigrahaṃ ca kurvante caṇḍālāderapi dvijāḥ /
śūdrastrīmaṅganiratā vidhavāsaṃgalolupāḥ

37.87

rajassvalānāṃ voḍhāro bhaviṣyanti kalau yuge /
śūdrānna pānaniratāḥ śūdraprāyā bhavanti ca

37.88

aṭṭaśūlājanapadāḥ śivaśūlāścatuṣpathāḥ /
pramadāḥ keśaśūlinyo bhaviṣyanti kalau yuge

37.89

kuhakāśca janāstatra hetuvādaviśāradāḥ /
pāṣaṇḍino bhaviṣyanti tiṣṭantyāśramanindakāḥ

37.90

na ca dvijātiśuśrūṣāṃ sarvadharmanivartinīm /
gṛhaprāyeṣvāśrameṣu yogiprāyeṣu bandhuṣu

37.91

tataśchānudinaṃ dharmassatyaṃ śaucaṃ dayā kṣamā /
kālena balinā sarvaṃ naśyatyāyurbalaṃ smṛtiḥ

37.92

vīttameva kalau nṝṇāṃ janmācāraguṇodayam /
dāṃpatye 'bhirucirheturmāyaiva vyavahārake

37.93

dharmanyāyavyavasthānāṃ kāraṇaṃ balameva hi /
strītvamevopabhoge svādvipratve sūtrameva hi

37.94

liṅgamevāśramakhyātāvanyāyo vṛttikāraṇam /
avṛttau cāpi daurbalyaṃ pāṇḍitye cāphalaṃ vacaḥ

37.95

svīkāra eva codvāhe snānamevāśucau smṛtam /
udaraṃbharitā svārthesatyatve dhārṣṭyameva hi

37.96

dākṣye kuṭuṃbabharaṇe yaśorthe dharmasevanam /
itthaṃ kaliyuge prāpte dharmassarvo 'pi jīryate

37.97

yadā māyānṛtaṃ tandrā nidrā hiṃsā viṣāyanam /
śoko moho bhayaṃ dainyaṃ sa kalistāmasaḥsmṛtaḥ

37.98

yadāyadā satāṃ hānirvaidikānāṃ dvijanmanām /
tadā tadā kaliṃprāptamavabuddhyeta paṇḍitaḥ

37.99

aho duḥkhamahoduḥkhamahoduḥkhamaho mahat /
svarūpamatibhīmasya saṃsārasya sudurbharam

37.100

viṇmūtrapūyakalite garbhavāse nipīḍanāt /
aśucāvatibhībhatse duḥkhamatyantadussaham

37.101

duḥkhaṃ ca jāyamānānāṃ gātrabhaṅgādipīḍane /
vātena preryamāṇānāṃ mūrchanāyātibhītidam

37.102

bālake nirvivekānāṃ bhūtadaivātmasaṃbhavam /
yauvane vārdhake caiva maraṇe cāti dāruṇe

37.103

ekauttaraṃ mṛtyuśataṃ dehe jñeyaṃ pratiṣṭhitam /
tatraikaḥ kālasaṃjñaḥ syāccheṣāstvāgantukāḥsmṛtāḥ

37.104

ye cātrāgantukāḥ proktāste tu śāmyanti bheṣajaiḥ /
japahomapradānaiśca kālamṛtyurna śāmyati

37.105

vividhā vyādhayaśśastraṃ sarpādyāḥ prāṇinas tathā /
viṣāṇi cābhicārāśca mṛtyordvārāṇi dehinām

37.106

nauṣadhaṃ na tapo dānaṃ na mantrāna ca bāndhavāḥ /
śaknuvanti naraṃ trātuṃ kālamṛtyuprapīḍitam

37.107

rasāyanatapojapyayogasiddhairmahātmabhiḥ /
kālamṛtyurapi prāpto jīyate 'nalasairnaraiḥ

37.108

nāsti mṛtyusamaṃ duḥkhaṃ nāsti mṛtyusamaṃ bhayam /
sadbhāryāṃ putramitrāṇi rājyaiśvaryasukhāni ca

37.109

ābaddhāni ca vairāṇi mṛtyussarvaṃ vināśayet /
yadduḥkhaṃ maraṇe jantorna tasyeha samaṃ kvacit

37.110

maṇḍūka iva sarpeṇa grasyate mṛtyunā jagat /
bāndhavaiśca pariṣvaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ

37.111

niśśvapan dīrghamuṣṇaṃ ca mukhena pariśuṣyatā /
caturṣvanteṣu khaṭvāyāḥ parivṛtya mūhurmuhuḥ

37.112

sammūḍhaḥ kṣipate 'tyardhaṃ hastapādamitastataḥ /
khaṭvāyā vāñchate bhūmiṃ bhūmeḥ khaṭvāṃ tato mahīm

37.113

vivastrastyaktalajjaśca mūtraviṣṭhāpariplutaḥ /
yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhāsyatālukaḥ

37.114

cintayānaścavittāni kasyaitānimṛtemayi /
nakhāgraiśca spṛśan bhūmiṃ kālapāśena karṣitaḥ

37.115

mriyate paśyatāmeva gale khurakhurāyate /
jīvastṛṇajalūkāvaddehāddehaṃ viśedasau

37.116

saṃprāpyottaravaṃśe ca tanuṃ tyajati paurvikīm /
dehabhedena yaḥ puṃsāṃ viyogaḥ karmasaṃkṣayāt

37.117

maraṇaṃ tadvinirdiṣṭaṃ na nāśaḥ paramārthataḥ /
jāyate mriyate caivaṃ karmabhiḥ svayamārjitaiḥ

37.118

śītoṣṇatṛṣṇākṣudrograjvarādiparivāritaḥ /
sarvadaivapumānāste yāvajjanmānta saṃsthitiḥ

37.119

duḥkhātiśayabhūtaṃ hi yadante nāsukhaṃ nṛṇām /
tasyopamānaṃ naivāsti kāryeṇaivānu mīyate

37.120

kṛṣyamāṇasya puruṣairyadyamasyātidussaham /
duḥkhaṃ tatsaṃsmṛtiṃ prāptaṃ karoti mama vepathum

37.121

tataścaiva punastasya yonisaṃkramaṇe ca yat /
garbhasthasya ca yadduḥkhamatidussahamulbaṇam

37.122

punaśca jāyamānasya bālyayauvanajaṃ ca yat /
duḥkhānyetānyanantāni saṃsārāntaravartibhiḥ

37.123

puruṣairanubhūyante sukhabhrāntivimohitaiḥ /
na vai sukhakalā kācidatrāstyatyantaduḥkhade

37.124

saṃsārasaṃkaṭe saṃgamupetānāṃ kadā cana /
viṣayāsaktamanasassatataṃ pāmarā janāḥ

37.125

na matiṃ kurvate viṣṇau sarvalokeśvareśvare /
athāpi nātra bibhyanti vaiṣṇavā bhagavatpriyāḥ

37.126

viṣṇudhyānaparāssanto viṣvarcanaparāyaṇāḥ /
te viṣṇusadṛśā jñeyā na hi tān bādhate kaliḥ

37.127

māyeyaṃ vaiṣṇavī bhūyaḥ pātayetprāṇinastadā /
dustarāpi bhavetsādhyā yairnyastaṃ mādhavemanaḥ

37.128

asaṃtyajya ca gārhasthyamataptvā catathā tapaḥ /
chinatti vaiṣṇavīṃ māyāṃ keśavārādhane rataḥ

37.129

viṣayānavirodhena sevamāno 'pi mādhavam /
arcayānastarantyenāṃ viṣṇumāyāṃ duratyayām

37.130

yata evamato labdhvāśarīraṃ karmasādhanam /
śubhaṃ karmaiva kartadyaṃ tatprasādāya mānavaiḥ,

37.131

prasādite 'smin sarveṣāṃ svavarṇāśramakarmabhiḥ /
sarvehastagatāḥ kāmā muktiścānte karasthitā

37.132

kāryārthā mūrtayastasya lokakalyāṇakārakāḥ /
atassākārameveṣṭvā bhaktyemaṃ siddhimāpnuyāt

37.133

idaṃ ca śāstramālaṃbya pūjayedviṣṇumavyayam /
yaddhyānaṃ kevalaṃ proktaṃ śāstre kvacidanāśrayam

37.134

na tatrendriyadaurbalyātkarmasthasyādhikāritā /
yathā giritaṭāgrasthavanaspatiphalecchayā

37.135

upāye vartate 'śrāntastathāsau yatnamācaret /
sarvatra kramavān yatnaḥkāryo naicchaiva kevalā

37.136

tatkāyavāṅmanoyogaiḥkramādicchetparāṃ gatim /
nirākāretu yā bhaktyā pūjeṣṭā dhyānameva vā

37.137

ramaṇīyamivābhāti tadanarthasya kāraṇam /
sthūlabhāvaprasaṃdīni janmanāsyendriyāṇi tu

37.138

sūkṣmāccha na prapadyante cirācca kimutācirāt /
na ca rūpaṃ vinā dovo dhyātuṃ kenāpi śakyate

37.139

sarvarūpanivṛttā hi buddhiḥ kutrāsya tiṣṭhati /
nivṛttāglāyate buddhirnidrayāhi parīyate

37.140

tasmādvidvānupāsīta buddhyā sākālameva tam /
astitasya parokṣaṃ taditi kiñcidanusmaret

37.141

sarvadhākāramuddiṣṭaṃ na parityajya paṇḍitaḥ /
paraṃ devamupāsīta muktaye vā phalāyavā

37.142

bhaktyākṛtenārcanena tuṣṭodevaḥ prajāpateḥ /
pūjādyanugrahāyā 'dāvāvirbhūtaścaturbhujaḥ

37.143

tasmāttenaiva rūpeṇa hriyā lakṣmyā samāyutaḥ /
dhyeyassevyor'caniyaśca sadā nārāyaṇo budhaiḥ

37.144

sākāre 'smin kṛtā pūjā stutirvā dhyānameva vā /
vidhinā śāstradṛṣṭena tasminneva kṛtā bhavet

37.145

tadevārādhanaṃ viṣṇoravajñātaṃ viśeṣataḥ /
khyāpanārthaṃ kalau kaścidbhaviṣyati mahāmatiḥ

37.146

dharmaglāniradharmasya vṛddhiryāvadbhaviṣyati /
tāvavbhartā mahāviṣṇuḥ sṛjatyātmānamātmanā

37.147

śrīnivāse janāvāne śrīnivāsaḥ svayaṃ hariḥ /
śrīnivāsassamākhyāto bhūmāvavatariṣyati

37.148

utpatsyamāna evāsau bhrājamānassvatejasā /
jagadāvaraṇaṃ krūraṃ tamaḥ puñjaṃ haniṣyati

37.149

pañcahāyana evātha prāptasarvakalākulaḥ /
saṃskṛto 'khilasaṃskārair brahmavarcasasevitaḥ

37.150

sarvalokeśvaraṃ devaṃ śrīnivākaṃ śriyaḥ patim /
caturbhujamudārāṅgaṃ divyābharaṇabhūṣitam

37.151

śrīvatsāṃkaṃ mahābāhuṃ śaṅkhacakragadādharam /
kirīṭamukuṭopetaṃ varadābhayacihnitam

37.152

haimordhvapuṇḍralāvaṇyalasadvadanapaṅkajam /
vaikhānasairmahābhāgairarcyamānaṃ nirantaram

37.153

kṛtāspadaṃ kaliyuge tadīyaṃ kuladaivatam /
"arāyi kāṇa'' ityādyaiśśrutivākyairabhiṣṭutam

37.154

"rayiḥ kakudmā''nityādyairmantrairvaikhānasaiḥ paraiḥ /
ijyamānaṃ viśeṣeṇa vividhaiḥ pāramātmikaiḥ

37.155

kalyāṇaguṇasaṃpūrṇaṃ divyamaṅgalavigraham /
svayaṃvyaktaṃ parañjyotiḥ paraṃ brahma parātparam

37.156

vidhinā śāstradṛṣṭena devamārādhayiṣyati /
prasādasumukho devassvātmabhūte śiśau svayam

37.157

avanamya ca mūrdhānaṃ gṛhīṣyati gale srajam /
divyaiḥprasannairgrathitāṃ kusumaistulasīdalaiḥ

37.158

svayaṃ sārdhaṃ kumāreṇa havīṃṣi ca bhujiṣyati /
saṃtuṣṭena kumāreṇa prārthitaḥ karuṇānidhiḥ

37.159

vaikhānasairmahābhāgairupetaiḥ saha mandire /
havīṃṣyaśiṣyatyadhyakṣaṃ kumāraṃ sāntvayiṣyati

37.160

arcāvatāramahātmyaṃ lokebhyaḥkhyāpayiṣyati /
devor'cakaparādhīnaḥ sarvaṃ tebhyaḥ kariṣyati

37.161

tathā sammānitaḥ premṇā śrīnivāsena sādaram /
yajñairbahuvidhair anyairyajñeśaṃ saṃyajiṣyati

37.162

viśāle bahusaṃskārasaṃkule vasudhātale /
sthāpayiṣyati viṣṇvarcāṃ grāme grāme gṛhe gṛhe

37.163

purāṇi ca janāvāsā gṛhāṇi gṛhiṇāṃ tathā /
mandirairindireśasya sundarairnatibhandhuraiḥ

37.164

maṇḍitāni bhaviṣyanti jagattattvaṃ bhajiṣyati /
ita ācārya nirdeśa itaśśiṣyopasarpaṇam

37.165

ihaiva gṛhiṇāṃ bhūyaḥ prasaṃga iha mantraṇam /
acāryavaraṇaṃ ceha śilpināmiha mārgaṇam

37.166

iha prastarasaṃgrāha iha dārugrahastathā /
iha diksāthanaṃ caiha vasudhāsaṃparīkṣaṇam

37.167

ito maṅgalaghoṣaśca itaḥpuṇyāhavācanam /
ita ādyeṣṭakānyāsa ito mūrdheṣṭakāvidhiḥ

37.168

itaśśūlagrahaśceta ito vairajjubandhanam /
itaśca mṛtsnāsaṃskāra ito varṇavilekhanam

37.169

ito madhūcchiṣṭavidhirito 'laṅkārakalpanam /
ito dhvajasya nirmāṇamito bhaktasamāgamaḥ

37.170

itaḥpratiṣṭhāsaṃkalpa nāto nayanamokṣaṇam /
ito 'dhivāsanaṃ ceto prabhūtabalidāpanam

37.171

ito 'gnimanthanaṃ ceto homa ānandavardhanaḥ /
iha gītaṃ nṛttamiha vādyaṃ śrutimanoharam

37.172

iha pratiṣṭhā devasya iha ca dvijabhojanam /
iha kālotsavaśceha dhanuṣi prātarutsavaḥ

37.173

mudgānnasya guḍānnasya prasādasya nivedanam /
adyottiṣṭhati vaikuṇṭhaḥ śayitaḥ kṣīrasāgare?

37.174

adya vratasyāpavargo saṃśitassa bhuvo hareḥ /
adya vaivāhikaṃ devyāvratānte lokamaṅgalam

37.175

adya pauṣī pūrṇimāhocādya caikādaśī śubhā /
adya devasya kuryanti snapanaṃ kalaśaiśśataiḥ

37.176

adya dāśarathirjāto dvādaśī māghasaṃbhavā /
adya cātā jaganmātā phālgune revatī tithau

37.177

adyakurvanti devasya damanotsavamīśvarāḥ /
caitramāsasta devasya mahāprītikaraḥ kila

37.178

kurvanti manujādhīśā vasante divyamutsavam /
jalakrīḍotsavo hyadya caitrayātrā hareḥkvacit

37.179

ketakīmālatījātīmallikādolikotsavaḥ /
gandhotsavo 'dya kriyate paurṇamāsī kadā dinam

37.180

kadā caikādaśī puṇyā kadā vā dvādaśītidhiḥ /
kadā nṛsiṃhassaṃjātaḥ smṛtamadyatrayodaśī

37.181

vaiśākhe śuklapakṣe tu kriyate vārṣikotsavaḥ /
kadā bhavetpaurṇamāsī kriyate candrikotsavaḥ

37.182

kadā jyeṣṭhotsavo bhūyātkadā vā pūrṇimā śubhā /
prapotsavaḥ kadā bhūyādāṣāḍhī ca bhaviṣyati

37.183

kadā ca śravaṇaṃ bhūyānnakṣatraṃ yatra mārutiḥ /
rāmasevādhuraṃ dhṛtvā jātassākṣānmahāmatiḥ

37.184

kadā ca śrāvaṇī bhūyādyatra nārāyaṇo hariḥ /
svātmānaṃ janayāmāsa lokakalyāṇahetave

37.185

vaikhānasaṃ vikhanasaṃ viriñcamiti yaṃ viduḥ /
kadā bhādrapado māsastatra caikādaśī bhavet

37.186

kadā vā dvādaśī bhūyātsarvapāpa praṇāśinī /
tiladhenuṃ pradāsyanti yatra devasya sannidhau

37.187

kadāśvino bhavenmāsastatrāpi daśamī śubhā /
aśvayātrā harerbhūyādanuyāsyāmahe harim

37.188

kadā bhavedamāvāsyā yasyāṃ sa narakohataḥ /
kadā vā kārtikomāso bhaviṣyati haripriyaḥ

37.189

dīpāropo bhavettatra kadā vā kārtikī śubhā /
kadāyugādaya stadvatpuṇyakālā viśeṣataḥ

37.190

kadā bhaviṣyati hare rathayātrā mahātmanaḥ /
kadā vā gajayātrā syātkadā vīśādhirohaṇam

37.191

kadā bhramati deveśo grāmavīthiṣu sundaram /
kadā labhiṣṭati harestīrthaṃ paramapāvanam

37.192

kadā prasādaṃ devasya kaṇasyāpi labhiṣyati /
kadā śaṅkharathāṅgādidivyalāñchanalāñchitā

37.193

pādukā devadevasya saṃskariṣyati me śiraḥ /
kadā vā tulasīṃ puṇyāmarpitāṃ tasya pādayoḥ

37.194

aśnāmi śirasā caiva dhārayiṣyāmi vaiṣṇavīm /
kadā vā puṇyapuṣpāṇāmekaṃ devasamarpitam

37.195

śirasā dhārayiṣyāmi jighrāmi bhahugandhavat /
devadevasya drakṣyāmi kadā sarvāṅgasuṃdaram

37.196

āpādamauliparyantaṃ lāvaṇyamadhuraṃ vapuḥ /
ityādikāḥ kathāstatra bhaviṣyanti prajāsu ca

37.197

sarve dharmaparāssarve nārāyaṇa parāyaṇāḥ /
arcane vāsudevasya bhaviṣyanti ratā narāḥ

37.198

ityeva kālaṃ kāleyaṃ gururujjīvayiṣyati /
śrīnivāsaṃ śriyovāsamarciṣyati ciraṃ bhuvi

37.199

pāṣaṇḍopaplutaṃ dharmamuddhariṣyati vaiṣṇavam /
idaṃ ca bhagavacchāstraṃ cirasthāyi kariṣyati

37.200

sarvatantrasvatantro 'sau bahūn grandhān praṇeṣyati /
asaṃkhyebhyaśca śiṣyebhyastattārthamupadekṣyati

37.201

dharmavyavasthāṃ kṛtvaivaṃ kalāvatibhayaṅkare /
sameṣyati paraṃ sthānaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

37.202

yugānte ca punarnāmaharernaiko gṛhīṣyati /
tadā harirmahāvīraḥ kalkī nāma bhaviṣyati

37.203

adharmanidhanaṃ kṛtvā dharmaṃ saṃsthāpayiṣyati /
harerdivyāvatārāṇāmavatārakathāmimām

37.204

yaḥ paṭhec chruṇuyādvāpi so 'pi yāsyati sadgatim /
dhanyāste puruṣaśreṣṭhā durante bhavasāgare

37.205

ye nāmāpi kalau viṣṇossmariṣyintyavyayātmavaḥ /
dhyāyan kṛtayuge viṣṇuṃ tretāyāṃ dāpare yajan

37.206

yattatphalamavāpnoti kalau smaraṇamātrataḥ /
harerharati pāpāni nāmasaṃkīrtitaṃ sakṛt

37.207

pāṣaṇḍabahule loke kalāvatibhayaṅkare /
tannāmakīrtayedyastu taṃ vidyātkṛtināṃ varam

37.208

tasmātsarvaprayatnena bhaktyā paramayā yutaḥ /
samūrtārādhanaṃ kuryānnānyathā muktimāpnuyāt

37.209

nāthamādyaistu navabhiradhyāyairīḍyate kramāt /
bhūparīkṣādikarmāṇi vimānānāṃ ca kalpanam

37.210

vividhānāṃ ca berāṇāṃ nirmāṇavidhivistaraḥ /
daśame nāṃkurāropaḥ paścāddvābhyāmudīritaḥ

37.211

pratiṣṭhā vidhiratyanta phalado jagataḥ pateḥ /
paścāddaśāvatārāṇāṃ caturbhiḥ procyate vidhiḥ

37.212

tathā saptadaśe cokta ādimūrti vidhistataḥ /
aṣṭādaśer'canaṃ sāṃgamuktaṃ madhuvidāriṇaḥ

37.213

dvābhyāmuktastato pūjādravya saṃgrahaṇa kramaḥ /
ekaviṃśe viśeṣārcāvidhissamyagudīritaḥ

37.214

dvāviṃśesnapanaṃ coktaṃ trayoviṃśe viśeṣataḥ /
vidhirutsavacakrasya prokto dvābhyāmathotsavaḥ

37.215

tataśca ṣaḍbhiradhyāyaiḥ prāyaścittasya vistaraḥ /
proktastataśca dvātriṃśe saṃkīrṇaṃśā udīritāḥ

37.216

arcāvatāramahimā trayastriṃśe prakīrtitaḥ /
svayaṃvyaktādibhedaśca catustriṃśe prakāśitaḥ

37.217

pañcatriṃśe tu saṃproktaṃ kriyāyogāśritaṃ phalam /
ṣaṭtriṃśetvapacārāśca kathitā devakopanāḥ

37.218

kalidharmāśca saṃproktāssaptatriṃśe viśeṣataḥ /
saptatriṃśadbhiradhyāyairevaṃ gurukṛpābalāt

37.219

ṣaḍbhiḥ sahasraiḥ ślokaistu kriyāṅgamupavarṇitam

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc