Bhṛgusaṃhitā · Chapter 37
guhyādguhyatamo gopyassarvadā gurubhiḥ sadā iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ sihitāyāṃ prakīrṇādhikāre ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ.
atha saptatriṃśo 'dhyāyaḥ.
triyugadharma prapañcaḥ.
atha vakṣye laghūktena yugadharmāṃstataḥ param /
kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliśceti caturyugam
kṛtameva ca kartavyaṃ tasmin kāle yadīpsitam /
na tatradharmāḥsīdanti na ca kṣīyantivai prajāḥ
tataḥ kṛtayugaṃ proktamanvarthena guṇena vai /
na tasmin yugasaṃsargevyavāyo nendriyakṣayaḥ
nānūyā nāpi ruditaṃ na darpo na ca paiśunam /
na vigraho na vidveṣona mithyā nāpi vañcanam
na bhayaṃ na ca santāpo na lobho na ca mānitā /
tadā jyotiḥparaṃ brahma vaikhānasamanāmayam
yā gatir yogināmekā hyapunarbhavakāṅkṣiṇām /
viṣṇussarvātmako devaḥ śuklo nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
antaryāmiṇi tasmiṃstu sarvalokamaye harau /
svayaṃ śuklatvamāpanne sarvamacchaṃ bhaviṣyati
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāśśūdrāśca bhagavatparāḥ /
svakarmaniratāssarvebhavanti manujāḥ kṛte
samāśramaṃ samācāraṃ satyabhūtaṃ taporatam /
vijñānabharitaṃ sarvaṃ jagadbhavati santatam
eka vedasamāyuktā ekadharmavidhikriyāḥ /
pṛthagdharmāstveka vedā dharmamekamanuvratāḥ
caturāśramayustena karmaṇā kālayoginā /
akāmabhalasaṃyogāḥ prāpnuvanti parāṃ gatim
kṛte yuge catuṣpādaścāturvarṇyasya śāśvataḥ /
etatkṛtayugaṃ nāma traiguṇyaguṇavarjitam
tatastretāyugaṃ nāma yatra dharmastrī pādbhavet /
raktatāṃ tu samabhyeti harirnārāyaṇaḥ prabhuḥ
satyapravṛttāśca narāḥ dānadharmaparāyaṇāḥ /
yajante vividhairyajñairnārāyaṇamanāmayam
brāhmaṇādyāssvadharmeṣu pravartante nirantaram /
yato dharmapade vṛddhā dvāparaṃ pratipedare
yugaṃ saṃśīnadharmatvāddvāparaṃ paricakṣate /
viṣṇuḥ pītatvamabhyeti vedaścāpi vibhajyate
dvipādbhavati vaidharmo dvāpare samupasthite /
dvivedāścaikavedāśca nirvedāśca tathā pare
vibhinnaśāstraniṣṭhāśca bhavanti vividhakriyāḥ /
prajā dānaparā bhūtvā dānaṃ śaṃsanti santatam
rājasaṃ bhāvamāśritya rājasī bhavati prajā /
sattvātpracyavamānānāṃ vyādhayo bhṛśadāruṇāḥ
atyāhitāni cānyāni bhaveṣyantyadharottaram /
kālasya hrasvatāyogāccaturthaṃ syādyugaṃ kaliḥ
pratyakṣarūpadhṛgdevo na kalau dṛśyate yataḥ /
kṛtādiṣviva tenaiva triyugaḥ kalirucyate
padenaikena vai dharmaḥ pravarteta kalau yuge /
tasmiṃstu samanuprāpte na dharmassaṃpravartate
tāmasaṃ yugamāsādya hariḥ kṛṣṇatvameti ca /
yaḥ kaścidatra dharmātmā kriyoyogarato bhavet
naraṃ dharmaparaṃ dṛṣṭvā sarve 'sūyāṃ prakurvate /
varṇāśramāśritācārāḥ praṇaśyantina saṃśayaḥ
vratācārāḥ praṇaśyanti dhyānayajñādayastathā /
upadravā janiṣyanti hyadharmasya pravartanāt
asūyāniratāssarve daṃbhācāraparāyaṇāḥ /
prajāścālpāyuṣassarve bhaviṣyantikalau yuge
sarvedharmāḥ praṇaśyanti kṛṣṇe kṛṣmatvamāgate /
yasmātkalirmahāghorassarvapāpasya sādhakaḥ
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāśśūdrā dharmaparāṅmukhāḥ /
ghore kaliyuge prāpte dvijā vedaparāṅmukhāḥ
vyājadharmaparāssarve vṛdhāhaṅkāra dūṣitāḥ /
sarvamākṣipyate nityaṃ naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ
ahamevādhika iti sarvo vivadate janaḥ /
adharmalolupāssarve tathā caiva dvijātayaḥ
atastvalpāyuṣassarve bhaviṣyanti kalau yuge /
alpāyuṣṭvānmanuṣyāṇāṃ na vidyāgrahaṇaṃ bhavet
vidyāgrahaṇaśūnyatvādadharmassaṃpravartate /
vyutkrameṇa prajāssarvā mriyante pāpatarparāḥ
brāhmaṇādyāstathā varṇāssaṃkīryante parasbaram /
kāmakrodhaparā mūḍhā vṛdhāhaṃ kārapūritāḥ
baddhavairā bhaviṣyanti parasparavadhepsavaḥ /
janāssarve dayāhīnā dākṣiṇya parivarjitā
śūdratulyā bhaviṣyanti tapassatyavivarjitāḥ /
uttamā nīcatāṃ yānti nīcāścottamatāṃ tathā
rājāno dravyaniratā lobhamohaparāyaṇāḥ /
dharmakañcukasaṃvītā dharmavidhvaṃsakāriṇaḥ
yo yo 'śvarathanāgāḍhyassa sa rājā bhaviṣyati /
kiṅkarāśca bhaviṣyanti śūdrāṇāṃ cadvijātayaḥ
mlecchāśca yunādyāśca pālayanti vasuṃdharām /
anāvṛṣṭibhayātprāyo gaganādattacakṣuṣaḥ
bhaviṣyanti narāssarve sadā kṣudbhayakātarāḥ /
kalau narābhaviṣyanti svalpabhāgyā bahuprajāḥ
pativākyamanādṛtya sadānyagṛhatatparāḥ /
duśśīlā duṣṭaśīleṣu kariṣyanti spṛhāṃ striyaḥ
paruṣānṛtabhāṣiṇyo dehasaṃskāra varjitāḥ /
vācālāśca bhaviṣyantikalau prāpte sadā striyaḥ
nagareṣu ca grāmeṣu prākārāṭṭādikān janāḥ /
corādibhayabhītāśca kāṣṭhayantrāṇi kurvate
durbhikṣakarapīḍābhiratīvopadrutā janāḥ /
godhūmānnayavānnāḍhyān deśān prāpsyanti duḥkhitāḥ
svakāryasiddhiparyantaṃ snihyantyanyeṣu mānavāḥ /
bhikṣavaścāpi mitrādisnehasaṃbandhayantritāḥ
annopādhinimittena śiṣyān gṛhṇanti sarvataḥ /
ubhābhyāmapi hastābhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ
kurvantyo bhartṛmukhyānāmājñāṃ bhetsyantyānādṛtāḥ /
pāṣaṇḍālāpaniratāḥ pāṣaṇḍijanasaṃginaḥ
bhaviṣyanti yadā viprā stadā vṛddhimiyātkaliḥ /
alpodakāstathā meghā alpasasyā vasuṃdharā
alpakṣīrāstathā gāvaḥ kṣīrātsarpirna jāyate /
ekavarṇā bhaviṣyanti varṇāścatvāra eva ca
nāsti varṇāntaraṃ tatralayaṃ yāsyanti mānavāḥ /
santassīdantyasantaśca vilasantisamantataḥ
maitrī parajane bhūyādvairaṃ ca svajane bhavet /
putrāḥ pitṛṣu jīvatsu mriyante ca tadagrataḥ
kalau kākiṇike 'pyarthe vigṛhya tyaktasauhṛdāḥ /
tyakṣyantihi priyān prāṇān haniṣyanti svabāndhavān
pāṣaṇḍapracuredharme dasyuprāyeṣu rājasu /
cauryānṛtavṛdhāhiṃsānānāvṛttiṣu vai nṛṣu
śūdraprāyeṣu varṇeṣu chāgaprāyeṣu goṣu ca /
kariṣyanti tathā śūdrāḥ pravrajyāliṅginau'dhamāḥ
kāṣāyaparinītāśca jaṭilā bhakmadhūsarāḥ /
aśaucāvakramatayaḥ parapākānnajīvinaḥ
devadvijanivāseṣu pūjāmicchanti pāpinaḥ /
bhaviṣyanti durātmānaḥ śūdrāḥ pravrajitās tathā
utkoca jīvinastatra mahāpāparatāstathā /
bhaviṣyantyatha pāṣaṇḍāḥ kāpālā bhikṣavodhamāḥ
dharmavidhvaṃsaśīlānāṃ dvijanāṃ rājavallabhāḥ /
śūdrā dharmān pravakṣyanti pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ
gītavādyaparā viprā vedavādaparāṅmukhāḥ /
bhaviṣyanti kalau prāpte śūdramārga pravartinaḥ
hartāro na ca dātārobhaviṣyanti kalau yuge /
viśvāsahīnāḥ piśunā vedadevadvijātiṣu
asaṃskṛto ktivaktāro rāgadveṣaparāstathā /
paramāyuścateṣāṃ syāttadā varṣāṇi ṣoḍaśa
pañcame vāthaḥvaṣṭhe vā varṣekanyā prasūyate /
sartpavarṣāṣṭavarṣāśca prasūyante tathā narāḥ
svakarmatyāginassarve kṛtaghnā bhinnavṛttayaḥ /
yācakāḥ piśunāścaiva bhaviṣyanti kalau yuge
parāvamānaniratā ātmastutiparāyaṇāḥ /
parasvaharaṇopāyacintakāḥ sarvadā narāḥ
nindāṃ kurvanti satataṃ pitṛmātṛkuleṣu tu /
vadanti vācā dharmāṃśca cetasā pāpalolupāḥ
chādayanti prayatnena svadoṣaṃ pāpakarmajam /
apāpe duṣkṛtaṃ samyagvivṛṇvanti narādhamāḥ
dharmamārgapravaktāraṃ tiraskurvanti pāpinaḥ /
bhaviṣyanti kalau prāpti rājāno mlecchajātayaḥ
dvijāśca kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścānyāśca jātayaḥ /
atyantakāminassarve saṃkīryante parasparam
na śiṣyo na guruḥ kaścinna putro na tathā pitā /
na bhāryā na patistatra bhavitā sarvasaṃkaraḥ
kalau ca te bhaviṣyanti dhanāḍhyā api yācakāḥ /
rasavikrayiṇaścāpi bhaviṣyanti kalau yuge
dharmapatnīṣu yacchanti patayo jāralakṣaṇam /
dviṣyanti pitaraṃ putrā guruṃ śiṣyādviṣanti ca
patiṃ ca vanitā dveṣṭi kalau prāptena saṃśayaḥ /
lobhābhibhūtamanasassarve duṣkarmaśālinaḥ
parānnalolupā nityaṃ bhaviṣyanti dvijātayaḥ /
parastrīniratāssarve paradravyaparāyaṇāḥ
martyāmiṣeṇa jīvanti duhantaścāpyajāvikān /
sarittīreṣu kuddālairopayiṣyanti cauṣadhīḥ
atyalpāni phalānyāsāṃ bhaviṣyanti kalau yuge /
veśyālāvaṇyaśīleṣu spṛhāṃ kurvanti yoṣitaḥ
dharmavighnā bhaviṣyanti striyaśca puruṣeṣu ca /
na kanyāṃ yācate kaścinna ca kanyāprado naraḥ
kanyā varāṃśca chandena grahīṣṭanti parasparam /
prāyaśaḥ kṛpaṇānāṃ ca bandhūnāṃ ca tadhā dvijāḥ
sādhūnāṃ vividhānāṃ ca vittānyapaharanti ca /
na yakṣyanti na hoṣyantina tapasyanti vai janāḥ
naiva dāsyanti dānādi nār'cayiṣyanti vā harim /
na dharme niviśiṣyanti hetuvādakathāśrayāḥ
apātreṣveva dānāni kurvanti ca tathā narāḥ /
kṣīropādhinimittena goṣu prītiṃ prakurvate
na kurvanti tathā viprāḥ snānaśaucādikāḥ kriyāḥ /
akālakarmaniratāḥ kūṭayuktiviśāradāḥ
devanindāparāścaiva vipranindāparāstathā /
tyaktapuṇḍraśikhāsūtrāścariṣyantidvijātayaḥ
viṣṇubhaktiparaṃ na syānmanaḥ kasyāpi jātu cit /
devapūjāparaṃ dṛṣṭvā sarve parihasanti ca
śāstroditāśca ye devāḥparivārā madhudviṣaḥ /
tān parityajya mohena narāḥ kālabalātkṛtāḥ
hetuvādaparān devān kariṣyantyaparāṃ stadā /
nirbadhnanti dvijāneva karārthaṃ rājakiṅkarāḥ
nādriyante dvijānanye kalau pāpasamākule /
dānayajña japādīnāṃ vikrīṇante phalaṃ dvijāḥ
pratigrahaṃ ca kurvante caṇḍālāderapi dvijāḥ /
śūdrastrīmaṅganiratā vidhavāsaṃgalolupāḥ
rajassvalānāṃ voḍhāro bhaviṣyanti kalau yuge /
śūdrānna pānaniratāḥ śūdraprāyā bhavanti ca
aṭṭaśūlājanapadāḥ śivaśūlāścatuṣpathāḥ /
pramadāḥ keśaśūlinyo bhaviṣyanti kalau yuge
kuhakāśca janāstatra hetuvādaviśāradāḥ /
pāṣaṇḍino bhaviṣyanti tiṣṭantyāśramanindakāḥ
na ca dvijātiśuśrūṣāṃ sarvadharmanivartinīm /
gṛhaprāyeṣvāśrameṣu yogiprāyeṣu bandhuṣu
tataśchānudinaṃ dharmassatyaṃ śaucaṃ dayā kṣamā /
kālena balinā sarvaṃ naśyatyāyurbalaṃ smṛtiḥ
vīttameva kalau nṝṇāṃ janmācāraguṇodayam /
dāṃpatye 'bhirucirheturmāyaiva vyavahārake
dharmanyāyavyavasthānāṃ kāraṇaṃ balameva hi /
strītvamevopabhoge svādvipratve sūtrameva hi
liṅgamevāśramakhyātāvanyāyo vṛttikāraṇam /
avṛttau cāpi daurbalyaṃ pāṇḍitye cāphalaṃ vacaḥ
svīkāra eva codvāhe snānamevāśucau smṛtam /
udaraṃbharitā svārthesatyatve dhārṣṭyameva hi
dākṣye kuṭuṃbabharaṇe yaśorthe dharmasevanam /
itthaṃ kaliyuge prāpte dharmassarvo 'pi jīryate
yadā māyānṛtaṃ tandrā nidrā hiṃsā viṣāyanam /
śoko moho bhayaṃ dainyaṃ sa kalistāmasaḥsmṛtaḥ
yadāyadā satāṃ hānirvaidikānāṃ dvijanmanām /
tadā tadā kaliṃprāptamavabuddhyeta paṇḍitaḥ
aho duḥkhamahoduḥkhamahoduḥkhamaho mahat /
svarūpamatibhīmasya saṃsārasya sudurbharam
viṇmūtrapūyakalite garbhavāse nipīḍanāt /
aśucāvatibhībhatse duḥkhamatyantadussaham
duḥkhaṃ ca jāyamānānāṃ gātrabhaṅgādipīḍane /
vātena preryamāṇānāṃ mūrchanāyātibhītidam
bālake nirvivekānāṃ bhūtadaivātmasaṃbhavam /
yauvane vārdhake caiva maraṇe cāti dāruṇe
ekauttaraṃ mṛtyuśataṃ dehe jñeyaṃ pratiṣṭhitam /
tatraikaḥ kālasaṃjñaḥ syāccheṣāstvāgantukāḥsmṛtāḥ
ye cātrāgantukāḥ proktāste tu śāmyanti bheṣajaiḥ /
japahomapradānaiśca kālamṛtyurna śāmyati
vividhā vyādhayaśśastraṃ sarpādyāḥ prāṇinas tathā /
viṣāṇi cābhicārāśca mṛtyordvārāṇi dehinām
nauṣadhaṃ na tapo dānaṃ na mantrāna ca bāndhavāḥ /
śaknuvanti naraṃ trātuṃ kālamṛtyuprapīḍitam
rasāyanatapojapyayogasiddhairmahātmabhiḥ /
kālamṛtyurapi prāpto jīyate 'nalasairnaraiḥ
nāsti mṛtyusamaṃ duḥkhaṃ nāsti mṛtyusamaṃ bhayam /
sadbhāryāṃ putramitrāṇi rājyaiśvaryasukhāni ca
ābaddhāni ca vairāṇi mṛtyussarvaṃ vināśayet /
yadduḥkhaṃ maraṇe jantorna tasyeha samaṃ kvacit
maṇḍūka iva sarpeṇa grasyate mṛtyunā jagat /
bāndhavaiśca pariṣvaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ
niśśvapan dīrghamuṣṇaṃ ca mukhena pariśuṣyatā /
caturṣvanteṣu khaṭvāyāḥ parivṛtya mūhurmuhuḥ
sammūḍhaḥ kṣipate 'tyardhaṃ hastapādamitastataḥ /
khaṭvāyā vāñchate bhūmiṃ bhūmeḥ khaṭvāṃ tato mahīm
vivastrastyaktalajjaśca mūtraviṣṭhāpariplutaḥ /
yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhāsyatālukaḥ
cintayānaścavittāni kasyaitānimṛtemayi /
nakhāgraiśca spṛśan bhūmiṃ kālapāśena karṣitaḥ
mriyate paśyatāmeva gale khurakhurāyate /
jīvastṛṇajalūkāvaddehāddehaṃ viśedasau
saṃprāpyottaravaṃśe ca tanuṃ tyajati paurvikīm /
dehabhedena yaḥ puṃsāṃ viyogaḥ karmasaṃkṣayāt
maraṇaṃ tadvinirdiṣṭaṃ na nāśaḥ paramārthataḥ /
jāyate mriyate caivaṃ karmabhiḥ svayamārjitaiḥ
śītoṣṇatṛṣṇākṣudrograjvarādiparivāritaḥ /
sarvadaivapumānāste yāvajjanmānta saṃsthitiḥ
duḥkhātiśayabhūtaṃ hi yadante nāsukhaṃ nṛṇām /
tasyopamānaṃ naivāsti kāryeṇaivānu mīyate
kṛṣyamāṇasya puruṣairyadyamasyātidussaham /
duḥkhaṃ tatsaṃsmṛtiṃ prāptaṃ karoti mama vepathum
tataścaiva punastasya yonisaṃkramaṇe ca yat /
garbhasthasya ca yadduḥkhamatidussahamulbaṇam
punaśca jāyamānasya bālyayauvanajaṃ ca yat /
duḥkhānyetānyanantāni saṃsārāntaravartibhiḥ
puruṣairanubhūyante sukhabhrāntivimohitaiḥ /
na vai sukhakalā kācidatrāstyatyantaduḥkhade
saṃsārasaṃkaṭe saṃgamupetānāṃ kadā cana /
viṣayāsaktamanasassatataṃ pāmarā janāḥ
na matiṃ kurvate viṣṇau sarvalokeśvareśvare /
athāpi nātra bibhyanti vaiṣṇavā bhagavatpriyāḥ
viṣṇudhyānaparāssanto viṣvarcanaparāyaṇāḥ /
te viṣṇusadṛśā jñeyā na hi tān bādhate kaliḥ
māyeyaṃ vaiṣṇavī bhūyaḥ pātayetprāṇinastadā /
dustarāpi bhavetsādhyā yairnyastaṃ mādhavemanaḥ
asaṃtyajya ca gārhasthyamataptvā catathā tapaḥ /
chinatti vaiṣṇavīṃ māyāṃ keśavārādhane rataḥ
viṣayānavirodhena sevamāno 'pi mādhavam /
arcayānastarantyenāṃ viṣṇumāyāṃ duratyayām
yata evamato labdhvāśarīraṃ karmasādhanam /
śubhaṃ karmaiva kartadyaṃ tatprasādāya mānavaiḥ,
prasādite 'smin sarveṣāṃ svavarṇāśramakarmabhiḥ /
sarvehastagatāḥ kāmā muktiścānte karasthitā
kāryārthā mūrtayastasya lokakalyāṇakārakāḥ /
atassākārameveṣṭvā bhaktyemaṃ siddhimāpnuyāt
idaṃ ca śāstramālaṃbya pūjayedviṣṇumavyayam /
yaddhyānaṃ kevalaṃ proktaṃ śāstre kvacidanāśrayam
na tatrendriyadaurbalyātkarmasthasyādhikāritā /
yathā giritaṭāgrasthavanaspatiphalecchayā
upāye vartate 'śrāntastathāsau yatnamācaret /
sarvatra kramavān yatnaḥkāryo naicchaiva kevalā
tatkāyavāṅmanoyogaiḥkramādicchetparāṃ gatim /
nirākāretu yā bhaktyā pūjeṣṭā dhyānameva vā
ramaṇīyamivābhāti tadanarthasya kāraṇam /
sthūlabhāvaprasaṃdīni janmanāsyendriyāṇi tu
sūkṣmāccha na prapadyante cirācca kimutācirāt /
na ca rūpaṃ vinā dovo dhyātuṃ kenāpi śakyate
sarvarūpanivṛttā hi buddhiḥ kutrāsya tiṣṭhati /
nivṛttāglāyate buddhirnidrayāhi parīyate
tasmādvidvānupāsīta buddhyā sākālameva tam /
astitasya parokṣaṃ taditi kiñcidanusmaret
sarvadhākāramuddiṣṭaṃ na parityajya paṇḍitaḥ /
paraṃ devamupāsīta muktaye vā phalāyavā
bhaktyākṛtenārcanena tuṣṭodevaḥ prajāpateḥ /
pūjādyanugrahāyā 'dāvāvirbhūtaścaturbhujaḥ
tasmāttenaiva rūpeṇa hriyā lakṣmyā samāyutaḥ /
dhyeyassevyor'caniyaśca sadā nārāyaṇo budhaiḥ
sākāre 'smin kṛtā pūjā stutirvā dhyānameva vā /
vidhinā śāstradṛṣṭena tasminneva kṛtā bhavet
tadevārādhanaṃ viṣṇoravajñātaṃ viśeṣataḥ /
khyāpanārthaṃ kalau kaścidbhaviṣyati mahāmatiḥ
dharmaglāniradharmasya vṛddhiryāvadbhaviṣyati /
tāvavbhartā mahāviṣṇuḥ sṛjatyātmānamātmanā
śrīnivāse janāvāne śrīnivāsaḥ svayaṃ hariḥ /
śrīnivāsassamākhyāto bhūmāvavatariṣyati
utpatsyamāna evāsau bhrājamānassvatejasā /
jagadāvaraṇaṃ krūraṃ tamaḥ puñjaṃ haniṣyati
pañcahāyana evātha prāptasarvakalākulaḥ /
saṃskṛto 'khilasaṃskārair brahmavarcasasevitaḥ
sarvalokeśvaraṃ devaṃ śrīnivākaṃ śriyaḥ patim /
caturbhujamudārāṅgaṃ divyābharaṇabhūṣitam
śrīvatsāṃkaṃ mahābāhuṃ śaṅkhacakragadādharam /
kirīṭamukuṭopetaṃ varadābhayacihnitam
haimordhvapuṇḍralāvaṇyalasadvadanapaṅkajam /
vaikhānasairmahābhāgairarcyamānaṃ nirantaram
kṛtāspadaṃ kaliyuge tadīyaṃ kuladaivatam /
"arāyi kāṇa'' ityādyaiśśrutivākyairabhiṣṭutam
"rayiḥ kakudmā''nityādyairmantrairvaikhānasaiḥ paraiḥ /
ijyamānaṃ viśeṣeṇa vividhaiḥ pāramātmikaiḥ
kalyāṇaguṇasaṃpūrṇaṃ divyamaṅgalavigraham /
svayaṃvyaktaṃ parañjyotiḥ paraṃ brahma parātparam
vidhinā śāstradṛṣṭena devamārādhayiṣyati /
prasādasumukho devassvātmabhūte śiśau svayam
avanamya ca mūrdhānaṃ gṛhīṣyati gale srajam /
divyaiḥprasannairgrathitāṃ kusumaistulasīdalaiḥ
svayaṃ sārdhaṃ kumāreṇa havīṃṣi ca bhujiṣyati /
saṃtuṣṭena kumāreṇa prārthitaḥ karuṇānidhiḥ
vaikhānasairmahābhāgairupetaiḥ saha mandire /
havīṃṣyaśiṣyatyadhyakṣaṃ kumāraṃ sāntvayiṣyati
arcāvatāramahātmyaṃ lokebhyaḥkhyāpayiṣyati /
devor'cakaparādhīnaḥ sarvaṃ tebhyaḥ kariṣyati
tathā sammānitaḥ premṇā śrīnivāsena sādaram /
yajñairbahuvidhair anyairyajñeśaṃ saṃyajiṣyati
viśāle bahusaṃskārasaṃkule vasudhātale /
sthāpayiṣyati viṣṇvarcāṃ grāme grāme gṛhe gṛhe
purāṇi ca janāvāsā gṛhāṇi gṛhiṇāṃ tathā /
mandirairindireśasya sundarairnatibhandhuraiḥ
maṇḍitāni bhaviṣyanti jagattattvaṃ bhajiṣyati /
ita ācārya nirdeśa itaśśiṣyopasarpaṇam
ihaiva gṛhiṇāṃ bhūyaḥ prasaṃga iha mantraṇam /
acāryavaraṇaṃ ceha śilpināmiha mārgaṇam
iha prastarasaṃgrāha iha dārugrahastathā /
iha diksāthanaṃ caiha vasudhāsaṃparīkṣaṇam
ito maṅgalaghoṣaśca itaḥpuṇyāhavācanam /
ita ādyeṣṭakānyāsa ito mūrdheṣṭakāvidhiḥ
itaśśūlagrahaśceta ito vairajjubandhanam /
itaśca mṛtsnāsaṃskāra ito varṇavilekhanam
ito madhūcchiṣṭavidhirito 'laṅkārakalpanam /
ito dhvajasya nirmāṇamito bhaktasamāgamaḥ
itaḥpratiṣṭhāsaṃkalpa nāto nayanamokṣaṇam /
ito 'dhivāsanaṃ ceto prabhūtabalidāpanam
ito 'gnimanthanaṃ ceto homa ānandavardhanaḥ /
iha gītaṃ nṛttamiha vādyaṃ śrutimanoharam
iha pratiṣṭhā devasya iha ca dvijabhojanam /
iha kālotsavaśceha dhanuṣi prātarutsavaḥ
mudgānnasya guḍānnasya prasādasya nivedanam /
adyottiṣṭhati vaikuṇṭhaḥ śayitaḥ kṣīrasāgare?
adya vratasyāpavargo saṃśitassa bhuvo hareḥ /
adya vaivāhikaṃ devyāvratānte lokamaṅgalam
adya pauṣī pūrṇimāhocādya caikādaśī śubhā /
adya devasya kuryanti snapanaṃ kalaśaiśśataiḥ
adya dāśarathirjāto dvādaśī māghasaṃbhavā /
adya cātā jaganmātā phālgune revatī tithau
adyakurvanti devasya damanotsavamīśvarāḥ /
caitramāsasta devasya mahāprītikaraḥ kila
kurvanti manujādhīśā vasante divyamutsavam /
jalakrīḍotsavo hyadya caitrayātrā hareḥkvacit
ketakīmālatījātīmallikādolikotsavaḥ /
gandhotsavo 'dya kriyate paurṇamāsī kadā dinam
kadā caikādaśī puṇyā kadā vā dvādaśītidhiḥ /
kadā nṛsiṃhassaṃjātaḥ smṛtamadyatrayodaśī
vaiśākhe śuklapakṣe tu kriyate vārṣikotsavaḥ /
kadā bhavetpaurṇamāsī kriyate candrikotsavaḥ
kadā jyeṣṭhotsavo bhūyātkadā vā pūrṇimā śubhā /
prapotsavaḥ kadā bhūyādāṣāḍhī ca bhaviṣyati
kadā ca śravaṇaṃ bhūyānnakṣatraṃ yatra mārutiḥ /
rāmasevādhuraṃ dhṛtvā jātassākṣānmahāmatiḥ
kadā ca śrāvaṇī bhūyādyatra nārāyaṇo hariḥ /
svātmānaṃ janayāmāsa lokakalyāṇahetave
vaikhānasaṃ vikhanasaṃ viriñcamiti yaṃ viduḥ /
kadā bhādrapado māsastatra caikādaśī bhavet
kadā vā dvādaśī bhūyātsarvapāpa praṇāśinī /
tiladhenuṃ pradāsyanti yatra devasya sannidhau
kadāśvino bhavenmāsastatrāpi daśamī śubhā /
aśvayātrā harerbhūyādanuyāsyāmahe harim
kadā bhavedamāvāsyā yasyāṃ sa narakohataḥ /
kadā vā kārtikomāso bhaviṣyati haripriyaḥ
dīpāropo bhavettatra kadā vā kārtikī śubhā /
kadāyugādaya stadvatpuṇyakālā viśeṣataḥ
kadā bhaviṣyati hare rathayātrā mahātmanaḥ /
kadā vā gajayātrā syātkadā vīśādhirohaṇam
kadā bhramati deveśo grāmavīthiṣu sundaram /
kadā labhiṣṭati harestīrthaṃ paramapāvanam
kadā prasādaṃ devasya kaṇasyāpi labhiṣyati /
kadā śaṅkharathāṅgādidivyalāñchanalāñchitā
pādukā devadevasya saṃskariṣyati me śiraḥ /
kadā vā tulasīṃ puṇyāmarpitāṃ tasya pādayoḥ
aśnāmi śirasā caiva dhārayiṣyāmi vaiṣṇavīm /
kadā vā puṇyapuṣpāṇāmekaṃ devasamarpitam
śirasā dhārayiṣyāmi jighrāmi bhahugandhavat /
devadevasya drakṣyāmi kadā sarvāṅgasuṃdaram
āpādamauliparyantaṃ lāvaṇyamadhuraṃ vapuḥ /
ityādikāḥ kathāstatra bhaviṣyanti prajāsu ca
sarve dharmaparāssarve nārāyaṇa parāyaṇāḥ /
arcane vāsudevasya bhaviṣyanti ratā narāḥ
ityeva kālaṃ kāleyaṃ gururujjīvayiṣyati /
śrīnivāsaṃ śriyovāsamarciṣyati ciraṃ bhuvi
pāṣaṇḍopaplutaṃ dharmamuddhariṣyati vaiṣṇavam /
idaṃ ca bhagavacchāstraṃ cirasthāyi kariṣyati
sarvatantrasvatantro 'sau bahūn grandhān praṇeṣyati /
asaṃkhyebhyaśca śiṣyebhyastattārthamupadekṣyati
dharmavyavasthāṃ kṛtvaivaṃ kalāvatibhayaṅkare /
sameṣyati paraṃ sthānaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
yugānte ca punarnāmaharernaiko gṛhīṣyati /
tadā harirmahāvīraḥ kalkī nāma bhaviṣyati
adharmanidhanaṃ kṛtvā dharmaṃ saṃsthāpayiṣyati /
harerdivyāvatārāṇāmavatārakathāmimām
yaḥ paṭhec chruṇuyādvāpi so 'pi yāsyati sadgatim /
dhanyāste puruṣaśreṣṭhā durante bhavasāgare
ye nāmāpi kalau viṣṇossmariṣyintyavyayātmavaḥ /
dhyāyan kṛtayuge viṣṇuṃ tretāyāṃ dāpare yajan
yattatphalamavāpnoti kalau smaraṇamātrataḥ /
harerharati pāpāni nāmasaṃkīrtitaṃ sakṛt
pāṣaṇḍabahule loke kalāvatibhayaṅkare /
tannāmakīrtayedyastu taṃ vidyātkṛtināṃ varam
tasmātsarvaprayatnena bhaktyā paramayā yutaḥ /
samūrtārādhanaṃ kuryānnānyathā muktimāpnuyāt
nāthamādyaistu navabhiradhyāyairīḍyate kramāt /
bhūparīkṣādikarmāṇi vimānānāṃ ca kalpanam
vividhānāṃ ca berāṇāṃ nirmāṇavidhivistaraḥ /
daśame nāṃkurāropaḥ paścāddvābhyāmudīritaḥ
pratiṣṭhā vidhiratyanta phalado jagataḥ pateḥ /
paścāddaśāvatārāṇāṃ caturbhiḥ procyate vidhiḥ
tathā saptadaśe cokta ādimūrti vidhistataḥ /
aṣṭādaśer'canaṃ sāṃgamuktaṃ madhuvidāriṇaḥ
dvābhyāmuktastato pūjādravya saṃgrahaṇa kramaḥ /
ekaviṃśe viśeṣārcāvidhissamyagudīritaḥ
dvāviṃśesnapanaṃ coktaṃ trayoviṃśe viśeṣataḥ /
vidhirutsavacakrasya prokto dvābhyāmathotsavaḥ
tataśca ṣaḍbhiradhyāyaiḥ prāyaścittasya vistaraḥ /
proktastataśca dvātriṃśe saṃkīrṇaṃśā udīritāḥ
arcāvatāramahimā trayastriṃśe prakīrtitaḥ /
svayaṃvyaktādibhedaśca catustriṃśe prakāśitaḥ
pañcatriṃśe tu saṃproktaṃ kriyāyogāśritaṃ phalam /
ṣaṭtriṃśetvapacārāśca kathitā devakopanāḥ
kalidharmāśca saṃproktāssaptatriṃśe viśeṣataḥ /
saptatriṃśadbhiradhyāyairevaṃ gurukṛpābalāt
ṣaḍbhiḥ sahasraiḥ ślokaistu kriyāṅgamupavarṇitam
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0