ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 37

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમો ગોપ્યસ્સર્વદા ગુરુભિઃ સદા ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સિહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે ષટ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ.
અથ સપ્તત્રિંશો ઽધ્યાયઃ.
ત્રિયુગધર્મ પ્રપઞ્ચઃ.
અથ વક્ષ્યે લઘૂક્તેન યુગધર્માંસ્તતઃ પરમ્ ।
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરશ્ચ કલિશ્ચેતિ ચતુર્યુગમ્

કૃતમેવ ચ કર્તવ્યં તસ્મિન્ કાલે યદીપ્સિતમ્ ।
ન તત્રધર્માઃસીદન્તિ ન ચ ક્ષીયન્તિવૈ પ્રજાઃ

તતઃ કૃતયુગં પ્રોક્તમન્વર્થેન ગુણેન વૈ ।
ન તસ્મિન્ યુગસંસર્ગેવ્યવાયો નેન્દ્રિયક્ષયઃ

નાનૂયા નાપિ રુદિતં ન દર્પો ન ચ પૈશુનમ્ ।
ન વિગ્રહો ન વિદ્વેષોન મિથ્યા નાપિ વઞ્ચનમ્

ન ભયં ન ચ સન્તાપો ન લોભો ન ચ માનિતા ।
તદા જ્યોતિઃપરં બ્રહ્મ વૈખાનસમનામયમ્

યા ગતિર્ યોગિનામેકા હ્યપુનર્ભવકાઙ્ક્ષિણામ્ ।
વિષ્ણુસ્સર્વાત્મકો દેવઃ શુક્લો નારાયણઃ સ્મૃતઃ

અન્તર્યામિણિ તસ્મિંસ્તુ સર્વલોકમયે હરૌ ।
સ્વયં શુક્લત્વમાપન્ને સર્વમચ્છં ભવિષ્યતિ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાશ્શૂદ્રાશ્ચ ભગવત્પરાઃ ।
સ્વકર્મનિરતાસ્સર્વેભવન્તિ મનુજાઃ કૃતે

સમાશ્રમં સમાચારં સત્યભૂતં તપોરતમ્ ।
વિજ્ઞાનભરિતં સર્વં જગદ્ભવતિ સન્તતમ્

એક વેદસમાયુક્તા એકધર્મવિધિક્રિયાઃ ।
પૃથગ્ધર્માસ્ત્વેક વેદા ધર્મમેકમનુવ્રતાઃ

ચતુરાશ્રમયુસ્તેન કર્મણા કાલયોગિના ।
અકામભલસંયોગાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં ગતિમ્

કૃતે યુગે ચતુષ્પાદશ્ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય શાશ્વતઃ ।
એતત્કૃતયુગં નામ ત્રૈગુણ્યગુણવર્જિતમ્

તતસ્ત્રેતાયુગં નામ યત્ર ધર્મસ્ત્રી પાદ્ભવેત્ ।
રક્તતાં તુ સમભ્યેતિ હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ

સત્યપ્રવૃત્તાશ્ચ નરાઃ દાનધર્મપરાયણાઃ ।
યજન્તે વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્નારાયણમનામયમ્

બ્રાહ્મણાદ્યાસ્સ્વધર્મેષુ પ્રવર્તન્તે નિરન્તરમ્ ।
યતો ધર્મપદે વૃદ્ધા દ્વાપરં પ્રતિપેદરે

યુગં સંશીનધર્મત્વાદ્દ્વાપરં પરિચક્ષતે ।
વિષ્ણુઃ પીતત્વમભ્યેતિ વેદશ્ચાપિ વિભજ્યતે

દ્વિપાદ્ભવતિ વૈધર્મો દ્વાપરે સમુપસ્થિતે ।
દ્વિવેદાશ્ચૈકવેદાશ્ચ નિર્વેદાશ્ચ તથા પરે

વિભિન્નશાસ્ત્રનિષ્ઠાશ્ચ ભવન્તિ વિવિધક્રિયાઃ ।
પ્રજા દાનપરા ભૂત્વા દાનં શંસન્તિ સન્તતમ્

રાજસં ભાવમાશ્રિત્ય રાજસી ભવતિ પ્રજા ।
સત્ત્વાત્પ્રચ્યવમાનાનાં વ્યાધયો ભૃશદારુણાઃ

અત્યાહિતાનિ ચાન્યાનિ ભવેષ્યન્ત્યધરોત્તરમ્ ।
કાલસ્ય હ્રસ્વતાયોગાચ્ચતુર્થં સ્યાદ્યુગં કલિઃ

પ્રત્યક્ષરૂપધૃગ્દેવો ન કલૌ દૃશ્યતે યતઃ ।
કૃતાદિષ્વિવ તેનૈવ ત્રિયુગઃ કલિરુચ્યતે

પદેનૈકેન વૈ ધર્મઃ પ્રવર્તેત કલૌ યુગે ।
તસ્મિંસ્તુ સમનુપ્રાપ્તે ન ધર્મસ્સંપ્રવર્તતે

તામસં યુગમાસાદ્ય હરિઃ કૃષ્ણત્વમેતિ ચ ।
યઃ કશ્ચિદત્ર ધર્માત્મા ક્રિયોયોગરતો ભવેત્

નરં ધર્મપરં દૃષ્ટ્વા સર્વે ઽસૂયાં પ્રકુર્વતે ।
વર્ણાશ્રમાશ્રિતાચારાઃ પ્રણશ્યન્તિન સંશયઃ

વ્રતાચારાઃ પ્રણશ્યન્તિ ધ્યાનયજ્ઞાદયસ્તથા ।
ઉપદ્રવા જનિષ્યન્તિ હ્યધર્મસ્ય પ્રવર્તનાત્

અસૂયાનિરતાસ્સર્વે દંભાચારપરાયણાઃ ।
પ્રજાશ્ચાલ્પાયુષસ્સર્વે ભવિષ્યન્તિકલૌ યુગે

સર્વેધર્માઃ પ્રણશ્યન્તિ કૃષ્ણે કૃષ્મત્વમાગતે ।
યસ્માત્કલિર્મહાઘોરસ્સર્વપાપસ્ય સાધકઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાશ્શૂદ્રા ધર્મપરાઙ્મુખાઃ ।
ઘોરે કલિયુગે પ્રાપ્તે દ્વિજા વેદપરાઙ્મુખાઃ

વ્યાજધર્મપરાસ્સર્વે વૃધાહઙ્કાર દૂષિતાઃ ।
સર્વમાક્ષિપ્યતે નિત્યં નરૈઃ પણ્ડિતમાનિભિઃ

અહમેવાધિક ઇતિ સર્વો વિવદતે જનઃ ।
અધર્મલોલુપાસ્સર્વે તથા ચૈવ દ્વિજાતયઃ

અતસ્ત્વલ્પાયુષસ્સર્વે ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે ।
અલ્પાયુષ્ટ્વાન્મનુષ્યાણાં ન વિદ્યાગ્રહણં ભવેત્

વિદ્યાગ્રહણશૂન્યત્વાદધર્મસ્સંપ્રવર્તતે ।
વ્યુત્ક્રમેણ પ્રજાસ્સર્વા મ્રિયન્તે પાપતર્પરાઃ

બ્રાહ્મણાદ્યાસ્તથા વર્ણાસ્સંકીર્યન્તે પરસ્બરમ્ ।
કામક્રોધપરા મૂઢા વૃધાહં કારપૂરિતાઃ

બદ્ધવૈરા ભવિષ્યન્તિ પરસ્પરવધેપ્સવઃ ।
જનાસ્સર્વે દયાહીના દાક્ષિણ્ય પરિવર્જિતા

શૂદ્રતુલ્યા ભવિષ્યન્તિ તપસ્સત્યવિવર્જિતાઃ ।
ઉત્તમા નીચતાં યાન્તિ નીચાશ્ચોત્તમતાં તથા

રાજાનો દ્રવ્યનિરતા લોભમોહપરાયણાઃ ।
ધર્મકઞ્ચુકસંવીતા ધર્મવિધ્વંસકારિણઃ

યો યો ઽશ્વરથનાગાઢ્યસ્સ સ રાજા ભવિષ્યતિ ।
કિઙ્કરાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ શૂદ્રાણાં ચદ્વિજાતયઃ

મ્લેચ્છાશ્ચ યુનાદ્યાશ્ચ પાલયન્તિ વસુંધરામ્ ।
અનાવૃષ્ટિભયાત્પ્રાયો ગગનાદત્તચક્ષુષઃ

ભવિષ્યન્તિ નરાસ્સર્વે સદા ક્ષુદ્ભયકાતરાઃ ।
કલૌ નરાભવિષ્યન્તિ સ્વલ્પભાગ્યા બહુપ્રજાઃ

પતિવાક્યમનાદૃત્ય સદાન્યગૃહતત્પરાઃ ।
દુશ્શીલા દુષ્ટશીલેષુ કરિષ્યન્તિ સ્પૃહાં સ્ત્રિયઃ

પરુષાનૃતભાષિણ્યો દેહસંસ્કાર વર્જિતાઃ ।
વાચાલાશ્ચ ભવિષ્યન્તિકલૌ પ્રાપ્તે સદા સ્ત્રિયઃ

નગરેષુ ચ ગ્રામેષુ પ્રાકારાટ્ટાદિકાન્ જનાઃ ।
ચોરાદિભયભીતાશ્ચ કાષ્ઠયન્ત્રાણિ કુર્વતે

દુર્ભિક્ષકરપીડાભિરતીવોપદ્રુતા જનાઃ ।
ગોધૂમાન્નયવાન્નાઢ્યાન્ દેશાન્ પ્રાપ્સ્યન્તિ દુઃખિતાઃ

સ્વકાર્યસિદ્ધિપર્યન્તં સ્નિહ્યન્ત્યન્યેષુ માનવાઃ ।
ભિક્ષવશ્ચાપિ મિત્રાદિસ્નેહસંબન્ધયન્ત્રિતાઃ

અન્નોપાધિનિમિત્તેન શિષ્યાન્ ગૃહ્ણન્તિ સર્વતઃ ।
ઉભાભ્યામપિ હસ્તાભ્યાં શિરઃકણ્ડૂયનં સ્ત્રિયઃ

કુર્વન્ત્યો ભર્તૃમુખ્યાનામાજ્ઞાં ભેત્સ્યન્ત્યાનાદૃતાઃ ।
પાષણ્ડાલાપનિરતાઃ પાષણ્ડિજનસંગિનઃ

ભવિષ્યન્તિ યદા વિપ્રા સ્તદા વૃદ્ધિમિયાત્કલિઃ ।
અલ્પોદકાસ્તથા મેઘા અલ્પસસ્યા વસુંધરા

અલ્પક્ષીરાસ્તથા ગાવઃ ક્ષીરાત્સર્પિર્ન જાયતે ।
એકવર્ણા ભવિષ્યન્તિ વર્ણાશ્ચત્વાર એવ ચ

નાસ્તિ વર્ણાન્તરં તત્રલયં યાસ્યન્તિ માનવાઃ ।
સન્તસ્સીદન્ત્યસન્તશ્ચ વિલસન્તિસમન્તતઃ

મૈત્રી પરજને ભૂયાદ્વૈરં ચ સ્વજને ભવેત્ ।
પુત્રાઃ પિતૃષુ જીવત્સુ મ્રિયન્તે ચ તદગ્રતઃ

કલૌ કાકિણિકે ઽપ્યર્થે વિગૃહ્ય ત્યક્તસૌહૃદાઃ ।
ત્યક્ષ્યન્તિહિ પ્રિયાન્ પ્રાણાન્ હનિષ્યન્તિ સ્વબાન્ધવાન્

પાષણ્ડપ્રચુરેધર્મે દસ્યુપ્રાયેષુ રાજસુ ।
ચૌર્યાનૃતવૃધાહિંસાનાનાવૃત્તિષુ વૈ નૃષુ

શૂદ્રપ્રાયેષુ વર્ણેષુ છાગપ્રાયેષુ ગોષુ ચ ।
કરિષ્યન્તિ તથા શૂદ્રાઃ પ્રવ્રજ્યાલિઙ્ગિનૌઽધમાઃ

કાષાયપરિનીતાશ્ચ જટિલા ભક્મધૂસરાઃ ।
અશૌચાવક્રમતયઃ પરપાકાન્નજીવિનઃ

દેવદ્વિજનિવાસેષુ પૂજામિચ્છન્તિ પાપિનઃ ।
ભવિષ્યન્તિ દુરાત્માનઃ શૂદ્રાઃ પ્રવ્રજિતાસ્ તથા

ઉત્કોચ જીવિનસ્તત્ર મહાપાપરતાસ્તથા ।
ભવિષ્યન્ત્યથ પાષણ્ડાઃ કાપાલા ભિક્ષવોધમાઃ

ધર્મવિધ્વંસશીલાનાં દ્વિજનાં રાજવલ્લભાઃ ।
શૂદ્રા ધર્માન્ પ્રવક્ષ્યન્તિ પ્રવ્રજ્યાલિઙ્ગિનો ઽધમાઃ

ગીતવાદ્યપરા વિપ્રા વેદવાદપરાઙ્મુખાઃ ।
ભવિષ્યન્તિ કલૌ પ્રાપ્તે શૂદ્રમાર્ગ પ્રવર્તિનઃ

હર્તારો ન ચ દાતારોભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે ।
વિશ્વાસહીનાઃ પિશુના વેદદેવદ્વિજાતિષુ

અસંસ્કૃતો ક્તિવક્તારો રાગદ્વેષપરાસ્તથા ।
પરમાયુશ્ચતેષાં સ્યાત્તદા વર્ષાણિ ષોડશ

પઞ્ચમે વાથઃવષ્ઠે વા વર્ષેકન્યા પ્રસૂયતે ।
સર્ત્પવર્ષાષ્ટવર્ષાશ્ચ પ્રસૂયન્તે તથા નરાઃ

સ્વકર્મત્યાગિનસ્સર્વે કૃતઘ્ના ભિન્નવૃત્તયઃ ।
યાચકાઃ પિશુનાશ્ચૈવ ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે

પરાવમાનનિરતા આત્મસ્તુતિપરાયણાઃ ।
પરસ્વહરણોપાયચિન્તકાઃ સર્વદા નરાઃ

નિન્દાં કુર્વન્તિ સતતં પિતૃમાતૃકુલેષુ તુ ।
વદન્તિ વાચા ધર્માંશ્ચ ચેતસા પાપલોલુપાઃ

છાદયન્તિ પ્રયત્નેન સ્વદોષં પાપકર્મજમ્ ।
અપાપે દુષ્કૃતં સમ્યગ્વિવૃણ્વન્તિ નરાધમાઃ

ધર્મમાર્ગપ્રવક્તારં તિરસ્કુર્વન્તિ પાપિનઃ ।
ભવિષ્યન્તિ કલૌ પ્રાપ્તિ રાજાનો મ્લેચ્છજાતયઃ

દ્વિજાશ્ચ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચાન્યાશ્ચ જાતયઃ ।
અત્યન્તકામિનસ્સર્વે સંકીર્યન્તે પરસ્પરમ્

ન શિષ્યો ન ગુરુઃ કશ્ચિન્ન પુત્રો ન તથા પિતા ।
ન ભાર્યા ન પતિસ્તત્ર ભવિતા સર્વસંકરઃ

કલૌ ચ તે ભવિષ્યન્તિ ધનાઢ્યા અપિ યાચકાઃ ।
રસવિક્રયિણશ્ચાપિ ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે

ધર્મપત્નીષુ યચ્છન્તિ પતયો જારલક્ષણમ્ ।
દ્વિષ્યન્તિ પિતરં પુત્રા ગુરું શિષ્યાદ્વિષન્તિ ચ

પતિં ચ વનિતા દ્વેષ્ટિ કલૌ પ્રાપ્તેન સંશયઃ ।
લોભાભિભૂતમનસસ્સર્વે દુષ્કર્મશાલિનઃ

પરાન્નલોલુપા નિત્યં ભવિષ્યન્તિ દ્વિજાતયઃ ।
પરસ્ત્રીનિરતાસ્સર્વે પરદ્રવ્યપરાયણાઃ

મર્ત્યામિષેણ જીવન્તિ દુહન્તશ્ચાપ્યજાવિકાન્ ।
સરિત્તીરેષુ કુદ્દાલૈરોપયિષ્યન્તિ ચૌષધીઃ

અત્યલ્પાનિ ફલાન્યાસાં ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે ।
વેશ્યાલાવણ્યશીલેષુ સ્પૃહાં કુર્વન્તિ યોષિતઃ

ધર્મવિઘ્ના ભવિષ્યન્તિ સ્ત્રિયશ્ચ પુરુષેષુ ચ ।
ન કન્યાં યાચતે કશ્ચિન્ન ચ કન્યાપ્રદો નરઃ

કન્યા વરાંશ્ચ છન્દેન ગ્રહીષ્ટન્તિ પરસ્પરમ્ ।
પ્રાયશઃ કૃપણાનાં ચ બન્ધૂનાં ચ તધા દ્વિજાઃ

સાધૂનાં વિવિધાનાં ચ વિત્તાન્યપહરન્તિ ચ ।
ન યક્ષ્યન્તિ ન હોષ્યન્તિન તપસ્યન્તિ વૈ જનાઃ

નૈવ દાસ્યન્તિ દાનાદિ નાર્ઽચયિષ્યન્તિ વા હરિમ્ ।
ન ધર્મે નિવિશિષ્યન્તિ હેતુવાદકથાશ્રયાઃ

અપાત્રેષ્વેવ દાનાનિ કુર્વન્તિ ચ તથા નરાઃ ।
ક્ષીરોપાધિનિમિત્તેન ગોષુ પ્રીતિં પ્રકુર્વતે

ન કુર્વન્તિ તથા વિપ્રાઃ સ્નાનશૌચાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
અકાલકર્મનિરતાઃ કૂટયુક્તિવિશારદાઃ

દેવનિન્દાપરાશ્ચૈવ વિપ્રનિન્દાપરાસ્તથા ।
ત્યક્તપુણ્ડ્રશિખાસૂત્રાશ્ચરિષ્યન્તિદ્વિજાતયઃ

વિષ્ણુભક્તિપરં ન સ્યાન્મનઃ કસ્યાપિ જાતુ ચિત્ ।
દેવપૂજાપરં દૃષ્ટ્વા સર્વે પરિહસન્તિ ચ

શાસ્ત્રોદિતાશ્ચ યે દેવાઃપરિવારા મધુદ્વિષઃ ।
તાન્ પરિત્યજ્ય મોહેન નરાઃ કાલબલાત્કૃતાઃ

હેતુવાદપરાન્ દેવાન્ કરિષ્યન્ત્યપરાં સ્તદા ।
નિર્બધ્નન્તિ દ્વિજાનેવ કરાર્થં રાજકિઙ્કરાઃ

નાદ્રિયન્તે દ્વિજાનન્યે કલૌ પાપસમાકુલે ।
દાનયજ્ઞ જપાદીનાં વિક્રીણન્તે ફલં દ્વિજાઃ

પ્રતિગ્રહં ચ કુર્વન્તે ચણ્ડાલાદેરપિ દ્વિજાઃ ।
શૂદ્રસ્ત્રીમઙ્ગનિરતા વિધવાસંગલોલુપાઃ

રજસ્સ્વલાનાં વોઢારો ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે ।
શૂદ્રાન્ન પાનનિરતાઃ શૂદ્રપ્રાયા ભવન્તિ ચ

અટ્ટશૂલાજનપદાઃ શિવશૂલાશ્ચતુષ્પથાઃ ।
પ્રમદાઃ કેશશૂલિન્યો ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે

કુહકાશ્ચ જનાસ્તત્ર હેતુવાદવિશારદાઃ ।
પાષણ્ડિનો ભવિષ્યન્તિ તિષ્ટન્ત્યાશ્રમનિન્દકાઃ

ન ચ દ્વિજાતિશુશ્રૂષાં સર્વધર્મનિવર્તિનીમ્ ।
ગૃહપ્રાયેષ્વાશ્રમેષુ યોગિપ્રાયેષુ બન્ધુષુ

તતશ્છાનુદિનં ધર્મસ્સત્યં શૌચં દયા ક્ષમા ।
કાલેન બલિના સર્વં નશ્યત્યાયુર્બલં સ્મૃતિઃ

વીત્તમેવ કલૌ નૄણાં જન્માચારગુણોદયમ્ ।
દાંપત્યે ઽભિરુચિર્હેતુર્માયૈવ વ્યવહારકે

ધર્મન્યાયવ્યવસ્થાનાં કારણં બલમેવ હિ ।
સ્ત્રીત્વમેવોપભોગે સ્વાદ્વિપ્રત્વે સૂત્રમેવ હિ

લિઙ્ગમેવાશ્રમખ્યાતાવન્યાયો વૃત્તિકારણમ્ ।
અવૃત્તૌ ચાપિ દૌર્બલ્યં પાણ્ડિત્યે ચાફલં વચઃ

સ્વીકાર એવ ચોદ્વાહે સ્નાનમેવાશુચૌ સ્મૃતમ્ ।
ઉદરંભરિતા સ્વાર્થેસત્યત્વે ધાર્ષ્ટ્યમેવ હિ

દાક્ષ્યે કુટુંબભરણે યશોર્થે ધર્મસેવનમ્ ।
ઇત્થં કલિયુગે પ્રાપ્તે ધર્મસ્સર્વો ઽપિ જીર્યતે

યદા માયાનૃતં તન્દ્રા નિદ્રા હિંસા વિષાયનમ્ ।
શોકો મોહો ભયં દૈન્યં સ કલિસ્તામસઃસ્મૃતઃ

યદાયદા સતાં હાનિર્વૈદિકાનાં દ્વિજન્મનામ્ ।
તદા તદા કલિંપ્રાપ્તમવબુદ્ધ્યેત પણ્ડિતઃ

અહો દુઃખમહોદુઃખમહોદુઃખમહો મહત્ ।
સ્વરૂપમતિભીમસ્ય સંસારસ્ય સુદુર્ભરમ્

વિણ્મૂત્રપૂયકલિતે ગર્ભવાસે નિપીડનાત્ ।
અશુચાવતિભીભત્સે દુઃખમત્યન્તદુસ્સહમ્

દુઃખં ચ જાયમાનાનાં ગાત્રભઙ્ગાદિપીડને ।
વાતેન પ્રેર્યમાણાનાં મૂર્છનાયાતિભીતિદમ્

બાલકે નિર્વિવેકાનાં ભૂતદૈવાત્મસંભવમ્ ।
યૌવને વાર્ધકે ચૈવ મરણે ચાતિ દારુણે

એકૌત્તરં મૃત્યુશતં દેહે જ્ઞેયં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તત્રૈકઃ કાલસંજ્ઞઃ સ્યાચ્છેષાસ્ત્વાગન્તુકાઃસ્મૃતાઃ

યે ચાત્રાગન્તુકાઃ પ્રોક્તાસ્તે તુ શામ્યન્તિ ભેષજૈઃ ।
જપહોમપ્રદાનૈશ્ચ કાલમૃત્યુર્ન શામ્યતિ

વિવિધા વ્યાધયશ્શસ્ત્રં સર્પાદ્યાઃ પ્રાણિનસ્ તથા ।
વિષાણિ ચાભિચારાશ્ચ મૃત્યોર્દ્વારાણિ દેહિનામ્

નૌષધં ન તપો દાનં ન મન્ત્રાન ચ બાન્ધવાઃ ।
શક્નુવન્તિ નરં ત્રાતું કાલમૃત્યુપ્રપીડિતમ્

રસાયનતપોજપ્યયોગસિદ્ધૈર્મહાત્મભિઃ ।
કાલમૃત્યુરપિ પ્રાપ્તો જીયતે ઽનલસૈર્નરૈઃ

નાસ્તિ મૃત્યુસમં દુઃખં નાસ્તિ મૃત્યુસમં ભયમ્ ।
સદ્ભાર્યાં પુત્રમિત્રાણિ રાજ્યૈશ્વર્યસુખાનિ ચ

આબદ્ધાનિ ચ વૈરાણિ મૃત્યુસ્સર્વં વિનાશયેત્ ।
યદ્દુઃખં મરણે જન્તોર્ન તસ્યેહ સમં ક્વચિત્

મણ્ડૂક ઇવ સર્પેણ ગ્રસ્યતે મૃત્યુના જગત્ ।
બાન્ધવૈશ્ચ પરિષ્વક્તઃ પ્રિયૈશ્ચ પરિવારિતઃ

નિશ્શ્વપન્ દીર્ઘમુષ્ણં ચ મુખેન પરિશુષ્યતા ।
ચતુર્ષ્વન્તેષુ ખટ્વાયાઃ પરિવૃત્ય મૂહુર્મુહુઃ

સમ્મૂઢઃ ક્ષિપતે ઽત્યર્ધં હસ્તપાદમિતસ્તતઃ ।
ખટ્વાયા વાઞ્છતે ભૂમિં ભૂમેઃ ખટ્વાં તતો મહીમ્

વિવસ્ત્રસ્ત્યક્તલજ્જશ્ચ મૂત્રવિષ્ઠાપરિપ્લુતઃ ।
યાચમાનશ્ચ સલિલં શુષ્કકણ્ઠાસ્યતાલુકઃ

ચિન્તયાનશ્ચવિત્તાનિ કસ્યૈતાનિમૃતેમયિ ।
નખાગ્રૈશ્ચ સ્પૃશન્ ભૂમિં કાલપાશેન કર્ષિતઃ

મ્રિયતે પશ્યતામેવ ગલે ખુરખુરાયતે ।
જીવસ્તૃણજલૂકાવદ્દેહાદ્દેહં વિશેદસૌ

સંપ્રાપ્યોત્તરવંશે ચ તનું ત્યજતિ પૌર્વિકીમ્ ।
દેહભેદેન યઃ પુંસાં વિયોગઃ કર્મસંક્ષયાત્

મરણં તદ્વિનિર્દિષ્ટં ન નાશઃ પરમાર્થતઃ ।
જાયતે મ્રિયતે ચૈવં કર્મભિઃ સ્વયમાર્જિતૈઃ

શીતોષ્ણતૃષ્ણાક્ષુદ્રોગ્રજ્વરાદિપરિવારિતઃ ।
સર્વદૈવપુમાનાસ્તે યાવજ્જન્માન્ત સંસ્થિતિઃ

દુઃખાતિશયભૂતં હિ યદન્તે નાસુખં નૃણામ્ ।
તસ્યોપમાનં નૈવાસ્તિ કાર્યેણૈવાનુ મીયતે

કૃષ્યમાણસ્ય પુરુષૈર્યદ્યમસ્યાતિદુસ્સહમ્ ।
દુઃખં તત્સંસ્મૃતિં પ્રાપ્તં કરોતિ મમ વેપથુમ્

તતશ્ચૈવ પુનસ્તસ્ય યોનિસંક્રમણે ચ યત્ ।
ગર્ભસ્થસ્ય ચ યદ્દુઃખમતિદુસ્સહમુલ્બણમ્

પુનશ્ચ જાયમાનસ્ય બાલ્યયૌવનજં ચ યત્ ।
દુઃખાન્યેતાન્યનન્તાનિ સંસારાન્તરવર્તિભિઃ

પુરુષૈરનુભૂયન્તે સુખભ્રાન્તિવિમોહિતૈઃ ।
ન વૈ સુખકલા કાચિદત્રાસ્ત્યત્યન્તદુઃખદે

સંસારસંકટે સંગમુપેતાનાં કદા ચન ।
વિષયાસક્તમનસસ્સતતં પામરા જનાઃ

ન મતિં કુર્વતે વિષ્ણૌ સર્વલોકેશ્વરેશ્વરે ।
અથાપિ નાત્ર બિભ્યન્તિ વૈષ્ણવા ભગવત્પ્રિયાઃ

વિષ્ણુધ્યાનપરાસ્સન્તો વિષ્વર્ચનપરાયણાઃ ।
તે વિષ્ણુસદૃશા જ્ઞેયા ન હિ તાન્ બાધતે કલિઃ

માયેયં વૈષ્ણવી ભૂયઃ પાતયેત્પ્રાણિનસ્તદા ।
દુસ્તરાપિ ભવેત્સાધ્યા યૈર્ન્યસ્તં માધવેમનઃ

અસંત્યજ્ય ચ ગાર્હસ્થ્યમતપ્ત્વા ચતથા તપઃ ।
છિનત્તિ વૈષ્ણવીં માયાં કેશવારાધને રતઃ

વિષયાનવિરોધેન સેવમાનો ઽપિ માધવમ્ ।
અર્ચયાનસ્તરન્ત્યેનાં વિષ્ણુમાયાં દુરત્યયામ્

યત એવમતો લબ્ધ્વાશરીરં કર્મસાધનમ્ ।
શુભં કર્મૈવ કર્તદ્યં તત્પ્રસાદાય માનવૈઃ,

પ્રસાદિતે ઽસ્મિન્ સર્વેષાં સ્વવર્ણાશ્રમકર્મભિઃ ।
સર્વેહસ્તગતાઃ કામા મુક્તિશ્ચાન્તે કરસ્થિતા

કાર્યાર્થા મૂર્તયસ્તસ્ય લોકકલ્યાણકારકાઃ ।
અતસ્સાકારમેવેષ્ટ્વા ભક્ત્યેમં સિદ્ધિમાપ્નુયાત્

ઇદં ચ શાસ્ત્રમાલંબ્ય પૂજયેદ્વિષ્ણુમવ્યયમ્ ।
યદ્ધ્યાનં કેવલં પ્રોક્તં શાસ્ત્રે ક્વચિદનાશ્રયમ્

ન તત્રેન્દ્રિયદૌર્બલ્યાત્કર્મસ્થસ્યાધિકારિતા ।
યથા ગિરિતટાગ્રસ્થવનસ્પતિફલેચ્છયા

ઉપાયે વર્તતે ઽશ્રાન્તસ્તથાસૌ યત્નમાચરેત્ ।
સર્વત્ર ક્રમવાન્ યત્નઃકાર્યો નૈચ્છૈવ કેવલા

તત્કાયવાઙ્મનોયોગૈઃક્રમાદિચ્છેત્પરાં ગતિમ્ ।
નિરાકારેતુ યા ભક્ત્યા પૂજેષ્ટા ધ્યાનમેવ વા

રમણીયમિવાભાતિ તદનર્થસ્ય કારણમ્ ।
સ્થૂલભાવપ્રસંદીનિ જન્મનાસ્યેન્દ્રિયાણિ તુ

સૂક્ષ્માચ્છ ન પ્રપદ્યન્તે ચિરાચ્ચ કિમુતાચિરાત્ ।
ન ચ રૂપં વિના દોવો ધ્યાતું કેનાપિ શક્યતે

સર્વરૂપનિવૃત્તા હિ બુદ્ધિઃ કુત્રાસ્ય તિષ્ઠતિ ।
નિવૃત્તાગ્લાયતે બુદ્ધિર્નિદ્રયાહિ પરીયતે

તસ્માદ્વિદ્વાનુપાસીત બુદ્ધ્યા સાકાલમેવ તમ્ ।
અસ્તિતસ્ય પરોક્ષં તદિતિ કિઞ્ચિદનુસ્મરેત્

સર્વધાકારમુદ્દિષ્ટં ન પરિત્યજ્ય પણ્ડિતઃ ।
પરં દેવમુપાસીત મુક્તયે વા ફલાયવા

ભક્ત્યાકૃતેનાર્ચનેન તુષ્ટોદેવઃ પ્રજાપતેઃ ।
પૂજાદ્યનુગ્રહાયા ઽદાવાવિર્ભૂતશ્ચતુર્ભુજઃ

તસ્માત્તેનૈવ રૂપેણ હ્રિયા લક્ષ્મ્યા સમાયુતઃ ।
ધ્યેયસ્સેવ્યોર્ઽચનિયશ્ચ સદા નારાયણો બુધૈઃ

સાકારે ઽસ્મિન્ કૃતા પૂજા સ્તુતિર્વા ધ્યાનમેવ વા ।
વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન તસ્મિન્નેવ કૃતા ભવેત્

તદેવારાધનં વિષ્ણોરવજ્ઞાતં વિશેષતઃ ।
ખ્યાપનાર્થં કલૌ કશ્ચિદ્ભવિષ્યતિ મહામતિઃ

ધર્મગ્લાનિરધર્મસ્ય વૃદ્ધિર્યાવદ્ભવિષ્યતિ ।
તાવવ્ભર્તા મહાવિષ્ણુઃ સૃજત્યાત્માનમાત્મના

શ્રીનિવાસે જનાવાને શ્રીનિવાસઃ સ્વયં હરિઃ ।
શ્રીનિવાસસ્સમાખ્યાતો ભૂમાવવતરિષ્યતિ

ઉત્પત્સ્યમાન એવાસૌ ભ્રાજમાનસ્સ્વતેજસા ।
જગદાવરણં ક્રૂરં તમઃ પુઞ્જં હનિષ્યતિ

પઞ્ચહાયન એવાથ પ્રાપ્તસર્વકલાકુલઃ ।
સંસ્કૃતો ઽખિલસંસ્કારૈર્ બ્રહ્મવર્ચસસેવિતઃ

સર્વલોકેશ્વરં દેવં શ્રીનિવાકં શ્રિયઃ પતિમ્ ।
ચતુર્ભુજમુદારાઙ્ગં દિવ્યાભરણભૂષિતમ્

શ્રીવત્સાંકં મહાબાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
કિરીટમુકુટોપેતં વરદાભયચિહ્નિતમ્

હૈમોર્ધ્વપુણ્ડ્રલાવણ્યલસદ્વદનપઙ્કજમ્ ।
વૈખાનસૈર્મહાભાગૈરર્ચ્યમાનં નિરન્તરમ્

કૃતાસ્પદં કલિયુગે તદીયં કુલદૈવતમ્ ।
"અરાયિ કાણઽઽ ઇત્યાદ્યૈશ્શ્રુતિવાક્યૈરભિષ્ટુતમ્

"રયિઃ કકુદ્માઽઽનિત્યાદ્યૈર્મન્ત્રૈર્વૈખાનસૈઃ પરૈઃ ।
ઇજ્યમાનં વિશેષેણ વિવિધૈઃ પારમાત્મિકૈઃ

કલ્યાણગુણસંપૂર્ણં દિવ્યમઙ્ગલવિગ્રહમ્ ।
સ્વયંવ્યક્તં પરઞ્જ્યોતિઃ પરં બ્રહ્મ પરાત્પરમ્

વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન દેવમારાધયિષ્યતિ ।
પ્રસાદસુમુખો દેવસ્સ્વાત્મભૂતે શિશૌ સ્વયમ્

અવનમ્ય ચ મૂર્ધાનં ગૃહીષ્યતિ ગલે સ્રજમ્ ।
દિવ્યૈઃપ્રસન્નૈર્ગ્રથિતાં કુસુમૈસ્તુલસીદલૈઃ

સ્વયં સાર્ધં કુમારેણ હવીંષિ ચ ભુજિષ્યતિ ।
સંતુષ્ટેન કુમારેણ પ્રાર્થિતઃ કરુણાનિધિઃ

વૈખાનસૈર્મહાભાગૈરુપેતૈઃ સહ મન્દિરે ।
હવીંષ્યશિષ્યત્યધ્યક્ષં કુમારં સાન્ત્વયિષ્યતિ

અર્ચાવતારમહાત્મ્યં લોકેભ્યઃખ્યાપયિષ્યતિ ।
દેવોર્ઽચકપરાધીનઃ સર્વં તેભ્યઃ કરિષ્યતિ

તથા સમ્માનિતઃ પ્રેમ્ણા શ્રીનિવાસેન સાદરમ્ ।
યજ્ઞૈર્બહુવિધૈર્ અન્યૈર્યજ્ઞેશં સંયજિષ્યતિ

વિશાલે બહુસંસ્કારસંકુલે વસુધાતલે ।
સ્થાપયિષ્યતિ વિષ્ણ્વર્ચાં ગ્રામે ગ્રામે ગૃહે ગૃહે

પુરાણિ ચ જનાવાસા ગૃહાણિ ગૃહિણાં તથા ।
મન્દિરૈરિન્દિરેશસ્ય સુન્દરૈર્નતિભન્ધુરૈઃ

મણ્ડિતાનિ ભવિષ્યન્તિ જગત્તત્ત્વં ભજિષ્યતિ ।
ઇત આચાર્ય નિર્દેશ ઇતશ્શિષ્યોપસર્પણમ્

ઇહૈવ ગૃહિણાં ભૂયઃ પ્રસંગ ઇહ મન્ત્રણમ્ ।
અચાર્યવરણં ચેહ શિલ્પિનામિહ માર્ગણમ્

ઇહ પ્રસ્તરસંગ્રાહ ઇહ દારુગ્રહસ્તથા ।
ઇહ દિક્સાથનં ચૈહ વસુધાસંપરીક્ષણમ્

ઇતો મઙ્ગલઘોષશ્ચ ઇતઃપુણ્યાહવાચનમ્ ।
ઇત આદ્યેષ્ટકાન્યાસ ઇતો મૂર્ધેષ્ટકાવિધિઃ

ઇતશ્શૂલગ્રહશ્ચેત ઇતો વૈરજ્જુબન્ધનમ્ ।
ઇતશ્ચ મૃત્સ્નાસંસ્કાર ઇતો વર્ણવિલેખનમ્

ઇતો મધૂચ્છિષ્ટવિધિરિતો ઽલઙ્કારકલ્પનમ્ ।
ઇતો ધ્વજસ્ય નિર્માણમિતો ભક્તસમાગમઃ

ઇતઃપ્રતિષ્ઠાસંકલ્પ નાતો નયનમોક્ષણમ્ ।
ઇતો ઽધિવાસનં ચેતો પ્રભૂતબલિદાપનમ્

ઇતો ઽગ્નિમન્થનં ચેતો હોમ આનન્દવર્ધનઃ ।
ઇહ ગીતં નૃત્તમિહ વાદ્યં શ્રુતિમનોહરમ્

ઇહ પ્રતિષ્ઠા દેવસ્ય ઇહ ચ દ્વિજભોજનમ્ ।
ઇહ કાલોત્સવશ્ચેહ ધનુષિ પ્રાતરુત્સવઃ

મુદ્ગાન્નસ્ય ગુડાન્નસ્ય પ્રસાદસ્ય નિવેદનમ્ ।
અદ્યોત્તિષ્ઠતિ વૈકુણ્ઠઃ શયિતઃ ક્ષીરસાગરે?

અદ્ય વ્રતસ્યાપવર્ગો સંશિતસ્સ ભુવો હરેઃ ।
અદ્ય વૈવાહિકં દેવ્યાવ્રતાન્તે લોકમઙ્ગલમ્

અદ્ય પૌષી પૂર્ણિમાહોચાદ્ય ચૈકાદશી શુભા ।
અદ્ય દેવસ્ય કુર્યન્તિ સ્નપનં કલશૈશ્શતૈઃ

અદ્ય દાશરથિર્જાતો દ્વાદશી માઘસંભવા ।
અદ્ય ચાતા જગન્માતા ફાલ્ગુને રેવતી તિથૌ

અદ્યકુર્વન્તિ દેવસ્ય દમનોત્સવમીશ્વરાઃ ।
ચૈત્રમાસસ્ત દેવસ્ય મહાપ્રીતિકરઃ કિલ

કુર્વન્તિ મનુજાધીશા વસન્તે દિવ્યમુત્સવમ્ ।
જલક્રીડોત્સવો હ્યદ્ય ચૈત્રયાત્રા હરેઃક્વચિત્

કેતકીમાલતીજાતીમલ્લિકાદોલિકોત્સવઃ ।
ગન્ધોત્સવો ઽદ્ય ક્રિયતે પૌર્ણમાસી કદા દિનમ્

કદા ચૈકાદશી પુણ્યા કદા વા દ્વાદશીતિધિઃ ।
કદા નૃસિંહસ્સંજાતઃ સ્મૃતમદ્યત્રયોદશી

વૈશાખે શુક્લપક્ષે તુ ક્રિયતે વાર્ષિકોત્સવઃ ।
કદા ભવેત્પૌર્ણમાસી ક્રિયતે ચન્દ્રિકોત્સવઃ

કદા જ્યેષ્ઠોત્સવો ભૂયાત્કદા વા પૂર્ણિમા શુભા ।
પ્રપોત્સવઃ કદા ભૂયાદાષાઢી ચ ભવિષ્યતિ

કદા ચ શ્રવણં ભૂયાન્નક્ષત્રં યત્ર મારુતિઃ ।
રામસેવાધુરં ધૃત્વા જાતસ્સાક્ષાન્મહામતિઃ

કદા ચ શ્રાવણી ભૂયાદ્યત્ર નારાયણો હરિઃ ।
સ્વાત્માનં જનયામાસ લોકકલ્યાણહેતવે

વૈખાનસં વિખનસં વિરિઞ્ચમિતિ યં વિદુઃ ।
કદા ભાદ્રપદો માસસ્તત્ર ચૈકાદશી ભવેત્

કદા વા દ્વાદશી ભૂયાત્સર્વપાપ પ્રણાશિની ।
તિલધેનું પ્રદાસ્યન્તિ યત્ર દેવસ્ય સન્નિધૌ

કદાશ્વિનો ભવેન્માસસ્તત્રાપિ દશમી શુભા ।
અશ્વયાત્રા હરેર્ભૂયાદનુયાસ્યામહે હરિમ્

કદા ભવેદમાવાસ્યા યસ્યાં સ નરકોહતઃ ।
કદા વા કાર્તિકોમાસો ભવિષ્યતિ હરિપ્રિયઃ

દીપારોપો ભવેત્તત્ર કદા વા કાર્તિકી શુભા ।
કદાયુગાદય સ્તદ્વત્પુણ્યકાલા વિશેષતઃ

કદા ભવિષ્યતિ હરે રથયાત્રા મહાત્મનઃ ।
કદા વા ગજયાત્રા સ્યાત્કદા વીશાધિરોહણમ્

કદા ભ્રમતિ દેવેશો ગ્રામવીથિષુ સુન્દરમ્ ।
કદા લભિષ્ટતિ હરેસ્તીર્થં પરમપાવનમ્

કદા પ્રસાદં દેવસ્ય કણસ્યાપિ લભિષ્યતિ ।
કદા શઙ્ખરથાઙ્ગાદિદિવ્યલાઞ્છનલાઞ્છિતા

પાદુકા દેવદેવસ્ય સંસ્કરિષ્યતિ મે શિરઃ ।
કદા વા તુલસીં પુણ્યામર્પિતાં તસ્ય પાદયોઃ

અશ્નામિ શિરસા ચૈવ ધારયિષ્યામિ વૈષ્ણવીમ્ ।
કદા વા પુણ્યપુષ્પાણામેકં દેવસમર્પિતમ્

શિરસા ધારયિષ્યામિ જિઘ્રામિ ભહુગન્ધવત્ ।
દેવદેવસ્ય દ્રક્ષ્યામિ કદા સર્વાઙ્ગસુંદરમ્

આપાદમૌલિપર્યન્તં લાવણ્યમધુરં વપુઃ ।
ઇત્યાદિકાઃ કથાસ્તત્ર ભવિષ્યન્તિ પ્રજાસુ ચ

સર્વે ધર્મપરાસ્સર્વે નારાયણ પરાયણાઃ ।
અર્ચને વાસુદેવસ્ય ભવિષ્યન્તિ રતા નરાઃ

ઇત્યેવ કાલં કાલેયં ગુરુરુજ્જીવયિષ્યતિ ।
શ્રીનિવાસં શ્રિયોવાસમર્ચિષ્યતિ ચિરં ભુવિ

પાષણ્ડોપપ્લુતં ધર્મમુદ્ધરિષ્યતિ વૈષ્ણવમ્ ।
ઇદં ચ ભગવચ્છાસ્ત્રં ચિરસ્થાયિ કરિષ્યતિ

સર્વતન્ત્રસ્વતન્ત્રો ઽસૌ બહૂન્ ગ્રન્ધાન્ પ્રણેષ્યતિ ।
અસંખ્યેભ્યશ્ચ શિષ્યેભ્યસ્તત્તાર્થમુપદેક્ષ્યતિ

ધર્મવ્યવસ્થાં કૃત્વૈવં કલાવતિભયઙ્કરે ।
સમેષ્યતિ પરં સ્થાનં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

યુગાન્તે ચ પુનર્નામહરેર્નૈકો ગૃહીષ્યતિ ।
તદા હરિર્મહાવીરઃ કલ્કી નામ ભવિષ્યતિ

અધર્મનિધનં કૃત્વા ધર્મં સંસ્થાપયિષ્યતિ ।
હરેર્દિવ્યાવતારાણામવતારકથામિમામ્

યઃ પઠેચ્ છ્રુણુયાદ્વાપિ સો ઽપિ યાસ્યતિ સદ્ગતિમ્ ।
ધન્યાસ્તે પુરુષશ્રેષ્ઠા દુરન્તે ભવસાગરે

યે નામાપિ કલૌ વિષ્ણોસ્સ્મરિષ્યિન્ત્યવ્યયાત્મવઃ ।
ધ્યાયન્ કૃતયુગે વિષ્ણું ત્રેતાયાં દાપરે યજન્

યત્તત્ફલમવાપ્નોતિ કલૌ સ્મરણમાત્રતઃ ।
હરેર્હરતિ પાપાનિ નામસંકીર્તિતં સકૃત્

પાષણ્ડબહુલે લોકે કલાવતિભયઙ્કરે ।
તન્નામકીર્તયેદ્યસ્તુ તં વિદ્યાત્કૃતિનાં વરમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
સમૂર્તારાધનં કુર્યાન્નાન્યથા મુક્તિમાપ્નુયાત્

નાથમાદ્યૈસ્તુ નવભિરધ્યાયૈરીડ્યતે ક્રમાત્ ।
ભૂપરીક્ષાદિકર્માણિ વિમાનાનાં ચ કલ્પનમ્

વિવિધાનાં ચ બેરાણાં નિર્માણવિધિવિસ્તરઃ ।
દશમે નાંકુરારોપઃ પશ્ચાદ્દ્વાભ્યામુદીરિતઃ

પ્રતિષ્ઠા વિધિરત્યન્ત ફલદો જગતઃ પતેઃ ।
પશ્ચાદ્દશાવતારાણાં ચતુર્ભિઃ પ્રોચ્યતે વિધિઃ

તથા સપ્તદશે ચોક્ત આદિમૂર્તિ વિધિસ્તતઃ ।
અષ્ટાદશેર્ઽચનં સાંગમુક્તં મધુવિદારિણઃ

દ્વાભ્યામુક્તસ્તતો પૂજાદ્રવ્ય સંગ્રહણ ક્રમઃ ।
એકવિંશે વિશેષાર્ચાવિધિસ્સમ્યગુદીરિતઃ

દ્વાવિંશેસ્નપનં ચોક્તં ત્રયોવિંશે વિશેષતઃ ।
વિધિરુત્સવચક્રસ્ય પ્રોક્તો દ્વાભ્યામથોત્સવઃ

તતશ્ચ ષડ્ભિરધ્યાયૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તસ્ય વિસ્તરઃ ।
પ્રોક્તસ્તતશ્ચ દ્વાત્રિંશે સંકીર્ણંશા ઉદીરિતાઃ

અર્ચાવતારમહિમા ત્રયસ્ત્રિંશે પ્રકીર્તિતઃ ।
સ્વયંવ્યક્તાદિભેદશ્ચ ચતુસ્ત્રિંશે પ્રકાશિતઃ

પઞ્ચત્રિંશે તુ સંપ્રોક્તં ક્રિયાયોગાશ્રિતં ફલમ્ ।
ષટ્ત્રિંશેત્વપચારાશ્ચ કથિતા દેવકોપનાઃ

કલિધર્માશ્ચ સંપ્રોક્તાસ્સપ્તત્રિંશે વિશેષતઃ ।
સપ્તત્રિંશદ્ભિરધ્યાયૈરેવં ગુરુકૃપાબલાત્

ષડ્ભિઃ સહસ્રૈઃ શ્લોકૈસ્તુ ક્રિયાઙ્ગમુપવર્ણિતમ્