Bhṛgusaṃhitā · Chapter 36

iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ sahitāyāṃ prakīrṇādhikāre pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ
athaṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ.
apacārāḥ
apacārāstathā viṣṇordvātriṃśatparikīrtitāḥ /
yānairvā pādukairvāpi gamanaṃ bhagavadgṛhe

devotsavādyasevācāpraṇāmaṃ ca tadagrataḥ /
ekahastapraṇāmaśca tatpurastātpradakṣiṇam

ucchiṣṭe caiva cāśauce bhagavadvandanādikam /
pādaprasāraṇaṃ cāgre tathā paryaṅkabandhanam

śayanaṃ bhojanaṃ caiva mudhābhāṣaṇameva ca /
uccairbhāṣā vṛdhājalpo rodanādyaṃ ca vigrahaḥ

nigraho 'nugrahaścaiva strīṣu sākūtabhāṣaṇam /
aślīlakathanaṃ caivāpyadhovāyuvimokṣaṇam

kaṃbalāvaraṇaṃ caiva varanindā parastutiḥ /
śaktau gauṇopacāraścāpyaniveditabhakṣaṇam

tattatkālodbhavānāṃ ca phalādīnāmanarpaṇam /
viniyuktāvaśiṣṭasya pradānaṃ vyañjanādiṣu

pṛṣṭhīkṛtyāsanaṃ caiva pareṣāmabhivandanam /
guraumaunaṃ nijastotraṃ devatānindanaṃ tathā

apacārāṃ stu vividhānīdṛśān parivarjayet /
apacāreṣvananteṣu satsvanyeṣu pramādataḥ

"kṣama''svetyarthanaivaigā niṣkṛtirnirupadravā /
anyathā yadi kurvāṇaḥpramādāt jñānato 'thavā

sa yāti narakān ghorān santataṃ bhṛśadāruṇān /
yetu smaraṇamātreṇa bhavanti hṛdayacchidaḥ

dvātriṃśannarakāḥ
dvātriṃśannarakāste tu kīrtyantebrahmavādibhiḥ /
rauravadhvāntaśītoṣṇatāpāṃbujamahāṃbujāḥ

kālasūtro 'ṣṭamo hyete narakā iti viśrutāḥ /
sūcyagrakālakhaḍgāśca kṣuradhārāṃcabarīṣakāḥ

taptāṃgāramahādāhau saṃtāpaśceti ke cana /
bhavantyaṣṭāsu bhībhatkā mahāśabdā bhayānakāḥ

lakṣāpralepamāṃsādanirucchvasanasocchvasāḥ /
yugmādriśālmalīlohapradīpakṣutpipāsikāḥ

kṛmīṇāṃ nicayaścaiva rājānaḥ parikīrtitāḥ /
lohastambho 'tha viṇmūtre tathā vaitaraṇī nadī

tāmisraścāndhatāmisraḥ kumbhīpāko 'tha rauravaḥ /
mahāpadānugāmī ca rājarājeśvarāhvayaḥ

trayastrīṃśatpuṭeṣvardhaṃ pārthivaṃ cārdhamāyasam /
tanmadhye narakā ghorā bahuśastamasi sthitāḥ

teṣāṃ narakabhedānāmaṣṭāviṃśatikoṭayaḥ /
eteṣāṃ dāruṇānāṃ tu narakāṇāṃ patisthsitaḥ

kūśmāṇḍa iti vikhyātaḥ pralayārkālanadyutiḥ /
karālavadanaḥ kruddho vṛttakoṭaralocanaḥ

ṭaṅkapāṇistathābhūtairbhūtairbhūyobhirāvṛtaḥ /
pāpāstveteṣu pacyantenarāḥ karmānurūpataḥ

yātanābhirvicitrābhirāpāpaprakṣayāntakam /
prāyaścittojghitā dṛptānijadharmaparāṅmukhāḥ

paradharmaratāścorāḥ patanti narakāgniṣu /
mahāpātakinaḥkalpaṃ tiṣṭhanti narakāgniṣu

manvantaraṃ pātakino devabrahmasvahāriṇaḥ /
upapātakino martyā devadevāgniyajvanām

dvijagogurudharmāṇāṃ nindakā brahmaṇo dinam /
anye caturyugaṃ martyāstadardhaṃ ca narādhamāḥ

tiṣṭhanti narake ghore nijapāpānurūpyataḥ /
dyūtastrīviṣayāsaktā ye dharmavikalāḥkhalāḥ

patanti teṣu ghoreṣu narakeṣu narādhamāḥ /
na śruṇvanti ca ye mūḍhāssādhūktaṃ dharmagauravam

"pyatyakṣaṃ kena taddṛṣṭaṃ pratyu''teti vadanti ca /
kāmalobhābhibhūtāśca biḍālavratinastathā

pāpiṣṭhāḥ karmahīnāśca jihvopasthaparāyaṇāḥ /
yatinindāparā ye ca kṣetratīrthādidūṣakāḥ

patanti teṣu te martyāvivaśāḥ pāpabandhanāḥ /
ihānubhūyanirdiṣṭamāyurmartyāssvayaṃbhuvā

nimittaṃ kiñcidāsādya vimucyantekalevaraiḥ /
labhante te punardebaṃ yātanīyaṃ svakarmajam

tanmātraguṇasaṃpannaṃ sukhaduḥkhopabhogadam /
pāpāḥ pāpakṣayo yāvatpacyante narakāgniṣu

āmalaprakṣayādvahnau dhmāyantedhātavo yathā /
yāvantojantavassvargabhūpātāleṣu sarvataḥ

tāvanta eva ghoreṣu santyadho narakāgniṣu /
aṣṭāviṃśatirevoktāḥ kṣiternarakakoṭayaḥ

saptamasya talasyādho ghoretamasi saṃsthitāḥ /
ghorākhyā pradhamākoṭissu ghoratalasaṃsthitāḥ

atighorā mahāghorā ghoraghorā ca pañcamī /
ṣaṣṭhī taralatārākhyā saptamī ca bhayāvahā

aṣṭamī kālarātrī ca navamī ca bhayotkaṭā /
daśamī tadadhaścaṇṇā mahācaṇḍā tato 'pyadhaḥ

caṇḍakolāhalācānyā pracaṇḍānarakādhikā /
padmāpadmavatī bhīmā bhīmabhīṣaṇanāyakā

karālā vikarālā ca vajrā viṃśatikāsmṛtā /
trikoṇā pañcakoṇā ca sudīrghā parivartulā

saptabhaumāṣṭabhaumā ca dīptāyāmeti cāṣṭamī /
ityetā nāmataḥ proktā ghorā narakakoṭayaḥ

aṣṭāviṃśatirevaitāḥ pāpānāṃ yātanātmanām /
tāsāṃ krameṇa vijñeyāḥ pañca pañcaikanāyakāḥ

pratyekaṃ sarvakoṭīnāṃ nāmatastānnibodhata /
rauravaḥ prathamasteṣāṃ rudante yatra dehinaḥ

mahārauravako yatra mahānto 'pi rudantica /
tamaśśītaṃ yathā coṣṇaṃ pañcādyā nāyakāssmṛtāḥ

sughorassutapastīkṣṇaḥ padmassaṃ jīvanaśśataḥ /
mahāmāṃso vilomaśca subhīmaśca kaṭaṅkaṭaḥ

tīvraveṣī karālaśca vikarālaḥ prakampanaḥ /
mahāpadmassupadmaśca kālavakraśca garjanaḥ

sūcīmukhassunemiśca khādakassuprapīḍanaḥ /
kuṃbhīpākassupākaśca cakrakaścātidāruṇaḥ

aṅgārarāśiphavanamasṛkpūyacahadrastathā /
tīkṣṇāyastuṇḍaśakunirmahāsaṃvartakastatā

sutaptābjassulopaśca pūtimāṃso dravatrapu /
ucchvāsaśca nirucchvāso sudīrghaḥ kūṭaśālmalī

darīṣṭassumahānādaprabhāvassuprabhāvanaḥ /
ṛkṣameṣavṛkāśśalya siṃhavyāghragajānanāḥ

śvasūkarājamahiṣakharameṣahayānanāḥ /
grahakuṃbhīranakrāsyāḥ sarpakūrmāsyavāyasāḥ

kṛdhrolūkajalūkāśca śārdūlakapikarkaṭāḥ /
gandhakaḥ pūtivakraśca raktākṣaḥ pūtimṛttikaḥ

kaṇadhūmastuṣāgniśca kṛmīṇāṃ nicayastathā /
amedhyaścāpratīkāro rudhirānnasyabhojanam

lālābhakṣamabhakṣaśca sarvabhakṣaśca dāruṇaḥ /
jaṅkaṭassuvilāsaśca vikaṭaḥ kaṭapūtanaḥ

ambarīṣaḥ kaṭāhaśca kaṣṭā vaitaraṇī nadī /
sutaptalohaśayanamekapādaprataptakam

asitālavanaṃ ghoramasthibhaṅgaprapīḍanam /
tilātasīkṣuyāntrāṇikūṭapāśapramardanam

mahāchullī suchullī ca taptalohamayī śilā /
parvatakṣuradhārākhyaṃ tathā ca malaparvataḥ

mūtraviṣṭhāṃdhakūpeṣu kṣārakūpeṣu pātanam /
musalolūkhalaṃ yantraṃ śilāśakalalāṅgalam

tālapatrāsigahanaṃ mahāmaśakamaṇḍapam /
sammohano 'sthibhaṅgaśca tapuḥśūlamayoguḍaḥ(?)

bahuduḥkhaṃ mahāduḥkhaṃ kaśmalaṃ śamalaṃ malam /
hālāhalo nirūpaśca surūpaśca tamo 'nugaḥ

ekapādastripādaśca tīvravīciśca rantimaḥ /
aṣṭāviṃśatirevaitaiḥ kramaśaḥ pañcakāḥ smṛtāḥ

koṭīnāmānu pūrvyeṇa pañca pañcaiva nāyakāḥ /
rauravādyaṃ ca vīryaṃ ca śatamekantu sarvataḥ

catvāriṃśatsamadhikaṃ mahānarakamaṇḍalam /
teṣu pāpāḥ prapacyantenarāḥ karmānurūpataḥ

yātanābhirvicitrābhirākarmaprakṣayādbhṛśam /
susūḍhaṃ hastayorbaddhvātaptaśṛṅkhalayā narāḥ

mahāvṛṅgaraśākhāsugamyanteyamakiṅkaraiḥ /
ḍolitāścātivegena nissaṃjñā yāntiyojanam

antarikṣasthitānāṃ ca lohabhāraśataṃ tataḥ /
pādayorbadhyate teṣāṃ yamadūtairmahābalaiḥ

tena bhāreṇa mahatā bhṛśamātāḍitānarāḥ /
ākhyāntassvāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭanti vihvalāḥ

tatastaptairagni varṇairlohadaṇḍaissakaṇṭakaiḥ /
hanyante kiṅkarairghoraissamartātpāpakāriṇaḥ

tataḥ kṣāreṇa dīptena vahnerapi viśeṣataḥ /
samantataḥ pralipyante tāmreṇa ca punaḥ punaḥ

drutenātyantaliptena kṣatāṅgā jarjarīkṛtāḥ /
punarvidhāya cāṅgāni śiraḥprabhṛti cakramāt

vārtākavatprapacyante taptataile kaṭāhake /
niṣṭhāpūrṇe tathākūpe kṛmīṇāṃnicaye punaḥ

medo 'sṛkpūyapūrṇāyāṃ vāpyāṃ kṣipyanti? te punaḥ /
bhakṣyante kṛmibhistīvrairlohatuṇḍaiśca vāyasaiḥ

śvabhirdaṃśairvṛkairugrairvyāghraiśca vikṛtairnaraiḥ /
pacyante caruvadvāpi pradīptāṅgārarāśiṣu

protāstīkṣṇeṣu śūleṣu narāḥ pāpena karmaṇā /
śailapīṭhairathākramya ghoraiḥ karmabhirātmajaiḥ

tilavatsaṃprapīḍyante cakrākhye narake narāḥ /
pacyante cātitapteṣu lohabhāṇḍeṣvanekathā

tailapūrṇakaṭāheṣu sutapteṣu punaḥpunaḥ /
sardendriyāṇi saṃbaddhya kramātpāpena yātanāḥ

bhavanti ghorāḥ pratyekaṃ śarīre tatkṛtena ca /
ye śruṇvanti harernindāṃ teṣāṃ karṇaḥ prapūryate

agninarṇairayaḥkīlaistaptaistāmrādikadrutaiḥ /
trapusīsārakūrakūṭādyaiḥkṣāreṇa jatunā punaḥ

sutaptatīkṣṇatailena vajralepena cāntataḥ /
kramādāpūryate karṇau? narakeṣu ca yātanāḥ

anukrameṇa sarveṣu bhramantyeteṣu yātanāḥ /
ye tu deva gṛhaṃ gatvā tatra sevārthamāgatāḥ

atha vānyatra tadrūpā madamohaparājitāḥ /
paradārāṃśca gacchanti lubdhāssnigdhena cakṣuṣā

guroḥkurvanti bhrukuṭīṃ krūranetrāścaye narāḥ /
sūcībhiragnivarṇābhisteṣāṃ cakṣuḥ pravidhyate

kṣārādyaiśca kramātsarvairdehe sarvāśca yātanāḥ /
sparśalobhena ye mūḍhāssaṃspṛśanti parastriyaḥ

teṣāṃ taptāgnivarṇābhissūcībhirvidhyate karaḥ /
tataḥ kṣārādikaissarvaṃ śarīramanulipyate

yātanāśca mahākaṣṭāssarveṣu narakeṣu ca /
pareṣvajanti cātyugraṃ pradīptaṃ lohaśālmalim

hanyante pṛṣṭhadeśeṣu punarbhīmairmahābalaiḥ /
dantureṇātikuṇṭhena krakacena balīyasā

śilaḥpṛbhṛti pāṭyanteghoraiḥ karmabhirātmajaiḥ /
tenatenaiva rūpeṇa hanyante pāradārikāḥ

gāḍhamāliṅgyate nārī jvalantīlohanirmitā /
pūrvākālaṃ jvalantaṃ taṃ pūruṣaṃ lohanirmitam

duścāriṇyaḥstrīyo gāḍhamāliṅgantivadanti ca /
kiṃ pradhāvasi vegena na te moho 'sti saṃprati

laṅghitaste yathā bhartā pāpaṃ bhuṅkṣva tadādhunā /
lohakuṃbhe vinikṣiptāḥ sāpidhāne śanaiśśanaiḥ

mṛdvagninā prapacyante svapāpairiva mānavāḥ /
ulūkhalādyaiḥ kṣodyante prapīḍyante śilāsu ca

kṣipyante cāndhakūpeṣu daśyante bhramarairbhṛśam /
kṛmibhirbhinna sarvāṅgāśśataśo jarjarīkṛtāḥ

sutīkṣṇakṣurakūpeṣu kṣipyante tadanantaram /
mahajvāle ca narake pāpāḥ pacyanti sarvataḥ

itastataśca dhāvanti dahyamānāstadarciṣā /
pṛṣṭhenānīya jaṅghe dve vinyaste srandhayojite

tayormadhyena cākṛṣya bāhupṛṣṭhena gāḍhataḥ /
baddhvā parasparaṃ sarvaṃ sudṛḍhaṃ pāparajjubhiḥ

piṇḍabaddhaṃ daśantyenaṃ bhramārāstīkṣṇalohajāḥ /
mānināṃ krodhināṃ caiva taskarāṇāṃ ca dāruṇāḥ

piṇḍabaddhāssmṛtā yāmyamahājvāle ca yātanāḥ /
rijjubhirveṣṭitāṃgāśca praliptāḥ kardamena ca

karīṣavatprapacyante mriyante tena tetathā /
sutīkṣṇakṣāratoyena karmaśānu śilāsu ca

apāpasaṃkṣayātpāpā ghṛṣyante candanaṃ yathā /
śarīrābhyantaragataissantataṃ kṛmibhirnarāḥ

bhakṣyante tīvravadanairādeha prakṣayādbhṛśam /
kṛmīṇāṃ nicaye kṣiptāḥ pūtimāṃsasya rāśiṣu

tiṣṭhantyudvignahṛdayāḥ parvatābhyantarārditāḥ /
sutaptavajralepena śarīramupalipyate

adhomukhordhvapādāśca vṛtā stapyanti vahninā /
vadanāntaḥ pravinyastaṃ suprataptamayoguḍam

te khādanti parādhīnā hanyamānāśca mudgaraiḥ /
ye devārāmapuṣpāṇi lobhātsaṃsṛhya pāṇinā

jighranti mūḍhamanaso śirasā dhārayanti ca /
āropyate śirasteṣāṃ sutaptairlohaśaṅkubhiḥ

tataḥ kṣāreṇa dīptena tailatāmrādibhiḥ kramāt /
śarīre ca mahāghorāścitrā narakayātanāḥ

bahudhotpāṭyate jīhvā ye 'satya priyavādinaḥ /
saṃdaṃśena sutaptena prapīḍyorasi pādataḥ

midhyāgamapravaktuśca jīhvā cāsya vinirgatā /
krośārdhajīhvāvistīrṇairhalaistīkṣṇaiḥ prapāṭyate

nirbhartsayantiye krūrā mātaraṃ pitaraṃ gurum /
teṣāṃ vajrajalūkābhirmukhamādaśyate yataḥ

tataḥkṣāreṇa tāmreṇa trapuṇā sicyate punaḥ /
drutair āpūryate 'tyarthaṃ taptalohaiśca tanmukham

itastataḥ punardhāvan baddhyate yamakiṅkaraiḥ /
ye nindanti mahātmānamācāryaṃ dharmadeśikam

viṣṇubhaktāṃśca sammūḍhāstaddharmaṃ caiha śāśvatam /
teṣāmurasi kanthe ca jihmāyāṃ dantasandhiṣu

tālunyoṣṭhe ca nāsāyāṃ mūrdhni sarvāṃgasandhiṣu /
agnivarṇāssutaptāśca triśikhā lohaśaṅkavaḥ

āropyante subahuśaḥ sthāneṣveteṣu mudgaraiḥ /
tataḥ kṣāreṇa taptena tāmreṇa trapuṇā punaḥ

taptalohādibhissarvairāpūryante samantataḥ /
yātanāśca mahācitrāśśarīrasyāpi sarvataḥ

niśśeṣanarakeṣvevaṃ bhramanti kramaśaḥ punaḥ /
ye gṛhṇanti paradravyaṃ padbhyāṃ vipraṃ spṛśanti ca

devopakaraṇāṃgaṃ ca jñānaṃ ca likhitaṃ kvacit /
hastapādāghanaiste ṣāmāpūryante samantataḥ

kṣāratāmrādibhirdhīptairdahyante kramaśaḥ punaḥ /
narakeṣu ca sarveṣu vicitrā dehayātanāḥ

bhavanti bahuśaḥ kaṣṭāḥ pāṇipādasamudbhavāḥ /
pradattāṃ devadevasya tannāmnā pūjakasya vā

padārdhināmathānyeṣāṃ haṭhādvṛttiṃ harantiye /
te vai narakakūpeṣu pacyamānāssvakarmabhiḥ

vrajantiyātanā bhūyo nātiyantiyāmāṅgaṇam /
ye devāyatanārāmavāpīkūpamaṭhāṅgaṇam

upadravanti pāpiṣṭhā nṛpāstatra vasanti ca /
vyāyāmodvartanābhyaṅgasnānapānānnabhojanam

krīḍanaṃ maithunaṃ dyūtamaśaucādyācaranti ca /
te nadhairvividhairghorairikṣu yantrādipīḍanaiḥ

nirayāgniṣu pacyante yāvadācandratārakam /
devāyatanaparyante devārāme ca kutracit

samutsṛjanti ye mūḍhāḥpurīṣaṃ mūtrameva vā /
teṣāṃ śiśnaṃ savṛṣaṇaṃ hanyate lohamudgaraiḥ,

sūcībhīrnetraparyantair agnivarṇaissakaṇṭakaiḥ /
aropyante gude teṣāṃ yāvanmūrdhni vinirgataiḥ

tataḥ kṣāreṇa mahatā tāmreṇa trapuṇā punaḥ /
drutenāpūryate gāḍhaṃ gudaṃ śiśnaṃ ca dehinām

manassarvendriyāṇāṃ ca yasmāduktaṃ pravartanam /
tasmādindriyaduḥkhena jāyate tatsuduḥkhitam

anna pānamadattaṃ yairmūḍhairnāpyanumoditam /
dhane satyapi ye dānaṃ na ca yacchanti tṛṣṇayā

atithiṃ cāvamanyante kālaprāptaṃ gṛhāśrame /
tejohīnā raṇe baddhā hastapādānadhāritāḥ

vistāritāṃgāśśuṣyanti tiṣṭhantyabdaśataṃ narāḥ /
hastapādalalāṭeṣu kīlitā lohaśaṅkubhiḥ

nityaṃ ca vikṛtaṃ vakraṃ kīlakadvayaghāṭitam /
kṛmibhiḥprāṇibhiścograirlohatuṇḍaiśca vāyasaiḥ

upadravairbahuvidhairmukhamantaḥ prapīḍyate /
jihvā tataḥ prabhinnā ca gāḍhaṃ śṛṅkhalayā punaḥ

tiṣṭanti laṃbamānāśca lohākārāssuvartulāḥ /
tataḥ svamāṃsamutkṛṣya tilamātrapramāṇataḥ

khādituṃ dīyate teṣāṃ sūcyagreṇa ca śoṇitam /
yathā nirmāṃsatāṃ prāptāḥ kālena bahudhā punaḥ

tataḥ kṣāreṇa dīptena taccharīraṃ pralipyate /
bhidyante varṣa dhārābhiśśuṣyante vāyunā punaḥ

punastailena sicyante sutaptena samantataḥ /
iti citravidhairghorairmadhyamānāssvakarmajaiḥ

mriyante naiva pāpiṣṭhā yāvatpāpasya saṃkṣayaḥ /
tasmātpāpaṃ na kurvīta cañcale jīvite sati

evaṃ kliṣṭā viśiṣṭāśca sāvaśeṣeṇa karmaṇā /
tataḥ kṣitiṃ samāsādya jāyante dehinaḥ punaḥ

sthāvarā vividhāḥ krūrāstṛṇa gulmādibheditaḥ /
tatrānubhūya duḥkhāni jāyante kīṭayoniṣu,

niṣkrāntāḥ kīṭayonibhyojāyante pakṣiṇaḥ kramāt /
saṃkliṣṭāḥ pakṣibhevena bhavanti mṛgajātiṣu

mārgaṃ duḥghamatikramya jāyante paśuyoniṣu /
kramādgoyonimāsādya jāyante mānuṣe punaḥ

vyutkrameṇāpi mānuṣyaṃ prāpyate puṇyagauravāt /
tato manuṣyatāṃ prāpya tattatpāpānusārataḥ

saṃyutāṃ pāpacihneśca vartante prāṇinastataḥ /
devābhigamanam
snāto dhṛtordhvapuṇḍraśca prayataśśāntamānasaḥ

avyagraścānyakāryeṣu gṛhītvā śaktitassvayam /
phalādīnyupahārāṇi gandhān sumanasastathā

hiraṇyaṃ harimuddiśya yena sarvāḥkṛtā ime /
upahārādibhissamyagabhisacchejjagadgurum

patraiḥ puṣpaiḥphalair vāpi yathāśakti samarpitaiḥ /
ayatnasulabhenāpi toyenāpi sa tuṣyati

pādacāryeva gacchettu devālayamatandritaḥ /
aśakto 'pyatha vāśakta āḍhyo vā durvidho 'dha vā

ādhirājye jagaddhāturadhikārī samassmṛtaḥ /
na hi saṃharate jyotsnāṃ candraścaṇḍālaveśmani

na vā saudheṣu samrājāṃ sudhādhārāḥ pravarṣati /
bhogāyataname teṣā mekākāraṃ kaleparam

anugṛhṇāti dātā tasya noccānaco vidhiḥ viṣṇupāramyam /
devateha parañjyotireka eva paraḥ pumān

sa eva bahudhā loke māyayā bhidyate svayā /
viṣṇvākhyassa svayaṃ māyaṃ prakṛtiṃ vyajya sa dvidhā

sthitastridhā ca sattvādiguṇabhedātpratīyate /
viṣṇubrahmaśivākhyo 'sau sthityutpatyantakṛtsmṛtaḥ

viṣṇvādyā mūrtayastasya dharmajñānādibhedataḥ /
catasra eva vijñeyā vedavarṇa yugāśrayāḥ

viṣṇuśca puruṣassatyo hyacyutaśchāniruddhakaḥ /
pañcadhopaniṣadbhedānmahābhūtatvamāgataḥ

manaśśrotrādibhiṣṣaḍbhiraṅgaiśca hṛdayādibhiḥ /
ṣaḍakṣarātmako nityamṛṣibhiścaiṣa bhidyate

saptavyāhṛtibhirlo kaiśchandobhiḥ kratubhistathā /
saptadhā bhidyamāno 'sau vijñātavyo vicakṣaṇaiḥ

aṣṭaprakṛtibhiścāsāvaṣṭamūrtibhireva ca /
aṣṭākṣaramayo nityamaṣṭadhā caiṣa bhidyate

nārāyaṇo nṛsiṃhaśca varāho vāmanastathā /
rāmabrahmendrasūryāśca candrastairna vadhā sthitiḥ

indro 'gniśṭa yamaścaiva nirṛtirvaruṇas tathā /
vāyussomastatheśāno brahmānantaścate daśa

ekādaśendriyairbhinnas tathā dvādaśamānapaiḥ /
sa trayodaśadhā caiva viśvedevādibhiḥ sthitaḥ

sa caturdaśadhā bhinno manubhiścākṣuṣādibhiḥ /
tithibhiḥ pañcadaśadhā bhinno jñeyassu vai prabhuḥ

svaraiṣṣoḍaśadhā bhinnodikkoṇāvāntaraistathā /
mūrtyantaraiśca vijñeyo bahudhā tasya vistaraḥ

ekadvitricatuḥpañcaṣaḍādyā viśvato mukhāḥ /
mukhabhedāssamākhyātāstasya viśvātmano hareḥ

dvyādayo viśvataḥpāṇerbhujabhedastathā smṛtāḥ /
vividhābharaṇā dīrghā vividhāyudhadhāriṇaḥ

mūrdhānaścaiva tasyoktā lasanmukuṭakuṇḍalāḥ /
haimordhvapuḍralāvaṇyaprabhavā vakrakuntalāḥ

smerāruṇādharāssaumyāḥ prasādāmṛtavarṣiṇaḥ /
sahasraṃ pauruṣe sūkte pādāścākṣīṇyanekaśaḥ

hiraṇyagarbho 'nekātmā vimalaśśyāma eva ca /
nīlaḥ pītastathā rakto nānāvarṇaḥ prakīrtitaḥ

candrasūryausmṛtau tasya nayane vāmadakṣiṇe /
brahmāṇamāhurmūrdhānaṃ keśāṃścāsya vanaspatīn

āsyaṃ vedāśca ye 'nantā toyaṃ rudhirameva ca /
upajihvā tu tasyoktamupaśrutiśataṃ tathā

bhruvormadhye tathā rudraṃ bhṛguṃ manasi saṃsthitam /
rudrā ekādaśa jñe yā stasya kaṇṭhaṃ samāśritā

nakṣatragrahatārāśca dantāssyurmaruto 'pi ca /
dharmādharmautathordhvādharoṣṭhau tu parikīrtitau

indrāgnī tāluke tasya jihmācaiva sarasvatī /
diśaśca vidiśaścaiva śrotrayontasya saṃsmṛtāḥ

vāyuḥprāṇeṣu vijñeyassādhyāścāṃgulayaḥsmṛtāḥ /
ṛṣayo romakūpeṣu sāgarā vastigocarāḥ

nadyaśca vasudhā cāsya nāgāśca nalake sthitāḥ /
jānusthāvaśvinau devau parvatāścorusaṃsthitāḥ

guhyo 'sya guhyakā jñeyā vasavaścorasi sthitāḥ /
nakhāgreṣu ca vijñeyā divyā oṣadhayas tathā

nāsikāyāḥ puṭau jñeyāvayane dakṣiṇottare /
ṛtavo bāhumūle tu māsāḥ karataleṣu ca

lalāṭāgre tathā siddhā bhruvormeghāssavidyutaḥ /
yakṣakinnaragandharvā daiteyā dānavāstathā

rākṣasāścāraṇāścāsya jaṭharaṃ samusāśritāḥ /
pitaraḥ pretakūśmāṇḍa vetālapramathāstathā

pātālagocarāścāsya pāvayugmaṃ samāśritāḥ /
pārśvayostasya vijñeyāḥkriyā vedairabhiṣṭutāḥ

agnihotrādikarmāṇi varṇāśramahitāni ca /
svāhāsvadhāvaṣaṭkā rāssarve 'sya hṛdaye śritāḥ

nāmnāṃ śataṃ sahasraṃ vā tathānantaṃ paṭhantiyat /
anantānantarūpasya yathāyogaṃ samanvitam

mūrtayaścāsya sarvāstāssaṃkhyātītāḥ prakīrtitāḥ /
devādīnāṃ ca sarveṣāṃ mūrtayastatra saṃśritāḥ

tasmādanantansaṃproktaḥ puṃsūkte tadudīritam /
"sahasraśīrṣā puruṣassahasrākṣassahasrapāt''

brāhmaṇā mukhate yasya kṣatriyā yasya bāhutaḥ /
ūruto yasya vai jātā vaiśyāśceti narā bhuvi

candramā manaso jātaścakṣuṣormihiras tathā /
mūkhādindras tathāgniśca prāṇādvāyurajāyata

nābhyāyasyāntarikṣaṃ ca śiraso dyaurajāyata /
padbhyāṃ bhūmirdiśaśśrotrādyasya devasya saṃbabhau

tamīdṛśaṃ mahāviṣṇumaprameyamanāmayam /
tatprasādādṛte jñātuṃ vaktuṃ vā naiva śakyate

sarvadevamayo viṣṇuḥ sarve devāstadātmakāḥ /
aśeṣaṃ vāṅmayaṃ cedaṃ lokālokaṃ carācaram

vaiṣṇavyā vyāpyate śaktyā vāyunevadiśo 'ntaram /
sarve viṣṇumayādevāssarvaśāstreṣu kīrtitāḥ

ādhārādheyabhāvena dvedhāsa vyāpya tiṣṭhati /
sarvabhūtahitāyaiva niṣkalassakalaḥsthitaḥ

niṣkalassakalaścaivaṃ jñeyo viṣṇussanātanaḥ /
sarvataḥpāṇipādaṃ tatsarvato 'kṣiśiromukham

sarvataśśrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati, /
sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjatam

asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca /
avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam

bhūtabhartṛca tad jñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca /
jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate

jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam /
taccādyo jagatāmīśaḥ pareśaḥ parameśvaraḥ

parāvarasvarūpeṇa viṣṇussarvahṛdi sthitaḥ /
sthūlasūkṣmaparatvena tridhā ca bhagavān sthitaḥ

prabhaviṣṇurmahāviṣṇussadāviṣṇuḥ smṛtaśca saḥ /
ātmā sa hyantarātmā ca paramātmā ca saṃsmṛtaḥ

vairājaṃ laiṅgikaṃ caiva bahirantaśca sarvaśaḥ /
śabdādiścinmayaṃ rūpaṃ jāgratsvapna suṣuptigam

mantrānusvāranādeṣu trayamanveṣayedbudhaḥ /
vede ca bhagavacchāstre sāṃkhye yoge tathaiva ca

dharmaśāstre purāṇe ca munibhirdevamānuṣaiḥ /
paṭhyate nikhilairnityaṃ viśvaṃ viṣṇumayaṃ jagat

yacca bhūtaṃ bhaviṣyacca vartamānaṃ tu kiṃ cana /
indriyāṇīndriyārthāśca bhūtāntaḥ karaṇāni ca

avyaktaṃ triguṇā māyā vidyā dharmādayastathā /
niyatiśca kalā kālaḥ sarvamanyacca tanmayam

viṣṇureva paro devassarva bhūteṣvavasthitaḥ /
sarvabhūtāni caivācau na tadastīha yanna saḥ

devāsurādayo martyāḥ paśavaśca sarīsṛpāḥ /
taruvallītṛṇauṣadhyo mahābhrāśanividyutaḥ

śailābdhisaridārāmanagarāṇi sarāṃsi ca /
lokāścāna ntakālo 'gni pretāvāsoragālayāḥ

saptabhūrādayo brāhmaśaivavaiṣṇavasaṃjñitāḥ /
sarve ca viṣṇunaikena vyāptāssarvātmanātmanā

varāho bhārgavassiṃho rāmaśrīdharavāmanāḥ /
aśvikṛṣṇau ca dikṣveṣāṃ lokairaṇḍaṃ sahākhilam

yaccānuktamaśeṣeṇa viṣṇoretā vibhūtayaḥ /
viśvavyāpitayevaiṣa viṣṇurvṛddhairudhīritaḥ

purusaṃjñeśarīre 'smin śayanātpuruṣaḥ smṛtaḥ /
satyaśchābādhitārthatvānnityatvātsa prakīrtitaḥ

acyuto 'cyavanādeva sa hariḥ samadīritaḥ /
aniruddhastathā proktassarvasmādanirodhanāt

vasanāstarvabhūteṣu vāsudevatvamīyivān /
ādimūrtessamākṛṣṭaḥ smṛtassaṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ

pradyumno dyumna pṛṣṭhatvāttridhāmā dhāmabhistribhiḥ /
vaikuṇṭhāmalavarṇatvādvaikuṇṭhaśṭāyamucyate

līyete pralaye tvasmin keśāvityeṣa keśavaḥ /
naranārīprakartṛtvānnarāṇāṃ cāyanādayam

nārāyaṇo naroddhānāmayanatvādapāñca saḥ /
mādhavo madhuṣūtpattyā dhavatvādvā śriyaḥsmṛtaḥ

govindatīti govindo gāvo vindanti yaṃ tathā /
asuraṃ madhunāmānaṃ hantīti madhusūdana

tribhiḥsvairvikramairvyāpto jagadeṣa trivikramaḥ /
vāmano vrāsvatāyogācchrīdharo vahanācchriyaḥ

hṛṣīkasyendriyasyeśo hṛṣīkeśa udīritaḥ /
padmaṃ nābherabhūdyapya padmanābhastatasmmataḥ

udarālambi dāmāsyetyukto dāmodaro hariḥ /
uttamaḥ puruṣoyasmāduktassa puruṣottamaḥ

vilomendriyagamyatvātprocyate sa tvadhokṣajaḥ /
ardhamardhaṃ larassiṃho narasiṃhā udāhṛtaḥ

janārdanassa pāpiṣṭhān janānardayatīti saḥ /
indrasyāvarajo bhūta upendraḥ procyate hariḥ

haraṇātsarvapāpānāṃ harirnāyaṇaḥ smṛtaḥ /
karṣaṇātpāparāśīnāṃ kṛṣṇassarvātmako hariḥ

rudro rodayate tasmāt brahmā bṛṃhaṇakarmaṇā /
indraśca paramaiśvaryādvahanādvahnirucyate

yamassaṃyamanātpuṃsāṃ varaṇādvaruṇastathā /
vāyurvānātsavātsomar iśaśceṣṭe janeṣu yaḥ

ādityo 'ditiputratvāccandraścandayate yataḥ /
ityevaṃ guṇavṛttyohyaiḥ śabdereko 'pyanekathā

śrutibhiḥ procyate brahma viṣṇvākhyaṃ jātu netarat /
tasyeśvarasya caiśvaryātsarvametatpravartate

seśvaraṃ hi jagatsarvaṃ bhavennānīśvaraṃ kvacit /
tanmayatvena govinde nyastasarvabharā narāḥ

tadyājīno mahābhāgāstaranti bhavavāridhim /
taṃ prasādhayituṃ yatnaḥ kāryassarātmanā naraiḥ

bhaktinamrassadā gacchetsarvo 'pi jagataḥ patim /
taddevasya priyaṃ bhūyādyatassammānanaṃ tu tat

tasya sannihito devo yasya citte janārdanaḥ /
dānena tapasā nānyaistyasya tuṣṭobhaveddhariḥ

āruhya śakaṭaṃ gacchedyo viṣṇormandiraṃ naraḥ /
nārī vā bālako vātha vṛddha ātura eva vā

tasya puṇyaphalaṃ nāsti pretya yugyaśca jāyate /
ye vāhayanti tānmartyānnarā vā prāṇinaśca ye

te yāsyanti padaṃ viṣṇoryasmātpādaca rāstu te /
ye vāhayanti jantūṃstān ste 'pimūḍhāḥ patanti vai

yastodayati tāneva gamane mūḍhacetanaḥ /
sa yāmīryātanāḥ prāpya todyate yamakiṅkaraiḥ

punaḥ paśutvamāpannastodyate paśubhirnaraiḥ /
yo vā bhṛtakadānena vāhanena tu mānavaḥ

vāhayatyatha voheta so 'pi yāsyati durgatim /
apāre durgasaṃsāre karmabaddhe viśeṣataḥ

svīyaṃ karma samutsṛjya patanti narake 'śucau /
tataḥpaśutvamāpannāściraṃ tiṣṭhanti bhūtale

pādukāmadhiruhyāpi yo devālayamāprajet /
sa paśurjoyate pretya rogī cehaprajāyate

pādukāṃ vāhanaṃ cāpi yo 'dhiṣṭhitya vimūḍhadhīḥ /
praṇāmaṃ haraye kuryātta sya dūrataro hariḥ

devadarṇanamuddiśya naivedaṃ vidha āvrajet /
ayatnādgamane jāte 'pyavaruhya ca vāhanāt

pādukādi vimucyaiva samupaspṛśya vāriṇā /
praviśetprayato bhūtvā prākāraṃ prathamaṃ punaḥ

na viśeddhāma devasya yādatā vāhanādibhiḥ /
tādṛśaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā yathāśaktyavabodhayet

ādyastveṣo 'pacārassyādyatnahāryobhavettataḥ /
śmaśānamadhye gatvātu yo gaccheddevatāgṛham

saptajanmakṛtātpuṇyāttat kṣaṇānmucyate naraḥ /
sārgālīṃ yonimāśritya pasejjanmatrayaṃ tataḥ

daridrāścaiva mārkhāśca bhaviṣyanti trijanmakam /
anyadevagṛhaṃ gadvāhyasnātvā yo vrajedgṛham

devadevasya mohāttu tasya pāpaṃ mahādbhavet /
gṛhādgṛhaṃ tathā gadvā bhikṣārthī kṣudhitassvayam

bhikṣāmalabdhvā kutrāpi daridro jāyate naraḥ /
catvāri caiva janmāni teṣāmante ca yo budhaḥ?

caṇḍālayoni māpnoti janmāni daśa pañca ca /
atra codāharantīmaṃ viśeṣaṃ kāśyapādayaḥ

sarvadevamayo viṣṇussarvavedamayo hariḥ /
tasyātiriktaṃ no kiñcidviśeṣastatra vakṣyate

sarve 'pyadhikṛtā loke tattatkarmānurūpataḥ /
ābrahmastaṃbaparyantaṃ jagadantarvyavasthitāḥ

tasmādeva jagatsarvaṃ sargakāle prajāyate /
tasminneva punastacca pralaye saṃpralīyate

yaḥ varaḥ prakṛteḥ proktaḥ purāṇaḥ puruṣo 'vyayaḥ /
sa eva sarvabhūtātmā nara ityabhidhīyate

narājjātāni tattvāni nārāṇīti pracakṣate /
tānyeva cāyanaṃ yasya sa tu nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ /
viṣṇvādibhistathā kecidvāsudevādibhiḥ pare

saṃjñābhedairmahātmānassadaivārādhayantitam /
sarvatra paripūrṇasya sarvadhā sarvavastuṣu

na jātu labhyate kiñcidyenāvyāptaṃ tu kiṃ cana /
tasmāttasmin samāropya sarvaṃ deveśvareśvare

upāsanaṃ bhavedyattu tadbhaveducitaṃ budhaiḥ /
anyatra taṃ samāropya yadi copāsanaṃ bhavet

tadbhavedanyadevārcā tasmātparimitaṃ phalam /
ye 'pyanyadevatābhaktāyajante śraddhayo 'nvitāḥ

yajante te 'pi deveśaṃ tamevāvidhi pūrvakam /
anye te brahmarudrendrāstadādyā devatāssmṛtāḥ

vaiṣṇavā avatārāśca ye tu śāstroditāḥ purā /
paramārthe na bhidyante nānyatvaṃ syātparasparam

viṣṇvālayādathaikasmādanyaviṣṇvālayasya tu /
tat sthānāṃ daivatānāṃ vā nānyatvaṃ jātu saṃbhavet

atha śāstravidhirbhinno yatra nāpyupalabhyate /
tatrānyatvaṃ vijānīyānna cecchecchāstrasaṃkaram

hariṃ devaṃ tu saṃsevya vāhanasthaṃ dvijottamaḥ /
yadanyaṃ sedate vīthyāṃ tatkāle vāhanasthitam

so 'pi pāpamavāpnoti viṣṇudhyānena śuddhyati /
deveśasyotsavo yatra grāme vā nagare 'pi vā

parvatāgre mahānadyāstīre durgāṭavīṣuvā /
tatra gacchennaro bhaktyā sevetotsavamādarāt

saha puttressahāmātyaissarvaiḥ parijanairvṛtaḥ /
vaiṣṇavaṃ kratudeśantu gatvā seveta mānavaḥ

yathār'hamupayuñjīta svaśaktiṃ tatkriyāsu ca /
śrutvā devotsavāraṃbhaṃ paṅgūbhāvena yo naraḥ

tiṣṭhetsa janmasāhasraṃ paṅgureva bhaviṣyati /
tadbhavedviphalaṃ janma bhūbhārastasya jīvitam

deveśasyotsave samyagvartamāne mahāphale /
yo 'nyatra vyāpṛtastatra na gaccheddurmanā naraḥ

na tasya niṣkṛtiḥ proktā sa pāpī narakaṃ vrajet /
anāhūto 'dhvaraṃ gacchettathā gurukulaṃ vrajet

yo 'dhvaraṃ gantukāmo 'tra pratīkṣetārṅgaṇādikam /
tanya pūrvārjitaṃ puṇyaṃ tat kṣaṇādeva naśyati

devotsavaṃ tu yo martyo yatamānaṃ tu sevitum /
vārayedyena kenāpi hetunā sa tu durmatiḥ

aphalassaphalo vāpi patatyeva na saṃśayaḥ /
viṣṇupañcadine vāpi puṇyāheṣvitareṣvapi

upoṣitastu śrutvaiva deveśasyotsavaṃ haṭhāt /
tat kṣaṇādyo na gacchettu tasya pāpaṃ mahadbhavet

khaṭvāmāsthāya yaśśete vartamāne tadutsave /
āsīnasthsita evātra sa yāmīryātanā vrajet

deveśābhimukhaṃ gatvā na kuryādyo namaskriyām /
sa pāpiṣṭhataro loke niṣkṛtirnāsya vidyate

utkramiṣyanti yatprāṇāḥ prāṇade samupasthite /
pratyudthānābhivādābhyāṃ punastān pratipādayet

sarveṣāṃ prāṇabhūto 'sau bhagavān hariravyayaḥ /
prāṇinaścetanāssarve prāṇyekaḥ prāṇado 'paraḥ

anyathā cenmahādoṣaḥ saṃkṣuphyante ca mānavāḥ /
ekahastapraṇāmena yatpāpaṃ na tadanyataḥ

hastau dvau nirmitau dhātrā kiṃ tena sukṛtaṃ bhavet /
prāñjalīkṛtya hastautu yāceta madhusūdanam

ya ekenaiva hastena praṇamenmandadhīrharim /
tasyahasto bhavedekaḥ paścājjanmaśatairapi

iha vai jāyate paṅgū rogī caiva na saṃśayaḥ /
kimidaṃ bahulaiścitraiḥ karaṇairdehakalpanam

yadyekaikaṃ na cettasya kaiṅkaryāyopayujyate /
kiṃ svādhīnena hastena svādhīnaṃ karma sevitum

aśaknu vānāssvātantṣahatāḥ pāpahatā hatāḥ /
ekahastapraṇāmastu parihāryo viśeṣataḥ

praṇataṃ caikahastena yastu pratyabhivādayet /
tāvubhau narakaṃ yātastayoryasmātsamāgamaḥ

devatāstādṛśaṃ mūḍhaṃ śapanti ca viśaṅkitāḥ /
purastādyastu devasya kuryādātmapradakṣiṇam

ātmanā sa bhavedvāpassa druhyedātmane budhaḥ /
purastāddevabiṃbe tu devyamaṅgalavigrahe

vartamāne tvanādṛtya na hyanyasya pradakṣiṇam /
yatra mānasikārcā syāttacca mānasikaṃ bhavet

antaryāmī ya evāste hṛdaye niṣkalo hariḥ /
sa eva sakalo bhūtvā biṃbe yatsannidhāpitaḥ

tasmātsakalapūjāyāṃ naiva kuryādvyatikramam /
na kadāpi bhavetprājña ucbhiṣṭassveṣu karmasu

viṇmūtraṃ pathi kṛtvātu śaucaṃ yāvanna cācaret /
ucchiṣṭastāvadeva syādanarhassarvakarmasu

nakharomāṇi yaścaiva keśāsthīni tathaiva ca /
kṣipettu devatāgāre sa bhavedbrahmahā naraḥ

mākṣikīṃ yonimśritya jāyate mriyate punaḥ /
sapta janmāni tatraiva vrajennarakamastataḥ

tāṃbūlaṃ carvitaṃ yastu prakṣipeddevamantire /
sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvadābhūtasaṃplavam

tato mukto mahāpāpī śunako 'parajanmani /
saṃsthitastrīṇi janmāni vasatyeva na saṃśayaḥ

niṣṭhīvanakaro yastu mandire madhuvidviṣaḥ /
kṛmibhakṣye patedghore narake pāpakṛnnaraḥ

śleṣmātakatarurbhūtvā jāyate janmapañcakam /
mūtrayenmandire yastu keśavasya vimūḍhadhīḥ

sa mūtragartanarake patatyeva hyavākchirāḥ /
tasmānmuktasturaktādiniṃbakadrumamāsthitaḥ

janiṣyati na sandehassaptajanmasu saukarīm /
purīṣaṃ vātra kurvīta yo naro bhagavadgṛhe

sa yāti narakān ghorān paryāyeṇaikaviṃśatim /
tato muktastu pāpātmā viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ

samīpe mandirasyāpi sakṛnmūtraṃ karoti yaḥ /
sa tiṣṭhedraurave ghore varṣāṇāmayutaṃ śatam

tato 'pi manujo mukto grāmasūkarajātitām /
grāme janmaśataṃ prāpya viṣṭhābhūsūkarastathā

yastu retovisargaṃ ca kṛtvā kāmādakāmataḥ /
asnāto devatāgāramiyātsadyassa naśyati

yo yatra devatāgehe dantadhāvanamācaret /
tathā nirlekhayejjihvāṃ sa pāpī naśyati dhruvam

tailenābhyaktasarvāṅgaḥ kaṣāyodvartitastathā /
yo naraḥpraviśedgehaṃ devasya paramātmanaḥ

sa yāti gṛhagodhātvaṃ navajanmāni pañca ca /
anugamya yathā pretaṃ yāti devālayaṃ tu yaḥ

ārādhitumathecchedvāsa gacchennarāyutam /
balibhugyonitāṃ yāti janmāni subahūni vai

bharaṇaṃ tu tathā kṛtvā mṛtakasya viśeṣataḥ /
mandiraṃ na praveṣṭavyaṃ praviṣṭastu praṇaśyati

cāṇḍālīṃ yonimāśritya janmakṛnnava pañca ca /
bhaviṣyati tathā bhūyaḥ pṛthak krūro 'tha niṣṭhuraḥ

bhuktvāśrāddhaṃ paragṛhe yāyādviṣṇugṛhantu yaḥ /
arcayedvā viśeṣeṇa caṭako jāyate khalaḥ

tatra janmaśataṃ prāpya tato godhāvapurgataḥ /
chāyāmākramya yo mohādyāti viṣṇostu mandiram

pradakṣiṇamakurvanvā yastiṣṭhenmatipūrvakam /
so 'pyucchiṣṭobhavenmūḍhastasya pāpaphalaṃ tvidam

tiṣsetsa kānane śūnye kaṇṭakair bahubhirvṛtaḥ /
phalapuhpādihīnaśca śmaśāne? śūnyavṛkṣatām

yajña sūtramadhaḥkṛtya karṇe kṛtvā viśeṣataḥ /
apasavyaṃ ca dhṛtvaiva dhṛtvā caiva nivītavat

na gaccheddevatāgāraṃ na vā muktaśikho naraḥ /
akacchaḥ pucchakacchaśca nagnaḥ kaupīnamātṛdhṛk

riktahastaśśūnyaphālastyaktasaṃvyāna eva ca /
khādannapi ca tāṃbūlamupahārādi bhakṣayan

devālayaṃ viśennaiva tasya pāpaṃ mahadbhavet /
durācāro hi puruṣo nehāyurvindate mahat

trasyanti cāsya bhūtāni tathā paribhanantica /
tasmādācāravāneva kuryādvaivaidikīḥ kriyāḥ

api pāpaśarīrasya ācāro hantyalakṣaṇam /
ācāralakṣaṇo dharmaḥ santaścāritralakṣaṇāḥ

sādhūnāṃ ca yathāvṛttametadācāralakṣaṇam /
apyadṛṣṭaṃ śravādeva puruṣaṃ dharmacāriṇam

svāni karmāṇi kurvāṇaṃ taṃ janāḥ kurvate priyam /
ye nāstikā niṣkriyāśca guruśāstrātilaṅghinaḥ

adharmajñā durācārāste bhavantigatāyuṣaḥ /
viśīlā dharmamaryādā nityaṃ saṃkīrṇamaithunāḥ

alpāyuṣo bhavantīhanarā nirayagāminaḥ /
loṣṭhamardī tṛṇacchedī nakhakhādī ca yo naraḥ

nityocchiṣṭassaṃkusuko nehayurvindate kvacit /
viṣṇusthānasamīpasthān viṣṇusevārthamāgatān

śvapacān patitānvāpi spṛṣṭvā na snānamācaret /
utsave vāsudevasya yaḥsnāti sparśaśaṅkayā

svargasthāḥ pitarastasya patanti narake 'śucau /
pibetpādodakaṃ viṣṇorgurūṇāṃ vā viśeṣataḥ

tatra nācamanaṃ kuryāttadvatsome dvijottamaḥ /
anyadevārthasandiṣṭhaiḥ pūjayeyuśca ye harim

saptajanmāni pañcāpi muḍūkatvaṃ vrajanti te /
janmadvayantu vai mūḍhāśśūdratāṃ yānti te narāḥ

kusumānāṃ nivedyāhaṃ gandhamāghrāti yo naraḥ /
sa pūtigandhasaṃyuktaḥ kuṣṭhī caiva bhaveddhruvam

tadante trīṇi janmāni tādṛśāni bhavantyuta /
jātakaṃ mṛtakaṃ vāpi yasyāśaucaṃ vidhīyate

anarhassarvakarmabhyo sa neyāddevatā gṛham /
puṃprasūtau smṛtaṃ pūrvaissāpiṇḍyaṃ saptapūruṣam

kanyakājanane tadvatsāpiṇḍantu tripūruṣam /
vratināṃ satriṇāṃ tadvadyatīnāṃ brahmacāriṇām

nāśaucaḥ kathyate prājñairyathā śātātapo 'bravīt /
vratasaṃkalpamātreṇa vratitvaṃ vratino bhavet

vṛtamātrastathartvikca satre satrī prakīrtitaḥ /
kāṣāyadaṇḍamātreṇa yatitvañca yatermatam

upanīto vasenmā vā tathā gurukule kramāt /
brahmādhyeti nacādhyeti brahmacārī kumārakaḥ

rājājñākāriṇāṃ tadvadrājñāṃ ca snātakasya car /
idṛśānāmathānyeṣāmatrāstarbhāvar iritaḥ

na kuryācca namaskāraṃ naiva pratyabhivādayet /
nār'payedupahārāṃśca tīrthādīnnāpi sevate

āśaucī brāhmaṇo yastu mohāddevaṃ prapūjayet /
saptajanmasu dāridṣamatyantaṃ samavāpnuyāt

śvānayoniśataṃ prāpya tataścaṇḍālatāmiyāt /
yobhuktvā devatāgāre nikṣipyocchiṣṭamatra tu

gacchedanyatra vā prāsyātsopi mūḍho vipadyate /
yastu devagṛhadvāre prasārya caraṇau kvacit

śete nidrāti sammohātsa yāti narakāyutam /
punaśca janma saṃprāpya nīcayoniṣvanekaśaḥ

yātanāścānubhūyeva daurbrāhmaṇyaṃ vrajettu saḥ /
yastu devagṛhe mūḍhaśsayīta madamohitaḥ

tatrocchiṣṭanidhānena bhṛśaṃ niśśvāsamārutaiḥ /
durgandhī jāyate martyojāyate janmapañcakam

tatassūkaratāṃ prāpya janmāni nava pañca ca /
kliśyate bahubhiḥ kaṣṭairna śayīta harergṛhe

upadhānādisahitaṃ ya stalpamadhitiṣṭhati /
devālaye viśeṣeṇa prākāre vāpi mūḍhadhīḥ

sa bhaveddurbhagaścaiva sarpayauniṣu jāyate /
sapta pañca ca janmāni tato mānuṣatāṃ vrajet

śayīta devatāgehe vyādhito yastu durmatiḥ /
sa bhaveddurmanā dīno pretya ceha ca janmani

yaḥstriyā sahito mūḍhaśśayīta bhagavadgṛhe /
sa bhavedduritaṣṣaṇḍassaptajanmāni pañca ca

yogibhiryogasiddhyarthamabhyasyante viśeṣataḥ /
āsanāni tvasaṃkhyāni devāgāre na cācaret

mantrayogaparaistadvallayayogaparāyaṇaiḥ /
haṭhayogibhiretāni kriyante rājayogibhiḥ

svastikaṃ sarvatobhadraṃ siddhaṃ siṃhāsanaṃ tathā /
savyaṃ khūlaṃ sukhaṃ caiva gomukhaṃ garuḍaṃ tathā

mayūraṃ matsyamatsyendraṃ maṇḍūkaṃ mudgaraṃ mṛgam /
kuñjaraṃ kukkuṭaṃ nāgaṃ kāṣṭhaṃ kraiñcaṃ ca kūrmakam

khaḍgaṃ ca kāmadahanaṃ vaiyāghraṃ veṇukāsanam /
yonyāsanaṃ vāsakaṃ ca dhīraṃ padmāsanaṃ tathā

vārāhaṃ caiva paryaṅkaṃ patagāsanameva ca /
tripadaṃ hastikarṇaṃ ca hemamardhāsanaṃ tathā

ityādīnā māsanā nāmaśītiśca turuttarā /
anyāni śāstrasiddhāni yāni santi viśeṣataḥ

tānyāsthāyi tu devāgreno patiṣṭheta buddhimān /
bhuñjīyāddevatāgāre yaḥ pāpassa tu durmanāḥ

kukṣirogārdito bhūtvā janmāni daśa pañca ca /
tatassṛgālatāṃ prāpya pateddhi narake 'śucau

yo vā mūḍhamatirmohātkārayeddvijabhojanam /
devāgāre viśeṣeṇa sa bhavennindito janaḥ

garbhāgāre cāntarāle tathā caivārdhamaṇḍape /
mahāmaṇḍapamadhye ca nānnamadyādviśeṣataḥ

annaṃ pātre vinikṣipya puṭapatrādinirmite /
āpośanaṃ tu kṛtvaiva yadadyādbhojanaṃ tutat

na devatāprasādasya gṛhītasyāñjalau tathā /
na caivāpośanaṃ kuryātkuryāccettadasammatam

yastu pānīyapātrāṇi pītānyatra tu vinyaset /
sa gacchennarakān krūrān yāvanta udabindavaḥ

pātre tiṣṭhanti śaradastāvatīrnātra saṃśayaḥ /
niveditaṃ tu devasya devasyāgre viśeṣataḥ

pradadyāttu krameṇaiva varṇāśramavidhānataḥ /
aśnantibhaktāssarve 'pigṛhītvaivāṃjalau punaḥ

brahmaṇyadevamuddiśya puruṣaṃ brāhmaṇapriyam /
nārāyaṇamanādyantaṃ viṣṇuṃ sarveśvareśvaram

brāhmaṇān bhojayedyastu karmasādguṇyasiddhaye /
tathā niṣkṛtiniṣpattyaiśāstroktena vidhānataḥ

kārayennoktadeśeṣu kadāpi dvijabhojanam /
yastvannaṃ dāpayedvipro dvijebhyo bhaktisaṃyutaḥ

niveditaṃ tu devasya saṃtuṣṭyaisvasya tasya ca /
tasya tuṣyati deveśa ādātā tu vipadyate

dātustu sakalaṃ pāpaṃ manovākkāyakarmabhiḥ /
bahuśassaṃcitaṃ pūrvamādātā samavāpnuyāt

prasādo 'pihi devasya parapākaruciṃ naram /
na jātu pāvayennaiva pāvayetpāvayenna tu

yadṛcchālābhasaṃtuṣṭaṃ yathā bhaktavaraṃ tathā /
mahimānaṃ prasādasya yo 'vajānāti mūḍhadhīḥ

tena bhuktaṃ bhavetpāpaṃ dātureva na saṃśayaḥ /
ayutaṃ brāhmaṇānāntu tarpayitvātu yatphalam

tatphalaṃ naśyati kṣipramucchiṣṭasya kaṇena tu /
athānnavikrayedoṣaḥ kathyate vidhivittamaiḥ

annavikrayiṇaḥ pāpā vrajanti yamayātanāḥ /
pretya sṛgālatāṃ yānti nava janmāni pañca ca

yastvannaṃ bhagavadgehe vikrīṇāti viśeṣataḥ /
caṇḍālo jāyate pretya kṣudhitaśca carenmuhuḥ

vikrīṇate tu ye viprā vāṇijye dattacakṣuṣaḥ /
ye 'pyannamupahārādi cetaraddevamandire

te 'pi yānti mahāghoraṃ narakaṃ bhṛśadāruṇam /
yatra naivabhaveṣyanti pālīyāyodabindavaḥ

kaṇamannasya vāna syāttapyante tatra te janāḥ /
ye gṛhītvā tadannādi bhuñjate kṣudhitā janāḥ

upakurvantiye vā tānucyante 'bhakṣyabhojanāḥ /
annaṃ prāṇā manuṣyāṇāṃ sarvamanne pratiṣṭhitam

annaṃ brahmātmakaṃ vindyādvindyādannamayīṃ tanum /
annaṃ vikrīṇate ye tu prāṇavikrayiṇaḥ smṛtāḥ

tasmātsarvaprayatnena tyajettatkraya vikrayau /
na kuryāddevatā gehe 'bhyudayaṃ śrāddhabhojanam

kuryānna cāpi śrāddhādīnvihāyāpi dvijāśanam /
tasmātsarvaprayatnena nāśnīyāddharimandire

mudhā saṃbhāṣate yastu praviśya harimandiram /
sa nidhiṃ puratassiddhaṃ tyaktvā bhikṣati kākiṇīm

yastu saṃbhāṣate vyarthaṃ devālayamupāśritaḥ /
siddhamannaṃ parityajya bhikṣāmaṭati durjanaḥ

yanmuhūrtaṃ kṣaṇaṃ vāpi paramātmāna cintyate /
sā hānistanmamahacchidraṃ sā bhrāntissā tu vikriyā

dasyubhirmuṣiteneva dagdheneva davāgninā /
vyādhibhiḥpīḍiteneva cākṛṣṭeneva mṛtyunā

bhītenevottamarṇena dharṣiteneva rājabhiḥ /
magneneva mahāsiṃdhau hateneva ca vātyayā

saṃpiṣṭeneva pāṣāṇairākrandedyassa mucyate /
santyanekā pradeśāśca samayāśca viśeṣataḥ

lokayātrāviniṣpattyai dehayātropayoginaḥ /
tasmāddevagṛhaṃ gatvā naro nānyaparo bhavet

yatprasaṃge harernāma tanmamahattvaṃ ca nāpyate /
sa sarvo 'pi mudhā proktomithyetyeke vadantitam

na hi devasya purataḥ kvacidapyanṛtaṃ vadet /
satyasvarūpī bhagavān satyaṃ tasmaina gūhayet

satyameva paraṃ brahma satyameva paraṃ tapaḥ /
satyameva paro yajñassatyameva paraṃ śrutam

satyaṃ deveṣu jāgarti satyaṃ dharmataroḥ phalam /
tapoyajñaśca puṇyaṃ ca devarṣipitṛpūjanam

ādyo vidhiśca vidyā ca sarvaṃ satye pratiṣṭhitam /
satyaṃ yajñantathā vedāssatyā devī sarasvatī

vratacaryā tathā satyamoṅkārassatyameva ca /
satyena vāyurāvāti satyenār'kaḥ prakāśate

dahatyagniśca satyena yāyātsatyena sadgatim /
parjanyo dharaṇībhāge satyenāpaḥ pravarṣati

svādhyāyassarvavedānāṃ sarvatīrthāvagāhanam /
satyaṃ tu vadato loke tulitaṃ syānna saṃśayaḥ

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā kṛtam /
aśvamedhasahasrāttu bhārassatye viśiṣyate

satyena devāḥ prīṇanti pitaro brāhmaṇāstathā /
satyamāhuḥparaṃ dharmaṃ satyamāhuḥ paraṃ padam

satyamāhuḥ paraṃ brahma tasmātsatyaṃ na lobhayet /
ye satyaniratāssatyaśapathāssatyavikramāḥ

mahatmāno muniśreṣṭhāste parāṃ siddhimāpnuvan /
daivataissaha modante svarge satyaparāyaṇāḥ

apcarogaṇasaṃkīrṇairvimānaissaṃcaranti ca /
vaktavyaṃ ca sadā satyaṃ na satyādvidyate param

agodhe vimale śuddhe satyatīrthe śucihrade /
snātavyaṃ manasā yuktaistatsnānaṃ paramaṃ smṛtam

devārthe vā parārthe vā putrārthe vā ''tmane tathā /
ye 'nṛtaṃ nābhibhāṣante te svargaṃ yāntimānavāḥ

yassatyavādī puruṣo nānṛtaṃ paribhāṣate /
saṃprāpya virajān lokānuṣitvā śāśvatīssamāḥ

bhagavadbhaktimuktānāṃ jāyate śrīmatāṃ kule /
sākṣiṇassantisarvete devatā bhāskarādayaḥ

parīkṣante ca sarvāsu daśāsu puruṣaṃ sadā /
na vācyamanṛtaṃ tasmātprāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi

ye 'nṛtaṃ bruvate mūḍhāśśapathāni ca kurvate /
devāgāre viśeṣeṇa te praṇaśyanti sānvayam

punarjanmaśataṃ yānti kīṭaḍayoniṣvanekaśaḥ /
gītavāditranṛttādīn puṇyākhyānakathāśca ye

lopayantyatha pāruṣyairmandire madhuvidviṣaḥ /
te yānti narakaṃ pāpā jāyante nīcayoniṣu

tathā te 'pi durātmāno gārdabhīṃ yonimāpnuyuḥ /
tathānte krūrā nava janmāni pañca ca

anibaddhapralāpān ye kurvate devamandire /
te 'pi tittiritāṃ bhūtvā jāyante janmapañcakam

devabhāṣāṃ parityajya deśabhāṣāsu yo naraḥ /
stuvīta devatāgehe devasyāgre viśeṣataḥ

tasya doṣomahānāśu naiva pūjāphalaṃ bhavet /
asārāṇi tu śāstrāṇi bhūyāṃsi pṛthivītale

yatra devasya mahātmyakathanaṃ na prapañcyate /
teṣu śāstreṣu ye jātāśśāstrārthāśca viśeṣataḥ

vādāśca prativādāśca saṃskārāssarva eva hi /
citraśilpā na saṃdeho narastena na mucyate

sā vidyā yā hariṃ stauti sā kriyā yattadarcanam /
yā nyā yadanyadakhilaṃ duṣṭodarkā hi jīvikā

na hi devagṛhaṃ gatvā śāstrārthairnī rasairnaraḥ /
muhūrtaṃ kṣapayetkālaṃ taddevasya vimānanā

viśālaṃ vāṅmayaṃ sarvaṃ sṛṣṭvā sraṣṭā hariḥ prabhuḥ /
tadantassaṃpraviśyaiva vācyavācakabhedataḥ

vijñānāya manuṣyāṇāṃ vijñānaghanavigrahaḥ /
sadopakurute yasmātsarve bhaktavarāḥ sadā

sarvā vāco vimucyānyāścintayānāśca sādaram /
tanmahattvakathāgandhadaridraṃ vācanaṃ tathā

pāṭhanaṃ lekhanādyaṃ ca naiva kuryādgṛhe hareḥ /
sa bhavedakṣaradroṅī yastu kuryādvyatikramam

druhyetsa vāṅmayāyāpi tasmādyuktataro bhavet /
yastu devagṛhaṃ gatvā roditi praṇayādyathā

duḥkhitaḥ stauti vā devaṃ tatsyānmānasikaṃ malam /
nirvāṇaparamaṃ sthānaṃ mlānena manasā tu yaḥ

sevate sa na jānāti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam /
nārī vā puruṣo vāpi gatvā devagṛhaṃ kvacit

na rodetpātayennāśru naivānyaṃ rodayedapi /
yāvantyaśrūṇi rudatāṃ pateyurdevamandire

tāvantyabdasahasrāṇi te vasanti yamālaye /
anubhūya punastatra yātanāstīvracodanāḥ

prāpya tit tiritāṃ kālaṃ vasiṣyanti ciraṃ bhuvi /
naivātra hiṃsāṃ kurvīta prāṇināṃ duḥkhadāṃ kvacit

ahiṃsā vaidikaṃ karma dhyānamindriyanigrahaḥ /
tapo 'tha guruśuśrūṣā dharmadvārāṣṣaḍīritāḥ

ahiṃsāpāśrayaṃ dharmaṃ dānto vidvān samācaret /
trīdaṇḍaṃ sarvabhūteṣu nidhāya puruṣaśśuciḥ

kāmakrodhau ca saṃyamya tataḥ siddhimavāpnu te /
ahiṃsakāni bhūtāni daṇḍena vinihantiyaḥ

ātmanassukhamanvicchan sa pretya na sukhī bhavet /
ātmopamastu bhūteṣu yo vaibhavati pūruṣaḥ

tyaktadaṇḍo jitakrodhassa pretya sukhamedhate /
sarvabhūtātmabhūtasya sarvabhūtāni paśyataḥ

muhyanti mārge devāśca hyapadasya padaiṣiṇaḥ /
na tatparasya saṃdadhyātpratikūlaṃ yadātmanaḥ

eṣa sāṃgrāhiko dharmaḥkāmādanyaḥ pravartate /
prakhyāpane ca dāne ca sukhaduḥkhe priyāpriye

ātmauvamyena puruṣaḥ pramāṇamadhigacchati /
ṛṣayo brāhmaṇā devāḥ praśaṃsanti viśeṣataḥ

ahiṃsālakṣaṇaṃ dharmaṃ vedaprāmāṇyadarṇanāt /
karmaṇā na naraḥ kurvan hiṃsāṃ jātu vicakṣaṇaḥ,

vācā ca manasā caiva tato duḥkhātpramucyate /
caturvidheyaṃ nirdiṣṭā hyahiṃsā brahmavādibhiḥ

ekaikato 'pi vibhraṣṭā na bhavennātra saṃśayaḥ /
yathā sarvaścatuṣpādvai tribhiḥ pādairna tiṣṭhati

tathaiveyaṃ viśeṣeṇa kāraṇaiḥ procyate tribhiḥ /
yathā nāgapade 'nyāni padāni padagāminām

sarvāṇyevāpidhīyante padajātāni kaiñjare /
evaṃ lokeṣvahiṃsā tu nirdiṣṭādharmataḥ purā

na hyatassadṛśaṃ kiñcidihaloke paratra ca /
yatsarveṣviha bhūteṣu dayāhiṃsātmikā tu yā

na bhayaṃ vidyate jātu narasyeha dayāvataḥ /
dayāvatāmime lokāḥ paratrāpi tapasvinām

abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadāti dayāparaḥ /
abhayaṃ sarvabhūtāni dadatīti jagau śrutiḥ

kṣataṃ ca patitaṃ caiva skhalitaṃ klinnamāhatam /
sarvabhūtāni rakṣanti sameṣu viṣameṣu ca

nainaṃ vyālamṛgā ghnanti na piśācā na rākṣasāḥ /
mucyate bhayakāleṣu mokṣayedyo bhaye parān

prāṇadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati /
na hyātmanaḥ priyakaraṃ kiṃ cidastīha niścitam

aniṣṭaṃ sarvabhūtānāṃ maraṇaṃ nāma kathyate /
mṛtyukāle hi bhūtānāṃ sadyo jāyeta vepathuḥ

vyādhijanmajarāduḥkhairnityaṃ saṃsārasāgare /
jantavaḥ parivartante maraṇādudvijanti ca

garbhavāseṣu pacyante kṣārāmlakaṭukai rasaiḥ /
mūtrasvedapurīṣāṇāṃ paruṣairbhṛśadāruṇaiḥ

jātāścāpyavaśāstatra chidyamānāḥ punaḥ punaḥ /
hanyamānāśca dṛśyante vivaśā ghātukā narāḥ

kuṃbhīpākeca pacyantetāṃ tāṃ yonimupāgatāḥ /
ākramya māryamāṇāśca trāsyantyanye punaḥ punaḥ

nātmano 'sti priyatamaḥ pṛthivīmanusṛtya ha /
tasmātrāṇeṣu sarveṣu dayāvānātmavān bhavet

yena yena śarīraṇa yadyatkarmakaroti yaḥ /
tena tena śarīraṇa tattatphalamupāśnute

ahiṃsā paramo dharmastathāhiṃsā paro damaḥ /
ahiṃsā paramaṃ dānamahiṃsā paramaṃ tapaḥ

ahiṃsā paramo yajñastathāhiṃsā paraṃ phalam /
ahiṃsā paramaṃ mitramahiṃsā paramaṃ sukham

sarvayajñeṣu vā dānaṃ sarvatīrtheṣu vā plutam /
sarvadānaphalaṃ vāpi naitattulyamahiṃsayā

ahiṃsrasya tapo 'kṣayyamahiṃsro jayate sadā /
ahiṃsrassarvabhūtānāṃ yathā mātā yathā pitā

tasmādahiṃsrassatatamupavāsa vrataṃ caret /
phalamaṅgirasāproktamupavāsasya vistarāt

trirātraṃ pañcarātraṃ vā saptarātramathāpi vā /
dhānyānyapi na hiṃseta yassa bhūyādahiṃsakaḥ

nāśnāti yāvato jīvastāvatpuṇyena yajyate /
āhārasya viyogena śarīraṃ paritapyate

tapyamāne śarīre tu śarīre cendriyāṇi tu /
tiṣṭhanti svavaśe tasya nṛpāṇāmiva kiṅkarāḥ

niruṇaddhīndriyāṇyeva sa sukhī sa vicakṣaṇaḥ /
indriyāṇāṃ nirodhena dānena ca damena ca

narassarvamavāpnoti manasā yadyadicchati /
evaṃ mūlamahiṃsāyā upavāsaḥ prakīrtitaḥ

kāmānyānyānnaro bhaktyā manasecchati mādhavāt /
vratopavāsanātprītastān prayacchatyasau hariḥ

māse māse tathaikasminnekasminniyataṃ caret

upavāsavratamidaṃ tasyānantaṃ phalaṃ bhavet /
ekādaśyāṃ nirāhārassaṃpūjya harimavyayam

tatpādasalilaṃ tadvattulasīṃ ca tadarpitāmā /
pītvā ca bhakṣayitvā ca upavāsavrataṃ caret

upavāsadine yastu tīrdhaṃ śrītulasīyutam /
na prāśnīyādvimūḍhātmā rauravaṃ narakaṃ vrajet

na hi devagṛhaṃ gatvā vivadeta naraḥ kvacit /
na tat sthānaṃ vivādasya tasmāttaṃ dūrata styajet

mano 'navasthitaṃ yasya sa nālaṃ pūjitaṃ harim /
yasyaiva nirmalaṃ cittaṃ sor'hassarveṣu karmasu

rāgādyapetaṃ hṛdayaṃ vāgaduṣṭānṛtādinā /
hiṃsādirahitaḥ kāyaḥ keśavārādhane trayam

rāgādidūṣite cittaṃ nāspadaṃ kurute hariḥ /
na badhnāti padaṃ haṃsaḥ kadācitkardamāṃbhasi

na yogyā mādhavaṃ stotuṃ vāgduṣṭā cānṛtādinā /
tamaso nāśanāyālaṃ meghacchannona candrayāḥ

hiṃsādidūṣitaḥ kāyaḥ prabhavennārcane hareḥ /
janacittaprasādāya yathā kāśastamovṛtaḥ

manodoṣavihīnānāṃ na doṣassyātkathaṃ ca na /
anyathāliṅgyate kāntā snehena duhitānyathā

yateśca kāmukānāṃ ca yoṣidrūbe 'nyathā matiḥ /
aśikṣayaiva manasaḥ prāyo lokaśca vañcyate

lāletyudvijate loko vaktrāsava iti spṛhā /
viśuddhaiḥ karaṇaistasmādvrajeddevagṛhaṃ naraḥ

vivādaḥ krodhajo yasmāttasmāttaṃ parivarjayet /
kruddhaḥ pāpaṃ na kuryātkaḥ kruddho hanyādgurūnapi

kruddhaḥ paruṣayā vācā narassādhūnadhikṣipet /
sādhusajjanasantāpaḥ sādhūnāṃ ca vimānanā

dahatyāsaptamaṃ tasya kulaṃ nātra vicāraṇā /
vācyāvācyaṃ prakupito na vicānāti karhi cit

nākāryamaste kruddhasya nāvācyaṃ vidyate kvacit /
yassamutpatitaṃ krodhaṃ kṣamayā tu nirasyati

yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate /
te mānyāḥpuruṣaśreṣṭhāḥ kṣamayā krodhamuddhitam

nirvāpayante ye nityaṃ dīptamagnimivāṃbhasā /
parāpavādaṃ na brūyānnāpriyaṃ ca kadā cana

na manyuḥ kaścidutpādyo mahatāṃ devasannidhau /
svayaṃ dattāvadhānastu devakārye viśeṣataḥ

manyeta bhagavatsarge svātmānaṃ cāpyakiñcanam /
sa eva bhagavān devassarvajñaḥ sarvaśaktiyuk

sarveśassarvavitsarvonigrahānugrahe rataḥ /
tasmānnānyasya jātvasti śaktiḥ krodhaprasādayoḥ

iti saṃcintya bhūyo 'pi sarveṣvapi ca jantuṣu /
bhagavatsannidhau sthitvā ānṛśaṃsyaṃ prayojayet

yadyadbhāvi bhavadbhūtaṃ vidyāttattasya ceṣṭhitam /
yadyahaṅkāramāśritya svātantṣamadamohitaḥ

nigrahe 'nugrahe vāpi śaktiṃ svasyāvabodhayet /
sa yāti narakaṃ ghoraṃ na daivaṃ tasya mṛṣyati

tathā strīṇāṃ viśeṣaṇa tyājyā syādatisaṃgatiḥ /
devatāmandiraṃ prāpya kāleṣvanyeṣu vā tathā

āyuryaśastapohāniḥ puṃsāṃ strīṣvatisaṃginām /
puruṣeṣvatisaktānāṃ tulyā sā yoṣitāmapi

kulīnā rūpavatyaśca nāthavatyaśca yoṣitaḥ /
maryādāsu sa tiṣṭhanti sa doṣaḥ strīṣu garhitaḥ

na strībhyaḥ paramanyadvai pāpīyastaramasti vai /
striyo hi mūlaṃ doṣāṇāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ

samājñātānṛddhimataḥ pratirūpān va śesthitān /
patīnantaramāsādya nālaṃ nāryaḥ parīkṣitum

asaddharmastvayaṃ strīṇāṃ prāyeṇa hi bhavedbhuvi /
pāpīyaso narān yadvai tyaktalajjā bhajantitāḥ

strīyaṃ hi yaḥ prārthayate sannikarṣaṃ ca gacchatir /
iṣacca kurute sevāṃ tamevecchanti yoṣitaḥ

anarthitvānmanuṣyāṇāṃ bhayātparijanasya ca /
maryādāyāmamaryādāḥ strīyastiṣṭhanti bhartṛṣu

nāsāṃ kaścidagamyo 'stināsāṃ vayasi saṃsthitiḥ /
rūpavantaṃ virūpaṃ vā pumānityeva bhuñjate

na bhayānnāpyanukrośnānnār'thahetoḥ kathaṃ ca na /
na jñātikulasaṃbandhāt tsriyastiṣṭhanti bhartṛṣu

yauvane vartamānānāṃ mṛṣṭābharaṇavāsasām /
nārīṇāṃ svairavṛttīnāṃ spṛhayanti kulastrīyaḥ

yāśca śasvadbahumatā rakṣyante dayitāḥstrīyaḥ /
api tāḥ saṃprasajjante kubjāndhajūvāmanaiḥ

paṅguṣvanyeṣu kuṣṭheṣu ye cānye kutsitā narāḥ /
strīṇāmagamyo loke 'sminnāsti kaśchidihodyate

yadi puṃsāṃ gatistatra kathaṃ cinnopapadyate /
apyanyonyaṃ pravartantena hi tiṣṭhanti bhartṛṣu

duṣṭhācārāḥ pāparatā asatyā māyayā vṛtāḥ /
adṛṣṭabuddhibahulāḥ prāyeṇetyavadhāryate

alābhātpuruṣāṇāṃ hi bhayātparijanasya ca /
vadhabandhabhayāccāpi svayaṃ guptā bhavanti tāḥ

calasvabhāvā dussevyā durgrāhyā bhāvatastathā /
prājasya puruṣasyeva yathā bhāvās tathā strīyaḥ

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ /
nāntakassarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanāḥ

rahasyamidamanyacca vijñeyaṃ sarvayoṣitām /
dṛṣṭvaiva puruṣaṃ hyanyaṃ yoniḥ praklidyate striyāḥ

kāmānāmapi dātāraṃ kartāraṃ mānasāntvayoḥ /
rakṣitāraṃ na mṛṣyanti svabhartāramasat striyaḥ

na kāmabhogān vipulān nālaṅkārārtha saṃcayān /
tathaiva bahumanyante yathā ratyāmanugraham

antakaḥ śamano mṛtyuḥ pātālaṃ baḍabāmukham /
kṣuradhārā viṣaḥ sarpo vahnirityekataḥ striyaḥ

etā hi svīyamāyābhirvañcayantīha mānavān /
na cāsāṃ mucyate kaścitpuruṣo hastamāgataḥ

gāvo navatṛṇānīva gṛhṇantyetā navaṃ navam /
śaṃbarasya ca yā māyā yā māyā namucerapi

baleḥ kuṃbhīnaseścaiva tāssarvāyoṣito viduḥ /
hasantaṃ prahasantyetā rudantaṃ prarudanti ca

apriyaṃ priyavākyaiśca gṛhṇate kālayogataḥ /
yadi jihmā sahasraṃ syājjīvecca śaradāṃ śatam

ananyakarmā strīdoṣānanuktvā nidhanaṃ vrajet /
uśanā veda yacchāstraṃ yacca veda bṛhaspatiḥ

strībuddhyā na viśiṣyeta surakṣyā na bhavantitāḥ /
anṛtaṃ satyamityāhussatyaṃ cāpi tathānṛtam

iti yāstāḥ kathaṃ rakṣyāḥ puruṣairdurbharāḥ striyaḥ /
saṃpūjyamānāḥ puruṣairvikurvanti mano nṛṣu

apāstāśca tathā sadyo vikurvanti manaḥ striyaḥ /
na ca strīṇāṃ kriyāḥ kāściditi dharmo vyavasthitaḥ

nirindriyā hyaśāstrāśca strīyo 'nṛtamiti śrutiḥ /
śayyāsanamalaṅkāramanna pānamanāryatām

durvāgarbhavaṃ ratiṃ caiva dadau strībhyaḥ prajāpatiḥ /
na tāsāṃ rakṣaṇaṃ śakyaṃ kartuṃ puṃsāṃ kathaṃ cana

api viśvakṛtā caiva kutastu puruṣairiha /
vācā ca vadhabandhairvā kleśairvā vividhaistathā

na śakyā rakṣitāṃ nāryastā hi nityamasaṃyatāḥ /
avidvāṃsamalaṃloke vidvāṃsamapi vā punaḥ

pramadāhyutpathaṃ netuṃ kāmakrodhavaśānugam /
nātaḥ paraṃ hi nārīṇāṃ vidyate ca kadā cana

yathā puruṣa saṃsargaḥ parametatphalaṃ viduḥ /
ātmacchandena vartante nāryo manmathacoditāḥ

na ca dahyanti gacchantyaḥ sutaptairapi pāṃsubhiḥ /
nānilo 'gnirna varuṇo na cānye tridaśāntathā

priyāḥ strīṇāṃ yathā kāmo ratiśīlā hi yoṣitaḥ /
sahasrekila nārīṇāṃ prāpyetaikā kadā cana

tathā śatasahasreṣu yadi kācitpativratā /
naitā jānanti pitaraṃ na kulaṃ na ca mātaram

na bhrātṝnna ca bhartāraṃ na ca putrān na devarān /
līlāyantyaḥ kulaṃ ghnanti kūlānīva saridvarāḥ

strīṣvāyāsasametasya ye puṃsaśśakrabindavaḥ /
na te sukhāya mantavyāḥ svedajā iva bindavaḥ

kṛmibhistudyamānasya kuṣṭhinaḥ pāmanasya vā /
kaṇḍūyanāgnitāpābhyāṃ yatsukhaṃ strīṣu tadviduḥ

yādṛśaṃ vidyate saukhyaṃ kaṇḍūpūyavinirgame /
tādṛśaṃ strīṣu vijñeyaṃ nādhikaṃ tāsu vidyate

granthestu vedanā yadvat sphuṭitasya nivartane /
tadvat strīṣvapi vijñeyaṃ na saukhyaṃ paramārthataḥ

varcomūtravisargāttu sukhaṃ bhavati yādṛśam /
tādṛśaṃ strīṣu vijñeyaṃ nādhikaṃ tāsu vidyate

na cāṇumātramapyeve sukhamasti vicārataḥ /
tathā devotsavādīnāṃ sevā tāsāṃ niṣidhyate

na hi svatantrato yoṣijjātu gacchet sthalāntaram /
na hi nirmimate vṛddhā līlayā devamandirān

kāmukānāṃ vilāsārthaṃ tasmādyuktataro bhavet /
anugacchetpitā bhrātā bhartā putro 'tha vā yadi

tadā devagṛhaṃ yāyānnānyathā jātu kāminī /
dhyāyato viṣayān puṃsassaṃgasteṣūpajāyate

saṃgātsaṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodho 'bhijāyate /
krodhādbhavati sammohassammohātsmṛtivibhramaḥ

smṛtibhraṃśādbuddhināśo buddhināśātpraṇaśyati /
balavānindriyagrāmo vidvāṃsamapikarṣati

tasmāt strīyā bhavedvidvānnātisaktaḥ kathaṃ cana /
tasmāt strīṣu na kartavyaḥ prasaṃgo devatākṛhe

tathaiva paradārebhyo manaḥ prahiṇuyānna ca /
paradārā na gantavyā narairṛddhimabhīpsubhiḥ

na hīdṛśamanāyuṣyaṃ loke kiṃ cana vidyate /
yādṛśaṃ puruṣasyeha paradāraniṣevanam

tādṛśaṃ vidyate kiñci danāyuṣyaṃ nṛṇāmiha /
yāvanto romakūpāḥ syuḥ strīṇāṃ gātreṣu nirmitāḥ

tāvadvarṣasahasrāṇi narakaṃ paryupāsate /
atisaṃgaṃ tyajettasmādyoṣitāṃ devamandire

yairasabhyaḥ padairarthaḥ padenaikena vā tathā /
gamyate kathanaṃ tādṛgaślīlaṃ parivarjayet

aślīlakathanāccaiva bhavedudvejanaṃ nṛṇām /
bhaktānāṃ bhagavadgehe bhaveccittamathāvilam

nivarteta manastatra niviṣṭaṃ paramātmani /
tasmādaślīlamābhāṣṭa naraḥ pāpaparo bhavet

sa tu caṇḍālatāṃ prāpya jāyate janmanāṃ śatam /
artona praviśedgehaṃ devasya paramātmanaḥ

vāyubhūte śarīre 'smin vāyusaṃcārakarmaṇi /
malavāyuvisargastu devagehe viśeṣataḥ

pātayetpuruṣaṃ satyamapi vedāntapāragam /
tasmādapānagandhasya visargaṃ naiva cācaret

atha vāyunirodhetu vyādhikopo bhaviṣyati /
tasmādvāyuvisargaṃ tu kuryādevāvicārayan

iti devagṛhaṃ gantuṃ vyādhito naiva cārhati /
tathā kuṣṭhī viśeṣeṇa pāparogārditāssame

udvīkṣituṃ ca deveśaṃ mandire madhusūdanam /
arcituṃ sevituṃ cāpi dātuṃ dravyacayaṃ tathā

nārhantiyasmāttatsaktaṃ pāpaṃ sāṃkrāmikaṃ bhavet /
yadyanyathā bhavetsadyassa pāpī saṃprajāyate

janmāni nava pañcāpi jāyate malabhuk kṛmiḥ /
yadā viśedgṛhaṃ viṣṇossevārdhaṃ madhuvidviṣaḥ

kṛtvopavītavatsamyaguttarīyaṃ manoharam /
seveta devadevaśamupavītaḥ sadā śuciḥ

kañcukenāvṛtāṅgastu na gaccheddharimandiram /
naivābhivādanaṃ kuryānnābhivādyaḥ sa uccate

uṣṇīṣī na ca seveta naiva pāṇau dhṛtāyudhaḥ /
vastreṇācchādya dehantukambalenetareṇa vā

yogacchedvaiṣṇavaṃ dhāma yo vāpi praṇameddharim /
śvitrī saṃjāyate mūḍho navajanmāni pañca ca

kṣaumādibhirvā saṃvīto yo naraḥpraṇameddharim /
caṇḍālayonitāṃ yāti nava janmāni pañca ca

na jātu tvamitabrūyādāpannopi mahattaram /
tvaṅkāro vā vadho veti vidvatsu na niśiṣyate

paranindā parasyaiva puṃso nindā bhaviṣyati /
paranindā ca śāstrasya parasya tu vinindanam

paranindā bhavetkrodhātkrodhātsadyo vinaśyati /
nindayā vai pareṣāṃ tu ninditāste punassmṛtāḥ

tasmānnidāṃ pareṣāṃ tudevāgre parivarjayet /
tathā parastutiṃ caiva vidhinā saṃtyajennaraḥ

paraḥ parātmā puruṣaḥ purāṇaḥ procyate tu yaḥ /
tadagre 'nyasya devasya na stutiṃ stāvayennaraḥ

yastu sarveśvarādanyamadhikaṃ tasya cāgrataḥ /
pūjayedyadi manyeta pūjārhaṃ vāsa naśyati

sarvaṃ jagacca tasyaiva svarūpaṃ paramātmanaḥ /
tathāpi tattadrūṣeṇa tāratamyajuṣā punaḥ

pūjyate bhagavān bhaktaistatra śāstroditā gatiḥ /
tasmāddeveśvarādanyadyatkiñcitthsāṇu jaṅgamam

pūjārhaṃ vidyate vastu taddhāmani viśeṣataḥ /
tasmātpūjāṃ stutiṃ cānyāmitareṣāmasaṃśayam

tyajeddevagṛhe yastu sukhaṃ manyeta jīvitum /
śaktau satyāṃ viśeṣeṇa yastulobhādinā naraḥ

gauṇairarcayate viṣṇamupacārairudīritaiḥ /
na tasya vidyate puṇyaṃ sa tūcchāstraṃ vravartate

yāvatā kīrtyateśāstre phalamāḍhyadaridrayoḥ /
tattacchaktyarpitaireva yathārhaṃ ca dhanādikaiḥ

yathā tuṣyatideveśo muktāhāreṇa bhūbhujām /
tathaiva tulasīdāmnā durvidhasyāpi tuṣyati

tasmātkurvīta yatnena śaktilobhaṃ na jātu cit /
anyathā yadi kurvāṇaḥ phalaṃ naiva prapadyate

pretya mārjāratāṃ prāpya jāyate janmapañcakam /
viṣaṃ prāśnāti sammūḍho yassvasmai pacate naraḥ

yo 'dyādannaṃ kaṇaṃ vāpi yadviṣṇoraniveditam /
sa bhavedbrahmahābhūyaḥ sa bhuṅktepūyaśoṇitam

yatpibecca yadaśnīyāt yaccajighrecca dhārayet /
anuliṃpecca yattattannivedyāgre madhudviṣe

tanniveditaśeṣaṃ tu bhuñjīyādvopayojayet /
viṣṇorniveditaṃ yastu na bhuṅkte manujādhamaḥ

kalpakoṭiśatenāpi niṣkṛtirnāsya vidyate /
niveditaṃ tu yadviṣṇorbhaktebhyastasya dāpanāt

prīyat bhagavān devastatparastu bhavennaraḥ /
niveditaṃ yadi brūyāducchiṣṭamiti mandadhīḥ

sa tu durgatimāsādya vindate yamayātanāḥ /
vibhūtiṃ samupāśritya yasyānantasya śāśvatam

samṛddhā dharaṇī seyaṃ saśailavanakānanā /
yā ca bhūyāṃsi loke 'sminnutpādayati santatam

oṣadhīrnikhilā stadvatpuṣpāṇi ca phalāni ca /
tasyānṛṇyasyahetorvaiya teta vidhinā naraḥ

yastu nār'payate viṣṇostattatkālodbhavāni tu /
sasyāni cauṣadhīstadvatphalāni kusumāni ca

saṃbhṛtāni yathāśakti sabhavedbrahmah naraḥ /
navāni kāle jātāni sasyādīni viśeṣataḥ

dhyāyanti devadeveśamabhigantuṃ yatanti ca /
kadarthayantoye mūḍhāsteṣāmabhyarthanaṃ param

audāsīnyena tiṣṭhanti svayaṃ vāpyupayuñjate /
teyāntinarakān ghorān kṛtaghnā yāntiyān bahūn

śapantyauṣadhayassarvāstasmādbhaktyā viśeṣataḥ /
navaṃ sasyaṃ phalaṃ puṣpaṃ dadhikṣīraṃ ghṛtaṃ madhu

yadarhamarpaṇe sarvamagre tasmai samarpayet /
lobhānmohādathājñānādya ucchiṣṭaṃ nivedayet

deveśāya viśeṣeṇa sa bhavetpātakī naraḥ /
ucchiṣṭa manyadevasya yo devāya nivedayet

so 'pi caṇḍālatāṃ prāpya naśyedeva na saṃśayaḥ /
niveditaṃ tu devasya ya ucchiṣṭena yojayet

devānāmita reṣāṃ vā manuṣyāṇāmathāpi vā /
sa pāpī janmasāhasraṃ śvānayoniṣu jāyate

na hi devagṛhaṃ gatvā pṛṣṭī kṛtyāsanaṃ caret /
devābhimukha eva syādbhaktassarvātmanānaraḥ

na pṛṣṭhaṃ darśayejjātu devāgre hitacintakaḥ /
pārśvatastu caranneva nivartetālayaṃ prati

naivānyaṃ praṇamejjātu praviśya harimandiram /
sa hi sarveśvara śśeṣī yastatrāste ramādhavaḥ

pūjārhaśca praṇāmārhaḥ pūjārhastatra netaraḥ /
yastathā praṇamenmūḍhassa yāti narakāyutam

caṇḍālayonimāsādya bhajate yātanā muhuḥ /
yastu devagṛhaṃ prāptān vaiṣṇavān bhagavatpriyān

ācāryamṛtvijaścātha pūjakān paricārakān /
nār'cayenmaunamāsthāya sa vinaśyati sānvayaḥ

yadiṣṭaṃ yājakebhyassyātpūraṇāyeva tasyatu /
bhaktāḥ paricareyuśca viśeṣādgrāmavāsinaḥ

anyathā cenmadoṣassarveṣāṃ ca vipacadbhavet /
atmānaṃ yo viśeṣeṇastautyahaṅkāra bhāvidaḥ

anādṛtya gurūn daivamanibaddhaṃ ca saṃpadet /
avalīptona jānāti doṣamātmani saṃgatam

kulavidyātapassampatpramukhairgarvite naraḥ /
na sukhaṃ na ca saubhāgyaṃ yenātmāntūyate svayam

tasmādātmastutiṃ kṛtvā naraḥ patati niścayam /
tato janmaśataṃ prāpya mṛgayonau viśeṣataḥ

jāyate mriyate 'bhīkṣṇaṃ tasya pāpaṃ mahadbhavet /
yasdevagṛhaṃ gatvā vāñchatyapacitiṃ janaḥ

sa tu tit tiritāṃ yāti navajanmāni pañca ca /
deveśasyatu sevārthaṃ varṇānāmānupūrvyaśaḥ

adhikāraḥ samākhyātastatkramaṃ na vimānayet /
viśanti garbhagehetu ye vaikhānasasūtriṇaḥ

garbhāgāre praveṣṭavyo na hyavaikhānasaḥ kvacit /
antarāle tathā yeṣāṃ sthānaṃ tattu pravakṣyate

anye dvijāśca tiṣṭhanti yathā syādāśramakramaḥ /
te dvijāstat strīyaścāpi sevante tatra saṃgatāḥ

kṣatrajātā viśeṣaṇa sthitvā caivār'dhamaṇḍape /
deveśamabhisevante tadīyā yāśca yoṣitaḥ

saṃgatāśśūdrajātāśca pratilomabhavāścaye /
mahāmaṇḍapamāsthāya sevante puruṣottamam

anulomabhuvaścaivaye cānye mlecchajātayaḥ /
gopurādbāhyataḥ sthitvā sevante mandiraṃ hareḥ

tāratamyamidaṃ jñātvā seveta satataṃ harim /
devatānindanaṃ kuryādyassa pāpīna mucyate

anyadevasamaṃ yastu manyate puruṣottamam /
caṇḍālayonitāmeti nava janmāni pañca ca

apahnutya punardevāṃ staddravyādi harettu yaḥ /
sa bhaveddevahā satyaṃ jāyate śvādiyoniṣu,

tiraskṛtya tathā devān bhagavacchāstrameva ca /
karmāṇi svecchayā kuryātso 'pi syāddevahā naraḥ

kathāyāṃ kathyamānāyāṃ devasya madhuvidviṣaḥ /
anādṛtya ca ye yānti te narāḥ pāpakāriṇaḥ

toyahīne 'tiraudre ca vane vai śūnyavṛkṣatām /
jāyante saptajanmāni tataścaṇḍālatāṃ yayuḥ

deveṣu goṣu vipreṣu devāgāreṣu caiva hi /
vahennaivādhipatyaṃ yannāsāvṛddhimavāpnuyāt

doṣāśca bahulā stasminnādhipatye smṛtā budhaiḥ /
kāmato 'kāmataścāpi sarvaṃ tasya viceṣṭitam

pāpāyaiva bhavettasmādbhūtikāmastu taṃ tyajet /
sevārthināṃ sakāśāttu balātkāreṇa yaḥ prabhuḥ

gṛhṇīyāttukaraṃ sadyaḥ patetsa saha tena ca /
devasya sannidhau bhaktairbhaktyāyattu samarpyate

patraṃ phalaṃ vā mūlaṃ vā svarṇaṃ vāsāṃsi cetarat /
dāyādyamarcakānāṃ tu yo mohādapanihnute

svayaṃ vāpyupayuñjīta sa pāpī narakaṃ vrajet /
viśrāṇayanti haraye yadbhaktā bhaktibhāvitāḥ

tannāmnā pūjakāneva jānanti phalabhāginaḥ /
sthirajaṅgamayoḥ pūjā yatassampāditā bhavet

tasmādbhagavato nāmnā dattaṃ yaddevamandire /
vihāyābharaṇādīni vāsāṃsyanyatparicchadam

devālaṅkārayogyāni mūlyavanti viśeṣataḥ /
arcakā eva gṛhṇīyuḥ pratibadhnīta netaraḥ

yastvadhīkāragarveṇa devāgāramupāśritaḥ /
akāle sevituṃ cecchetso 'pi yāsyati durgatim

atha vā sevituṃ cecchetkāraṇenāpi kena cit /
ukteṣveva tu kāleṣu seveta matimānnaraḥ

antyārcanāvasāne yat kavāṭo badhyate tataḥ /
punarudghāṭanaṃ yāvatpratyūṣe ca bhaviṣyati

tāvannaiva hariṃ sevedakālassa viśeṣataḥ /
pratyūṣādyantyakālāntapūjane 'pi tu mantrataḥ

tattatkāle kavāṭasya bandhane vihite 'pi ca /
na tadā tāvatī hāniravabaddhe 'pyamantrakam

athār'canārhakālepi bhaktānāṃ sevanāya tu /
akālā bahavaḥ proktāstathā yavasikoditā

tasmādakālasevāṃ tu vidhinā parivarjayet /
viṣayākrāntacittānāṃ viṣṇvarcanamakurvatām

karmabhūmau nṛṇāṃ janma karmāpi vibhalaṃ dhruvam /
yo gurau mānuṣaṃ bhāvaṃ śilābhāvaṃ ca daivate

mantreṣu jīvikābhāvaṃ hiṃsābhāvaṃ makheṣu ca /
pūjakeṣu ca pūjāyāṃ nīrasaṃ bhāvameti saḥ

sarvadhā ninditavyo hi jīvitaṃ tasya niṣphalam /
kṣamāmantraḥ
atha vakṣye viśeṣaṇa kṣamāmantravidhiṃ param

apacāreṣu sarveṣu yaṃ japtvā mucyate naraḥ /
aparādhaḥ kṛto yena jānatā svavaśena saḥ

kṣamāmantrasahasrasya jāpenāpi na mucyate /
kṣamāmantrastvaśeṣāghadhvaṃsanakṣama ucyate

"nārāyaṇa namaste 'stu namo bhaktaparāyaṇa /
namo namo namaste 'stu namaste 'stu namo namaḥ

ajñānādarthalobhādvā rāgāddveṣātpramādataḥ /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

saṃdhyayośca divā rātrau jāgratsvapnasuṣuptiṣu /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

kāyena manasā vācā sarvairvāpi samuccitaiḥ /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

tiṣṭhatā prajatā caiva śayyāsanagatena ca /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

snāsyatā japatā vāpi yajatā juhvatā mayā /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

bhujatā dhyāyatā nūnaṃ viṣayānupasevatā /
aparādhāḥ kṛtā ye tān kṣamasva puruṣottama

mayā vā majjanairvāpi mama bandhubhirevavā /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

rājñā vā tadamātyairvā rājabhṛtyairathāpivā /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

ācāryeṇār'cakenāpi bhaktairvāparicārakaiḥ /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

gāyakairnartakairvātha vāditrāṇāṃ ca vādakaiḥ /
aparādhaḥ kṛto yastaṃ kṣamasva puruṣottama

praṇavādivisargāntaṃ kriyāsu vidhipūrvakam /
amantramarcane doṣaṃ kṣamasva puruṣottama

uddhānācchayanā ntantu kriyāsu vividhāsu ca /
śraddhālopakṛtaṃ doṣaṃ kṣamasva puruṣottama

kaśśaknotyarcituṃ devaṃ tvāmanādyantamavyayam /
tasmādajñānacaritaṃ kṣamasva puruṣottama

prārthaye devadevaṃ tvāṃ prasīda bhagavanmayi /
prasīdatu ram mahyaṃ tava vakṣaḥsthalālayā

iśānā jagato devī mātā nityānapāyinī /
prasīdantu surāḥ sarve prasādādyuvayormayi

svastyastu kṛpayāsmākaṃ yuvayoḥ suprasannayoḥ /
upacārāpadeśena kṛtānaharaharmayā

apacārānimān tsarvān kṣamasva puruṣottama /
iti vijñāpayedbhūyo bhaktisādhvasabhāvitaḥ

tadarthanātparaṃ prītaḥ prasīdati khagadhvajaḥ /
kṣamāmantramimaṃ deyānna cāśuśrūṣave kvacit