Bhṛgusaṃhitā · Chapter 35
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ sahitāyāṃ prakīrṇādhikāre catustriṃśo 'dhyāyaḥ.
atha pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ.
phalaśrutiḥ
atha vakṣye viśeṣeṇa kriyāyogaśritaṃ phalam /
yastu devālayaṃ dāruśilālohavilekhanaiḥ
kārayenmṛṇmayaṃ vāpi tasyānantaphalaṃ smṛtam /
ahanyahani yajñena yajato yanmahatphalam
prāpnoti tatphalaṃ viṣṇoryaḥ kārayati mandiram /
kulānāṃ śatamāgāmi samatītaṃ tathā śatam
tārayedbhagavadgehamiti buddhiṃ karoti yaḥ /
saptajanmakṛtaṃ pāpamalpaṃ vā yadi vā bahu
viṣṇorālayavinyāsaprāraṃbhādeva naśyati /
saptalokamayo viṣṇustasya yaḥkurute gṛham
pratiṣṭhāṃ samapāpnoti sa narassāptalaukikīm /
praśastadeśe bhūbhāge yo naro bhavanaṃ hareḥ
kārayatyakṣayān lokān sa varaḥ pratipadyate /
iṣṭakācayavinyāso yāvadvarṣāṇi tiṣṭhati
tāvadvarṣasahasrāṇi tatkartādivi modate /
pratimāṃ lakṣaṇavatīṃ yaḥ kārayati mānavaḥ
kesavasya sa tallokamakṣayaṃ pratipadyate /
ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇāṃ sahasrāṇi sa mogate
svargaukasāṃ nivāseṣu pratyekamarisūdanaḥ /
tataḥ prayāti vaikuṇṭhaṃ nissamābhyadhikaṃ mahaḥ
pratīṣṭhāpya harerarcāṃ supraśaste niveśane /
puruṣaḥ kṛtakṛtyatvānnainaṃ śvo maraṇaṃ tapet
ye bhaviṣyanti ye 'tītā ākalpāḥ puruṣāḥ kule /
tāṃstārayati saṃsthāpya devasya pratiyāṃ hareḥ
berapūjā tviyaṃ proktā pūjānāmuttamottamā /
atīte yajamāne 'pi ciramasyā avasthite
anuśastāḥ kila purā yameva yamakiṅkarāḥ /
pāśadhaṇḍadharāḥ krūrāḥ prajāsaṃyamanodyatāḥ
viharadhvaṃ yathānyāyyaṃ niyogo me 'nupālyatām /
nājñābhaṅgaṃ kariṣyanti bhavatāṃ jantavaḥ kvacit
kevalaṃ ye jagannāthamanastaṃ samupāśritāḥ /
bhavadbhiḥ parihartavyāsteṣāṃ nāstyatra saṃsthitiḥ
ye tu bhāgavatā loke taccittāstatparāyaṇāḥ /
pūjayanti sadā viṣṇuṃ te vastyājyāḥ sudūrataḥ
yastiṣṭhan yassvapan bhuñjan uttiṣṭhan skhaliteṣu ca /
saṃkīrtayati govindaṃ sa vastyājyassudūrataḥ
nityanaimittikairdevaṃ ye yajante janārdanam /
nāvalokyā bhavadbhiste tattejo hanti vau gatim
ye dhūpapuṣpavāsobhirbhūṣaṇaiścāpi durlabhaiḥ /
arcayanti na te grāhyānarāḥ kṛṣṇāśrayoddhatāḥ
upalepanakartārassammārjanakarāśca ye /
kṛṣṇālaye parityājyāsteṣāṃ tripūruṣaṃ kulam
yena cāyatanaṃ viṣṇoḥ kāritaṃ tatkulodbhavam /
puṃsāṃ kulaṃ nāvalokyaṃ bhavadbhirduṣṭacakṣuṣā
yenārcā bhagavadbhaktyā vāsudevasya kāritā /
narāyutaṃ tatkulajaṃ bhavatāṃ śāsanātigam
bhavatāṃ bhramatāmatra viṣṇusaṃśrayamudrayā /
vinājñābhaṅgakṛnnaiva bhaviṣyati naraḥkvacit
yajñā narāṇāṃ pāpaughakṣālanāḥ sarvakāmadāḥ /
tathaivejyā jagaddhātussarvayajñamayo hariḥ
sthāpitaṃ pratimā viṣṇossamyak saṃpūjya mānavaḥ /
yaṃ yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ tamāpnotyasaṃśayam
yathā hi jvalano vahnistamohānintadarthinām /
śītahānintadanyeṣāṃ svedaṃ svedābhilāṣiṇām
karoti kṣudhitānāṃ ca bhojyāṃ pākakriyāṃ śikhī /
tathaiva kāmān bhūteśassadadāti yathepsitam
kalpadrumādivahareryadiṣṭaṃ tadavāpyate /
yassadāyatane viṣṇoḥ kurute mārjanakriyām
sapāṃsubhumyair? dehasya sarvaṃ pāpaṃ vyapohāti /
yāvantaḥ pāṃsukaṇikā mārjyante keśavālaye
varṣāṇi divi tāvante vasatyastamalo naraḥ /
ahanyahani yatpāpaṃ kurute viṣayī naraḥ
yo bāhyābhyantaraṃ veśma mārjayetkeśavālaye /
sabāhyābhyantaraṃ tasya kāyo niṣkalmaṣo bhavet
gocarmamātraṃ sammṛjya hanti tatkeśavālaye /
sabāhyābhyantaraṃ yacca mārjayedacyutālaye
sabāhyābhyantaraṃ tasya kāyaṃ niṣkalmaṣaṃ viduḥ? /
udakābhyukṣaṇaṃ viṣṇoryaḥ karoti satā gṛhe
so 'pigacchati yatrāste bhagavān yādasāṃ patiḥ /
mṛdā dhātuvikārairvā varṇakairgomayena vā
viṣṇorāyatane nityaṃ yaḥ karotyanu lepanam /
pravāte vāti guṇavadvarṣāsvatimanoharam
svanuliptaṃ śūbhākāraṃ svakṛhaṃ labhate naraḥ /
pūrṇadhānyahiraṇyādimaṇimuktāphalojjvalam
pratyāsannajalopetaṃ gṛhaṃ prāpnoti śobhanam /
sāmantasvajanānāṃ ca sarveṣāmuttamottamam
tadāpnoti gṛhaṃ ramyamupalepanakṛnnaraḥ /
yenānulipte tiṣṭanti viṣṇvāyatanabhūtale
brāhmaṇāḥkṣatriyā vaiśyāśśūdrassādhvyastriyastathā /
tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ nālaṃ devāssahānugāḥ
apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ muktāhālaśatojjvalam /
śreṣṭhaṃ sarvavimānānāṃ svargadhiṣṇyamavāpnuyāt
yāvanta stithayo liptā divyābdāṃstāvato naraḥ /
tasminvimāne sa narastsrī vā tiṣṭhati śobhane
sraggandhavastrasaṃyuktaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ /
gandharvāpsarasāṃ saṃghaiḥ pūjyamānassa tiṣṭhati
liptā ca yāvatā hastā viṣṇorāyatane mahī /
tāvadyojanavistīrṇasvargasthānādhipo bhavet
pūjyamānassuragaṇaiśśītoṣṇādivivarjitaḥ /
manojñagātro viprendraistiṣṭhatyābhūtasaṃplavam
tat kṣayādiha cāgatya viśiṣṭe jāyate kule /
atyutkṛṣṭagṛhaṃ prāpya martyaloke 'bhivāñchitam
natatra tāvaddāridṣaṃ nopasargona vākaliḥ /
na tāvanmṛtaniṣkrāntiryāvajjīvanti sākṣiṇaḥ
viṣṇussamastabhūtāni sasarjaitāni yāni vai /
teṣāṃ madhye jagaddhāturatīveṣṭā vasuṃdharā
kṛte sammārjane tasyāstathā caivānulepane /
prayāti paramaṃ toṣaṃ viṣṇurbhūrvaiṣṇavīyataḥ
upoṣito naro nārī yaḥkarotyanulepanam /
na tasyajāyate bhaṅgo gārhasthye tu kadā ca na
yā ca nārī karotyevaṃ yathāvadanulepanam /
nāpnoti sāpi vaidhavyaṃ gṛhabhaṅgaṃ kadā ca na
sarvābharaṇasaṃpūrṇassarvopaskaradhānyavān /
gomahiṣyādisaṃbhāgaṃ gṛhamāpnoti mānava
tasmādabhīpsatā samyaggārhasthyaṃ tadakhaṇḍitam /
viṣṇorāyatane kāryaṃ sahasai vopalepanam
yaścānulepanaṃ kuryādviṣṇorāyatane naraḥ /
so 'pi lokaṃ samāsādya modatevai śatakratoḥ
puṣpaprakīrṇamatyarthaṃ sugandhaṃ keśavālaye /
upalipte naro datvā na durgatimavāpnuyāt
snānapānāṃbhasāṃ viṣṇoḥ pradānāttatsalokabhāk /
snānīyadravyadānena nīrogaḥ prītya modate
kṣaumādidānādāpnoti paraloke mahatsukham /
ālepanadravyadānātkāmānāpnoti śāśvatān
elākarpūratāṃbūlītailādi sparśanātpukhī /
paratreha ca loke syāddīrghakālamasaṃśayaḥ
sarvayajñamayo viṣṇurgavyānāṃ paramassmṛtaḥ /
jāyate yeṣu lokeṣu pulakassaṃgamomahān
yeṣu kṣīravahā nadyo hradāḥ pāyasakardamāḥ /
tān lokān puruṣā yāntikṣīrasnānakarā hareḥ
āhgādaṃ nirvṛtiṃ svāsthyamārogyaṃ cārurūpatā /
saptajanmānyavāpnoti kṣīrasnānakaro hareḥ
dadhyādīnāṃ vikārāṇāṃ kṣīratassaṃbhavo yathā /
tathaivāśeṣakāmānāṃ kṣīrasnāpanato hareḥ
yathā ca vimalaṃ kṣīraṃ yathā nirvṛtikārakam /
tathāsya nirmalaṃ jñānaṃ bhavatyatiphalapradam
grahānukūlatāṃ puṣṭiṃ priyaṃ cāpyakhile jane /
karoti bhagavān viṣṇuḥkṣīrasnāpanatoṣitaḥ
sarvo 'syasnigdhatāmeti dṛṣṭimātprātprasīdati /
yassnāpayati devasya ghṛtena pratimāṃ hareḥ
indraprasthe dvijāgṣāṇāṃ sa dadāti gavāṃ śatam /
gavāṃ śatasya viprāṇāṃ na dattasya bhavetphalam
ghṛtaprasthena tadviṣṇorlabhetsnānopayoginām /
purā rājarṣibhiḥ prāptā saptadvīpā vasundharā
ghṛtāḍhakena govinda pratimāsnāpanātkila /
pratimāsaṃ sitāṣṭamyāṃ ghṛtena jagataḥ patim
snāpayitvā samastebhyaḥ pāpebhyo 'pi pramucyate /
dvādaśyāṃ paurṇamāsyāṃ ca gavyena haviṣā hareḥ
snāpanaṃ devadevasya mahāpātakanāśanam /
jñānato 'jñānato vāpi yatpāpaṃ kurute naraḥ
tatkṣālayati saṃdhyāyāṃ ghṛtena snāpayan harim /
ghṛtakṣīreṇa deveśe snāpite madhusūdane
sa gatvāvaiṣṇavaṃ dhāma modate saha sūribhiḥ /
srajaṃ baddhvā sumanasāṃ yaḥ prayacchati viṣṇave
sa bhuktvā vipulān bhogānnākapṛṣṭhe virājate /
cāmaravyajana chatradānātsvārājyamaśnu te
dānādābharaṇādīnāṃ tejasvī divimodate /
dānācca navaratnāvāṃ devasālokyamaśnute
ādarśanapradānena dṛśyassarvairbhaviṣyati /
gandhadravya pradānena sugandhirdāyate bhṛvet
dhūpadravyapradānena svasthānaṃ svargiṇāṃ bhavet /
upānahau pāduke ca vāhanaṃ yānameva ca
dadāti yo saṃdayitvā? maṇikāñcanacitritam /
sa vimānaṃ tu dutprāpaṃ prāpno tyeva na saṃśayaḥ
alaṅkṛtaṃ bhadrapīṭhaṃ prayacchan sarvakāmabhāk /
vinatānandanasthānaṃ dhvajamutpādya darśayan
sāmīpyaṃ sahasā viṣṇoryāti sadyo sa saṃśayaḥ /
dhvajaṃ ca vādyamutpādya viṣṇusātkurute tu yaḥ
sa divyadundubhi prāyaṃsthānaṃ prāpya virājate /
dāsīdāsaṃ tathātmāna mātmīyaṃ ca prayacchali
vāsudevāya dāsyena muktiḥ karatalesthitā /
nṛttabhedairgītabhedais tathā vādyairanekathā
śrotavyairapi dṛśyaiśca devadevasya sannidhau /
āsīnamupacāraistairye samārādhayantite
pretya divyeṣu lokeṣu pūjyantetairna saṃśayaḥ /
dīpaṃ prayacchati naro viṣṇorāyatane hi yaḥ
sadakṣiṇasya yajñasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayaḥ /
āhorātramanirvāṇaṃ dīpamāropayennaraḥ
sarvapāpa viśuddhātmā viṣṇuloke mahīyate /
dinedine japannāma keśaveti samāhitaḥ
sakṛddadātiyovipraḥpradīpaṃ keśavālaye /
jātismaratvaṃ prajñāṃ ca prākāśyaṃ sarvavantuṣu
avyāhatendriyatvaṃ ca samāpnoti na saṃśayaḥ /
sarvakālaṃ ca cakṣuṣmān medhāvī dīpado naraḥ
jāyate narakaṃ cāpi tamassaṃjñaṃ na paśyati /
suvarṇamaṇimuktāḍhyaṃ manojñamatiśobhanam
dīpamālākulaṃ divyaṃ vimānamadhirohati /
tasmādāyatane viṣṇordadyāddīpaṃ prayatnataḥ
tāṃś cadatvānnahīnaste? na ca tailaviyojanam /
kurvīta dīpahartāca mūkū'ndho jāyate jaḍaḥ
andhetamasi duṣpāre narake patitān kila /
vikrośamānānmanujān vakṣyanti yamakiṅkarāḥ
vilāpairala matrevaṃ kiṃvo vilapite phalam /
tathā pramādibhiḥ pūrvamātmātyantamupekṣitaḥ
purvamālocitaṃ naitatkathamante bhaviṣyati /
idānīṃ yātanā bhaugāḥkiṃ vilāpaḥ kariṣyati
dehoditāni svalpāni viṣayāścātikarṣakāḥ /
etatkona vijānāti yena yūyaṃ pramādinaḥ
janturjanmasahasrebhyo hyekasmin mānuṣo yadi /
tatrāpyativimāḍhatvātkiṃbhogānabhidhāvati
ko 'tibhāro harernāmni jihvayā parikīrtite /
varṇite tulyamūletu yadagnirlabhyate sukham
ato 'dhikarolābhaḥ kovaścitai'bhavattathā /
yenāyateṣu hasteṣu svātantṣesati dīpakaḥ
mahāphalo viṣṇugṛhe na datto narakāpahāḥ /
na vo vilapite kiṃ cididānīṃ dṛśyate phalam
asvātantṣe vilapatāṃ svātantṣe tu pramādinām /
avaśyaṃpātinaḥ prāṇā bhoktājīvopyaharniśam
dattaṃ calabhate bhoktuṃ kāmayanviṣayāṃstadā /
etatsvātantṣavadbhirvo yuktamāsītparīkṣitum
idānīṃ kiṃ vilāpena sahadhvaṃ yadupāgatam /
yadyetadanabhīṣṭaṃ vo yadduḥkhaṃ samupasthitam
yadbhūyo 'pi matiḥ pāpe na kartavyā kathaṃ ca na /
pāpakarmaṇinirvṛtte 'pyajñānādaghanāśanam
kartavyamapyavicchinnaṃ smaradbhirmadhusūdanam /
vimānamatividyoti sarvaratnamayaṃ divi
samāpnoti naro datvā pradīpaṃ keśavālaye /
haviṣāṃ pāyasādīnāṃ haraye ca nivedanāt
sukhaikarasapūrṇatmā rājate viṣṇusannidhau /
bhakṣyapānīyabhojyānāmanyeṣāmapi dānataḥ
śvetadvīpe tatsamīpe vasanti sukhinassadā /
bahunātra kimuktena vāsudevārthamādarāt
dadāti vastudānaṃ? yasthsānaṃ prāpnoti cepsitam /
karmaṇāṃ mārjanādīnāṃ phalabhogādanantaram
karmaśeṣaiḥ punarjanma karmānuguṇayoniṣu /
utkṛṣṭāsvena bhoktāro labhante sukhinassadā
ārāmāṇāṃ taṭākānāṃ prapāṇāṃ ca pravartanāt /
viṣṇorālayasāmīpye tatphalaṃ kena varṇyate
supradarśā balavatī citrā dhātuvibhūṣitā /
upetā sarvabhūtaiśca śreṣṭhā bhūmirihocyate
tasyāḥ kṣetraviśeṣāśca taṭākānāṃ ca bandhanam /
audakāni ca sarvāṇi pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ
taṭākānāṃ ca vakṣyāmi kṛtānāṃ cāpi ye guṇāḥ /
triṣu lokeṣu sarvatra pūjanīyaḥ pratāpavān
atha vā mitrasadanaṃ maitraṃ mitravivardhanam /
kīrtisaṃjananaṃ śreṣṭhaṃ taṭākānāṃ niveśanam
dharmasyārthasya kāmasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ /
taṭākaṃ sukṛtaṃ deśekṣetramekaṃ mahāśrayam
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ taṭākamupalakṣayet /
taṭākāni ca sarvāṇi diśanti śriyamuttamām
devā manuṣyā gandharvāḥ pitaro yakṣarākṣasāḥ /
sthāvarāṇi ca bhūtāni saṃśrayanti jalāśayam
tasmāttāṃstu pravakṣyāmi taṭāke ye guṇāssmṛtāḥ /
yā ca tatra phalāvāptirṛṣibhissamudāhṛtā
varṣākāle taṭāke tu salilaṃ yasya tiṣṭhati /
agnihotraphalaṃ tasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ
śaratkā le tu salilaṃ taṭāke yasya tiṣṭhati /
gosahasrasya saṃpretya labhate phalamuttamam
hemantakāle salilaṃ taṭāke yasya tiṣṭhati /
sa vai bahusuvarṇasya yajñasya labhate phalam
yasya vai śaiśire kāle taṭāke salilaṃ bhavet /
tasyāgniṣṭomayajñasya bhalamūhurmanīṣiṇaḥ
taṭākaṃ sukṛtaṃ yasya vasantetaṃ mahāśrayam /
atirātrasya yajñasya phalaṃ sa samupāśnute
nidāghakāle pānīyaṃ taṭāke yasya tiṣṭhati /
vājimedhapalaṃ tasya phalaṃ vai munayo viduḥ
sa kulaṃ tārayetsarvaṃ yasya khāte jalāśaye /
gāvaḥ pibanti salilaṃ sādhavaśca narāssadā
taṭāke yasya gāvastu pibanti tṛṣitā jalam /
mṛgapakṣimanuṣyāśya so 'śvamedhaphalaṃ labhet
yatpibanti jalaṃ tatra styāyante viśramantica /
taṭākadasya tatsarvaṃ pretyānantyāya kalpate
durlabhaṃ salilaṃ ceha viśeṣeṇa paratra vai /
pānīyasya pradānena prītirbhavati śāśvatī
taṭāke yasya pānīyaṃ pānīyāya jagatpateḥ /
tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ nālaṃ devāssahānu gāḥ
taṭāke yasya pānīye sāyaṃ prātardvijātayaḥ /
snātvā kurvanti karmāṇi tasya nākesthitirbhavet
taṭāke yasya devasya snāpanaṃ cādhivāsanam /
tasya lokā bhavantyeva pāvanāḥ kṣativarjitāḥ
sarvadānairgurutaraṃ sarvadānairviśiṣyate /
pānīyāvāsadānaṃ tu devasyāgre praśasyate
atha vakṣye viśeṣeṇa vṛkṣāṇāmavaropaṇam /
sthānarāṇāṃ ca bhūtānāṃ jātayaṣṣaṭ prakīrtitāḥ
vṛkṣagulpala tāvallyastvakcārāstṛṇajātayaḥ /
etā jātyastu vṛkṣāṇāṃ teṣāṃ rope guṇāstvime
kīrtiśca mānave loke pretya caiva phalaṃ śubham /
labhate nāma loke ca pitṛbhiśca mahīyate
devalokagatasyāpi nāmatasya na naśyati /
atīte 'nāgate cobhepitṛvaṃ śe 'nyatastathā
tārayedvṛkṣarūpī ca tasmādvṛkṣāṃśca ropayet /
tasya putrā bhavantyete pādapā nātra saṃśayaḥ
paralokagatassvargaṃ lokāṃścāpnoti so 'vyayān /
puṣpaissuragaṇān vṛkṣāḥ phalaiścāpi tathā pitṛn
cāyayā cātithīṃścāpi pūjayanti mahīruhāḥ /
kinnaroragarakṣāṃsi devagandharvamānavāḥ
tathā ṛṣigaṇāścaiva saṃśrayanti mahīruhān /
puṣpitāḥ phalavantaśca tarpayantīha mānavān
vṛkṣadaṃ putravadvṛkṣāstārayanti paratra tu /
patraṃ phalaṃ vā puṣpaṃ vā yasyārāme 'varopite
acyutasya padaṃ prāptaṃ lokāstasyācyutā dhruvam /
patraiḥphalair vāpuṣpairvā prīyate bhagavān hariḥ
tasmāttaṭāre tadvṛkṣā ropyāśśreyorthinā sadā /
putravatparipālyāśca putrāstedharmatassmṛtāḥ
taṭākakṛdvṛkṣaropī iṣṭayajñaśca yo naraḥ /
ete svarge mahīyante ye cānye satyavādinaḥ
tasmāttaṭākān kurvīta ārāmāṃścaiva ropayet /
yajecca vividhairyajñaissatyaṃ ca satataṃ vadet
gobhūhiraṇyadānāni kṛtvācāryāya viṣṇave /
arcakāya viśeṣeṇa svargatassukhamedhate
atidānaṃ tu sarveṣāṃ bhūmidānamihocyate /
acalā hyakṣayo bhūmissarvān kāmān prayacchati
yastudadyādbhūmidānaṃ devanāmnārcakāyahi /
tasyaihikaṃ bhavetpuṇyaṃ tathā pāratrikaṃ bahu
yastu dadyātsvanāmnaiva pūjakāya vasuṃdharām /
tasya kāmāḥ prarohanti sarvamaihikamaśnute
devakāryāya vaidadyādyo devāya vasundharām /
devanāmnaiva tasya syātkevalāmuṣmikaṃ phalam
brahmārpaṇadhiyā yastu guptaṃ dāsyati kiṃ cana /
devāya devakāryāya brāhmaṇāyādhikāriṇe
yāvajjīvati taddānaṃ svargetasya sthitirbhavet /
yaṃ yaṃ kāmaṃ tu manasi kṛtvā yadyacca yor'payet
taṃ tameva phalaṃ labdhvākartāsammodate ciram /
kimalabhyaṃ bhagavati prasanne śrīniketane
ācāryāyārpitā bhūmiratyantaphaladāyinī /
tator'cakārpitā dadyādanantaṃ phalamucyate
padārthināmathānveṣāṃ tathānyavibhavasya ca /
sarvameva bhaveddattaṃ vasudhāṃ yaḥ prayacchati
phālakṛṣṭāṃ mahīṃ dadyātsabījāṃ sasyamālinīm /
yāvatsūryakarā loke tāvatsvarge mahīyate
phālakṛṣṭāṃ mahīṃ dadyātsabījāṃ sasyamālinīm /
yāvatsūryakarā loke tāvatsvarge mahīyate
yaścāpi kurute pāpaṃ puruṣovṛttikarśitaḥ /
api gokarṇamātreṇa bhūmidānena śuddhyati
saptahastena vā samyaktriṃśaddaṇḍena vardhanam /
sa śatānyeva gokarṇamiti vedavido vidaḥ
jitendrayāya guṇine pūjakāya tapasvine /
dadyānmahīṃ bhadettasya phalamakṣayamacyutam
yathāpsu patitassadyastailabinduḥ prarohati /
evaṃ bhūmikṛtaṃ dānaṃ sasye sasye prarohati
yathā bījāni rohanti prakīrṇāni mahītale /
evaṃ kāmāḥprarohanti bhūmidānasamārjitāḥ
yathā gaurbharate vatsaṃ kṣīriṇī kṣīramutsṛjet /
evaṃ dattāciraṃ kālaṃ bhūmirbharati bhūmidam
ikṣubhissatatāṃ bhūmiṃ yavagodhūmaśādvalaiḥ /
yo dadāti naraśreṣṭhassa na pracyavate divaḥ
śubhaṃ bhadrāsanaṃ chatraṃ varāśca varayoṣitaḥ /
bhūmidānasya cihnāni phalametanna saṃśayaḥ
āditya vasavo viṣṇurbrahmā somo hutāśanaḥ /
śūlapāṇiśca bhagavānabhinandanti bhūmidam
sauvarṇachatrahakmyāṇi vasordhārāśca kāmadāḥ /
gandharvāpsaraso yatra tatra tiṣṭhanti bhūmidāḥ
iyameva purā bhūmiḥ pālitā bahubhignṛpaiḥ /
anyaiśca bahubhirdattā rājabhissatyasaṃgaraiḥ
yasya yasya yadā bhūmi stasya tasya tadā phalam /
bhūmiṃ yaḥ pratigṛhṇāti yaśca bhūmiṃ prayacchati
tāvubhau puṇyakarmāṇau niyatau svargagāminau /
dānapālanayormadhye dānācchreyo 'nupālanam
dānātsvargamavāpnoti pālanādacyutaṃ padam /
svadattāddviguṇaṃ puṇyaṃ paradattānupālanam
bhūmidassvargamāruhya śāsvatīredhate samāḥ /
punaśca janma saṃpāpya bhavedbhūmi patirdhruvam
yathā bhūmissadā devī dātāraṃ kurute patim /
evaṃ sadakṣiṇā dattākurute gaurjanādhipam
api pāpakṛtaṃ prāpya pratigṛhṇāti bhūmidam /
mahīṃ dadatpavitrassyātpuṇyā ca jagatī yataḥ
nāmaiva priyadatteti guhyāmetatsanātanam /
tadasyāssatataṃ prītyaikīrtanīyā prayacchatā
tapoyajñāśritaṃ śīlamalobhassatyavāditā /
gurudaivatapūjā ca nātikrāmati bhūmidam
bharturniśśreyase yuktā styaktātmādoraṇe hatāḥ /
brahmalokagatāssanto nātikrāmantibhūmidam
yathā janitrī kṣīreṇa puṣṇāti svasutaṃ mudā /
evaṃ sarvaguṇairbhūmirdātāramanupuṣyati
agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥ /
na tatphalamavāpnoti yaddatvā vasudhāṃ punaḥ
mṛtyorhi kiṅkarā daṇḍā hyagnitāpāssudāruṇāḥ /
ghorāśca vāruṇāḥ pāśā nopasarpanti bhūmidam
pītaraḥ pitṛlokasthā devaloke divaukasaḥ /
santarpayanti dātāraṃ bhūmeḥ prabhavatāṃnaraḥ
ādityā iva dīpyante tejasā di mānavāḥ /
ye prayacchanti vasudhāṃ haraye lokasākṣiṇe
kṛśāya kṛśabhṛtyāya vṛttiṃ kṣīṇāya sīdate /
devāgrer'pyatu viprāya suśrīrbhavati mānavaḥ
āsphoṭayanti pitaraḥ pranṛtya ni pitāmahāḥ /
bhūmido naḥ kule jātassavassantārayiṣyati
sa naḥ kulasya puruṣassano bandhussano guruḥ /
sa dātā sa ca vikrānto yo dadāti vasuṃdharām
lokāṃstu sṛjatā pūrvaṃ gāvassṛṣṭāssvayaṃbhuvā /
vṛddhyarthaṃ sarvabhūtānāṃ tasmāttā mātarassmṛtāḥ
tāstudatvā saurabheyīssvargeloke mahīyate /
dhenuṃ datvā suvratāṃ ca sopadhānāṃ payasvinīm
savatsāṃ kapilāṃ divyāmācāryāyārcakāya ca /
devadevasya tuṣṭyarthaṃ devāya brāhmaṇāya vā
na tasya śakyate vaktuṃ phalaṃ varṣaśatairapi /
yāvanti dhenvālomāni vatsāyāśca viśeṣataḥ
tāvadvarṣa sahasrāṇi kāmān duhyeta sā varā /
prayacchate yaḥkapilāṃ savatsāṃ kāṃsyajohanām
svarṇaśruṅgīṃ raupyakhurāṃ taistairdravyaguṇaiḥ punaḥ /
sā gauḥ kāmadughā bhūtvā dātāramupasarpati
gosahasraṃ tu yo dadyātsarvaratnairalaṅkṛtam /
parāṃ vṛddhiṃśriyaṃ prāpya svargaloke mahīyate
daśa cobhayataḥpretya mātā mahapitāmahāḥ /
gacchetsukṛtināṃ lokān gāvo datvā yathāvidhi
dāyādyalabdhairyogādyairgāvassampādya yodadet /
tasyāpi cākṣayā lokā bhavantīha paratra ca
yo vā dyūte dhanaṃ jitvāgāvaḥkrītvā prayacchati /
sa gacchedvirajān lokān gopradānaphalārjitān
pratigṛhyatu yo dadyādgāvaśśuddhena cetasā /
sa gatvā durlabhaṃ sthānamamaraissaha modate
yaścātmavikrayaṃ kṛtvā gāvo dadyādyadhāvidhi /
sa gatvā virajān lokān sukhaṃ vasati devavat
saṃgrāme yastanuṃ tyaktvā tvaktvā gāvaḥprayacchati /
dehavikraya mūlyāstā śśāśvatāḥ kāmadohanāḥ
jīrṇāṃ caivopabhukrāñca jaradgāṃ śīlavarjitām, /
tamaḥ praviśate datvā dvijaṃ kleśena yojayet
dānayogyā bhavesnaiva kṛśā duṣṭā palāyinī /
yuñjyātlkeśaistu yo vipraṃ datvaināṃ tadvṛdhā bhavet
yuvānaṃ balinaṃ śyāmaṃ halena saha yūthapam /
gopatiṃ haraye dadyādbhūriśruṅgamalaṅkṛtam
brāhmaṇānāṃ gavāṃ caiva kulamekaṃ dvidhā kṛtam /
ekatra mantrā stiṣṭhanti havirekatra tiṣṭhati
upagamya tu yo dadyādgāvaśśuddhena cetasā /
yāvantitāsāṃ romāṇi tāvatsvarge mahīyate
pravakṣyāmi gavāṃlokā yādṛśāyatra saṃsthitāḥ /
manojñā ramaṇīyāśca sarvakāmaduhāssadā
puṇyāḥpāpaharāśceva gavāṃ lokā na saṃśayaḥ /
atyantasukhinastatra sarvapāpavivarjitāḥ
pramodante mahāsthsāne narā vigatakalmaṣāḥ /
tulyaprabhāvā devaiste modante psarasāṃ gaṇaiḥ
gandharvairupagīyante gośaraṇyā na saṃśayaḥ /
brāhmaṇāssādhuvṛttāśca dayāvanto 'nukaṃpakāḥ
ghṛṇinaśśubhakartāro modantedaivataissaha /
yathaiva salile matsyassalilena sahoṣya te
gobhiḥ pāpakṛtaṃ karma dṛḍhameva vyapohyate /
mātarassarvabhūtānāṃ prajānāṃ rakṣaṇe kṛtāḥ
brahmāṇā lokasāreṇa gāvaḥpāpabhayāpahāḥ /
tānu dattāsu loke 'smin kiṃ na dattaṃ bhavediha
deveśāya viśeṣeṇa tatkriyāya tathā punaḥ /
pratipādyāssadā gāno bhūtiṃ sbhārāmabhīpsubhiḥ
suvarṇaṃ paramaṃ dānaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇā parā /
etatpavitraṃ paramametatsvastyayanaṃ mahat
daśapūrvān parān vaṃśyānātmānaṃ ca viśeṣataḥ /
apipāpaśataṃ kṛtvā dattaṃ vipriṣu tārayet
suvarṇaṃ ye prayacchanti narāśśuddheva cetasā /
devatāste prayacchanti samastamiti naśśrutam
agnirhi devatāssarvāssuvarṇaṃ ca hutāśanaḥ /
tasmātsuvarṇaṃ dadatā dattāssarvāśca devatāḥ
agnyabhāve ca kurvanti vahnisthāne ca kāñcanam /
sarvadevapramāṇajñā vedaśrutinidarśanāt
yastvenaṃ jvalayedagnimādityodayanaṃ prati /
dadyādvai devamuddiśya sarvānkāmānavāpnuyāt
suvarṇadassarvaloke kāmāniṣṭānavāpnute /
virajāṃbarasaṃvītaḥ pariyāti tatastataḥ
vimānenārkavarṇena bhāsvareṇa virājatā /
apsarogaṇasaṃkīrṇo bhāsvarastena tejasā
haṃsabarhiṇayuktena kāmagena narottamaḥ /
divyagandhavahassvarge parigacchannitastataḥ
tasmātsvaśaktyā dātavyaṃ kāñcanaṃ mānavairbhuvi /
vimānenārkavarṇena sa yāti svargamuttamam
na hyataḥ paramaṃ loke sadyaḥ pāpavināśanam /
brahmakośasya śuddhasya suvarṇaṃ yaḥ prayacchati
bahūnyabdasahasrāṇi svargeloke mahīyate /
iti saṃkṣepataḥ proktaṃ svarṇadānaphalaṃ mayā
atha vakṣye viśeṣeṇa phalamannasya dāpanāt /
viṣṇave ca śriyai bhūmyai sarvadevebhya eva ca
tanni vedita śeṣasya dānāccārthibhya ādarāt /
na śakyate phalaṃ tasya vaktuṃ varṣaśatairapi
tathāpi gīyate yattu vistārāt paramarṣibhiḥ /
saṃkṣepataḥ pravakṣyāmi annadānārjitaṃ phalam
prasādamamṛtaṃ brūyādannaṃ devaniveditam /
tīrthaṃ cāmṛtamityeva devapādodakaṃ vadet
annameva praśaṃsanti devā ṛṣigaṇāstathā /
lokatantraṃ hi saṃjñāśca sarvamanne pratiṣṭhitam
annena sadṛśaṃ dānaṃ na bhūto na bhaviṣyati /
tasmādannaṃ viśeṣeṇa dātumicchanti mānavāḥ
annamūrjaskaraṃ loke prāṇāścānne pratiṣṭhitāḥ /
annena dhāryate sarvaṃ viśvaṃ jagadidaṃ mahat
annādgṛhasthā lokesmin bhikṣavastāpasāstathā /
annādbhavanti vai prāṇāḥ pratyakṣaṃ nātra saṃśayaḥ
kuṭuṃbaṃ pīḍayitvā tu brāhmaṇāya mahātmane /
dātavyaṃ bhikṣave cānnamātmano bhūtimicchatā
brāhmaṇāyābhirūpāya yo dadyādannamarthine /
vidadhāti nidhiṃ śreṣṭhaṃ pāralaukikamātmanaḥ
śrāntamadhvani vartantaṃ vṛddhamarhamupasthitam /
arcayedbhūtimanvicchan gṛhastho gṛhamāgatam
krodhamutpatitaṃ hitvā suśīlo vītamatsaraḥ /
annadaḥ prāpnute bhū yo bhuvi ceha ca yatsukham
nāvamanyedabhigataṃ na praṇudyātkathaṃ cana /
api śvapāke śuni vā na dānaṃ vipraṇaśyati
yo dadyādaparikliṣṭamanna madhvani vartate /
śāntāyādṛṣṭapūrvāya samahaddharmamāpnuyāt
pitṝn devānṛṣīnviprānatithīṃśca viśeṣataḥ /
yo naraḥprīṇayatyannaistasya puṇyaphalaṃ mahat
kṛtvātipātakaṃ karmayo dadyādanna marthine /
brāhmaṇāya viśeṣeṇa na sa pāpena muhyate
brāhmaṇeṣvakṣayaṃ nāmnāṃ śūdre mahatbhalam /
annadāmapi śūdre ca brāhmaṇasya viśiṣyate
na pṛcchedgotracaraṇaṃ svādhyāyaṃ deśamena ca /
bhikṣito brāhmaṇeneha dadyādannaṃ prayācitaḥ
annadasyānnavṛkṣāśca sarvakāmaphalapradāḥ /
bhavanti ceha nāmutranṛpaternātrasaṃśayaḥ
āśaṃsate hi pitarassuvṛṣṭimiva karṣakāḥ /
asmākamapi putro vā pautro vānnaṃ pradāsyati
brāhmaṇohi mahadbhūtaṃ svayaṃ dehīti yācate /
akāmovā sakāmo vā datvā puṇyamavāpnuyāt
brāhmaṇassarvabhūtānāmatidhiḥ prasṛtāgrabhuk /
viprā yamadhigacchanti bhikṣamāṇā gṛhaṃ sadā
satkṛtācca nivartante tadatīva pravarthate /
mahābhoge kule pretya janma cāpnoti nityaśaḥ
datvātvannaṃ naro loke yathāsthānamanuttamam /
nityaṃ mṛṣṭānnadāyī tu svarge vasati satkṛtaḥ
annaṃ prāṇā narāṇāṃhi sarvamanne pratiṣṭhitam /
annadaḥ paśumān putrī dhanavān bhogavānapi
prāṇavāṃścāpi bhavati rūpavāṃśca tathā bhavet /
annadaḥprāṇado loke sarvadaḥ procyate tu saḥ
annaṃ hidatvātithaye brāhmaṇāya yathāvidhi /
pradātā sukhamāpnoti daivataiścāpi pūjyate
brāhmaṇo hi mahadbhūtaṃ kṣetrabhūtamihocyate /
upyate yatra tadbījaṃ taddhi puṇyaphalaṃ mahat
pratyakṣaprītijananaṃ bhokturdāturbhavatyuta /
sarvāṇyanyāni dānāni parokṣaphalavantyuta
annāddhi prasavaṃ yānti ratirannāddhi jāyate /
dhakmārthāvannato vidyāt roganāśastathānnataḥ
annaṃ hyadbhutamityāha purā kalpe prajāpatiḥ /
annaṃ bhuvaṃ divaṃ khaṃ ca sarvamanne pratiṣṭhitam
anna praṇāśe bhidyante śarīre pañca dhātavaḥ /
balaṃ balavato 'pīha praṇaśyatyannahānitaḥ
āvāhāśca vivāhāśca yajñāścānnakṛte tathā /
nivartante viśeṣeṇa brahma cātra pradīyate
annatassarvametaddhi yatkiñcit sthāṇu jaṅgamam /
triṣulokeṣu dharmārthamannaṃ deyaṃ tato budhaiḥ
annadasya manuṣyasya balamojo yaśāṃsi ca /
āyuśca vardhate tadvatteṣu lokeṣu niścitam
meghādūrdhvaṃ sannidhatteprāṇānāṃ pavanaḥ patiḥ /
yacca meghagataṃ vāri śakro varṣati harṣitaḥ
ādatte ca rasān bhaumān ādityassvagabhastibhiḥ /
vāyurādityataptāṃśca rasān devaḥpravarṣati
tadyathā meghato vāri patitaṃ bhavati kṣitau /
tadā vasumatī devī snigdhā bhavati bhāvitā
tatassasyāni rohanti yena vartayate jagat /
māṃsamedo 'sthiśukrāṇāṃ prādurbhāvastataḥ punaḥ
saṃbhavanti tataśśukrātprāṇinaḥ pṛdhivītale /
agniṣṭomau hi tacchrakraṃ sṛjataḥ puṣyataśca ha
evamannāddhi sūryaśca pavanaśśukramevaca /
eka eva smṛto rāśistato bhūtāni jaṅgire
prāṇān dadāti bhūtānāṃ tejaśca satataprabham /
gṛhamabhyāgatāyātha yo dadyādannamarthine
annadānāddhi yelokāstāṃśruṇudhvaṃ samāhitāḥ /
bhavanāni prakāśante divi teṣāṃ mahātmanām
tārāsaṃsthānarūpāṇi nānā staṃbhānvitāni ca /
candramaṇḍalaśubhrāṇi kiṅkiṇījālavanti ca
taruṇādityavarṇāni sthāvarāṇi carāṇica /
anekaśatabhaumāni sāṃtarjalacarāṇi ca
vaiḍūryārkaprakāśāni raukmarūpyamayāni ca /
sarvakāmaphalāścāpi vṛkṣā bhavanasaṃsthitāḥ
vāpyo vīthyaḥ sabhāḥ kūpādīrghi kāścaiva sarvaśaḥ /
ghoṣavantyatha yānāni muktānyatha sahasraśaḥ
bhakṣyabhojyamayāśśailā vāsāṃsyābharaṇāni ca /
kṣīraṃ sravanti saritastathā caivānna parvatāḥ
prāsādāḥ pāṇḍurābhrābhāśśayyāśca kanakojjvalāḥ /
tānyannadāḥ prapadyante tasmādannaṃ dadetsadā
dadyādadyātsadaivānnaṃ viṣṇave viniveditam /
haviḥpātrādi sauvarṇaṃ rājataṃ tāmrameva vā
kāṃsyaṃ vāpyatha yo dadyādarghya pātrādikānapi /
kalaśān karakān kuṃbhānanyāṃścaiva paricchadān
śaktilobhamakṛtvaiva tasya puṇyaphalaṃ mahat /
sauvarṇānyevayo dadyātsārūpyaṃ labhate phalam
rājatānyatha yodadyātsāmīpyaṃ phalamāpnuyāt /
dadyāttāmrāṇi kāṃsyāni sārokyaṃ padameti saḥ
dhvacānvicitrān yo dadyānnānāvarṇa samāyutān /
sarveṣāmuttamo bhūtvā kulaketurbhaviṣyati
śvetaṃ vitānaṃ raktaṃ vā kṛṣṇaṃ pītaṃ ca śyāmalam /
dukūlenātha paṭṭena tantunānyena vā kṛtam
yo dadyāddevadevasya sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam /
sopadhānāṃ satalpāṃ ca khaṭvāṃ dadyācca yohareḥ
kuberalokamāsādya tatra sammodate ciram /
ātapatraṃ tathā haimaṃ muktādāmavibhūṣitam
haimadaṇḍayutaṃ dadyādindralokaṃ sa gacchati /
rājyakāmī tu rājā syātsārvabhaumo 'pi jāyate
mayūracchatradānāttu vāruṇaṃ lokamāpnuyāt /
cāmaraṃ hemadaṇḍaṃ ca vyajanaṃ ratnabhūṣitam
kevalaṃ hemadaṇḍaṃ vā bhaktyā śaktyā ca saṃyutam /
arpayeddharaye yastu devaloke mahīyate
mayūravyajanaṃ tadvadrukmadaṇḍaṃ ca śaktitaḥ /
bhaktyaiva yo harerdadyādvāyuloke mahīyate
vimānaṃ haivasaṃcchannaṃ viṣṇoryaḥ kārayennaraḥ /
aśakyaṃ tatphalaṃ vaktuṃ sarvairapi surāsuraiḥ
sauvarmaṃ viṣṇurūpantu yo bhaktyaiva tu kārayet /
tasyāpi yatphalaṃ sarvamanantamiti naśśrutam
maṇḍapaṃ vā prapāṃ vātha ratnamuktopaśobhitam /
hemalaṃba? samāyuktaṃ haimastaṃbhapariṣkṛtam
kalpayedviṣṇusālokyaṃ prāpnotyamaradurlabham /
haimaṃ siṃhāsanaṃ śreṣṭhaṃ yo bhaktyaivār'payeddhareḥ
siṃhāsanaṃ samāsthāya māhendrīṃ saṃpadaṃ vrajet /
haimīryāśśibikāścaiva raṅgādīnyaśca kārayet
haimaṃ yānaṃ tathāruhya viṣṇulokaṃ sa gacchati /
aśaktodāravān vātharaṅgādīn śibikāstathā
siṃhāsanaṃ vā yo dadyātsomalokaṃ sa gacchati /
yaśca kāṃsyamayīṃ ghaṇṭāṃhṛdyadhvaniyutāṃ dadet
hṛdyavāksusvaro hṛdyo vāgmī sa tu bhavennaraḥ /
śaṅkhabheryādidānena śakraloke sa pūjyate
nṛttageyādibhirvādyairghoṣaṇaṃ kārayettu yaḥ /
nartayedapsarobhirvā gāndharvaṃ lokamāpnuyāt
vīṇāveṇuvinādaiśca śaktyā yaḥ pūjayeddharim /
bhuktvātramahadaiśvaryaṃ vaiṣṇavaṃ padamāpnuyāt
yadyaddravyaṃ mudā yukto dadyāttu haraye naraḥ /
tadagre pūjakebhyaśca gurave ca viśeṣataḥ
tatprītyai cetarebhyaśca brāhmaṇebhyo vidhānataḥ /
samṛddhiṃ tasya tasyaiva dravyasyāpnotyasaṃśayam
yaṃ kāmayitvā dadyādyattatsarvaṃ sa labhennaraḥ /
yadyatkarma tadarthaṃ syātparicaryā ca tasya yā
tasyopacāraṃ yatkarma karoti śraddhayā tu yaḥ /
sarvayajñaphalaṃ prāpya nāmīpyaṃ padamāpnu yāt
tasmādatra pratiṣṭhāpya devadevasya mandiram /
śaktilobhamakṛtvaiva vibhavānāñcabhaktitaḥ
bahudhā bahulāṃ vṛttiṃ kalpayeccettaduttamam /
athār'cane phalaṃ vakṣye viśeṣeṇa madhudviṣaḥ
bhaktyāpradakṣiṇaṃ kurvannityaṃ viṣṇvālaye naraḥ /
sāyaṃ prātaśca deveśaṃ namasyannatha cintayan
yaḥ pramāmaṃ muhuḥ kuryātsa tu yajñaphalaṃ labhet /
upacāraviśeṣāṇādvakṣyate phalam
dhyānamāvāhanaṃ kṛtvā sarvān kāmānavāpnuyāt /
aṣṭāṅgayogamārgeṇa manasā bhāvayan harim
saṃcintya manasā pūrvaṃ pūtakāyo mahāmanāḥ /
yaḥ kuryātpūjanaṃ viṣṇostatra devo vaseddhruvam
arcakasya tapoyogātpūjāyā ścātiśāyanāt /
ābhirūpyācca biṃbasya sannidheḥ procyate hareḥ
āsanaṃ haraye datvā pratiṣṭhāṃ labhate ciram /
svāgatenānumānena yaḥ pūjayati mādhavam
sarvairanumato bhūtvā svāgataṃ so 'bhipadyate /
pādyamācamanīyaṃ ca samarpya haraye naraḥ
bāhyamābhyantaraṃ yattu pāpaṃ tena vimucyate /
nityaṃ puṣpāṇi puṇyāni bhaktyā yastu samarcayet
sūryakoṭinibhaṃ divyaṃ vimānamadhiruhyasaḥ /
viṣṇulokaṃ gatassatyaṃ viṣṇuvanmodate ciram
deveśaṃ puṣpamālādyairalaṅkuryācca yo budhaḥ /
tasyānantaphalaṃ prokta mananto bhagavān hariḥ
caṃpakāśokapunnāga jātīmalayapaṅkajam /
samarpya devadevāya śubhānāmāśrayo bhavet
damanośīralāmajjā ketakyutpalamarpayet /
maṅgalaṃ tasya niśchidraṃ bhavedeva na saṃśayaḥ
tulasīmarpayedvidvān pādayorbhaktito hareḥ /
sa cāna ntaphalaṃ prāpya modate viṣṇusannedhau
sugandhipuṣpadānena sugandhirjāyate naraḥ /
bahupuṣpapradānena bahudhā tuṣyate?hariḥ
bahujātisumānāṃ ca dānena prīyate sa vai /
pādayorarpaṇādviṣṇoḥ puṣpāṇāṃ saṃcayaṃ sakṛt
padepade cāśvamedhaphalaṃ prāpnotyasaṃśayam /
tulasīṃ mūrthni devasya samarpya madhuvidviṣaḥ
naraḥ pāpādvimucyeta karmaṇā nopalipyate /
sarvāṅgeṣvarpayan puṣpaṃ sarvagasya naro hareḥ
sarvadā sarvalokeṣu kāmacoro bhaviṣyati /
alaṅkṛtya phalairdevaṃ puṣpārpaṇaphalaṃ labhet
saṃgandhacandanadravyaṃ karpūrādiyutaṃ tathā /
yathārhamarpayedaṅgeślakṣṇaṃ sarvāṅgasundaram
sa naro viṣṇusālokyaṃ prayātyamaradurlabham /
svayamevāhṛtaiḥ puṣpaiḥ pūjayedyastu mādhavam
sa sarvān samavāpnoti puṣpārpaṇaphalādikān /
sarveṣāmapi puṣpāṇāṃ tulasī prītidā hareḥ
tulasīdalamādāya yatra gacchati pūjakaḥ /
anugacchati taṃ devo yathā gorvatsalā bhṛśam
pratyahaṃ pūjayedyastu tulasyā garuḍadhvajam /
janmamṛtyujarāvyādhimukto muktimavāpnuyāt
maṇikāñcanapuṣpāṇi muktāvaidūryakāni ca /
tulasīdaladānasya kalāṃ nār'hanti ṣoḍaśīm
sumañjarīdalairyuktaiḥ komalaistulasīdalaiḥ /
ye kurvanti hareḥ pūjāṃ te kṛtārthāḥ kalau yuge
śuṣkaṃ paryuṣitaṃ vār'draṃ kāṣṭhaṃ vā tulasīdalam /
arcane vāsudevasya lakṣakoṭiguṇaṃ bhavet
tulasīgrahaṇaṃ śastaṃ viṣṇorarcanahetave /
varjyaṃ paryuṣitaṃ puṣpaṃ na varjyaṃ tulasīdalam
varjyaṃ paryuṣitaṃ toyaṃ na varjyaṃ jāhnavījalam /
anyatparyuṣitaṃ varjyaṃ na varjyaṃ padmapuṣpakam
śuṣkaiḥ paryuṣitairvāpi kāṣṭhamūlamṛdādibhiḥ /
arcanādvāsudevasya mukto bhavati pūruṣaḥ
puṣkarādyāni tīrthāni gaṅgādyāssaritastathā /
devā divisthitā ye vaitiṣṭhanti tulasīdale
tāvadgarjanti puṣpāṇi mālatyādīni garvataḥ /
yāvanna prāpyate puṇyā tulasī viṣṇuvallabhā
sakṛdabhyarcya govindaṃ tulasyā caiva mānavaḥ /
muktibhāgī nirātaṅkaṃ kṛṣṇasyānucaro bhavet
nākṣatairarcayedviṣṇuṃ na śaṃbhuṃ śaṅkhavāriṇā /
nārcayeddūrvayā durgāṃ na tulasyā surāntaram
dalālābhe tulasyāstu patrairārādhayeddharim /
patrālābhe śiphābhirvā śiphābhāve śiphālavaiḥ
lavālābhe mṛdā tatra bhaktimānarcayeddharim /
harerabhyarcanāyāṃ ca tulasī sādhanaṃ param
alābhe tulasī ca tannāmagrahaṇaṃ param /
bhagavānaravindākṣassantuṣyati sahasradhā
na padmairnāpi kalhārairna hemakusumairapi /
tathā tuṣyati govindo yathaina tulasīdalaiḥ
saṃgṛhya tulasīṃ bhaktyā sarvāniṣṭa /
tulasyaiva hareḥ pūjāṃ ye kurvanti sadā bhuvi
tasmāttulasyā sadṛśaṃ sa ca bhūtaṃ na bhāvi ca /
tulasīkānanāmodavāpitā yatra mārutāḥ
na tatra dharaṇībhāge caranti yamakiṅkarāḥ /
"tulasī tulasī''tyevaṃ nāmānyāvartayantiye
te viṣṇulokamāsādya paśyanti madhusūdanam /
darśanācchravaṇātsvarśātsmaraṇātkīrtanādapi
punāti tulasī puṇyā daśapūrvān daśāvarān /
tulasīkānanaṃ yatra yatra vā harikīrtanam
tatraivāste hariśśrīmān śaṅkhacakragadāyudhaḥ /
yaḥ pūjayetphalairviṣṇuṃ nupakvairamṛtopamaiḥ
puṇyavṛkṣasamudbhūtaistatphalaṃ kena varṇyate /
candanāgurukoṣṭhvādyairbhūpamāghrāpayeccayaḥ
sūryalokaṃ sa gatvaiva yāti viṣṇoḥ paraṃ padam /
ghṛtena kāpilenaiva dṛḍhavartiyutaṃ tu yaḥ
darśayeddevadevasya dīpaṃ dṛṣṭimanoharam /
so 'ndhaṃ naiva praviśati narakaṃ narapuṅgavaḥ
yastu tailena saṃdīptaṃ darśayeddīpamujjvalam /
vimānamatividyoti yātyāruhya tamaḥparam
karbūradīpaṃ yo bhaktyā darśayeddharaye naraḥ /
tasya pāpāni naśyanti nirlepassa bhaviṣyati
vidhinār'ghyaṃ harerdadyādaṣṭhāṅgaṃ bhaktito naraḥ /
candralokaṃ sa gatvaiva yāti viṣṇoḥ paraṃ padam
sugandhi śubhamutpūtaṃ snānatoyaṃ ca yo dadet /
deveśasya viśeṣaṇa sa bhavedvītakalmaṣaḥ
tataśca vāruṇaṃ lokaṃ prāpya tatraiva modate /
plotavastrottarīyāṇi viśuddhāni mṛdūni ca
devadevasya datvā tu saumyaṃ lokamavāpnuyāt /
kārpāsamatha ca kṣaumaṃ kauśeyaṃ rāṅkavaṃ tathā
yathāśakti samarpyaiva phalaṃ cānantamaśnute /
kārpāsādrāṅgavaṃ tasmātkau śeyaṃ kṣaumamityapi
praśastaṃ kathitaṃ vastraṃ yathā śaktyanurūpataḥ /
sauvarṇābharaṇānyatra muktāmaṇikṛtāni vā
arpayeddevadevasya bhavedbhūmipatissa hi /
jāṃbūnadaṃ śātakuṃbhaṃ hāṭakaṃ vaiṇavaṃ tathā
śruṅgī ca śuktijaṃ caiva jātarūpamataḥ param /
rasaviddhaṃ tathā proktamākarodgatamityapi
proktaṃ bahuvidhaṃ hema pūrvātpūrvātparaṃ param /
pratyuptāni viśeṣeṇa ratnairnāvāvidhairhareḥ
bhūṣaṇānyarpayedbhaktyā mitrāṇyasya navagrahāḥ /
rājaśriyaṃ ca bhuktvā nte viṣṇulokaṃ sa gacchati
upavītaṃ tu yo dadyātsauvarṇaistantubhiḥ kṛtām /
dvijottamassyādvijñānī brahmalokamavāpnuyāt
sālagrāmaiśca bahubhirnirmitāṃ mālikāṃ tu yaḥ /
arpayeddevadevasya sa viṣṇoryāti sannidhim
lakṣmīḥ priyatamā viṣṇossā hi nityānapāyinī /
svasaṃkālpānuviddhā ca śaktissarvātmikā parā
prakṛtermūlabhūtā ca svāminī jagatāṃ satām /
lakṣmīpratikṛtiṃ kṛtvā maṇimuktādibhirmunā
ābadhya mālikāyāṃ yo deveśāya samarpayet /
tasya prasannau jāyete daṃpatī jagataḥ patī
mātrāṃ ca devadesya datvā haste viśeṣataḥ /
sarvān kāmānavāpnoti carāṃśastarpito hareḥ
madhuparkaṃ harerdadyādbhaktyā prītikaraṃ hareḥ /
virajāṃ' barasaṃvītaśśaśāṅkadhavalo mudā
candralokādhipo bhūtvā yāyādviṣṇupadaṃ mahat /
havirni vedya devasya pratiṣṭhāphalamaśnute
prabhūtaṃ vinivedyaiva jīrṇoddhāraphalaṃ tathā /
pāyasaṃ vinidedyaiva harerbhaktyā viśeṣataḥ
payohradaiśca pitarastṛptimāyānti tasyatu /
kṛsaraṃ vinivedyaiva devasya mudito naraḥ
akṣayaṃ pratipadyeta svagṛhe 'nnaṃ ciraṃ ciram /
gaulyaṃ nivedya devasya prāpnoti guḍaparvatān
mudgānnasya pradānena mudgarāśiṃ samāpnuyāt /
yavodanasya donena nīrogo bhavati dhruvam
śuddhānnasya pradānena triśuddhā bhavati prajā /
apūpādipradānena manasvī jāyate naraḥ
upadaṃśādidānena nopadaṃśo bhaviṣyati? /
sugandhi svādu śuddhaṃ ca pānīyaṃ yo harerdadet
havirdānaphalasyārdhaṃ phalaṃ samyak samaśnute /
kadalyā nārikelasya cūtasya panasasya ca
phalāni ca nupakvāni bhaktyā śuddhāni yo dadet /
havirdānāccaturbhāgaṃ phalaṃ so 'pi samāpnuyāt
karpūrailālavaṅgaiśca tathā jātīphalādibhiḥ /
mātuluṅgaphalaiśśuddhaissupakvaiśca yutaṃ tathā
tāṃbūlaṃ kramukairyuktaṃ mukhavāsaṃ ca yo dadet /
sarvaiśvaryamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati
vidhinā balimārādhya kārayedyaḥ pradakṣiṇam /
balaṃ balavatāṃ labdhvā viṣṇulokaṃ sa gacchati
baliṃ seveta yo bhaktyā so 'pi yajñaphalaṃ labhet /
devasya maṇḍapaṃ kuryādgandhapuṣpaiḥ prapāntuvā
sarvaiśvaryamavāpyaiva nityapuṣpaphalaṃ vrajet /
viṣṇoḥ kathāstu saṃkīrtyastotraiḥ stutvā ca vaiṣṇavaiḥ
śrutvābhaktyā hariṃ dhyāyan viṣṇuloke mahīyate /
saumyān puṇyānimān viṣṇoścaturo 'pyarcanāvidhīn
śrāvayedyo budho bhaktyā tathā yaśśruṇuyādapi /
sarvapāpavinirmuktā vaiṣṇavaṃ padamāpnuyuḥ
athotsavādikaraṇe phalaṃ vakṣye madhudviṣaḥ /
sakāmānāṃ phalaṃ kāmyamakāmānāṃ paraṃ padam
utsavaṃ tu pravakṣyanti devadevārcanāṃ surāḥ /
utsāha utsavaḥ prokto manuṣyāṇāṃ viśeṣetaḥ
udityutkṛṣṭaśabdo 'yaṃ savo yajña udāhṛtaḥ /
tasmāduttamayajñatvādutsavaḥ paribhāṣyate
vājimedhāstayāgānāṃ tasmāddevotsavo varaḥ /
utsavaṃ devadevasya yaḥ kuryātsvakulaṃ svakam
uttārayan svayaṃ viṣṇossa yāti paramaṃ padam /
savāduttāraṇaṃ yasmādutsavaḥ parikīrtyate
sa yajño vo narān yuṣmānuttārayati niścayam /
iti vedā vadantīti sa utsava udīrya te
vājīmedhasahasreṇa yajato yatphalaṃ bhavet /
yaścotsavena yajate tayostulyaṃ phalaṃ nmṛtam
yāgānāmapi sarveṣāṃ phalamutsavakarmaṇā /
devasyāśnuvate sarvaṃ ye yajante saṃśayaḥ
savānutkramate yasmāttasmādutsava uchyate /
upakurvanti ye martyā devasyotsavakarmaṇi
karmāṇā manasā vācā te 'pi yānti phalaṃ bahu /
grāme vā ragare va'pi pattane vā mahotsavaḥ
yatra pravartate viṣṇossaṃpadassanti tatra vai /
yatra deśe janapade rāṣṭre vā pyutsavo hareḥ
nāpamṛtyubhayaṃ tatra naināvagrahasaṃbhavaḥ /
naiva corādyupahatirna tāpatrayasaṃgatiḥ
dharmaścatuṣpādvarteta kalau tatrādimo yugaḥ /
dhārmikaśca bhavedrājā prajā dharmaparāyaṇāḥ
bhavanti sukhinassarve sarvaduḥkhavivarjitāḥ /
mahotsave vartamāne yadarthibhyaḥ pradīyate
pānīyamannaṃ vastraṃ vā tatsahasraguṇaṃ bhavet /
puṣpamulaphalairijyā devasyābharaṇādikaiḥ
kriyamāṇā yathāśakti nityānantyāya kalpate /
sevante tatra ye devamaharniśamatandritāḥ
teṣāṃ puṇyaphalaṃ vaktuṃ nālaṃ devāssahāsurāḥ /
ālepanaṃ mārjanaṃ ca rajaḥ praśamanaṃ tathā
vāribhīrdīpikāropaṃ kṣvelanāsphoṭanādikam /
kurvantiye brāhmalokaṃ prayāntyamaradurlabham
yānaṃ vahanti ye viprāste yānti brahmaṇaḥ padam /
rathaṃ vahanti ye cāśvāste 'pi yāntisurālayam
chatrādidhāriṇaścāpi modante divi mānavāḥ /
ācāryāścārcakāścaiva tathaiva paricārakāḥ
utsave 'dhikṛtā viṣṇoḥ prāpnuvanti yathepsitam /
ṛco yajūṃṣi sāmāni ye tatrādhīyate janāḥ
te pare vyomni devasya pārśve vartanti nisspṛhāḥ /
sarvaśāntikaraṃ sarvaduḥkhotsādanamuttamam
rājño rāṣṭrasya sukhadamāyurārogya vardhanam /
prajānāṃ vāsudevasya kalyāṇārādhanaṃ mahat
imaṃ devādayassarve viṣṇorutsavamuttamam /
kṛtvā śāśvatikaṃ sthānaṃ prāpnuvantyatidurlabham
atha vakṣye viśeṣeṇa mahāsnapanajaṃ phalam /
yena dravyeṇa deveśaṃ snāpayedyastubhaktitaḥ
taddravyaṃ varthate tasya naśyaṃ tyevāśubhāni tu /
rājño rāṣṭrasya taddravyaṃ samṛddhyaiva bhaviṣyati
aśubhāni vinaśyanti śūbhāni prabhavanti ca /
nirmāti yaḥprapāṃ viṣṇordevasya nnapanāya vai
tasya nirmīyate gehassvarge svarganivāsibhiḥ /
mṛdbhissaṃsnāpanādbhūmissarvasasyānvitā bhavet
nagaiḥ pradakṣiṇādeva gotrasya sthitirāpyate /
dhānyaissaṃsnāpanādviṣṇordhānyānāṃ vṛddhirāpyate
aṅkurairarcanādviṣṇoḥ prajāvṛddhirbhaviṣyati /
maṅgalaiḥ pūjanātsarvamaṅgalāni bhavanti vai
snāpanātpañcabhirgavyaiḥ pāpaṃ saśyati sarvadhā /
ghṛtena snāpanādbhuyātsāmādhyayanajaṃ phalam
kṣīreṇa snāpayedviṣṇuṃ gāśca kṣīravatīriyāt /
madhunā snāpayedviṣṇuṃ madhusyandi bhavedvacaḥ
dadhnā saṃsnāpayeddevamacchaṃ tasya bhavedyaśaḥ /
gandhodasnāpanādviṣṇossarvasaṃpadvṛtobhavet
snāpayedakṣatodaistu prajā tasyākṣatā bhavet /
phalodakasnāpanena śubhānīyātphalāni tu
snāpanāttu kuśodena brahmavarcasamāpnuyāt /
ratnodakasnāpanena maṇiratnādi vardhayet
japyodakasya snānena sarvajāpaphalaṃ labhet /
bhavantyoṣadhayassarvāssarvauṣadhyudakāplavāt
puṇyapuṣpārcanenaiva puṇyavān jāyate naraḥ /
cūrṇaiśśrīveṣṭakādīnīmarpaṇādvṛddhirāyuṣaḥ
udvartanātkaṣāyeṇa cūrṇenāvāpyate ruciḥ /
tīrthodasnāpanenaiva tīrthayātrāphalaṃ bhavet
vanauṣadhībhissaṃsparśādbhavennityamarogatā /
hāridracūrṇasnānena prīto bhavati cācyutaḥ
mārjanātsarvagandhaiśca śrīrbhavatyacalā calā /
mārjanānmūlagandhaiśca kulamedheta nityaśaḥ
dhātubhiścāpyalaṅkārāddhātuvṛddhirbhaviṣyati /
anyairanuktairvā yastudravyaiḥ snāpanakarmaṇi
upatiṣṭhejjagadyoniṃ phalaṃ prāpnoti vistṛtam /
yastu kuryājjaladroṇīṃ snānapīṭhaṃ ca śārṅgiṇaḥ
sa sarvaiḥ pūjyayānantu pīṭhe cātyunna te vaset /
evaṃ yassnapanaṃ viṣṇoḥ kārayecchaktito naraḥ
yathoktānīha labdhvaivaphalāni suciraṃ bhuvi /
ante vimāsamāruhya haimaṃ devaiḥ parīvṛtaḥ
kinnarairapsarobhiśca nṛttairgeyaiśca tarpitaḥ /
yakṣairvṛto 'tha gandharvaistsūyāmāno mudānvitaḥ
sarvalokātparaṃ puṇyaṃ vaikuṇṭhaṃ lokamāpnuyāt /
devadevasya viṣṇostu snapanaṃ bhaktimāṃstu yaḥ
seveta so 'pi pāpmabhyo mucyate nātra saṃśayaḥ /
snāpanāntetu deveśasyotsavaṃ yaśca kārayet
prajāvṛddhiṃ śriyaṃ sphārāṃ samāpnoti viśeṣataḥ /
utsavaṃ sevateyastu so 'pi yajñaphalaṃ labhet
viṣṇupañcadine yastu deveśaṃ snāpayetprabhum /
tasya syānmahatī saṃpatpaśuputrādi sammitā
grahaṇe viṣuve tadvatsaṃkramādiṣu caivahi /
anyeṣvapi ca puṇyeṣu kāryeṣu jagataḥ prabhum
snāpayedyaśca seveta phalamāpnoti so 'pi saḥ /
yaḥ kuryādvaiṣṇavaṃ dhāma bhaktiśraddhāsamanvitaḥ
khaṇḍite sphaṭite dhāmni dūṣite ca sūdhādibhiḥ /
samādadhyātpunardhāma sa lokaṃ yāti vaiṣṇavaṃ
corairapahṛte biṃbeyaḥ kuryātpratimāṃ punaḥ /
sthāpayedbhakti yuktaśca sa yāti paramāṃ gatim
pramādātpatite biṃbe sphuṭate dūṣite 'tha vā /
yaḥ sandhāya punaḥ kuryātpritiṣṭhāṃ pūrvavanmudā
tasya taṣyati deveśo varamiṣṭaṃ pradāsyati /
śīrṇe jīrṇe tathā bhinne bhūṣaṇādau viśeṣataḥ
navīkṛtyār'payedyastu tasya pāpaṃ praṇaśyati /
yānāni rathaṅgādīnyālokya śithilāni vai
samīkṛtya tu yodadyāttāni bhaktyā harennaraḥ /
tasya kāyakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati
yastu vīkṣya harerarcāṃ patamānāmanādarāt /
nardhayeddhanadānena tasya lokā madhudviṣaḥ
sīdatāṃ vṛttihīnānāṃ devasyāghre padārthinām /
yo dadyāducitāṃ vṛttiṃ sa yamaṃ nopasarpati
yastu devotsavādīni kārayedbhaktisaṃyutaḥ /
luptaprāyāṇi tasyā ''pi bhavetphalamana ntakam
yaḥ kuryāddevatāgāre luptakāryāṇi sattamaḥ /
na tasya kṛtakṛtyatvādamātyā yamakiṅkarāḥ
devārdhe brāhmaṇasyār'the yastyajettanumuttamām /
tasya vāso bhavetsvarge cāvadidrāśca turdhaśa
devārthe brāhmaṇasyār'dhe sarvasvaṃ svantyajettu yaḥ /
tasya tuṣyati deveśassa tu svārājyamaśnu te
prāyaścittanimittāni saṃbhūtānitu dhāmani /
dṛṣṭvā ca śraddhayā yuktoyo devamupatiṣṭhate
tasya tuṣyati deveśaḥ pra hṛṣṭassaṃprasīdati /
prāyaścittānyaśeṣāṇi pāpaughadhvaṃsanāya vai
nirdiṣṭāni purākalpe brahmaṇā parameṣṭhinā /
lokānugrahaletorvai pavṛtto gururatvaraḥ
narāṇāṃ sīdatāṃ dṛṣṭvā cittavṛttīssudurmalāḥ /
prāyaścittavidhānaṃ tu provāca jagatāṃ hitaḥ
na kaścinnācaretkarma śāstroktaṃ sakalaṃ kramāt /
tasmātsarvaprayatnena prāyaścittaṃ samācaret
prāyaścittaṃ tu kṛtvaiva ya uktāmācaretkriyām /
tasya syāddviguṇaṃ puṇyaṃ matassyādanupālanam
bhaktiśraddhānvito yastu kuryādvā kārayetkramāt /
deveśasya pratiṣṭhādi prāyaścittānta satkriyāḥ
tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ na śakyaṃ tridaśairapi /
iha loke 'khilān kāmānanubhūya sukhaṃ cirāt
dehantejāyate sadyaśśaṅkhacakragadādharaḥ /
śrīvatsāṃkaścaturbāhuśśyāmalāṅgassu sundaraḥ
gagane garuḍārūḍhassarva devanamaskṛtaḥ /
adityamaṇḍalaṃ bhitvā gatvā śubhrāṃśumaṇḍalam
tato 'vatīrya nikhilān lokānapi yathākramam /
satyasthaṃ satyarokasthaṃ jagataḥ prabhavāpyayam
tathāśeṣaviśeṣaṃ ca nityānandaṃ nirañjanam /
sudhārasasamāsvādatulitaṃ nityatṛptidam
śāśvataṃ tatparañjyotiḥ praviśennātra saṃśayaḥ /
atha vakṣye viśeṣeṇa kriyālope ca yatphalam
nirmātumālayaṃ yastu saṃkalpya matimānnaraḥ /
pareṇedbodhito bhūyastasmā darthānni vartate
tāvubhau narakaṃ pretya bhavetāṃ duḥkhabhāginau /
kartā kārayitā caiva prerakaścānumodakaḥ
sukṛte duṣkṛte caiva vadanti samabhāginaḥ /
nirmātumicchayā dhāma devasya madhuvidviṣaḥ
svayaṃ nivartate yastu tasya syānmahatī vipat /
saṃkalpya devatāgāraṃ nirmātuṃ yo viśeṣataḥ
ācāryaṃ vṛṇuyānno cettasya kāryaṃ praṇaśyati /
ācāryassatataṃ goptā ācāryastu pitā smṛtaḥ
ācāryassarvameveti yo manyeta sa manyate /
ārabhya gehanirmāṇaṃ devasya jagataḥ pateḥ
asamāpya tu yo mūḍho nivarte pravilobhataḥ /
tasya saṃpadvināśassyāt kruddho bhavati cāvyayaḥ
pravṛttāyāṃ pratiṣṭhāyāṃ yena kenāpi hetunā /
yaḥ kuryādantarāyaṃ tu tasya puṇyaṃ vinaśyati
yena vighnastadā bhūyāttaṃ hatvāpi na doṣabhāk /
yastu śāstroditaṃ karma kurvantaṃ ca padārthinam
śilpinaṃ vivadenmūḍhastasya nāstiphalaṃ kvacit /
vivadeta ya ucchāstramācāryeṇa padārthinā
tasyāśubhāni bhūyāṃsi bhaveyurnātra saṃśayaḥ /
adhvare vartamāne tu saṃbhārān śāstracoditān
yo na dadyātsa pāpīyān nāpnuyāt karmajaṃ phalam /
pratiṣṭhāpya harerbiṃbaṃ yo na satkurute gurum
anyānpadārthinaścāpi sa kiñcinnāpnuyātphalam /
pratiṣṭhānte tathā nityamavicchinnaṃ tu pūjitum
arcakaṃ vṛṇuyānno cedyajamāno vinaśyati /
arcakaṃ ca tathācāryamanyāṃścāpi padārthinaḥ
kālāvadhiṃ viniścitya yaḥ karmasu niyojayet /
sa bhavedbrahmahā caiva dhanaṃ tasya vilupyati
dāyarhāṃ kāyedvrattimarcakasya na cedyadi /
yajamāno vipadyeta devāvāso naśiṣyati
ācāryamarcakaṃ kuryāt svasthānādyo 'varopitam /
anyaṃ vā yojayettatra tāvubhau vinaśiṣyataḥ
āpadyapi ca kaṣṭhāyāṃ na kadāpyanyamarcakam /
pūrvāvaropaṇādeva niyuñjyāttu kathaṃ cana
ādyārcakasya vaṃśetu jāyante ye mahāśayāḥ /
sarve ca kramaśaḥ pūjāṃ kartumarhanti te yataḥ
pitryaṃ bhavati devasya dāyādyaṃ pūjanaṃ svataḥ /
tasmāttadvaṃśajān hitvā yadyanyaiḥ kāritār'canā
brahmahatyābhavettasya tatbūjā niṣphalā bhavet /
yastudadyādarcakāya bhṛtyarthaṃ ke valaṃ dhanam
anyadvāpyasthiraṃ vastu na haristena tuṣyati /
lobhānmohādathājñānādya ādatter'cako dhanam
vetanārdhaṃ tathā dadyādyajamāno vimūḍhadhīḥ /
ubhautaunarakaṃ yāto yādaccandra divākaram
vittārthaṃ pūjayedyastu niyamyāpyavadhiṃ harim /
savaidevalako nāma sarvakarma bahirkṛtaḥ
adatvā vasudhāmagre pūjanārtha mathārcake /
nirmāti brāhmaṇaṃ bhūyo yajamānastu devalam
nahyasmātpātakaṃ kiñci dbrāhmaṇāyā 'parādhyati /
alabdhvādevatāgāranirmāṇasadṛśaṃ phalam
brahmaghnatvamanuprāpya vinaśyati na saṃśayaḥ /
hartā hārayitā bhūmerdattasya danuśāsinaḥ
tatkiṅkarāṇāmanyeṣāṃ yo mūḍhassa tamovṛtaḥ /
saṃbaddho vāruṇaiḥ pāśaiḥ kṛṣyamāṇassamantataḥ
duḥkhito narake bhūyastiryagyoniṣu jāyate /
svadattāṃ varadattāṃ vā yo hareta vasundharām
ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ /
svadattāddviguṇaṃ puṇyaṃ paradattānu pālanam
paradattāpahāreṇa svadattaṃ niṣpalaṃ bhavet /
anyāyena hṛtā bhūmiranyāyenaina hāritā
harato hārakasyāpi dahatyāsaptamaṃ kulam /
pañca kanyānṛte hanti daśa hanti gavānṛte
śatamaśvānṛte hanti sahasraṃ puruṣānṛte /
hanti jātānajātāṃśca hiraṇyār'dhe 'nṛtaṃ vadan
sarvaṃ bhūmyanṛte hanti no brūyādanṛtaṃ kvacit /
vindhyāṭavīṣvatoyāsu śuṣkakojaravāsinaḥ
kṛṣṇasarpāḥ prajāyante devabrahmasvahāriṇaḥ /
taṭākānāṃ sahasreṇa hayamedhaśatena ca
gavāṃ koṭipradānena bhūmihartāna śuddhyati /
brahmasvaṃ brahmahatyā ca daridrasya ca yaddhanam
gurumitradhanaṃ caiva svargasthamapi pātayet /
brahmasve no matiṃ kuryātprāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi
agnidagdhāḥ prarohānti brahmadagdho na rohati /
na viṣaṃ viṣamityāhurbrahmasvaṃ viṣamucyate
viṣamekākinaṃ hanti brahmasvaṃ putrapautrakam /
brahmasvaṃ praṇayādbhuktaṃ dahatyāsaptamaṃ kulam
vikrameṇa tu bhoktṝṇāṃ daśapūrvān daśāvarān /
lohacūrṇāṃśca cūrṇāṃśca viṣaṃ vā jarayetpumān
brahmasvaṃ triṣu lokeṣu kaḥpumān jarayiṣyati /
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ ca lobheno pahinasti yaḥ
sa pāpāttu pareloke gṛdhrocchiṣṭena jīvati /
devadravyavināśena brahmasvaharaṇena ca
kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca /
sahasrasammitā dhenuranaḍvān daśadhenavaḥ
daśāvaḍvatsamaṃ yānaṃ daśayānasamo hayaḥ /
daśavājisamā kanyā bhūmidānena sā samā
ṣaṣṭirvarṣa sahasrāṇi svarge tiṣṭhati bhūmidhaḥ /
ācchettācānumantā ca tānyena narake vaset
patantyaśrūṇi rudatāṃ dīnānāmavasīdatām /
brāhmaṇānāṃ hṛte kṣetre hanyādāsaptamaṃ kulam
sādhubhyo bhūmimākṣipya na bhūmiṃ vindatekvacit /
dadaddhi bhūmiṃ sādhubhyo vindate phūmimuttamām
arcakaḥ praṇidhiryasmāddeveśasya jagatpateḥ /
sa devo brāhmaṇassādhurmahadbhūtaṃ pracakṣate
tasmāttadarpitāṃ vṛttiṃ naiva śaṅketa buddhimān /
tadarcakārpitāṃ bhūmiṃ yo hareta yateta vā
kiṃ punastasya vaktavyaṃ na bhavettasya niṣkṛtiḥ /
na vācā śakyate vaktuṃ gatistasya durātmanaḥ
mriyeta sadya evāsau jāyate 'tha punaḥ punaḥ /
na tasya śaraṇaṃ kvāpi labhyate pāpakarmaṇaḥ
devasye 'pi matiṃ kuryātprahmasvaṃ na haretkvacit /
prāsādamaṇḍapādīnāṃ bhoktāraḥ kaiṭabhadviṣaḥ
temūḍhamatayaḥ pretya narakeṣu niratyayāḥ /
vasanti bhūyo jāyante nīcayoniṣu ca dhruvam
bhūṣaṇacchatravastrādihartā yo durmatirnaraḥ /
gale nigalitaḥ pāśaiḥ kṛṣyate nirayeṣu saḥ
vāhanāni ca yānāni vaiṣṇavāni harantiye /
mohādvasanti te dīrgha maṅgāranarakodare
pretya bhūyo 'pi jāyante gardabhoṣṭrādiyoniṣu /
candanādīni vastūni puṣpāṇi surabhīṇyapi
vrajanti svāni viṣṇoste vrajante yāmyayātanām? /
anubhūya punarbhūyo jāyante gandhamūṣikāḥ
upānatpādukāpīṭhavāhanāni harantiye /
uṣitvā narakeṣvete jāyante phaṇināṃ kule
gobhūhiraṇyavastrādi dhanaṃ viṣṇoḥ parigraham /
āhṛtya ye 'nubhuñjante narakeṣu duratyayāḥ
uṣitvā pretya bhūyo 'pi jāyante śvādiyoniṣu /
sarveṣu narakeṣvevaṃ devabrahmasvahāriṇaḥ
nasanti mūḍhamatayo yāmyaduḥkheṣu yātanāḥ /
vāsudevapratikṛterbhedanacchedanādiṣu
vikrīḍādīniyānyeṣu yatante pāpacetasaḥ /
ete yānti kramātsarvāsnarakān bhṛśadāruṇān
anyeṣvapyapacāreṣu sthūlasūkṣmeṣu mānavāḥ /
kṛtinaḥ pretya narake pacyante duḥkhabhāginaḥ
athanityārcanāyāṃ vai deveśasya viśeṣataḥ /
upacārādihāno tu pāpasyedaṃ phalaṃ bhavet
āsanasya vihīne tu dharmanāśo bhaviṣyati /
svāgate buddhināśassyānmūkatvamanumānake
vihīne pādukāyāstu paṅgutvaṃ saṃbhavatyuta /
pādyahīne mahānrogaḥ kleśaścāpi bhaviṣyati
danta dhāvanahīne ca duṣṭadanto 'bhijāyate /
tāṃbūlahīne vidveṣaṃ kuṣṭaṃ tailavihīnake
keśasaṃśodhane hīne galarogo bhaviṣyati /
snānadravyavihīne ca snānahīne tathaiva ca
rājayakṣmā bhavedrogaḥ pāpiṣṭhaśca sudāruṇaḥ /
plotahīne vātarogo vastrahīne jalodaraḥ
saṃvyānahīne hṛdrogo yajñasūtravihīnake /
agnidāhabhayaṃ caiva mandāgnitvaṃ ca jāyate
gandhahīne ca kuṣṭhassyādbhūṣāhīne mahadbhayam /
puṣpahīne tvalābhassyāttathā ca kaphasaṃbhavaḥ
(śūdrāhṛtaiḥ krayakrītair arcanaṃ niṣphalaṃ sumaiḥ /
araṇyādvāgṛhādvāpi vikrītānyāpaṇāntarāt
ayācitāni puṣpāṇi labdhānyarhāṇi nār'cane /
tathā paryuṣitairyāpi jantubhirdūṣitairapi
mlānairaspṛśyasaṃspṛṣṭairdurgandhaiḥ pādalaṅghitaiḥ /
pratilomāntyajānītairarcanaṃ tvaphalaṃ bhavet
uttamaṃ svārjitaṃ puṣpaṃ madhyamaṃ vanyamucyate /
adhamaṃ tu krayakrītaṃ pārakyamadhamādhamam
hastānītaṃ paṭānītaṃ svayaṃ patitameva vā /
anyārāmodbhavaṃ puṣpaṃ nār'payediti ke cana
ārahare ca śukre ca manvādiṣu yugādiṣu /
nāharettulasīpatraṃ madhyāhnātparatastathā
saṃkrāntyāṃ pakṣayorante dvādaśyorniśi saṃdhyayoḥ /
tulasīṃ ye vicinvanti te kṛntanti hareśśiraḥ
bhṛgvarkāṃgārake vāre dvādaśyāṃ pañcaparvasu /
nāharettulasīpatraṃ nandāyāṃ śravaṇe 'pi ca
keśakīṭāpaviddhāni śīrṇaparyuṣitāni ca /
bhugnapatraṃ na ca grāhyaṃ kṛmiduṣṭaṃ ca nāharet
varjayedūrṇanābhena vāsitaṃ yadi śobhanam /
sthalajaṃ noddharetpuṣpaṃ chedayejjalajaṃ na tu
niṣiddhairduḥkhadairdevaṃ nār'cayeta kadā cana /
na śuṣkaiḥpūjayeddevaṃ kunumairna mahīgataiḥ
na viśīrṇataraiśśiṣṭairnāśubhairnāvikāsibhiḥ /
pūtigandhograndhāni hyugragandhāni varjayet
snānaṃ kṛtvā tu ye ke citpuṣpaṃ gṛhṇanti vaidvijāḥ /
devatāstanna gṛhṇantitanna gṛhṇanti mānavāḥ
pitarastanna gṛhṇanti bhasmībhavati kāṣṭhavat /
snānaṃ kṛtvātu madhyāhne puṣpāṇi na samāharet
tebhyaḥkruddho 'kṣayaṃ duḥkhaṃ krodhādviṣṇuḥ prayacchati /
anyadevār'thasandiṣṭaiḥ pūjayedyo hariṃ prabhum
sa tu tenaiva pāpena maṇḍūko jāyate naraḥ /
tatassa narakaṃ yāti yāvadābhūtasaṃplavam
kusumānāṃ nivedyānāṃ gandhamāghrāti yo naraḥ /
sa pūti gandhasaṃyuktaḥ kuṣṭhī caiva prajāyate
janmadvayaṃ tu vai mūḍhaśśūdratāṃ yāti mānavaḥ /
asūtragrathitaṃ puṣpamasnehāktaṃ tathodanam
avālukāyutaṃ toyaṃ sarvaṃ paryuṣitaṃ bhavet /
etaistu pūjanātsadyo niṣphalāssakalāḥ kriyāḥ
ādarśanavihīne tu kāmilā ca bhaviṣyati /
bādhiryaṃ dhūpahīne ca dīpahīne 'ndhatāmiyāt
arghyahīne tu devasya kulaṃ bhavati ninditam /
madhuparkavihīne ca madhumeho bhaviṣyati
mātrādānavihīne tu sarvanāśo bhaviṣyati /
rakṣānīrājane hīne rāṅgasair(?) āvṛtirbhavet
vedādhyayanahīne tu karmalopo bhaveddhruvam /
havirnivedane hīne durbhikṣaṃ bhavati dhruvam
upadaṃśavihīne ca dāridṣaṃ grāmavāsinām /
nālikeraphale hīne hīne kṣīrādike tathā
vināśassarvasasyānāṃ durbhikṣaṃ ca bhavedhdhruvam /
hīne bhakṣyādike caiva vividhe haviṣī prabho
tadgrāmayajamānasya viśeṣeṇāśubhaṃ bhavet /
viniyogakramasyātrahīne pūjaiva naśyati
kāle yavanikāhīne kartā caiva vinaśyati /
dvārapūjāvihīne tu taska rādipraveśanam
dvārapālakapūjāyo hīne caurādyupadravaḥ /
śāntasya pūjane hīne tathā caivānapāyinām
rājño rāṣṭrasya sarvasya vināśassyānna saṃśayaḥ /
yajamānasya tatrāpi pararājādyupadravaḥ
pāparogādipīḍā ca bhaviṣyati tathā punaḥ, /
sarpavṛścikalūtādyairhāniścaiva bhavedbahu
puṣpanyāser'canehīne nyūne vā mantravarjite, /
tadgrāmavāsināṃ caiva rājadveṣo bhaviṣyati
bhūtapīṭhasya pārśve vā dakṣiṇe vā viśeṣataḥ, /
bhūtādināgaparyantaṃ balyarcanavihīnake
śākinyādigrahāssarve praviśanti na saṃśayaḥ /
śrīdevyā arcane hīne saṃpadāṃ tu bhavet kṣayaḥ
hariṇyarcanahīne ca sthānanāśo bhaviṣyati, /
agnipūjāvihīne tu nyūne vā mantravarjite
nivedanājyahīne vā saṃbhavedvarṇasaṃkaraḥ, /
varṇāśramādihāniśca brāhmaṇānāṃ vipadbhavet
pānīyahīne devasya bhavettatra tvavagrahaḥ, /
mukhavāsavihīne tu janavidveṣaṇaṃ bhavet
balidravyavihīne tu nyūne mantravivarjite /
balakṣayo janānāṃ syātpitṝṇāṃ patanaṃ bhavet
puṣpāṃjalivihīne tu rājakopā bhaviṣyati, /
praṇāmastutihīne tu sadyo mṛtyurbhaviṣyati,
dhyānahīne kulaṃ hanti nyāsahīne vipadbhavet /
prāṇāyāmavihīne tu paracakrabhayaṃ bhavet
śaucācāravihīne tu paśuputrādināśanam /
biṃbanyāsavihīne tu kalatraṃ tasya naśyati
pradakṣiṇavihīne tu pātakī jāyate naraḥ /
nityamarcāvasānetu pūjakācāryayormude
dakṣiṇādānahīne tu sā pūjā niṣphalā bhavet /
rāṣṭrasya yajamānasya rājñaścāpi bhavedbhayam
hīne tu pācakādīnāṃ dakṣiṇādānakarmaṇi /
paśuvāhananāśaśca tadgrāme saṃbhavennṛṇām
prātaḥ pūjāvihīne tu tadgrāme 'vagraho bhavet /
brāhmaṇānāṃ kriyāhānissarvakarmavināśanam
madhyāhnapūjāhīne tu rāṣṭrakṣobho bhaviṣyati /
sāyaṅkālār'cane hīne tadgrāmayajamānayoḥ
arthahāniḥ prajāhānirbhaviṣyati na saṃśayaḥ /
upasaṃdhyārcane hīne karmalopo bhaviṣyati
viṣṇupañcadine caiva hīne snāner'cane tathā /
utsave ca viśeṣaṇa yajamānabhayaṃ bhavet
māsapūjāvihīnetu bhrātṛdveṣo bhaviṣyati /
viṣude cāyane caiva hīne tatroktakarmaṇi
grāmasya yajamānasya yaśohānirbhaviṣyati /
snapanokte tathānyasmin divase snānavarjite
akāle ca kṛte vāpi bhavet kṣāmabhayaṃ tathā /
nityotsavavihīne tu nirānando bhavejjanaḥ
anyasminnarcanadravye vihīne doṣa āpatet /
nimitte yadi saṃprāpte snāpayeccenna mādhavam
tasya pāpaphalaṃ naktuṃ na kenāpi hi śakyate /
rājño rāṣṭrasya ca bhavetsarvatrātyāhitaṃ dhruvam
gṛhanāśaḥ prapāhīne hīnāyāṃ cāpyalaṅkṛtau /
mṛtsuhīnānu nāśassyātsasyānāṃ tu na saṃśayaḥ
parvateṣu vihīneṣu sthairyaṃ tasya vilupyate /
dhānyeṣu tu vihīneṣu dyānyanāśo bhavettathā
aṅkurāṇāmabhāve tu prajāhāniśca saṃbhavet /
maṅgaleṣvatha hīneṣu tasya bhūyādamaṅgalam
pañcagavyavihīne tu gohatyā samavāpyate /
ghṛtahīne buddhināśo 'nāyuṣyaṃ kṣīrahīnake
madhuhīne mahān vyādhirdadhihīne tu saṃjvaraḥ /
kṣīrahīne bhavettasya malinā kīrtireva hi
gandhodakavihīne tu durgandho jāyate bhṛśam /
akṣatodakahīne tu kṣatistasya prajāyate
phalodakavihīne tu viphalaṃ tasya jīvitam /
kuśodakavihīne ca naidheta brahmavarcasam
ratnodakavihīne ca dhanadhyānya vināśanam /
abhāve cauṣadhīnāntu vyādhipīḍā bhaviṣyati
upasnānavihīne tu malinaṃ jāyate kulam /
uṣṇāṃbhasāmabhove tu bhaveduṣṇaśarīratā
puṇyapuṣpavihine tu pāpīyān jāyate naraḥ /
jātīphalādicūrṇasya cābhāve tu vipadbhavet
kaṣāyacūrṇahīne tu kāntihīno bhavennaraḥ /
vanauṣadhīnāṃ cālābhe rogī bhavati niścayaḥ
hāridracūrṇahīne tu gataśrīrjāyate naraḥ /
mūlagandhavihīne tu vārdhakyaṃ bhavati dhravam
dhātūnāmapyabhāvetu sirdhāturjāyate naraḥ /
plotavastrottarīyāṇāṃ bhūṣaṇānāṃ vihīnake
karmanāśo bhavedeva na tuṣṭati ramāpatiḥ /
ācāryasyartvijāṃ tadvadanyeṣāṃ ca padārthinām
dakṣiṇādānahīne ca sarvanāśo bhaviṣyati /
hīne haviṣi devasya niṣphalaṃ snapanaṃ bhavet
snapanāntotsave hīne na devaḥparituṣyati /
śithilaṃ bhagavadgehaṃ dṛṣṭyā śrutvā ca yonaraḥ
tatkriyā lopitā vāpi sa bhaveddevahā dhruvam /
tadgrāmavāsinassarve rājā cānyodhanī punaḥ
śīghraṃ sarvaṃ samīkṛtya pūrvavatpunarācaret /
anyathā yadi kuryācchedrājarāṣṭraṃ vinaśyati
dharmasetumimaṃ vindyātsarvasādhāraṇaṃ naraḥ /
pālanīyassadā so 'yaṃ jagatāṃ yatra saṃsthitiḥ
prāyaścittanimittetu saṃprāpte yastu mūḍhadhīḥ /
akṛtvā niṣkṛtiṃ kuryātkārayetkarma cottaram
lobhānmohadathājñānādanādṛtya ca śāsanam /
bhagavacchāsanadrohī sa bhavetpātakī janaḥ
pramādināṃ manuṣyāṇāṃ skhalanaṃ niyataṃ yataḥ /
niṣkṛtirvihitā pūrvairnatāmaticaretkvacit
brahmādyairapi yaddevairaśakyaṃ pūjanaṃ hareḥ /
taduktā niṣkṛtiḥ pūrvairnatāmatipatetkvacit
nimitte yastvakṛtvaiva prāyaścittaṃ yathocitam /
nnityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ kuryāttadakṛtaṃ bhavet
tasmānnimitte saṃprāpte niṣkṛtiṃ sadya ācaret /
iti saṃkṣepataḥ proktaṃ kriyāyogāśritaṃ phalam
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0