ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 36

ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
અથષટ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ.
અપચારાઃ
અપચારાસ્તથા વિષ્ણોર્દ્વાત્રિંશત્પરિકીર્તિતાઃ ।
યાનૈર્વા પાદુકૈર્વાપિ ગમનં ભગવદ્ગૃહે

દેવોત્સવાદ્યસેવાચાપ્રણામં ચ તદગ્રતઃ ।
એકહસ્તપ્રણામશ્ચ તત્પુરસ્તાત્પ્રદક્ષિણમ્

ઉચ્છિષ્ટે ચૈવ ચાશૌચે ભગવદ્વન્દનાદિકમ્ ।
પાદપ્રસારણં ચાગ્રે તથા પર્યઙ્કબન્ધનમ્

શયનં ભોજનં ચૈવ મુધાભાષણમેવ ચ ।
ઉચ્ચૈર્ભાષા વૃધાજલ્પો રોદનાદ્યં ચ વિગ્રહઃ

નિગ્રહો ઽનુગ્રહશ્ચૈવ સ્ત્રીષુ સાકૂતભાષણમ્ ।
અશ્લીલકથનં ચૈવાપ્યધોવાયુવિમોક્ષણમ્

કંબલાવરણં ચૈવ વરનિન્દા પરસ્તુતિઃ ।
શક્તૌ ગૌણોપચારશ્ચાપ્યનિવેદિતભક્ષણમ્

તત્તત્કાલોદ્ભવાનાં ચ ફલાદીનામનર્પણમ્ ।
વિનિયુક્તાવશિષ્ટસ્ય પ્રદાનં વ્યઞ્જનાદિષુ

પૃષ્ઠીકૃત્યાસનં ચૈવ પરેષામભિવન્દનમ્ ।
ગુરૌમૌનં નિજસ્તોત્રં દેવતાનિન્દનં તથા

અપચારાં સ્તુ વિવિધાનીદૃશાન્ પરિવર્જયેત્ ।
અપચારેષ્વનન્તેષુ સત્સ્વન્યેષુ પ્રમાદતઃ

"ક્ષમઽઽસ્વેત્યર્થનૈવૈગા નિષ્કૃતિર્નિરુપદ્રવા ।
અન્યથા યદિ કુર્વાણઃપ્રમાદાત્ જ્ઞાનતો ઽથવા

સ યાતિ નરકાન્ ઘોરાન્ સન્તતં ભૃશદારુણાન્ ।
યેતુ સ્મરણમાત્રેણ ભવન્તિ હૃદયચ્છિદઃ

દ્વાત્રિંશન્નરકાઃ
દ્વાત્રિંશન્નરકાસ્તે તુ કીર્ત્યન્તેબ્રહ્મવાદિભિઃ ।
રૌરવધ્વાન્તશીતોષ્ણતાપાંબુજમહાંબુજાઃ

કાલસૂત્રો ઽષ્ટમો હ્યેતે નરકા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ।
સૂચ્યગ્રકાલખડ્ગાશ્ચ ક્ષુરધારાંચબરીષકાઃ

તપ્તાંગારમહાદાહૌ સંતાપશ્ચેતિ કે ચન ।
ભવન્ત્યષ્ટાસુ ભીભત્કા મહાશબ્દા ભયાનકાઃ

લક્ષાપ્રલેપમાંસાદનિરુચ્છ્વસનસોચ્છ્વસાઃ ।
યુગ્માદ્રિશાલ્મલીલોહપ્રદીપક્ષુત્પિપાસિકાઃ

કૃમીણાં નિચયશ્ચૈવ રાજાનઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
લોહસ્તમ્ભો ઽથ વિણ્મૂત્રે તથા વૈતરણી નદી

તામિસ્રશ્ચાન્ધતામિસ્રઃ કુમ્ભીપાકો ઽથ રૌરવઃ ।
મહાપદાનુગામી ચ રાજરાજેશ્વરાહ્વયઃ

ત્રયસ્ત્રીંશત્પુટેષ્વર્ધં પાર્થિવં ચાર્ધમાયસમ્ ।
તન્મધ્યે નરકા ઘોરા બહુશસ્તમસિ સ્થિતાઃ

તેષાં નરકભેદાનામષ્ટાવિંશતિકોટયઃ ।
એતેષાં દારુણાનાં તુ નરકાણાં પતિસ્થ્સિતઃ

કૂશ્માણ્ડ ઇતિ વિખ્યાતઃ પ્રલયાર્કાલનદ્યુતિઃ ।
કરાલવદનઃ ક્રુદ્ધો વૃત્તકોટરલોચનઃ

ટઙ્કપાણિસ્તથાભૂતૈર્ભૂતૈર્ભૂયોભિરાવૃતઃ ।
પાપાસ્ત્વેતેષુ પચ્યન્તેનરાઃ કર્માનુરૂપતઃ

યાતનાભિર્વિચિત્રાભિરાપાપપ્રક્ષયાન્તકમ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તોજ્ઘિતા દૃપ્તાનિજધર્મપરાઙ્મુખાઃ

પરધર્મરતાશ્ચોરાઃ પતન્તિ નરકાગ્નિષુ ।
મહાપાતકિનઃકલ્પં તિષ્ઠન્તિ નરકાગ્નિષુ

મન્વન્તરં પાતકિનો દેવબ્રહ્મસ્વહારિણઃ ।
ઉપપાતકિનો મર્ત્યા દેવદેવાગ્નિયજ્વનામ્

દ્વિજગોગુરુધર્માણાં નિન્દકા બ્રહ્મણો દિનમ્ ।
અન્યે ચતુર્યુગં મર્ત્યાસ્તદર્ધં ચ નરાધમાઃ

તિષ્ઠન્તિ નરકે ઘોરે નિજપાપાનુરૂપ્યતઃ ।
દ્યૂતસ્ત્રીવિષયાસક્તા યે ધર્મવિકલાઃખલાઃ

પતન્તિ તેષુ ઘોરેષુ નરકેષુ નરાધમાઃ ।
ન શ્રુણ્વન્તિ ચ યે મૂઢાસ્સાધૂક્તં ધર્મગૌરવમ્

"પ્યત્યક્ષં કેન તદ્દૃષ્ટં પ્રત્યુઽઽતેતિ વદન્તિ ચ ।
કામલોભાભિભૂતાશ્ચ બિડાલવ્રતિનસ્તથા

પાપિષ્ઠાઃ કર્મહીનાશ્ચ જિહ્વોપસ્થપરાયણાઃ ।
યતિનિન્દાપરા યે ચ ક્ષેત્રતીર્થાદિદૂષકાઃ

પતન્તિ તેષુ તે મર્ત્યાવિવશાઃ પાપબન્ધનાઃ ।
ઇહાનુભૂયનિર્દિષ્ટમાયુર્મર્ત્યાસ્સ્વયંભુવા

નિમિત્તં કિઞ્ચિદાસાદ્ય વિમુચ્યન્તેકલેવરૈઃ ।
લભન્તે તે પુનર્દેબં યાતનીયં સ્વકર્મજમ્

તન્માત્રગુણસંપન્નં સુખદુઃખોપભોગદમ્ ।
પાપાઃ પાપક્ષયો યાવત્પચ્યન્તે નરકાગ્નિષુ

આમલપ્રક્ષયાદ્વહ્નૌ ધ્માયન્તેધાતવો યથા ।
યાવન્તોજન્તવસ્સ્વર્ગભૂપાતાલેષુ સર્વતઃ

તાવન્ત એવ ઘોરેષુ સન્ત્યધો નરકાગ્નિષુ ।
અષ્ટાવિંશતિરેવોક્તાઃ ક્ષિતેર્નરકકોટયઃ

સપ્તમસ્ય તલસ્યાધો ઘોરેતમસિ સંસ્થિતાઃ ।
ઘોરાખ્યા પ્રધમાકોટિસ્સુ ઘોરતલસંસ્થિતાઃ

અતિઘોરા મહાઘોરા ઘોરઘોરા ચ પઞ્ચમી ।
ષષ્ઠી તરલતારાખ્યા સપ્તમી ચ ભયાવહા

અષ્ટમી કાલરાત્રી ચ નવમી ચ ભયોત્કટા ।
દશમી તદધશ્ચણ્ણા મહાચણ્ડા તતો ઽપ્યધઃ

ચણ્ડકોલાહલાચાન્યા પ્રચણ્ડાનરકાધિકા ।
પદ્માપદ્મવતી ભીમા ભીમભીષણનાયકા

કરાલા વિકરાલા ચ વજ્રા વિંશતિકાસ્મૃતા ।
ત્રિકોણા પઞ્ચકોણા ચ સુદીર્ઘા પરિવર્તુલા

સપ્તભૌમાષ્ટભૌમા ચ દીપ્તાયામેતિ ચાષ્ટમી ।
ઇત્યેતા નામતઃ પ્રોક્તા ઘોરા નરકકોટયઃ

અષ્ટાવિંશતિરેવૈતાઃ પાપાનાં યાતનાત્મનામ્ ।
તાસાં ક્રમેણ વિજ્ઞેયાઃ પઞ્ચ પઞ્ચૈકનાયકાઃ

પ્રત્યેકં સર્વકોટીનાં નામતસ્તાન્નિબોધત ।
રૌરવઃ પ્રથમસ્તેષાં રુદન્તે યત્ર દેહિનઃ

મહારૌરવકો યત્ર મહાન્તો ઽપિ રુદન્તિચ ।
તમશ્શીતં યથા ચોષ્ણં પઞ્ચાદ્યા નાયકાસ્સ્મૃતાઃ

સુઘોરસ્સુતપસ્તીક્ષ્ણઃ પદ્મસ્સં જીવનશ્શતઃ ।
મહામાંસો વિલોમશ્ચ સુભીમશ્ચ કટઙ્કટઃ

તીવ્રવેષી કરાલશ્ચ વિકરાલઃ પ્રકમ્પનઃ ।
મહાપદ્મસ્સુપદ્મશ્ચ કાલવક્રશ્ચ ગર્જનઃ

સૂચીમુખસ્સુનેમિશ્ચ ખાદકસ્સુપ્રપીડનઃ ।
કુંભીપાકસ્સુપાકશ્ચ ચક્રકશ્ચાતિદારુણઃ

અઙ્ગારરાશિફવનમસૃક્પૂયચહદ્રસ્તથા ।
તીક્ષ્ણાયસ્તુણ્ડશકુનિર્મહાસંવર્તકસ્તતા

સુતપ્તાબ્જસ્સુલોપશ્ચ પૂતિમાંસો દ્રવત્રપુ ।
ઉચ્છ્વાસશ્ચ નિરુચ્છ્વાસો સુદીર્ઘઃ કૂટશાલ્મલી

દરીષ્ટસ્સુમહાનાદપ્રભાવસ્સુપ્રભાવનઃ ।
ઋક્ષમેષવૃકાશ્શલ્ય સિંહવ્યાઘ્રગજાનનાઃ

શ્વસૂકરાજમહિષખરમેષહયાનનાઃ ।
ગ્રહકુંભીરનક્રાસ્યાઃ સર્પકૂર્માસ્યવાયસાઃ

કૃધ્રોલૂકજલૂકાશ્ચ શાર્દૂલકપિકર્કટાઃ ।
ગન્ધકઃ પૂતિવક્રશ્ચ રક્તાક્ષઃ પૂતિમૃત્તિકઃ

કણધૂમસ્તુષાગ્નિશ્ચ કૃમીણાં નિચયસ્તથા ।
અમેધ્યશ્ચાપ્રતીકારો રુધિરાન્નસ્યભોજનમ્

લાલાભક્ષમભક્ષશ્ચ સર્વભક્ષશ્ચ દારુણઃ ।
જઙ્કટસ્સુવિલાસશ્ચ વિકટઃ કટપૂતનઃ

અમ્બરીષઃ કટાહશ્ચ કષ્ટા વૈતરણી નદી ।
સુતપ્તલોહશયનમેકપાદપ્રતપ્તકમ્

અસિતાલવનં ઘોરમસ્થિભઙ્ગપ્રપીડનમ્ ।
તિલાતસીક્ષુયાન્ત્રાણિકૂટપાશપ્રમર્દનમ્

મહાછુલ્લી સુછુલ્લી ચ તપ્તલોહમયી શિલા ।
પર્વતક્ષુરધારાખ્યં તથા ચ મલપર્વતઃ

મૂત્રવિષ્ઠાંધકૂપેષુ ક્ષારકૂપેષુ પાતનમ્ ।
મુસલોલૂખલં યન્ત્રં શિલાશકલલાઙ્ગલમ્

તાલપત્રાસિગહનં મહામશકમણ્ડપમ્ ।
સમ્મોહનો ઽસ્થિભઙ્ગશ્ચ તપુઃશૂલમયોગુડઃ(?)

બહુદુઃખં મહાદુઃખં કશ્મલં શમલં મલમ્ ।
હાલાહલો નિરૂપશ્ચ સુરૂપશ્ચ તમો ઽનુગઃ

એકપાદસ્ત્રિપાદશ્ચ તીવ્રવીચિશ્ચ રન્તિમઃ ।
અષ્ટાવિંશતિરેવૈતૈઃ ક્રમશઃ પઞ્ચકાઃ સ્મૃતાઃ

કોટીનામાનુ પૂર્વ્યેણ પઞ્ચ પઞ્ચૈવ નાયકાઃ ।
રૌરવાદ્યં ચ વીર્યં ચ શતમેકન્તુ સર્વતઃ

ચત્વારિંશત્સમધિકં મહાનરકમણ્ડલમ્ ।
તેષુ પાપાઃ પ્રપચ્યન્તેનરાઃ કર્માનુરૂપતઃ

યાતનાભિર્વિચિત્રાભિરાકર્મપ્રક્ષયાદ્ભૃશમ્ ।
સુસૂઢં હસ્તયોર્બદ્ધ્વાતપ્તશૃઙ્ખલયા નરાઃ

મહાવૃઙ્ગરશાખાસુગમ્યન્તેયમકિઙ્કરૈઃ ।
ડોલિતાશ્ચાતિવેગેન નિસ્સંજ્ઞા યાન્તિયોજનમ્

અન્તરિક્ષસ્થિતાનાં ચ લોહભારશતં તતઃ ।
પાદયોર્બધ્યતે તેષાં યમદૂતૈર્મહાબલૈઃ

તેન ભારેણ મહતા ભૃશમાતાડિતાનરાઃ ।
આખ્યાન્તસ્સ્વાનિ કર્માણિ તૂષ્ણીં તિષ્ટન્તિ વિહ્વલાઃ

તતસ્તપ્તૈરગ્નિ વર્ણૈર્લોહદણ્ડૈસ્સકણ્ટકૈઃ ।
હન્યન્તે કિઙ્કરૈર્ઘોરૈસ્સમર્તાત્પાપકારિણઃ

તતઃ ક્ષારેણ દીપ્તેન વહ્નેરપિ વિશેષતઃ ।
સમન્તતઃ પ્રલિપ્યન્તે તામ્રેણ ચ પુનઃ પુનઃ

દ્રુતેનાત્યન્તલિપ્તેન ક્ષતાઙ્ગા જર્જરીકૃતાઃ ।
પુનર્વિધાય ચાઙ્ગાનિ શિરઃપ્રભૃતિ ચક્રમાત્

વાર્તાકવત્પ્રપચ્યન્તે તપ્તતૈલે કટાહકે ।
નિષ્ઠાપૂર્ણે તથાકૂપે કૃમીણાંનિચયે પુનઃ

મેદો ઽસૃક્પૂયપૂર્ણાયાં વાપ્યાં ક્ષિપ્યન્તિ? તે પુનઃ ।
ભક્ષ્યન્તે કૃમિભિસ્તીવ્રૈર્લોહતુણ્ડૈશ્ચ વાયસૈઃ

શ્વભિર્દંશૈર્વૃકૈરુગ્રૈર્વ્યાઘ્રૈશ્ચ વિકૃતૈર્નરૈઃ ।
પચ્યન્તે ચરુવદ્વાપિ પ્રદીપ્તાઙ્ગારરાશિષુ

પ્રોતાસ્તીક્ષ્ણેષુ શૂલેષુ નરાઃ પાપેન કર્મણા ।
શૈલપીઠૈરથાક્રમ્ય ઘોરૈઃ કર્મભિરાત્મજૈઃ

તિલવત્સંપ્રપીડ્યન્તે ચક્રાખ્યે નરકે નરાઃ ।
પચ્યન્તે ચાતિતપ્તેષુ લોહભાણ્ડેષ્વનેકથા

તૈલપૂર્ણકટાહેષુ સુતપ્તેષુ પુનઃપુનઃ ।
સર્દેન્દ્રિયાણિ સંબદ્ધ્ય ક્રમાત્પાપેન યાતનાઃ

ભવન્તિ ઘોરાઃ પ્રત્યેકં શરીરે તત્કૃતેન ચ ।
યે શ્રુણ્વન્તિ હરેર્નિન્દાં તેષાં કર્ણઃ પ્રપૂર્યતે

અગ્નિનર્ણૈરયઃકીલૈસ્તપ્તૈસ્તામ્રાદિકદ્રુતૈઃ ।
ત્રપુસીસારકૂરકૂટાદ્યૈઃક્ષારેણ જતુના પુનઃ

સુતપ્તતીક્ષ્ણતૈલેન વજ્રલેપેન ચાન્તતઃ ।
ક્રમાદાપૂર્યતે કર્ણૌ? નરકેષુ ચ યાતનાઃ

અનુક્રમેણ સર્વેષુ ભ્રમન્ત્યેતેષુ યાતનાઃ ।
યે તુ દેવ ગૃહં ગત્વા તત્ર સેવાર્થમાગતાઃ

અથ વાન્યત્ર તદ્રૂપા મદમોહપરાજિતાઃ ।
પરદારાંશ્ચ ગચ્છન્તિ લુબ્ધાસ્સ્નિગ્ધેન ચક્ષુષા

ગુરોઃકુર્વન્તિ ભ્રુકુટીં ક્રૂરનેત્રાશ્ચયે નરાઃ ।
સૂચીભિરગ્નિવર્ણાભિસ્તેષાં ચક્ષુઃ પ્રવિધ્યતે

ક્ષારાદ્યૈશ્ચ ક્રમાત્સર્વૈર્દેહે સર્વાશ્ચ યાતનાઃ ।
સ્પર્શલોભેન યે મૂઢાસ્સંસ્પૃશન્તિ પરસ્ત્રિયઃ

તેષાં તપ્તાગ્નિવર્ણાભિસ્સૂચીભિર્વિધ્યતે કરઃ ।
તતઃ ક્ષારાદિકૈસ્સર્વં શરીરમનુલિપ્યતે

યાતનાશ્ચ મહાકષ્ટાસ્સર્વેષુ નરકેષુ ચ ।
પરેષ્વજન્તિ ચાત્યુગ્રં પ્રદીપ્તં લોહશાલ્મલિમ્

હન્યન્તે પૃષ્ઠદેશેષુ પુનર્ભીમૈર્મહાબલૈઃ ।
દન્તુરેણાતિકુણ્ઠેન ક્રકચેન બલીયસા

શિલઃપૃભૃતિ પાટ્યન્તેઘોરૈઃ કર્મભિરાત્મજૈઃ ।
તેનતેનૈવ રૂપેણ હન્યન્તે પારદારિકાઃ

ગાઢમાલિઙ્ગ્યતે નારી જ્વલન્તીલોહનિર્મિતા ।
પૂર્વાકાલં જ્વલન્તં તં પૂરુષં લોહનિર્મિતમ્

દુશ્ચારિણ્યઃસ્ત્રીયો ગાઢમાલિઙ્ગન્તિવદન્તિ ચ ।
કિં પ્રધાવસિ વેગેન ન તે મોહો ઽસ્તિ સંપ્રતિ

લઙ્ઘિતસ્તે યથા ભર્તા પાપં ભુઙ્ક્ષ્વ તદાધુના ।
લોહકુંભે વિનિક્ષિપ્તાઃ સાપિધાને શનૈશ્શનૈઃ

મૃદ્વગ્નિના પ્રપચ્યન્તે સ્વપાપૈરિવ માનવાઃ ।
ઉલૂખલાદ્યૈઃ ક્ષોદ્યન્તે પ્રપીડ્યન્તે શિલાસુ ચ

ક્ષિપ્યન્તે ચાન્ધકૂપેષુ દશ્યન્તે ભ્રમરૈર્ભૃશમ્ ।
કૃમિભિર્ભિન્ન સર્વાઙ્ગાશ્શતશો જર્જરીકૃતાઃ

સુતીક્ષ્ણક્ષુરકૂપેષુ ક્ષિપ્યન્તે તદનન્તરમ્ ।
મહજ્વાલે ચ નરકે પાપાઃ પચ્યન્તિ સર્વતઃ

ઇતસ્તતશ્ચ ધાવન્તિ દહ્યમાનાસ્તદર્ચિષા ।
પૃષ્ઠેનાનીય જઙ્ઘે દ્વે વિન્યસ્તે સ્રન્ધયોજિતે

તયોર્મધ્યેન ચાકૃષ્ય બાહુપૃષ્ઠેન ગાઢતઃ ।
બદ્ધ્વા પરસ્પરં સર્વં સુદૃઢં પાપરજ્જુભિઃ

પિણ્ડબદ્ધં દશન્ત્યેનં ભ્રમારાસ્તીક્ષ્ણલોહજાઃ ।
માનિનાં ક્રોધિનાં ચૈવ તસ્કરાણાં ચ દારુણાઃ

પિણ્ડબદ્ધાસ્સ્મૃતા યામ્યમહાજ્વાલે ચ યાતનાઃ ।
રિજ્જુભિર્વેષ્ટિતાંગાશ્ચ પ્રલિપ્તાઃ કર્દમેન ચ

કરીષવત્પ્રપચ્યન્તે મ્રિયન્તે તેન તેતથા ।
સુતીક્ષ્ણક્ષારતોયેન કર્મશાનુ શિલાસુ ચ

અપાપસંક્ષયાત્પાપા ઘૃષ્યન્તે ચન્દનં યથા ।
શરીરાભ્યન્તરગતૈસ્સન્તતં કૃમિભિર્નરાઃ

ભક્ષ્યન્તે તીવ્રવદનૈરાદેહ પ્રક્ષયાદ્ભૃશમ્ ।
કૃમીણાં નિચયે ક્ષિપ્તાઃ પૂતિમાંસસ્ય રાશિષુ

તિષ્ઠન્ત્યુદ્વિગ્નહૃદયાઃ પર્વતાભ્યન્તરાર્દિતાઃ ।
સુતપ્તવજ્રલેપેન શરીરમુપલિપ્યતે

અધોમુખોર્ધ્વપાદાશ્ચ વૃતા સ્તપ્યન્તિ વહ્નિના ।
વદનાન્તઃ પ્રવિન્યસ્તં સુપ્રતપ્તમયોગુડમ્

તે ખાદન્તિ પરાધીના હન્યમાનાશ્ચ મુદ્ગરૈઃ ।
યે દેવારામપુષ્પાણિ લોભાત્સંસૃહ્ય પાણિના

જિઘ્રન્તિ મૂઢમનસો શિરસા ધારયન્તિ ચ ।
આરોપ્યતે શિરસ્તેષાં સુતપ્તૈર્લોહશઙ્કુભિઃ

તતઃ ક્ષારેણ દીપ્તેન તૈલતામ્રાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
શરીરે ચ મહાઘોરાશ્ચિત્રા નરકયાતનાઃ

બહુધોત્પાટ્યતે જીહ્વા યે ઽસત્ય પ્રિયવાદિનઃ ।
સંદંશેન સુતપ્તેન પ્રપીડ્યોરસિ પાદતઃ

મિધ્યાગમપ્રવક્તુશ્ચ જીહ્વા ચાસ્ય વિનિર્ગતા ।
ક્રોશાર્ધજીહ્વાવિસ્તીર્ણૈર્હલૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પ્રપાટ્યતે

નિર્ભર્ત્સયન્તિયે ક્રૂરા માતરં પિતરં ગુરુમ્ ।
તેષાં વજ્રજલૂકાભિર્મુખમાદશ્યતે યતઃ

તતઃક્ષારેણ તામ્રેણ ત્રપુણા સિચ્યતે પુનઃ ।
દ્રુતૈર્ આપૂર્યતે ઽત્યર્થં તપ્તલોહૈશ્ચ તન્મુખમ્

ઇતસ્તતઃ પુનર્ધાવન્ બદ્ધ્યતે યમકિઙ્કરૈઃ ।
યે નિન્દન્તિ મહાત્માનમાચાર્યં ધર્મદેશિકમ્

વિષ્ણુભક્તાંશ્ચ સમ્મૂઢાસ્તદ્ધર્મં ચૈહ શાશ્વતમ્ ।
તેષામુરસિ કન્થે ચ જિહ્માયાં દન્તસન્ધિષુ

તાલુન્યોષ્ઠે ચ નાસાયાં મૂર્ધ્નિ સર્વાંગસન્ધિષુ ।
અગ્નિવર્ણાસ્સુતપ્તાશ્ચ ત્રિશિખા લોહશઙ્કવઃ

આરોપ્યન્તે સુબહુશઃ સ્થાનેષ્વેતેષુ મુદ્ગરૈઃ ।
તતઃ ક્ષારેણ તપ્તેન તામ્રેણ ત્રપુણા પુનઃ

તપ્તલોહાદિભિસ્સર્વૈરાપૂર્યન્તે સમન્તતઃ ।
યાતનાશ્ચ મહાચિત્રાશ્શરીરસ્યાપિ સર્વતઃ

નિશ્શેષનરકેષ્વેવં ભ્રમન્તિ ક્રમશઃ પુનઃ ।
યે ગૃહ્ણન્તિ પરદ્રવ્યં પદ્ભ્યાં વિપ્રં સ્પૃશન્તિ ચ

દેવોપકરણાંગં ચ જ્ઞાનં ચ લિખિતં ક્વચિત્ ।
હસ્તપાદાઘનૈસ્તે ષામાપૂર્યન્તે સમન્તતઃ

ક્ષારતામ્રાદિભિર્ધીપ્તૈર્દહ્યન્તે ક્રમશઃ પુનઃ ।
નરકેષુ ચ સર્વેષુ વિચિત્રા દેહયાતનાઃ

ભવન્તિ બહુશઃ કષ્ટાઃ પાણિપાદસમુદ્ભવાઃ ।
પ્રદત્તાં દેવદેવસ્ય તન્નામ્ના પૂજકસ્ય વા

પદાર્ધિનામથાન્યેષાં હઠાદ્વૃત્તિં હરન્તિયે ।
તે વૈ નરકકૂપેષુ પચ્યમાનાસ્સ્વકર્મભિઃ

વ્રજન્તિયાતના ભૂયો નાતિયન્તિયામાઙ્ગણમ્ ।
યે દેવાયતનારામવાપીકૂપમઠાઙ્ગણમ્

ઉપદ્રવન્તિ પાપિષ્ઠા નૃપાસ્તત્ર વસન્તિ ચ ।
વ્યાયામોદ્વર્તનાભ્યઙ્ગસ્નાનપાનાન્નભોજનમ્

ક્રીડનં મૈથુનં દ્યૂતમશૌચાદ્યાચરન્તિ ચ ।
તે નધૈર્વિવિધૈર્ઘોરૈરિક્ષુ યન્ત્રાદિપીડનૈઃ

નિરયાગ્નિષુ પચ્યન્તે યાવદાચન્દ્રતારકમ્ ।
દેવાયતનપર્યન્તે દેવારામે ચ કુત્રચિત્

સમુત્સૃજન્તિ યે મૂઢાઃપુરીષં મૂત્રમેવ વા ।
તેષાં શિશ્નં સવૃષણં હન્યતે લોહમુદ્ગરૈઃ,

સૂચીભીર્નેત્રપર્યન્તૈર્ અગ્નિવર્ણૈસ્સકણ્ટકૈઃ ।
અરોપ્યન્તે ગુદે તેષાં યાવન્મૂર્ધ્નિ વિનિર્ગતૈઃ

તતઃ ક્ષારેણ મહતા તામ્રેણ ત્રપુણા પુનઃ ।
દ્રુતેનાપૂર્યતે ગાઢં ગુદં શિશ્નં ચ દેહિનામ્

મનસ્સર્વેન્દ્રિયાણાં ચ યસ્માદુક્તં પ્રવર્તનમ્ ।
તસ્માદિન્દ્રિયદુઃખેન જાયતે તત્સુદુઃખિતમ્

અન્ન પાનમદત્તં યૈર્મૂઢૈર્નાપ્યનુમોદિતમ્ ।
ધને સત્યપિ યે દાનં ન ચ યચ્છન્તિ તૃષ્ણયા

અતિથિં ચાવમન્યન્તે કાલપ્રાપ્તં ગૃહાશ્રમે ।
તેજોહીના રણે બદ્ધા હસ્તપાદાનધારિતાઃ

વિસ્તારિતાંગાશ્શુષ્યન્તિ તિષ્ઠન્ત્યબ્દશતં નરાઃ ।
હસ્તપાદલલાટેષુ કીલિતા લોહશઙ્કુભિઃ

નિત્યં ચ વિકૃતં વક્રં કીલકદ્વયઘાટિતમ્ ।
કૃમિભિઃપ્રાણિભિશ્ચોગ્રૈર્લોહતુણ્ડૈશ્ચ વાયસૈઃ

ઉપદ્રવૈર્બહુવિધૈર્મુખમન્તઃ પ્રપીડ્યતે ।
જિહ્વા તતઃ પ્રભિન્ના ચ ગાઢં શૃઙ્ખલયા પુનઃ

તિષ્ટન્તિ લંબમાનાશ્ચ લોહાકારાસ્સુવર્તુલાઃ ।
તતઃ સ્વમાંસમુત્કૃષ્ય તિલમાત્રપ્રમાણતઃ

ખાદિતું દીયતે તેષાં સૂચ્યગ્રેણ ચ શોણિતમ્ ।
યથા નિર્માંસતાં પ્રાપ્તાઃ કાલેન બહુધા પુનઃ

તતઃ ક્ષારેણ દીપ્તેન તચ્છરીરં પ્રલિપ્યતે ।
ભિદ્યન્તે વર્ષ ધારાભિશ્શુષ્યન્તે વાયુના પુનઃ

પુનસ્તૈલેન સિચ્યન્તે સુતપ્તેન સમન્તતઃ ।
ઇતિ ચિત્રવિધૈર્ઘોરૈર્મધ્યમાનાસ્સ્વકર્મજૈઃ

મ્રિયન્તે નૈવ પાપિષ્ઠા યાવત્પાપસ્ય સંક્ષયઃ ।
તસ્માત્પાપં ન કુર્વીત ચઞ્ચલે જીવિતે સતિ

એવં ક્લિષ્ટા વિશિષ્ટાશ્ચ સાવશેષેણ કર્મણા ।
તતઃ ક્ષિતિં સમાસાદ્ય જાયન્તે દેહિનઃ પુનઃ

સ્થાવરા વિવિધાઃ ક્રૂરાસ્તૃણ ગુલ્માદિભેદિતઃ ।
તત્રાનુભૂય દુઃખાનિ જાયન્તે કીટયોનિષુ,

નિષ્ક્રાન્તાઃ કીટયોનિભ્યોજાયન્તે પક્ષિણઃ ક્રમાત્ ।
સંક્લિષ્ટાઃ પક્ષિભેવેન ભવન્તિ મૃગજાતિષુ

માર્ગં દુઃઘમતિક્રમ્ય જાયન્તે પશુયોનિષુ ।
ક્રમાદ્ગોયોનિમાસાદ્ય જાયન્તે માનુષે પુનઃ

વ્યુત્ક્રમેણાપિ માનુષ્યં પ્રાપ્યતે પુણ્યગૌરવાત્ ।
તતો મનુષ્યતાં પ્રાપ્ય તત્તત્પાપાનુસારતઃ

સંયુતાં પાપચિહ્નેશ્ચ વર્તન્તે પ્રાણિનસ્તતઃ ।
દેવાભિગમનમ્
સ્નાતો ધૃતોર્ધ્વપુણ્ડ્રશ્ચ પ્રયતશ્શાન્તમાનસઃ

અવ્યગ્રશ્ચાન્યકાર્યેષુ ગૃહીત્વા શક્તિતસ્સ્વયમ્ ।
ફલાદીન્યુપહારાણિ ગન્ધાન્ સુમનસસ્તથા

હિરણ્યં હરિમુદ્દિશ્ય યેન સર્વાઃકૃતા ઇમે ।
ઉપહારાદિભિસ્સમ્યગભિસચ્છેજ્જગદ્ગુરુમ્

પત્રૈઃ પુષ્પૈઃફલૈર્ વાપિ યથાશક્તિ સમર્પિતૈઃ ।
અયત્નસુલભેનાપિ તોયેનાપિ સ તુષ્યતિ

પાદચાર્યેવ ગચ્છેત્તુ દેવાલયમતન્દ્રિતઃ ।
અશક્તો ઽપ્યથ વાશક્ત આઢ્યો વા દુર્વિધો ઽધ વા

આધિરાજ્યે જગદ્ધાતુરધિકારી સમસ્સ્મૃતઃ ।
ન હિ સંહરતે જ્યોત્સ્નાં ચન્દ્રશ્ચણ્ડાલવેશ્મનિ

ન વા સૌધેષુ સમ્રાજાં સુધાધારાઃ પ્રવર્ષતિ ।
ભોગાયતનમે તેષા મેકાકારં કલેપરમ્

અનુગૃહ્ણાતિ દાતા તસ્ય નોચ્ચાનચો વિધિઃ વિષ્ણુપારમ્યમ્ ।
દેવતેહ પરઞ્જ્યોતિરેક એવ પરઃ પુમાન્

સ એવ બહુધા લોકે માયયા ભિદ્યતે સ્વયા ।
વિષ્ણ્વાખ્યસ્સ સ્વયં માયં પ્રકૃતિં વ્યજ્ય સ દ્વિધા

સ્થિતસ્ત્રિધા ચ સત્ત્વાદિગુણભેદાત્પ્રતીયતે ।
વિષ્ણુબ્રહ્મશિવાખ્યો ઽસૌ સ્થિત્યુત્પત્યન્તકૃત્સ્મૃતઃ

વિષ્ણ્વાદ્યા મૂર્તયસ્તસ્ય ધર્મજ્ઞાનાદિભેદતઃ ।
ચતસ્ર એવ વિજ્ઞેયા વેદવર્ણ યુગાશ્રયાઃ

વિષ્ણુશ્ચ પુરુષસ્સત્યો હ્યચ્યુતશ્છાનિરુદ્ધકઃ ।
પઞ્ચધોપનિષદ્ભેદાન્મહાભૂતત્વમાગતઃ

મનશ્શ્રોત્રાદિભિષ્ષડ્ભિરઙ્ગૈશ્ચ હૃદયાદિભિઃ ।
ષડક્ષરાત્મકો નિત્યમૃષિભિશ્ચૈષ ભિદ્યતે

સપ્તવ્યાહૃતિભિર્લો કૈશ્છન્દોભિઃ ક્રતુભિસ્તથા ।
સપ્તધા ભિદ્યમાનો ઽસૌ વિજ્ઞાતવ્યો વિચક્ષણૈઃ

અષ્ટપ્રકૃતિભિશ્ચાસાવષ્ટમૂર્તિભિરેવ ચ ।
અષ્ટાક્ષરમયો નિત્યમષ્ટધા ચૈષ ભિદ્યતે

નારાયણો નૃસિંહશ્ચ વરાહો વામનસ્તથા ।
રામબ્રહ્મેન્દ્રસૂર્યાશ્ચ ચન્દ્રસ્તૈર્ન વધા સ્થિતિઃ

ઇન્દ્રો ઽગ્નિશ્ટ યમશ્ચૈવ નિરૃતિર્વરુણસ્ તથા ।
વાયુસ્સોમસ્તથેશાનો બ્રહ્માનન્તશ્ચતે દશ

એકાદશેન્દ્રિયૈર્ભિન્નસ્ તથા દ્વાદશમાનપૈઃ ।
સ ત્રયોદશધા ચૈવ વિશ્વેદેવાદિભિઃ સ્થિતઃ

સ ચતુર્દશધા ભિન્નો મનુભિશ્ચાક્ષુષાદિભિઃ ।
તિથિભિઃ પઞ્ચદશધા ભિન્નો જ્ઞેયસ્સુ વૈ પ્રભુઃ

સ્વરૈષ્ષોડશધા ભિન્નોદિક્કોણાવાન્તરૈસ્તથા ।
મૂર્ત્યન્તરૈશ્ચ વિજ્ઞેયો બહુધા તસ્ય વિસ્તરઃ

એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચષડાદ્યા વિશ્વતો મુખાઃ ।
મુખભેદાસ્સમાખ્યાતાસ્તસ્ય વિશ્વાત્મનો હરેઃ

દ્વ્યાદયો વિશ્વતઃપાણેર્ભુજભેદસ્તથા સ્મૃતાઃ ।
વિવિધાભરણા દીર્ઘા વિવિધાયુધધારિણઃ

મૂર્ધાનશ્ચૈવ તસ્યોક્તા લસન્મુકુટકુણ્ડલાઃ ।
હૈમોર્ધ્વપુડ્રલાવણ્યપ્રભવા વક્રકુન્તલાઃ

સ્મેરારુણાધરાસ્સૌમ્યાઃ પ્રસાદામૃતવર્ષિણઃ ।
સહસ્રં પૌરુષે સૂક્તે પાદાશ્ચાક્ષીણ્યનેકશઃ

હિરણ્યગર્ભો ઽનેકાત્મા વિમલશ્શ્યામ એવ ચ ।
નીલઃ પીતસ્તથા રક્તો નાનાવર્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ

ચન્દ્રસૂર્યૌસ્મૃતૌ તસ્ય નયને વામદક્ષિણે ।
બ્રહ્માણમાહુર્મૂર્ધાનં કેશાંશ્ચાસ્ય વનસ્પતીન્

આસ્યં વેદાશ્ચ યે ઽનન્તા તોયં રુધિરમેવ ચ ।
ઉપજિહ્વા તુ તસ્યોક્તમુપશ્રુતિશતં તથા

ભ્રુવોર્મધ્યે તથા રુદ્રં ભૃગું મનસિ સંસ્થિતમ્ ।
રુદ્રા એકાદશ જ્ઞે યા સ્તસ્ય કણ્ઠં સમાશ્રિતા

નક્ષત્રગ્રહતારાશ્ચ દન્તાસ્સ્યુર્મરુતો ઽપિ ચ ।
ધર્માધર્મૌતથોર્ધ્વાધરોષ્ઠૌ તુ પરિકીર્તિતૌ

ઇન્દ્રાગ્ની તાલુકે તસ્ય જિહ્માચૈવ સરસ્વતી ।
દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ શ્રોત્રયોન્તસ્ય સંસ્મૃતાઃ

વાયુઃપ્રાણેષુ વિજ્ઞેયસ્સાધ્યાશ્ચાંગુલયઃસ્મૃતાઃ ।
ઋષયો રોમકૂપેષુ સાગરા વસ્તિગોચરાઃ

નદ્યશ્ચ વસુધા ચાસ્ય નાગાશ્ચ નલકે સ્થિતાઃ ।
જાનુસ્થાવશ્વિનૌ દેવૌ પર્વતાશ્ચોરુસંસ્થિતાઃ

ગુહ્યો ઽસ્ય ગુહ્યકા જ્ઞેયા વસવશ્ચોરસિ સ્થિતાઃ ।
નખાગ્રેષુ ચ વિજ્ઞેયા દિવ્યા ઓષધયસ્ તથા

નાસિકાયાઃ પુટૌ જ્ઞેયાવયને દક્ષિણોત્તરે ।
ઋતવો બાહુમૂલે તુ માસાઃ કરતલેષુ ચ

લલાટાગ્રે તથા સિદ્ધા ભ્રુવોર્મેઘાસ્સવિદ્યુતઃ ।
યક્ષકિન્નરગન્ધર્વા દૈતેયા દાનવાસ્તથા

રાક્ષસાશ્ચારણાશ્ચાસ્ય જઠરં સમુસાશ્રિતાઃ ।
પિતરઃ પ્રેતકૂશ્માણ્ડ વેતાલપ્રમથાસ્તથા

પાતાલગોચરાશ્ચાસ્ય પાવયુગ્મં સમાશ્રિતાઃ ।
પાર્શ્વયોસ્તસ્ય વિજ્ઞેયાઃક્રિયા વેદૈરભિષ્ટુતાઃ

અગ્નિહોત્રાદિકર્માણિ વર્ણાશ્રમહિતાનિ ચ ।
સ્વાહાસ્વધાવષટ્કા રાસ્સર્વે ઽસ્ય હૃદયે શ્રિતાઃ

નામ્નાં શતં સહસ્રં વા તથાનન્તં પઠન્તિયત્ ।
અનન્તાનન્તરૂપસ્ય યથાયોગં સમન્વિતમ્

મૂર્તયશ્ચાસ્ય સર્વાસ્તાસ્સંખ્યાતીતાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
દેવાદીનાં ચ સર્વેષાં મૂર્તયસ્તત્ર સંશ્રિતાઃ

તસ્માદનન્તન્સંપ્રોક્તઃ પુંસૂક્તે તદુદીરિતમ્ ।
"સહસ્રશીર્ષા પુરુષસ્સહસ્રાક્ષસ્સહસ્રપાત્ઽઽ

બ્રાહ્મણા મુખતે યસ્ય ક્ષત્રિયા યસ્ય બાહુતઃ ।
ઊરુતો યસ્ય વૈ જાતા વૈશ્યાશ્ચેતિ નરા ભુવિ

ચન્દ્રમા મનસો જાતશ્ચક્ષુષોર્મિહિરસ્ તથા ।
મૂખાદિન્દ્રસ્ તથાગ્નિશ્ચ પ્રાણાદ્વાયુરજાયત

નાભ્યાયસ્યાન્તરિક્ષં ચ શિરસો દ્યૌરજાયત ।
પદ્ભ્યાં ભૂમિર્દિશશ્શ્રોત્રાદ્યસ્ય દેવસ્ય સંબભૌ

તમીદૃશં મહાવિષ્ણુમપ્રમેયમનામયમ્ ।
તત્પ્રસાદાદૃતે જ્ઞાતું વક્તું વા નૈવ શક્યતે

સર્વદેવમયો વિષ્ણુઃ સર્વે દેવાસ્તદાત્મકાઃ ।
અશેષં વાઙ્મયં ચેદં લોકાલોકં ચરાચરમ્

વૈષ્ણવ્યા વ્યાપ્યતે શક્ત્યા વાયુનેવદિશો ઽન્તરમ્ ।
સર્વે વિષ્ણુમયાદેવાસ્સર્વશાસ્ત્રેષુ કીર્તિતાઃ

આધારાધેયભાવેન દ્વેધાસ વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ ।
સર્વભૂતહિતાયૈવ નિષ્કલસ્સકલઃસ્થિતઃ

નિષ્કલસ્સકલશ્ચૈવં જ્ઞેયો વિષ્ણુસ્સનાતનઃ ।
સર્વતઃપાણિપાદં તત્સર્વતો ઽક્ષિશિરોમુખમ્

સર્વતશ્શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ, ।
સર્વેન્દ્રિયગુણાભાસં સર્વેન્દ્રિયવિવર્જતમ્

અસક્તં સર્વભૃચ્ચૈવ નિર્ગુણં ગુણભોક્તૃ ચ ।
અવિભક્તં ચ ભૂતેષુ વિભક્તમિવ ચ સ્થિતમ્

ભૂતભર્તૃચ તદ્ જ્ઞેયં ગ્રસિષ્ણુ પ્રભવિષ્ણુ ચ ।
જ્યોતિષામપિ તજ્જ્યોતિસ્તમસઃ પરમુચ્યતે

જ્ઞાનં જ્ઞેયં જ્ઞાનગમ્યં હૃદિ સર્વસ્ય વિષ્ઠિતમ્ ।
તચ્ચાદ્યો જગતામીશઃ પરેશઃ પરમેશ્વરઃ

પરાવરસ્વરૂપેણ વિષ્ણુસ્સર્વહૃદિ સ્થિતઃ ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મપરત્વેન ત્રિધા ચ ભગવાન્ સ્થિતઃ

પ્રભવિષ્ણુર્મહાવિષ્ણુસ્સદાવિષ્ણુઃ સ્મૃતશ્ચ સઃ ।
આત્મા સ હ્યન્તરાત્મા ચ પરમાત્મા ચ સંસ્મૃતઃ

વૈરાજં લૈઙ્ગિકં ચૈવ બહિરન્તશ્ચ સર્વશઃ ।
શબ્દાદિશ્ચિન્મયં રૂપં જાગ્રત્સ્વપ્ન સુષુપ્તિગમ્

મન્ત્રાનુસ્વારનાદેષુ ત્રયમન્વેષયેદ્બુધઃ ।
વેદે ચ ભગવચ્છાસ્ત્રે સાંખ્યે યોગે તથૈવ ચ

ધર્મશાસ્ત્રે પુરાણે ચ મુનિભિર્દેવમાનુષૈઃ ।
પઠ્યતે નિખિલૈર્નિત્યં વિશ્વં વિષ્ણુમયં જગત્

યચ્ચ ભૂતં ભવિષ્યચ્ચ વર્તમાનં તુ કિં ચન ।
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થાશ્ચ ભૂતાન્તઃ કરણાનિ ચ

અવ્યક્તં ત્રિગુણા માયા વિદ્યા ધર્માદયસ્તથા ।
નિયતિશ્ચ કલા કાલઃ સર્વમન્યચ્ચ તન્મયમ્

વિષ્ણુરેવ પરો દેવસ્સર્વ ભૂતેષ્વવસ્થિતઃ ।
સર્વભૂતાનિ ચૈવાચૌ ન તદસ્તીહ યન્ન સઃ

દેવાસુરાદયો મર્ત્યાઃ પશવશ્ચ સરીસૃપાઃ ।
તરુવલ્લીતૃણૌષધ્યો મહાભ્રાશનિવિદ્યુતઃ

શૈલાબ્ધિસરિદારામનગરાણિ સરાંસિ ચ ।
લોકાશ્ચાન ન્તકાલો ઽગ્નિ પ્રેતાવાસોરગાલયાઃ

સપ્તભૂરાદયો બ્રાહ્મશૈવવૈષ્ણવસંજ્ઞિતાઃ ।
સર્વે ચ વિષ્ણુનૈકેન વ્યાપ્તાસ્સર્વાત્મનાત્મના

વરાહો ભાર્ગવસ્સિંહો રામશ્રીધરવામનાઃ ।
અશ્વિકૃષ્ણૌ ચ દિક્ષ્વેષાં લોકૈરણ્ડં સહાખિલમ્

યચ્ચાનુક્તમશેષેણ વિષ્ણોરેતા વિભૂતયઃ ।
વિશ્વવ્યાપિતયેવૈષ વિષ્ણુર્વૃદ્ધૈરુધીરિતઃ

પુરુસંજ્ઞેશરીરે ઽસ્મિન્ શયનાત્પુરુષઃ સ્મૃતઃ ।
સત્યશ્છાબાધિતાર્થત્વાન્નિત્યત્વાત્સ પ્રકીર્તિતઃ

અચ્યુતો ઽચ્યવનાદેવ સ હરિઃ સમદીરિતઃ ।
અનિરુદ્ધસ્તથા પ્રોક્તસ્સર્વસ્માદનિરોધનાત્

વસનાસ્તર્વભૂતેષુ વાસુદેવત્વમીયિવાન્ ।
આદિમૂર્તેસ્સમાકૃષ્ટઃ સ્મૃતસ્સંકર્ષણઃ પ્રભુઃ

પ્રદ્યુમ્નો દ્યુમ્ન પૃષ્ઠત્વાત્ત્રિધામા ધામભિસ્ત્રિભિઃ ।
વૈકુણ્ઠામલવર્ણત્વાદ્વૈકુણ્ઠશ્ટાયમુચ્યતે

લીયેતે પ્રલયે ત્વસ્મિન્ કેશાવિત્યેષ કેશવઃ ।
નરનારીપ્રકર્તૃત્વાન્નરાણાં ચાયનાદયમ્

નારાયણો નરોદ્ધાનામયનત્વાદપાઞ્ચ સઃ ।
માધવો મધુષૂત્પત્ત્યા ધવત્વાદ્વા શ્રિયઃસ્મૃતઃ

ગોવિન્દતીતિ ગોવિન્દો ગાવો વિન્દન્તિ યં તથા ।
અસુરં મધુનામાનં હન્તીતિ મધુસૂદન

ત્રિભિઃસ્વૈર્વિક્રમૈર્વ્યાપ્તો જગદેષ ત્રિવિક્રમઃ ।
વામનો વ્રાસ્વતાયોગાચ્છ્રીધરો વહનાચ્છ્રિયઃ

હૃષીકસ્યેન્દ્રિયસ્યેશો હૃષીકેશ ઉદીરિતઃ ।
પદ્મં નાભેરભૂદ્યપ્ય પદ્મનાભસ્તતસ્મ્મતઃ

ઉદરાલમ્બિ દામાસ્યેત્યુક્તો દામોદરો હરિઃ ।
ઉત્તમઃ પુરુષોયસ્માદુક્તસ્સ પુરુષોત્તમઃ

વિલોમેન્દ્રિયગમ્યત્વાત્પ્રોચ્યતે સ ત્વધોક્ષજઃ ।
અર્ધમર્ધં લરસ્સિંહો નરસિંહા ઉદાહૃતઃ

જનાર્દનસ્સ પાપિષ્ઠાન્ જનાનર્દયતીતિ સઃ ।
ઇન્દ્રસ્યાવરજો ભૂત ઉપેન્દ્રઃ પ્રોચ્યતે હરિઃ

હરણાત્સર્વપાપાનાં હરિર્નાયણઃ સ્મૃતઃ ।
કર્ષણાત્પાપરાશીનાં કૃષ્ણસ્સર્વાત્મકો હરિઃ

રુદ્રો રોદયતે તસ્માત્ બ્રહ્મા બૃંહણકર્મણા ।
ઇન્દ્રશ્ચ પરમૈશ્વર્યાદ્વહનાદ્વહ્નિરુચ્યતે

યમસ્સંયમનાત્પુંસાં વરણાદ્વરુણસ્તથા ।
વાયુર્વાનાત્સવાત્સોમર્ ઇશશ્ચેષ્ટે જનેષુ યઃ

આદિત્યો ઽદિતિપુત્રત્વાચ્ચન્દ્રશ્ચન્દયતે યતઃ ।
ઇત્યેવં ગુણવૃત્ત્યોહ્યૈઃ શબ્દેરેકો ઽપ્યનેકથા

શ્રુતિભિઃ પ્રોચ્યતે બ્રહ્મ વિષ્ણ્વાખ્યં જાતુ નેતરત્ ।
તસ્યેશ્વરસ્ય ચૈશ્વર્યાત્સર્વમેતત્પ્રવર્તતે

સેશ્વરં હિ જગત્સર્વં ભવેન્નાનીશ્વરં ક્વચિત્ ।
તન્મયત્વેન ગોવિન્દે ન્યસ્તસર્વભરા નરાઃ

તદ્યાજીનો મહાભાગાસ્તરન્તિ ભવવારિધિમ્ ।
તં પ્રસાધયિતું યત્નઃ કાર્યસ્સરાત્મના નરૈઃ

ભક્તિનમ્રસ્સદા ગચ્છેત્સર્વો ઽપિ જગતઃ પતિમ્ ।
તદ્દેવસ્ય પ્રિયં ભૂયાદ્યતસ્સમ્માનનં તુ તત્

તસ્ય સન્નિહિતો દેવો યસ્ય ચિત્તે જનાર્દનઃ ।
દાનેન તપસા નાન્યૈસ્ત્યસ્ય તુષ્ટોભવેદ્ધરિઃ

આરુહ્ય શકટં ગચ્છેદ્યો વિષ્ણોર્મન્દિરં નરઃ ।
નારી વા બાલકો વાથ વૃદ્ધ આતુર એવ વા

તસ્ય પુણ્યફલં નાસ્તિ પ્રેત્ય યુગ્યશ્ચ જાયતે ।
યે વાહયન્તિ તાન્મર્ત્યાન્નરા વા પ્રાણિનશ્ચ યે

તે યાસ્યન્તિ પદં વિષ્ણોર્યસ્માત્પાદચ રાસ્તુ તે ।
યે વાહયન્તિ જન્તૂંસ્તાન્ સ્તે ઽપિમૂઢાઃ પતન્તિ વૈ

યસ્તોદયતિ તાનેવ ગમને મૂઢચેતનઃ ।
સ યામીર્યાતનાઃ પ્રાપ્ય તોદ્યતે યમકિઙ્કરૈઃ

પુનઃ પશુત્વમાપન્નસ્તોદ્યતે પશુભિર્નરૈઃ ।
યો વા ભૃતકદાનેન વાહનેન તુ માનવઃ

વાહયત્યથ વોહેત સો ઽપિ યાસ્યતિ દુર્ગતિમ્ ।
અપારે દુર્ગસંસારે કર્મબદ્ધે વિશેષતઃ

સ્વીયં કર્મ સમુત્સૃજ્ય પતન્તિ નરકે ઽશુચૌ ।
તતઃપશુત્વમાપન્નાશ્ચિરં તિષ્ઠન્તિ ભૂતલે

પાદુકામધિરુહ્યાપિ યો દેવાલયમાપ્રજેત્ ।
સ પશુર્જોયતે પ્રેત્ય રોગી ચેહપ્રજાયતે

પાદુકાં વાહનં ચાપિ યો ઽધિષ્ઠિત્ય વિમૂઢધીઃ ।
પ્રણામં હરયે કુર્યાત્ત સ્ય દૂરતરો હરિઃ

દેવદર્ણનમુદ્દિશ્ય નૈવેદં વિધ આવ્રજેત્ ।
અયત્નાદ્ગમને જાતે ઽપ્યવરુહ્ય ચ વાહનાત્

પાદુકાદિ વિમુચ્યૈવ સમુપસ્પૃશ્ય વારિણા ।
પ્રવિશેત્પ્રયતો ભૂત્વા પ્રાકારં પ્રથમં પુનઃ

ન વિશેદ્ધામ દેવસ્ય યાદતા વાહનાદિભિઃ ।
તાદૃશં પુરુષં દૃષ્ટ્વા યથાશક્ત્યવબોધયેત્

આદ્યસ્ત્વેષો ઽપચારસ્સ્યાદ્યત્નહાર્યોભવેત્તતઃ ।
શ્મશાનમધ્યે ગત્વાતુ યો ગચ્છેદ્દેવતાગૃહમ્

સપ્તજન્મકૃતાત્પુણ્યાત્તત્ ક્ષણાન્મુચ્યતે નરઃ ।
સાર્ગાલીં યોનિમાશ્રિત્ય પસેજ્જન્મત્રયં તતઃ

દરિદ્રાશ્ચૈવ માર્ખાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ ત્રિજન્મકમ્ ।
અન્યદેવગૃહં ગદ્વાહ્યસ્નાત્વા યો વ્રજેદ્ગૃહમ્

દેવદેવસ્ય મોહાત્તુ તસ્ય પાપં મહાદ્ભવેત્ ।
ગૃહાદ્ગૃહં તથા ગદ્વા ભિક્ષાર્થી ક્ષુધિતસ્સ્વયમ્

ભિક્ષામલબ્ધ્વા કુત્રાપિ દરિદ્રો જાયતે નરઃ ।
ચત્વારિ ચૈવ જન્માનિ તેષામન્તે ચ યો બુધઃ?

ચણ્ડાલયોનિ માપ્નોતિ જન્માનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
અત્ર ચોદાહરન્તીમં વિશેષં કાશ્યપાદયઃ

સર્વદેવમયો વિષ્ણુસ્સર્વવેદમયો હરિઃ ।
તસ્યાતિરિક્તં નો કિઞ્ચિદ્વિશેષસ્તત્ર વક્ષ્યતે

સર્વે ઽપ્યધિકૃતા લોકે તત્તત્કર્માનુરૂપતઃ ।
આબ્રહ્મસ્તંબપર્યન્તં જગદન્તર્વ્યવસ્થિતાઃ

તસ્માદેવ જગત્સર્વં સર્ગકાલે પ્રજાયતે ।
તસ્મિન્નેવ પુનસ્તચ્ચ પ્રલયે સંપ્રલીયતે

યઃ વરઃ પ્રકૃતેઃ પ્રોક્તઃ પુરાણઃ પુરુષો ઽવ્યયઃ ।
સ એવ સર્વભૂતાત્મા નર ઇત્યભિધીયતે

નરાજ્જાતાનિ તત્ત્વાનિ નારાણીતિ પ્રચક્ષતે ।
તાન્યેવ ચાયનં યસ્ય સ તુ નારાયણઃ સ્મૃતઃ

નારાયણઃ પરં બ્રહ્મ તત્ત્વં નારાયણઃ પરઃ ।
વિષ્ણ્વાદિભિસ્તથા કેચિદ્વાસુદેવાદિભિઃ પરે

સંજ્ઞાભેદૈર્મહાત્માનસ્સદૈવારાધયન્તિતમ્ ।
સર્વત્ર પરિપૂર્ણસ્ય સર્વધા સર્વવસ્તુષુ

ન જાતુ લભ્યતે કિઞ્ચિદ્યેનાવ્યાપ્તં તુ કિં ચન ।
તસ્માત્તસ્મિન્ સમારોપ્ય સર્વં દેવેશ્વરેશ્વરે

ઉપાસનં ભવેદ્યત્તુ તદ્ભવેદુચિતં બુધૈઃ ।
અન્યત્ર તં સમારોપ્ય યદિ ચોપાસનં ભવેત્

તદ્ભવેદન્યદેવાર્ચા તસ્માત્પરિમિતં ફલમ્ ।
યે ઽપ્યન્યદેવતાભક્તાયજન્તે શ્રદ્ધયો ઽન્વિતાઃ

યજન્તે તે ઽપિ દેવેશં તમેવાવિધિ પૂર્વકમ્ ।
અન્યે તે બ્રહ્મરુદ્રેન્દ્રાસ્તદાદ્યા દેવતાસ્સ્મૃતાઃ

વૈષ્ણવા અવતારાશ્ચ યે તુ શાસ્ત્રોદિતાઃ પુરા ।
પરમાર્થે ન ભિદ્યન્તે નાન્યત્વં સ્યાત્પરસ્પરમ્

વિષ્ણ્વાલયાદથૈકસ્માદન્યવિષ્ણ્વાલયસ્ય તુ ।
તત્ સ્થાનાં દૈવતાનાં વા નાન્યત્વં જાતુ સંભવેત્

અથ શાસ્ત્રવિધિર્ભિન્નો યત્ર નાપ્યુપલભ્યતે ।
તત્રાન્યત્વં વિજાનીયાન્ન ચેચ્છેચ્છાસ્ત્રસંકરમ્

હરિં દેવં તુ સંસેવ્ય વાહનસ્થં દ્વિજોત્તમઃ ।
યદન્યં સેદતે વીથ્યાં તત્કાલે વાહનસ્થિતમ્

સો ઽપિ પાપમવાપ્નોતિ વિષ્ણુધ્યાનેન શુદ્ધ્યતિ ।
દેવેશસ્યોત્સવો યત્ર ગ્રામે વા નગરે ઽપિ વા

પર્વતાગ્રે મહાનદ્યાસ્તીરે દુર્ગાટવીષુવા ।
તત્ર ગચ્છેન્નરો ભક્ત્યા સેવેતોત્સવમાદરાત્

સહ પુત્ત્રેસ્સહામાત્યૈસ્સર્વૈઃ પરિજનૈર્વૃતઃ ।
વૈષ્ણવં ક્રતુદેશન્તુ ગત્વા સેવેત માનવઃ

યથાર્ઽહમુપયુઞ્જીત સ્વશક્તિં તત્ક્રિયાસુ ચ ।
શ્રુત્વા દેવોત્સવારંભં પઙ્ગૂભાવેન યો નરઃ

તિષ્ઠેત્સ જન્મસાહસ્રં પઙ્ગુરેવ ભવિષ્યતિ ।
તદ્ભવેદ્વિફલં જન્મ ભૂભારસ્તસ્ય જીવિતમ્

દેવેશસ્યોત્સવે સમ્યગ્વર્તમાને મહાફલે ।
યો ઽન્યત્ર વ્યાપૃતસ્તત્ર ન ગચ્છેદ્દુર્મના નરઃ

ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ પ્રોક્તા સ પાપી નરકં વ્રજેત્ ।
અનાહૂતો ઽધ્વરં ગચ્છેત્તથા ગુરુકુલં વ્રજેત્

યો ઽધ્વરં ગન્તુકામો ઽત્ર પ્રતીક્ષેતાર્ઙ્ગણાદિકમ્ ।
તન્ય પૂર્વાર્જિતં પુણ્યં તત્ ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

દેવોત્સવં તુ યો મર્ત્યો યતમાનં તુ સેવિતુમ્ ।
વારયેદ્યેન કેનાપિ હેતુના સ તુ દુર્મતિઃ

અફલસ્સફલો વાપિ પતત્યેવ ન સંશયઃ ।
વિષ્ણુપઞ્ચદિને વાપિ પુણ્યાહેષ્વિતરેષ્વપિ

ઉપોષિતસ્તુ શ્રુત્વૈવ દેવેશસ્યોત્સવં હઠાત્ ।
તત્ ક્ષણાદ્યો ન ગચ્છેત્તુ તસ્ય પાપં મહદ્ભવેત્

ખટ્વામાસ્થાય યશ્શેતે વર્તમાને તદુત્સવે ।
આસીનસ્થ્સિત એવાત્ર સ યામીર્યાતના વ્રજેત્

દેવેશાભિમુખં ગત્વા ન કુર્યાદ્યો નમસ્ક્રિયામ્ ।
સ પાપિષ્ઠતરો લોકે નિષ્કૃતિર્નાસ્ય વિદ્યતે

ઉત્ક્રમિષ્યન્તિ યત્પ્રાણાઃ પ્રાણદે સમુપસ્થિતે ।
પ્રત્યુદ્થાનાભિવાદાભ્યાં પુનસ્તાન્ પ્રતિપાદયેત્

સર્વેષાં પ્રાણભૂતો ઽસૌ ભગવાન્ હરિરવ્યયઃ ।
પ્રાણિનશ્ચેતનાસ્સર્વે પ્રાણ્યેકઃ પ્રાણદો ઽપરઃ

અન્યથા ચેન્મહાદોષઃ સંક્ષુફ્યન્તે ચ માનવાઃ ।
એકહસ્તપ્રણામેન યત્પાપં ન તદન્યતઃ

હસ્તૌ દ્વૌ નિર્મિતૌ ધાત્રા કિં તેન સુકૃતં ભવેત્ ।
પ્રાઞ્જલીકૃત્ય હસ્તૌતુ યાચેત મધુસૂદનમ્

ય એકેનૈવ હસ્તેન પ્રણમેન્મન્દધીર્હરિમ્ ।
તસ્યહસ્તો ભવેદેકઃ પશ્ચાજ્જન્મશતૈરપિ

ઇહ વૈ જાયતે પઙ્ગૂ રોગી ચૈવ ન સંશયઃ ।
કિમિદં બહુલૈશ્ચિત્રૈઃ કરણૈર્દેહકલ્પનમ્

યદ્યેકૈકં ન ચેત્તસ્ય કૈઙ્કર્યાયોપયુજ્યતે ।
કિં સ્વાધીનેન હસ્તેન સ્વાધીનં કર્મ સેવિતુમ્

અશક્નુ વાનાસ્સ્વાતન્ત્ષહતાઃ પાપહતા હતાઃ ।
એકહસ્તપ્રણામસ્તુ પરિહાર્યો વિશેષતઃ

પ્રણતં ચૈકહસ્તેન યસ્તુ પ્રત્યભિવાદયેત્ ।
તાવુભૌ નરકં યાતસ્તયોર્યસ્માત્સમાગમઃ

દેવતાસ્તાદૃશં મૂઢં શપન્તિ ચ વિશઙ્કિતાઃ ।
પુરસ્તાદ્યસ્તુ દેવસ્ય કુર્યાદાત્મપ્રદક્ષિણમ્

આત્મના સ ભવેદ્વાપસ્સ દ્રુહ્યેદાત્મને બુધઃ ।
પુરસ્તાદ્દેવબિંબે તુ દેવ્યમઙ્ગલવિગ્રહે

વર્તમાને ત્વનાદૃત્ય ન હ્યન્યસ્ય પ્રદક્ષિણમ્ ।
યત્ર માનસિકાર્ચા સ્યાત્તચ્ચ માનસિકં ભવેત્

અન્તર્યામી ય એવાસ્તે હૃદયે નિષ્કલો હરિઃ ।
સ એવ સકલો ભૂત્વા બિંબે યત્સન્નિધાપિતઃ

તસ્માત્સકલપૂજાયાં નૈવ કુર્યાદ્વ્યતિક્રમમ્ ।
ન કદાપિ ભવેત્પ્રાજ્ઞ ઉચ્ભિષ્ટસ્સ્વેષુ કર્મસુ

વિણ્મૂત્રં પથિ કૃત્વાતુ શૌચં યાવન્ન ચાચરેત્ ।
ઉચ્છિષ્ટસ્તાવદેવ સ્યાદનર્હસ્સર્વકર્મસુ

નખરોમાણિ યશ્ચૈવ કેશાસ્થીનિ તથૈવ ચ ।
ક્ષિપેત્તુ દેવતાગારે સ ભવેદ્બ્રહ્મહા નરઃ

માક્ષિકીં યોનિમ્શ્રિત્ય જાયતે મ્રિયતે પુનઃ ।
સપ્ત જન્માનિ તત્રૈવ વ્રજેન્નરકમસ્તતઃ

તાંબૂલં ચર્વિતં યસ્તુ પ્રક્ષિપેદ્દેવમન્તિરે ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

તતો મુક્તો મહાપાપી શુનકો ઽપરજન્મનિ ।
સંસ્થિતસ્ત્રીણિ જન્માનિ વસત્યેવ ન સંશયઃ

નિષ્ઠીવનકરો યસ્તુ મન્દિરે મધુવિદ્વિષઃ ।
કૃમિભક્ષ્યે પતેદ્ઘોરે નરકે પાપકૃન્નરઃ

શ્લેષ્માતકતરુર્ભૂત્વા જાયતે જન્મપઞ્ચકમ્ ।
મૂત્રયેન્મન્દિરે યસ્તુ કેશવસ્ય વિમૂઢધીઃ

સ મૂત્રગર્તનરકે પતત્યેવ હ્યવાક્છિરાઃ ।
તસ્માન્મુક્તસ્તુરક્તાદિનિંબકદ્રુમમાસ્થિતઃ

જનિષ્યતિ ન સન્દેહસ્સપ્તજન્મસુ સૌકરીમ્ ।
પુરીષં વાત્ર કુર્વીત યો નરો ભગવદ્ગૃહે

સ યાતિ નરકાન્ ઘોરાન્ પર્યાયેણૈકવિંશતિમ્ ।
તતો મુક્તસ્તુ પાપાત્મા વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ

સમીપે મન્દિરસ્યાપિ સકૃન્મૂત્રં કરોતિ યઃ ।
સ તિષ્ઠેદ્રૌરવે ઘોરે વર્ષાણામયુતં શતમ્

તતો ઽપિ મનુજો મુક્તો ગ્રામસૂકરજાતિતામ્ ।
ગ્રામે જન્મશતં પ્રાપ્ય વિષ્ઠાભૂસૂકરસ્તથા

યસ્તુ રેતોવિસર્ગં ચ કૃત્વા કામાદકામતઃ ।
અસ્નાતો દેવતાગારમિયાત્સદ્યસ્સ નશ્યતિ

યો યત્ર દેવતાગેહે દન્તધાવનમાચરેત્ ।
તથા નિર્લેખયેજ્જિહ્વાં સ પાપી નશ્યતિ ધ્રુવમ્

તૈલેનાભ્યક્તસર્વાઙ્ગઃ કષાયોદ્વર્તિતસ્તથા ।
યો નરઃપ્રવિશેદ્ગેહં દેવસ્ય પરમાત્મનઃ

સ યાતિ ગૃહગોધાત્વં નવજન્માનિ પઞ્ચ ચ ।
અનુગમ્ય યથા પ્રેતં યાતિ દેવાલયં તુ યઃ

આરાધિતુમથેચ્છેદ્વાસ ગચ્છેન્નરાયુતમ્ ।
બલિભુગ્યોનિતાં યાતિ જન્માનિ સુબહૂનિ વૈ

ભરણં તુ તથા કૃત્વા મૃતકસ્ય વિશેષતઃ ।
મન્દિરં ન પ્રવેષ્ટવ્યં પ્રવિષ્ટસ્તુ પ્રણશ્યતિ

ચાણ્ડાલીં યોનિમાશ્રિત્ય જન્મકૃન્નવ પઞ્ચ ચ ।
ભવિષ્યતિ તથા ભૂયઃ પૃથક્ ક્રૂરો ઽથ નિષ્ઠુરઃ

ભુક્ત્વાશ્રાદ્ધં પરગૃહે યાયાદ્વિષ્ણુગૃહન્તુ યઃ ।
અર્ચયેદ્વા વિશેષેણ ચટકો જાયતે ખલઃ

તત્ર જન્મશતં પ્રાપ્ય તતો ગોધાવપુર્ગતઃ ।
છાયામાક્રમ્ય યો મોહાદ્યાતિ વિષ્ણોસ્તુ મન્દિરમ્

પ્રદક્ષિણમકુર્વન્વા યસ્તિષ્ઠેન્મતિપૂર્વકમ્ ।
સો ઽપ્યુચ્છિષ્ટોભવેન્મૂઢસ્તસ્ય પાપફલં ત્વિદમ્

તિષ્સેત્સ કાનને શૂન્યે કણ્ટકૈર્ બહુભિર્વૃતઃ ।
ફલપુહ્પાદિહીનશ્ચ શ્મશાને? શૂન્યવૃક્ષતામ્

યજ્ઞ સૂત્રમધઃકૃત્ય કર્ણે કૃત્વા વિશેષતઃ ।
અપસવ્યં ચ ધૃત્વૈવ ધૃત્વા ચૈવ નિવીતવત્

ન ગચ્છેદ્દેવતાગારં ન વા મુક્તશિખો નરઃ ।
અકચ્છઃ પુચ્છકચ્છશ્ચ નગ્નઃ કૌપીનમાતૃધૃક્

રિક્તહસ્તશ્શૂન્યફાલસ્ત્યક્તસંવ્યાન એવ ચ ।
ખાદન્નપિ ચ તાંબૂલમુપહારાદિ ભક્ષયન્

દેવાલયં વિશેન્નૈવ તસ્ય પાપં મહદ્ભવેત્ ।
દુરાચારો હિ પુરુષો નેહાયુર્વિન્દતે મહત્

ત્રસ્યન્તિ ચાસ્ય ભૂતાનિ તથા પરિભનન્તિચ ।
તસ્માદાચારવાનેવ કુર્યાદ્વૈવૈદિકીઃ ક્રિયાઃ

અપિ પાપશરીરસ્ય આચારો હન્ત્યલક્ષણમ્ ।
આચારલક્ષણો ધર્મઃ સન્તશ્ચારિત્રલક્ષણાઃ

સાધૂનાં ચ યથાવૃત્તમેતદાચારલક્ષણમ્ ।
અપ્યદૃષ્ટં શ્રવાદેવ પુરુષં ધર્મચારિણમ્

સ્વાનિ કર્માણિ કુર્વાણં તં જનાઃ કુર્વતે પ્રિયમ્ ।
યે નાસ્તિકા નિષ્ક્રિયાશ્ચ ગુરુશાસ્ત્રાતિલઙ્ઘિનઃ

અધર્મજ્ઞા દુરાચારાસ્તે ભવન્તિગતાયુષઃ ।
વિશીલા ધર્મમર્યાદા નિત્યં સંકીર્ણમૈથુનાઃ

અલ્પાયુષો ભવન્તીહનરા નિરયગામિનઃ ।
લોષ્ઠમર્દી તૃણચ્છેદી નખખાદી ચ યો નરઃ

નિત્યોચ્છિષ્ટસ્સંકુસુકો નેહયુર્વિન્દતે ક્વચિત્ ।
વિષ્ણુસ્થાનસમીપસ્થાન્ વિષ્ણુસેવાર્થમાગતાન્

શ્વપચાન્ પતિતાન્વાપિ સ્પૃષ્ટ્વા ન સ્નાનમાચરેત્ ।
ઉત્સવે વાસુદેવસ્ય યઃસ્નાતિ સ્પર્શશઙ્કયા

સ્વર્ગસ્થાઃ પિતરસ્તસ્ય પતન્તિ નરકે ઽશુચૌ ।
પિબેત્પાદોદકં વિષ્ણોર્ગુરૂણાં વા વિશેષતઃ

તત્ર નાચમનં કુર્યાત્તદ્વત્સોમે દ્વિજોત્તમઃ ।
અન્યદેવાર્થસન્દિષ્ઠૈઃ પૂજયેયુશ્ચ યે હરિમ્

સપ્તજન્માનિ પઞ્ચાપિ મુડૂકત્વં વ્રજન્તિ તે ।
જન્મદ્વયન્તુ વૈ મૂઢાશ્શૂદ્રતાં યાન્તિ તે નરાઃ

કુસુમાનાં નિવેદ્યાહં ગન્ધમાઘ્રાતિ યો નરઃ ।
સ પૂતિગન્ધસંયુક્તઃ કુષ્ઠી ચૈવ ભવેદ્ધ્રુવમ્

તદન્તે ત્રીણિ જન્માનિ તાદૃશાનિ ભવન્ત્યુત ।
જાતકં મૃતકં વાપિ યસ્યાશૌચં વિધીયતે

અનર્હસ્સર્વકર્મભ્યો સ નેયાદ્દેવતા ગૃહમ્ ।
પુંપ્રસૂતૌ સ્મૃતં પૂર્વૈસ્સાપિણ્ડ્યં સપ્તપૂરુષમ્

કન્યકાજનને તદ્વત્સાપિણ્ડન્તુ ત્રિપૂરુષમ્ ।
વ્રતિનાં સત્રિણાં તદ્વદ્યતીનાં બ્રહ્મચારિણામ્

નાશૌચઃ કથ્યતે પ્રાજ્ઞૈર્યથા શાતાતપો ઽબ્રવીત્ ।
વ્રતસંકલ્પમાત્રેણ વ્રતિત્વં વ્રતિનો ભવેત્

વૃતમાત્રસ્તથર્ત્વિક્ચ સત્રે સત્રી પ્રકીર્તિતઃ ।
કાષાયદણ્ડમાત્રેણ યતિત્વઞ્ચ યતેર્મતમ્

ઉપનીતો વસેન્મા વા તથા ગુરુકુલે ક્રમાત્ ।
બ્રહ્માધ્યેતિ નચાધ્યેતિ બ્રહ્મચારી કુમારકઃ

રાજાજ્ઞાકારિણાં તદ્વદ્રાજ્ઞાં ચ સ્નાતકસ્ય ચર્ ।
ઇદૃશાનામથાન્યેષામત્રાસ્તર્ભાવર્ ઇરિતઃ

ન કુર્યાચ્ચ નમસ્કારં નૈવ પ્રત્યભિવાદયેત્ ।
નાર્ઽપયેદુપહારાંશ્ચ તીર્થાદીન્નાપિ સેવતે

આશૌચી બ્રાહ્મણો યસ્તુ મોહાદ્દેવં પ્રપૂજયેત્ ।
સપ્તજન્મસુ દારિદ્ષમત્યન્તં સમવાપ્નુયાત્

શ્વાનયોનિશતં પ્રાપ્ય તતશ્ચણ્ડાલતામિયાત્ ।
યોભુક્ત્વા દેવતાગારે નિક્ષિપ્યોચ્છિષ્ટમત્ર તુ

ગચ્છેદન્યત્ર વા પ્રાસ્યાત્સોપિ મૂઢો વિપદ્યતે ।
યસ્તુ દેવગૃહદ્વારે પ્રસાર્ય ચરણૌ ક્વચિત્

શેતે નિદ્રાતિ સમ્મોહાત્સ યાતિ નરકાયુતમ્ ।
પુનશ્ચ જન્મ સંપ્રાપ્ય નીચયોનિષ્વનેકશઃ

યાતનાશ્ચાનુભૂયેવ દૌર્બ્રાહ્મણ્યં વ્રજેત્તુ સઃ ।
યસ્તુ દેવગૃહે મૂઢશ્સયીત મદમોહિતઃ

તત્રોચ્છિષ્ટનિધાનેન ભૃશં નિશ્શ્વાસમારુતૈઃ ।
દુર્ગન્ધી જાયતે મર્ત્યોજાયતે જન્મપઞ્ચકમ્

તતસ્સૂકરતાં પ્રાપ્ય જન્માનિ નવ પઞ્ચ ચ ।
ક્લિશ્યતે બહુભિઃ કષ્ટૈર્ન શયીત હરેર્ગૃહે

ઉપધાનાદિસહિતં ય સ્તલ્પમધિતિષ્ઠતિ ।
દેવાલયે વિશેષેણ પ્રાકારે વાપિ મૂઢધીઃ

સ ભવેદ્દુર્ભગશ્ચૈવ સર્પયૌનિષુ જાયતે ।
સપ્ત પઞ્ચ ચ જન્માનિ તતો માનુષતાં વ્રજેત્

શયીત દેવતાગેહે વ્યાધિતો યસ્તુ દુર્મતિઃ ।
સ ભવેદ્દુર્મના દીનો પ્રેત્ય ચેહ ચ જન્મનિ

યઃસ્ત્રિયા સહિતો મૂઢશ્શયીત ભગવદ્ગૃહે ।
સ ભવેદ્દુરિતષ્ષણ્ડસ્સપ્તજન્માનિ પઞ્ચ ચ

યોગિભિર્યોગસિદ્ધ્યર્થમભ્યસ્યન્તે વિશેષતઃ ।
આસનાનિ ત્વસંખ્યાનિ દેવાગારે ન ચાચરેત્

મન્ત્રયોગપરૈસ્તદ્વલ્લયયોગપરાયણૈઃ ।
હઠયોગિભિરેતાનિ ક્રિયન્તે રાજયોગિભિઃ

સ્વસ્તિકં સર્વતોભદ્રં સિદ્ધં સિંહાસનં તથા ।
સવ્યં ખૂલં સુખં ચૈવ ગોમુખં ગરુડં તથા

મયૂરં મત્સ્યમત્સ્યેન્દ્રં મણ્ડૂકં મુદ્ગરં મૃગમ્ ।
કુઞ્જરં કુક્કુટં નાગં કાષ્ઠં ક્રૈઞ્ચં ચ કૂર્મકમ્

ખડ્ગં ચ કામદહનં વૈયાઘ્રં વેણુકાસનમ્ ।
યોન્યાસનં વાસકં ચ ધીરં પદ્માસનં તથા

વારાહં ચૈવ પર્યઙ્કં પતગાસનમેવ ચ ।
ત્રિપદં હસ્તિકર્ણં ચ હેમમર્ધાસનં તથા

ઇત્યાદીના માસના નામશીતિશ્ચ તુરુત્તરા ।
અન્યાનિ શાસ્ત્રસિદ્ધાનિ યાનિ સન્તિ વિશેષતઃ

તાન્યાસ્થાયિ તુ દેવાગ્રેનો પતિષ્ઠેત બુદ્ધિમાન્ ।
ભુઞ્જીયાદ્દેવતાગારે યઃ પાપસ્સ તુ દુર્મનાઃ

કુક્ષિરોગાર્દિતો ભૂત્વા જન્માનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
તતસ્સૃગાલતાં પ્રાપ્ય પતેદ્ધિ નરકે ઽશુચૌ

યો વા મૂઢમતિર્મોહાત્કારયેદ્દ્વિજભોજનમ્ ।
દેવાગારે વિશેષેણ સ ભવેન્નિન્દિતો જનઃ

ગર્ભાગારે ચાન્તરાલે તથા ચૈવાર્ધમણ્ડપે ।
મહામણ્ડપમધ્યે ચ નાન્નમદ્યાદ્વિશેષતઃ

અન્નં પાત્રે વિનિક્ષિપ્ય પુટપત્રાદિનિર્મિતે ।
આપોશનં તુ કૃત્વૈવ યદદ્યાદ્ભોજનં તુતત્

ન દેવતાપ્રસાદસ્ય ગૃહીતસ્યાઞ્જલૌ તથા ।
ન ચૈવાપોશનં કુર્યાત્કુર્યાચ્ચેત્તદસમ્મતમ્

યસ્તુ પાનીયપાત્રાણિ પીતાન્યત્ર તુ વિન્યસેત્ ।
સ ગચ્છેન્નરકાન્ ક્રૂરાન્ યાવન્ત ઉદબિન્દવઃ

પાત્રે તિષ્ઠન્તિ શરદસ્તાવતીર્નાત્ર સંશયઃ ।
નિવેદિતં તુ દેવસ્ય દેવસ્યાગ્રે વિશેષતઃ

પ્રદદ્યાત્તુ ક્રમેણૈવ વર્ણાશ્રમવિધાનતઃ ।
અશ્નન્તિભક્તાસ્સર્વે ઽપિગૃહીત્વૈવાંજલૌ પુનઃ

બ્રહ્મણ્યદેવમુદ્દિશ્ય પુરુષં બ્રાહ્મણપ્રિયમ્ ।
નારાયણમનાદ્યન્તં વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્યસ્તુ કર્મસાદ્ગુણ્યસિદ્ધયે ।
તથા નિષ્કૃતિનિષ્પત્ત્યૈશાસ્ત્રોક્તેન વિધાનતઃ

કારયેન્નોક્તદેશેષુ કદાપિ દ્વિજભોજનમ્ ।
યસ્ત્વન્નં દાપયેદ્વિપ્રો દ્વિજેભ્યો ભક્તિસંયુતઃ

નિવેદિતં તુ દેવસ્ય સંતુષ્ટ્યૈસ્વસ્ય તસ્ય ચ ।
તસ્ય તુષ્યતિ દેવેશ આદાતા તુ વિપદ્યતે

દાતુસ્તુ સકલં પાપં મનોવાક્કાયકર્મભિઃ ।
બહુશસ્સંચિતં પૂર્વમાદાતા સમવાપ્નુયાત્

પ્રસાદો ઽપિહિ દેવસ્ય પરપાકરુચિં નરમ્ ।
ન જાતુ પાવયેન્નૈવ પાવયેત્પાવયેન્ન તુ

યદૃચ્છાલાભસંતુષ્ટં યથા ભક્તવરં તથા ।
મહિમાનં પ્રસાદસ્ય યો ઽવજાનાતિ મૂઢધીઃ

તેન ભુક્તં ભવેત્પાપં દાતુરેવ ન સંશયઃ ।
અયુતં બ્રાહ્મણાનાન્તુ તર્પયિત્વાતુ યત્ફલમ્

તત્ફલં નશ્યતિ ક્ષિપ્રમુચ્છિષ્ટસ્ય કણેન તુ ।
અથાન્નવિક્રયેદોષઃ કથ્યતે વિધિવિત્તમૈઃ

અન્નવિક્રયિણઃ પાપા વ્રજન્તિ યમયાતનાઃ ।
પ્રેત્ય સૃગાલતાં યાન્તિ નવ જન્માનિ પઞ્ચ ચ

યસ્ત્વન્નં ભગવદ્ગેહે વિક્રીણાતિ વિશેષતઃ ।
ચણ્ડાલો જાયતે પ્રેત્ય ક્ષુધિતશ્ચ ચરેન્મુહુઃ

વિક્રીણતે તુ યે વિપ્રા વાણિજ્યે દત્તચક્ષુષઃ ।
યે ઽપ્યન્નમુપહારાદિ ચેતરદ્દેવમન્દિરે

તે ઽપિ યાન્તિ મહાઘોરં નરકં ભૃશદારુણમ્ ।
યત્ર નૈવભવેષ્યન્તિ પાલીયાયોદબિન્દવઃ

કણમન્નસ્ય વાન સ્યાત્તપ્યન્તે તત્ર તે જનાઃ ।
યે ગૃહીત્વા તદન્નાદિ ભુઞ્જતે ક્ષુધિતા જનાઃ

ઉપકુર્વન્તિયે વા તાનુચ્યન્તે ઽભક્ષ્યભોજનાઃ ।
અન્નં પ્રાણા મનુષ્યાણાં સર્વમન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્

અન્નં બ્રહ્માત્મકં વિન્દ્યાદ્વિન્દ્યાદન્નમયીં તનુમ્ ।
અન્નં વિક્રીણતે યે તુ પ્રાણવિક્રયિણઃ સ્મૃતાઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ત્યજેત્તત્ક્રય વિક્રયૌ ।
ન કુર્યાદ્દેવતા ગેહે ઽભ્યુદયં શ્રાદ્ધભોજનમ્

કુર્યાન્ન ચાપિ શ્રાદ્ધાદીન્વિહાયાપિ દ્વિજાશનમ્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન નાશ્નીયાદ્ધરિમન્દિરે

મુધા સંભાષતે યસ્તુ પ્રવિશ્ય હરિમન્દિરમ્ ।
સ નિધિં પુરતસ્સિદ્ધં ત્યક્ત્વા ભિક્ષતિ કાકિણીમ્

યસ્તુ સંભાષતે વ્યર્થં દેવાલયમુપાશ્રિતઃ ।
સિદ્ધમન્નં પરિત્યજ્ય ભિક્ષામટતિ દુર્જનઃ

યન્મુહૂર્તં ક્ષણં વાપિ પરમાત્માન ચિન્ત્યતે ।
સા હાનિસ્તન્મમહચ્છિદ્રં સા ભ્રાન્તિસ્સા તુ વિક્રિયા

દસ્યુભિર્મુષિતેનેવ દગ્ધેનેવ દવાગ્નિના ।
વ્યાધિભિઃપીડિતેનેવ ચાકૃષ્ટેનેવ મૃત્યુના

ભીતેનેવોત્તમર્ણેન ધર્ષિતેનેવ રાજભિઃ ।
મગ્નેનેવ મહાસિંધૌ હતેનેવ ચ વાત્યયા

સંપિષ્ટેનેવ પાષાણૈરાક્રન્દેદ્યસ્સ મુચ્યતે ।
સન્ત્યનેકા પ્રદેશાશ્ચ સમયાશ્ચ વિશેષતઃ

લોકયાત્રાવિનિષ્પત્ત્યૈ દેહયાત્રોપયોગિનઃ ।
તસ્માદ્દેવગૃહં ગત્વા નરો નાન્યપરો ભવેત્

યત્પ્રસંગે હરેર્નામ તન્મમહત્ત્વં ચ નાપ્યતે ।
સ સર્વો ઽપિ મુધા પ્રોક્તોમિથ્યેત્યેકે વદન્તિતમ્

ન હિ દેવસ્ય પુરતઃ ક્વચિદપ્યનૃતં વદેત્ ।
સત્યસ્વરૂપી ભગવાન્ સત્યં તસ્મૈન ગૂહયેત્

સત્યમેવ પરં બ્રહ્મ સત્યમેવ પરં તપઃ ।
સત્યમેવ પરો યજ્ઞસ્સત્યમેવ પરં શ્રુતમ્

સત્યં દેવેષુ જાગર્તિ સત્યં ધર્મતરોઃ ફલમ્ ।
તપોયજ્ઞશ્ચ પુણ્યં ચ દેવર્ષિપિતૃપૂજનમ્

આદ્યો વિધિશ્ચ વિદ્યા ચ સર્વં સત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સત્યં યજ્ઞન્તથા વેદાસ્સત્યા દેવી સરસ્વતી

વ્રતચર્યા તથા સત્યમોઙ્કારસ્સત્યમેવ ચ ।
સત્યેન વાયુરાવાતિ સત્યેનાર્ઽકઃ પ્રકાશતે

દહત્યગ્નિશ્ચ સત્યેન યાયાત્સત્યેન સદ્ગતિમ્ ।
પર્જન્યો ધરણીભાગે સત્યેનાપઃ પ્રવર્ષતિ

સ્વાધ્યાયસ્સર્વવેદાનાં સર્વતીર્થાવગાહનમ્ ।
સત્યં તુ વદતો લોકે તુલિતં સ્યાન્ન સંશયઃ

અશ્વમેધસહસ્રં ચ સત્યં ચ તુલયા કૃતમ્ ।
અશ્વમેધસહસ્રાત્તુ ભારસ્સત્યે વિશિષ્યતે

સત્યેન દેવાઃ પ્રીણન્તિ પિતરો બ્રાહ્મણાસ્તથા ।
સત્યમાહુઃપરં ધર્મં સત્યમાહુઃ પરં પદમ્

સત્યમાહુઃ પરં બ્રહ્મ તસ્માત્સત્યં ન લોભયેત્ ।
યે સત્યનિરતાસ્સત્યશપથાસ્સત્યવિક્રમાઃ

મહત્માનો મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તે પરાં સિદ્ધિમાપ્નુવન્ ।
દૈવતૈસ્સહ મોદન્તે સ્વર્ગે સત્યપરાયણાઃ

અપ્ચરોગણસંકીર્ણૈર્વિમાનૈસ્સંચરન્તિ ચ ।
વક્તવ્યં ચ સદા સત્યં ન સત્યાદ્વિદ્યતે પરમ્

અગોધે વિમલે શુદ્ધે સત્યતીર્થે શુચિહ્રદે ।
સ્નાતવ્યં મનસા યુક્તૈસ્તત્સ્નાનં પરમં સ્મૃતમ્

દેવાર્થે વા પરાર્થે વા પુત્રાર્થે વા ઽઽત્મને તથા ।
યે ઽનૃતં નાભિભાષન્તે તે સ્વર્ગં યાન્તિમાનવાઃ

યસ્સત્યવાદી પુરુષો નાનૃતં પરિભાષતે ।
સંપ્રાપ્ય વિરજાન્ લોકાનુષિત્વા શાશ્વતીસ્સમાઃ

ભગવદ્ભક્તિમુક્તાનાં જાયતે શ્રીમતાં કુલે ।
સાક્ષિણસ્સન્તિસર્વેતે દેવતા ભાસ્કરાદયઃ

પરીક્ષન્તે ચ સર્વાસુ દશાસુ પુરુષં સદા ।
ન વાચ્યમનૃતં તસ્માત્પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ

યે ઽનૃતં બ્રુવતે મૂઢાશ્શપથાનિ ચ કુર્વતે ।
દેવાગારે વિશેષેણ તે પ્રણશ્યન્તિ સાન્વયમ્

પુનર્જન્મશતં યાન્તિ કીટડયોનિષ્વનેકશઃ ।
ગીતવાદિત્રનૃત્તાદીન્ પુણ્યાખ્યાનકથાશ્ચ યે

લોપયન્ત્યથ પારુષ્યૈર્મન્દિરે મધુવિદ્વિષઃ ।
તે યાન્તિ નરકં પાપા જાયન્તે નીચયોનિષુ

તથા તે ઽપિ દુરાત્માનો ગાર્દભીં યોનિમાપ્નુયુઃ ।
તથાન્તે ક્રૂરા નવ જન્માનિ પઞ્ચ ચ

અનિબદ્ધપ્રલાપાન્ યે કુર્વતે દેવમન્દિરે ।
તે ઽપિ તિત્તિરિતાં ભૂત્વા જાયન્તે જન્મપઞ્ચકમ્

દેવભાષાં પરિત્યજ્ય દેશભાષાસુ યો નરઃ ।
સ્તુવીત દેવતાગેહે દેવસ્યાગ્રે વિશેષતઃ

તસ્ય દોષોમહાનાશુ નૈવ પૂજાફલં ભવેત્ ।
અસારાણિ તુ શાસ્ત્રાણિ ભૂયાંસિ પૃથિવીતલે

યત્ર દેવસ્ય મહાત્મ્યકથનં ન પ્રપઞ્ચ્યતે ।
તેષુ શાસ્ત્રેષુ યે જાતાશ્શાસ્ત્રાર્થાશ્ચ વિશેષતઃ

વાદાશ્ચ પ્રતિવાદાશ્ચ સંસ્કારાસ્સર્વ એવ હિ ।
ચિત્રશિલ્પા ન સંદેહો નરસ્તેન ન મુચ્યતે

સા વિદ્યા યા હરિં સ્તૌતિ સા ક્રિયા યત્તદર્ચનમ્ ।
યા ન્યા યદન્યદખિલં દુષ્ટોદર્કા હિ જીવિકા

ન હિ દેવગૃહં ગત્વા શાસ્ત્રાર્થૈર્ની રસૈર્નરઃ ।
મુહૂર્તં ક્ષપયેત્કાલં તદ્દેવસ્ય વિમાનના

વિશાલં વાઙ્મયં સર્વં સૃષ્ટ્વા સ્રષ્ટા હરિઃ પ્રભુઃ ।
તદન્તસ્સંપ્રવિશ્યૈવ વાચ્યવાચકભેદતઃ

વિજ્ઞાનાય મનુષ્યાણાં વિજ્ઞાનઘનવિગ્રહઃ ।
સદોપકુરુતે યસ્માત્સર્વે ભક્તવરાઃ સદા

સર્વા વાચો વિમુચ્યાન્યાશ્ચિન્તયાનાશ્ચ સાદરમ્ ।
તન્મહત્ત્વકથાગન્ધદરિદ્રં વાચનં તથા

પાઠનં લેખનાદ્યં ચ નૈવ કુર્યાદ્ગૃહે હરેઃ ।
સ ભવેદક્ષરદ્રોઙી યસ્તુ કુર્યાદ્વ્યતિક્રમમ્

દ્રુહ્યેત્સ વાઙ્મયાયાપિ તસ્માદ્યુક્તતરો ભવેત્ ।
યસ્તુ દેવગૃહં ગત્વા રોદિતિ પ્રણયાદ્યથા

દુઃખિતઃ સ્તૌતિ વા દેવં તત્સ્યાન્માનસિકં મલમ્ ।
નિર્વાણપરમં સ્થાનં મ્લાનેન મનસા તુ યઃ

સેવતે સ ન જાનાતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।
નારી વા પુરુષો વાપિ ગત્વા દેવગૃહં ક્વચિત્

ન રોદેત્પાતયેન્નાશ્રુ નૈવાન્યં રોદયેદપિ ।
યાવન્ત્યશ્રૂણિ રુદતાં પતેયુર્દેવમન્દિરે

તાવન્ત્યબ્દસહસ્રાણિ તે વસન્તિ યમાલયે ।
અનુભૂય પુનસ્તત્ર યાતનાસ્તીવ્રચોદનાઃ

પ્રાપ્ય તિત્ તિરિતાં કાલં વસિષ્યન્તિ ચિરં ભુવિ ।
નૈવાત્ર હિંસાં કુર્વીત પ્રાણિનાં દુઃખદાં ક્વચિત્

અહિંસા વૈદિકં કર્મ ધ્યાનમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।
તપો ઽથ ગુરુશુશ્રૂષા ધર્મદ્વારાષ્ષડીરિતાઃ

અહિંસાપાશ્રયં ધર્મં દાન્તો વિદ્વાન્ સમાચરેત્ ।
ત્રીદણ્ડં સર્વભૂતેષુ નિધાય પુરુષશ્શુચિઃ

કામક્રોધૌ ચ સંયમ્ય તતઃ સિદ્ધિમવાપ્નુ તે ।
અહિંસકાનિ ભૂતાનિ દણ્ડેન વિનિહન્તિયઃ

આત્મનસ્સુખમન્વિચ્છન્ સ પ્રેત્ય ન સુખી ભવેત્ ।
આત્મોપમસ્તુ ભૂતેષુ યો વૈભવતિ પૂરુષઃ

ત્યક્તદણ્ડો જિતક્રોધસ્સ પ્રેત્ય સુખમેધતે ।
સર્વભૂતાત્મભૂતસ્ય સર્વભૂતાનિ પશ્યતઃ

મુહ્યન્તિ માર્ગે દેવાશ્ચ હ્યપદસ્ય પદૈષિણઃ ।
ન તત્પરસ્ય સંદધ્યાત્પ્રતિકૂલં યદાત્મનઃ

એષ સાંગ્રાહિકો ધર્મઃકામાદન્યઃ પ્રવર્તતે ।
પ્રખ્યાપને ચ દાને ચ સુખદુઃખે પ્રિયાપ્રિયે

આત્મૌવમ્યેન પુરુષઃ પ્રમાણમધિગચ્છતિ ।
ઋષયો બ્રાહ્મણા દેવાઃ પ્રશંસન્તિ વિશેષતઃ

અહિંસાલક્ષણં ધર્મં વેદપ્રામાણ્યદર્ણનાત્ ।
કર્મણા ન નરઃ કુર્વન્ હિંસાં જાતુ વિચક્ષણઃ,

વાચા ચ મનસા ચૈવ તતો દુઃખાત્પ્રમુચ્યતે ।
ચતુર્વિધેયં નિર્દિષ્ટા હ્યહિંસા બ્રહ્મવાદિભિઃ

એકૈકતો ઽપિ વિભ્રષ્ટા ન ભવેન્નાત્ર સંશયઃ ।
યથા સર્વશ્ચતુષ્પાદ્વૈ ત્રિભિઃ પાદૈર્ન તિષ્ઠતિ

તથૈવેયં વિશેષેણ કારણૈઃ પ્રોચ્યતે ત્રિભિઃ ।
યથા નાગપદે ઽન્યાનિ પદાનિ પદગામિનામ્

સર્વાણ્યેવાપિધીયન્તે પદજાતાનિ કૈઞ્જરે ।
એવં લોકેષ્વહિંસા તુ નિર્દિષ્ટાધર્મતઃ પુરા

ન હ્યતસ્સદૃશં કિઞ્ચિદિહલોકે પરત્ર ચ ।
યત્સર્વેષ્વિહ ભૂતેષુ દયાહિંસાત્મિકા તુ યા

ન ભયં વિદ્યતે જાતુ નરસ્યેહ દયાવતઃ ।
દયાવતામિમે લોકાઃ પરત્રાપિ તપસ્વિનામ્

અભયં સર્વભૂતેભ્યો યો દદાતિ દયાપરઃ ।
અભયં સર્વભૂતાનિ દદતીતિ જગૌ શ્રુતિઃ

ક્ષતં ચ પતિતં ચૈવ સ્ખલિતં ક્લિન્નમાહતમ્ ।
સર્વભૂતાનિ રક્ષન્તિ સમેષુ વિષમેષુ ચ

નૈનં વ્યાલમૃગા ઘ્નન્તિ ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ ।
મુચ્યતે ભયકાલેષુ મોક્ષયેદ્યો ભયે પરાન્

પ્રાણદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
ન હ્યાત્મનઃ પ્રિયકરં કિં ચિદસ્તીહ નિશ્ચિતમ્

અનિષ્ટં સર્વભૂતાનાં મરણં નામ કથ્યતે ।
મૃત્યુકાલે હિ ભૂતાનાં સદ્યો જાયેત વેપથુઃ

વ્યાધિજન્મજરાદુઃખૈર્નિત્યં સંસારસાગરે ।
જન્તવઃ પરિવર્તન્તે મરણાદુદ્વિજન્તિ ચ

ગર્ભવાસેષુ પચ્યન્તે ક્ષારામ્લકટુકૈ રસૈઃ ।
મૂત્રસ્વેદપુરીષાણાં પરુષૈર્ભૃશદારુણૈઃ

જાતાશ્ચાપ્યવશાસ્તત્ર છિદ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ ।
હન્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે વિવશા ઘાતુકા નરાઃ

કુંભીપાકેચ પચ્યન્તેતાં તાં યોનિમુપાગતાઃ ।
આક્રમ્ય માર્યમાણાશ્ચ ત્રાસ્યન્ત્યન્યે પુનઃ પુનઃ

નાત્મનો ઽસ્તિ પ્રિયતમઃ પૃથિવીમનુસૃત્ય હ ।
તસ્માત્રાણેષુ સર્વેષુ દયાવાનાત્મવાન્ ભવેત્

યેન યેન શરીરણ યદ્યત્કર્મકરોતિ યઃ ।
તેન તેન શરીરણ તત્તત્ફલમુપાશ્નુતે

અહિંસા પરમો ધર્મસ્તથાહિંસા પરો દમઃ ।
અહિંસા પરમં દાનમહિંસા પરમં તપઃ

અહિંસા પરમો યજ્ઞસ્તથાહિંસા પરં ફલમ્ ।
અહિંસા પરમં મિત્રમહિંસા પરમં સુખમ્

સર્વયજ્ઞેષુ વા દાનં સર્વતીર્થેષુ વા પ્લુતમ્ ।
સર્વદાનફલં વાપિ નૈતત્તુલ્યમહિંસયા

અહિંસ્રસ્ય તપો ઽક્ષય્યમહિંસ્રો જયતે સદા ।
અહિંસ્રસ્સર્વભૂતાનાં યથા માતા યથા પિતા

તસ્માદહિંસ્રસ્સતતમુપવાસ વ્રતં ચરેત્ ।
ફલમઙ્ગિરસાપ્રોક્તમુપવાસસ્ય વિસ્તરાત્

ત્રિરાત્રં પઞ્ચરાત્રં વા સપ્તરાત્રમથાપિ વા ।
ધાન્યાન્યપિ ન હિંસેત યસ્સ ભૂયાદહિંસકઃ

નાશ્નાતિ યાવતો જીવસ્તાવત્પુણ્યેન યજ્યતે ।
આહારસ્ય વિયોગેન શરીરં પરિતપ્યતે

તપ્યમાને શરીરે તુ શરીરે ચેન્દ્રિયાણિ તુ ।
તિષ્ઠન્તિ સ્વવશે તસ્ય નૃપાણામિવ કિઙ્કરાઃ

નિરુણદ્ધીન્દ્રિયાણ્યેવ સ સુખી સ વિચક્ષણઃ ।
ઇન્દ્રિયાણાં નિરોધેન દાનેન ચ દમેન ચ

નરસ્સર્વમવાપ્નોતિ મનસા યદ્યદિચ્છતિ ।
એવં મૂલમહિંસાયા ઉપવાસઃ પ્રકીર્તિતઃ

કામાન્યાન્યાન્નરો ભક્ત્યા મનસેચ્છતિ માધવાત્ ।
વ્રતોપવાસનાત્પ્રીતસ્તાન્ પ્રયચ્છત્યસૌ હરિઃ

માસે માસે તથૈકસ્મિન્નેકસ્મિન્નિયતં ચરેત્

ઉપવાસવ્રતમિદં તસ્યાનન્તં ફલં ભવેત્ ।
એકાદશ્યાં નિરાહારસ્સંપૂજ્ય હરિમવ્યયમ્

તત્પાદસલિલં તદ્વત્તુલસીં ચ તદર્પિતામા ।
પીત્વા ચ ભક્ષયિત્વા ચ ઉપવાસવ્રતં ચરેત્

ઉપવાસદિને યસ્તુ તીર્ધં શ્રીતુલસીયુતમ્ ।
ન પ્રાશ્નીયાદ્વિમૂઢાત્મા રૌરવં નરકં વ્રજેત્

ન હિ દેવગૃહં ગત્વા વિવદેત નરઃ ક્વચિત્ ।
ન તત્ સ્થાનં વિવાદસ્ય તસ્માત્તં દૂરત સ્ત્યજેત્

મનો ઽનવસ્થિતં યસ્ય સ નાલં પૂજિતં હરિમ્ ।
યસ્યૈવ નિર્મલં ચિત્તં સોર્ઽહસ્સર્વેષુ કર્મસુ

રાગાદ્યપેતં હૃદયં વાગદુષ્ટાનૃતાદિના ।
હિંસાદિરહિતઃ કાયઃ કેશવારાધને ત્રયમ્

રાગાદિદૂષિતે ચિત્તં નાસ્પદં કુરુતે હરિઃ ।
ન બધ્નાતિ પદં હંસઃ કદાચિત્કર્દમાંભસિ

ન યોગ્યા માધવં સ્તોતું વાગ્દુષ્ટા ચાનૃતાદિના ।
તમસો નાશનાયાલં મેઘચ્છન્નોન ચન્દ્રયાઃ

હિંસાદિદૂષિતઃ કાયઃ પ્રભવેન્નાર્ચને હરેઃ ।
જનચિત્તપ્રસાદાય યથા કાશસ્તમોવૃતઃ

મનોદોષવિહીનાનાં ન દોષસ્સ્યાત્કથં ચ ન ।
અન્યથાલિઙ્ગ્યતે કાન્તા સ્નેહેન દુહિતાન્યથા

યતેશ્ચ કામુકાનાં ચ યોષિદ્રૂબે ઽન્યથા મતિઃ ।
અશિક્ષયૈવ મનસઃ પ્રાયો લોકશ્ચ વઞ્ચ્યતે

લાલેત્યુદ્વિજતે લોકો વક્ત્રાસવ ઇતિ સ્પૃહા ।
વિશુદ્ધૈઃ કરણૈસ્તસ્માદ્વ્રજેદ્દેવગૃહં નરઃ

વિવાદઃ ક્રોધજો યસ્માત્તસ્માત્તં પરિવર્જયેત્ ।
ક્રુદ્ધઃ પાપં ન કુર્યાત્કઃ ક્રુદ્ધો હન્યાદ્ગુરૂનપિ

ક્રુદ્ધઃ પરુષયા વાચા નરસ્સાધૂનધિક્ષિપેત્ ।
સાધુસજ્જનસન્તાપઃ સાધૂનાં ચ વિમાનના

દહત્યાસપ્તમં તસ્ય કુલં નાત્ર વિચારણા ।
વાચ્યાવાચ્યં પ્રકુપિતો ન વિચાનાતિ કર્હિ ચિત્

નાકાર્યમસ્તે ક્રુદ્ધસ્ય નાવાચ્યં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
યસ્સમુત્પતિતં ક્રોધં ક્ષમયા તુ નિરસ્યતિ

યથોરગસ્ત્વચં જીર્ણાં સ વૈ પુરુષ ઉચ્યતે ।
તે માન્યાઃપુરુષશ્રેષ્ઠાઃ ક્ષમયા ક્રોધમુદ્ધિતમ્

નિર્વાપયન્તે યે નિત્યં દીપ્તમગ્નિમિવાંભસા ।
પરાપવાદં ન બ્રૂયાન્નાપ્રિયં ચ કદા ચન

ન મન્યુઃ કશ્ચિદુત્પાદ્યો મહતાં દેવસન્નિધૌ ।
સ્વયં દત્તાવધાનસ્તુ દેવકાર્યે વિશેષતઃ

મન્યેત ભગવત્સર્ગે સ્વાત્માનં ચાપ્યકિઞ્ચનમ્ ।
સ એવ ભગવાન્ દેવસ્સર્વજ્ઞઃ સર્વશક્તિયુક્

સર્વેશસ્સર્વવિત્સર્વોનિગ્રહાનુગ્રહે રતઃ ।
તસ્માન્નાન્યસ્ય જાત્વસ્તિ શક્તિઃ ક્રોધપ્રસાદયોઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય ભૂયો ઽપિ સર્વેષ્વપિ ચ જન્તુષુ ।
ભગવત્સન્નિધૌ સ્થિત્વા આનૃશંસ્યં પ્રયોજયેત્

યદ્યદ્ભાવિ ભવદ્ભૂતં વિદ્યાત્તત્તસ્ય ચેષ્ઠિતમ્ ।
યદ્યહઙ્કારમાશ્રિત્ય સ્વાતન્ત્ષમદમોહિતઃ

નિગ્રહે ઽનુગ્રહે વાપિ શક્તિં સ્વસ્યાવબોધયેત્ ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં ન દૈવં તસ્ય મૃષ્યતિ

તથા સ્ત્રીણાં વિશેષણ ત્યાજ્યા સ્યાદતિસંગતિઃ ।
દેવતામન્દિરં પ્રાપ્ય કાલેષ્વન્યેષુ વા તથા

આયુર્યશસ્તપોહાનિઃ પુંસાં સ્ત્રીષ્વતિસંગિનામ્ ।
પુરુષેષ્વતિસક્તાનાં તુલ્યા સા યોષિતામપિ

કુલીના રૂપવત્યશ્ચ નાથવત્યશ્ચ યોષિતઃ ।
મર્યાદાસુ સ તિષ્ઠન્તિ સ દોષઃ સ્ત્રીષુ ગર્હિતઃ

ન સ્ત્રીભ્યઃ પરમન્યદ્વૈ પાપીયસ્તરમસ્તિ વૈ ।
સ્ત્રિયો હિ મૂલં દોષાણાં સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ

સમાજ્ઞાતાનૃદ્ધિમતઃ પ્રતિરૂપાન્ વ શેસ્થિતાન્ ।
પતીનન્તરમાસાદ્ય નાલં નાર્યઃ પરીક્ષિતુમ્

અસદ્ધર્મસ્ત્વયં સ્ત્રીણાં પ્રાયેણ હિ ભવેદ્ભુવિ ।
પાપીયસો નરાન્ યદ્વૈ ત્યક્તલજ્જા ભજન્તિતાઃ

સ્ત્રીયં હિ યઃ પ્રાર્થયતે સન્નિકર્ષં ચ ગચ્છતિર્ ।
ઇષચ્ચ કુરુતે સેવાં તમેવેચ્છન્તિ યોષિતઃ

અનર્થિત્વાન્મનુષ્યાણાં ભયાત્પરિજનસ્ય ચ ।
મર્યાદાયામમર્યાદાઃ સ્ત્રીયસ્તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ

નાસાં કશ્ચિદગમ્યો ઽસ્તિનાસાં વયસિ સંસ્થિતિઃ ।
રૂપવન્તં વિરૂપં વા પુમાનિત્યેવ ભુઞ્જતે

ન ભયાન્નાપ્યનુક્રોશ્નાન્નાર્ઽથહેતોઃ કથં ચ ન ।
ન જ્ઞાતિકુલસંબન્ધાત્ ત્સ્રિયસ્તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ

યૌવને વર્તમાનાનાં મૃષ્ટાભરણવાસસામ્ ।
નારીણાં સ્વૈરવૃત્તીનાં સ્પૃહયન્તિ કુલસ્ત્રીયઃ

યાશ્ચ શસ્વદ્બહુમતા રક્ષ્યન્તે દયિતાઃસ્ત્રીયઃ ।
અપિ તાઃ સંપ્રસજ્જન્તે કુબ્જાન્ધજૂવામનૈઃ

પઙ્ગુષ્વન્યેષુ કુષ્ઠેષુ યે ચાન્યે કુત્સિતા નરાઃ ।
સ્ત્રીણામગમ્યો લોકે ઽસ્મિન્નાસ્તિ કશ્છિદિહોદ્યતે

યદિ પુંસાં ગતિસ્તત્ર કથં ચિન્નોપપદ્યતે ।
અપ્યન્યોન્યં પ્રવર્તન્તેન હિ તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ

દુષ્ઠાચારાઃ પાપરતા અસત્યા માયયા વૃતાઃ ।
અદૃષ્ટબુદ્ધિબહુલાઃ પ્રાયેણેત્યવધાર્યતે

અલાભાત્પુરુષાણાં હિ ભયાત્પરિજનસ્ય ચ ।
વધબન્ધભયાચ્ચાપિ સ્વયં ગુપ્તા ભવન્તિ તાઃ

ચલસ્વભાવા દુસ્સેવ્યા દુર્ગ્રાહ્યા ભાવતસ્તથા ।
પ્રાજસ્ય પુરુષસ્યેવ યથા ભાવાસ્ તથા સ્ત્રીયઃ

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ ।
નાન્તકસ્સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચનાઃ

રહસ્યમિદમન્યચ્ચ વિજ્ઞેયં સર્વયોષિતામ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવ પુરુષં હ્યન્યં યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ

કામાનામપિ દાતારં કર્તારં માનસાન્ત્વયોઃ ।
રક્ષિતારં ન મૃષ્યન્તિ સ્વભર્તારમસત્ સ્ત્રિયઃ

ન કામભોગાન્ વિપુલાન્ નાલઙ્કારાર્થ સંચયાન્ ।
તથૈવ બહુમન્યન્તે યથા રત્યામનુગ્રહમ્

અન્તકઃ શમનો મૃત્યુઃ પાતાલં બડબામુખમ્ ।
ક્ષુરધારા વિષઃ સર્પો વહ્નિરિત્યેકતઃ સ્ત્રિયઃ

એતા હિ સ્વીયમાયાભિર્વઞ્ચયન્તીહ માનવાન્ ।
ન ચાસાં મુચ્યતે કશ્ચિત્પુરુષો હસ્તમાગતઃ

ગાવો નવતૃણાનીવ ગૃહ્ણન્ત્યેતા નવં નવમ્ ।
શંબરસ્ય ચ યા માયા યા માયા નમુચેરપિ

બલેઃ કુંભીનસેશ્ચૈવ તાસ્સર્વાયોષિતો વિદુઃ ।
હસન્તં પ્રહસન્ત્યેતા રુદન્તં પ્રરુદન્તિ ચ

અપ્રિયં પ્રિયવાક્યૈશ્ચ ગૃહ્ણતે કાલયોગતઃ ।
યદિ જિહ્મા સહસ્રં સ્યાજ્જીવેચ્ચ શરદાં શતમ્

અનન્યકર્મા સ્ત્રીદોષાનનુક્ત્વા નિધનં વ્રજેત્ ।
ઉશના વેદ યચ્છાસ્ત્રં યચ્ચ વેદ બૃહસ્પતિઃ

સ્ત્રીબુદ્ધ્યા ન વિશિષ્યેત સુરક્ષ્યા ન ભવન્તિતાઃ ।
અનૃતં સત્યમિત્યાહુસ્સત્યં ચાપિ તથાનૃતમ્

ઇતિ યાસ્તાઃ કથં રક્ષ્યાઃ પુરુષૈર્દુર્ભરાઃ સ્ત્રિયઃ ।
સંપૂજ્યમાનાઃ પુરુષૈર્વિકુર્વન્તિ મનો નૃષુ

અપાસ્તાશ્ચ તથા સદ્યો વિકુર્વન્તિ મનઃ સ્ત્રિયઃ ।
ન ચ સ્ત્રીણાં ક્રિયાઃ કાશ્ચિદિતિ ધર્મો વ્યવસ્થિતઃ

નિરિન્દ્રિયા હ્યશાસ્ત્રાશ્ચ સ્ત્રીયો ઽનૃતમિતિ શ્રુતિઃ ।
શય્યાસનમલઙ્કારમન્ન પાનમનાર્યતામ્

દુર્વાગર્ભવં રતિં ચૈવ દદૌ સ્ત્રીભ્યઃ પ્રજાપતિઃ ।
ન તાસાં રક્ષણં શક્યં કર્તું પુંસાં કથં ચન

અપિ વિશ્વકૃતા ચૈવ કુતસ્તુ પુરુષૈરિહ ।
વાચા ચ વધબન્ધૈર્વા ક્લેશૈર્વા વિવિધૈસ્તથા

ન શક્યા રક્ષિતાં નાર્યસ્તા હિ નિત્યમસંયતાઃ ।
અવિદ્વાંસમલંલોકે વિદ્વાંસમપિ વા પુનઃ

પ્રમદાહ્યુત્પથં નેતું કામક્રોધવશાનુગમ્ ।
નાતઃ પરં હિ નારીણાં વિદ્યતે ચ કદા ચન

યથા પુરુષ સંસર્ગઃ પરમેતત્ફલં વિદુઃ ।
આત્મચ્છન્દેન વર્તન્તે નાર્યો મન્મથચોદિતાઃ

ન ચ દહ્યન્તિ ગચ્છન્ત્યઃ સુતપ્તૈરપિ પાંસુભિઃ ।
નાનિલો ઽગ્નિર્ન વરુણો ન ચાન્યે ત્રિદશાન્તથા

પ્રિયાઃ સ્ત્રીણાં યથા કામો રતિશીલા હિ યોષિતઃ ।
સહસ્રેકિલ નારીણાં પ્રાપ્યેતૈકા કદા ચન

તથા શતસહસ્રેષુ યદિ કાચિત્પતિવ્રતા ।
નૈતા જાનન્તિ પિતરં ન કુલં ન ચ માતરમ્

ન ભ્રાતૄન્ન ચ ભર્તારં ન ચ પુત્રાન્ ન દેવરાન્ ।
લીલાયન્ત્યઃ કુલં ઘ્નન્તિ કૂલાનીવ સરિદ્વરાઃ

સ્ત્રીષ્વાયાસસમેતસ્ય યે પુંસશ્શક્રબિન્દવઃ ।
ન તે સુખાય મન્તવ્યાઃ સ્વેદજા ઇવ બિન્દવઃ

કૃમિભિસ્તુદ્યમાનસ્ય કુષ્ઠિનઃ પામનસ્ય વા ।
કણ્ડૂયનાગ્નિતાપાભ્યાં યત્સુખં સ્ત્રીષુ તદ્વિદુઃ

યાદૃશં વિદ્યતે સૌખ્યં કણ્ડૂપૂયવિનિર્ગમે ।
તાદૃશં સ્ત્રીષુ વિજ્ઞેયં નાધિકં તાસુ વિદ્યતે

ગ્રન્થેસ્તુ વેદના યદ્વત્ સ્ફુટિતસ્ય નિવર્તને ।
તદ્વત્ સ્ત્રીષ્વપિ વિજ્ઞેયં ન સૌખ્યં પરમાર્થતઃ

વર્ચોમૂત્રવિસર્ગાત્તુ સુખં ભવતિ યાદૃશમ્ ।
તાદૃશં સ્ત્રીષુ વિજ્ઞેયં નાધિકં તાસુ વિદ્યતે

ન ચાણુમાત્રમપ્યેવે સુખમસ્તિ વિચારતઃ ।
તથા દેવોત્સવાદીનાં સેવા તાસાં નિષિધ્યતે

ન હિ સ્વતન્ત્રતો યોષિજ્જાતુ ગચ્છેત્ સ્થલાન્તરમ્ ।
ન હિ નિર્મિમતે વૃદ્ધા લીલયા દેવમન્દિરાન્

કામુકાનાં વિલાસાર્થં તસ્માદ્યુક્તતરો ભવેત્ ।
અનુગચ્છેત્પિતા ભ્રાતા ભર્તા પુત્રો ઽથ વા યદિ

તદા દેવગૃહં યાયાન્નાન્યથા જાતુ કામિની ।
ધ્યાયતો વિષયાન્ પુંસસ્સંગસ્તેષૂપજાયતે

સંગાત્સંજાયતે કામઃ કામાત્ક્રોધો ઽભિજાયતે ।
ક્રોધાદ્ભવતિ સમ્મોહસ્સમ્મોહાત્સ્મૃતિવિભ્રમઃ

સ્મૃતિભ્રંશાદ્બુદ્ધિનાશો બુદ્ધિનાશાત્પ્રણશ્યતિ ।
બલવાનિન્દ્રિયગ્રામો વિદ્વાંસમપિકર્ષતિ

તસ્માત્ સ્ત્રીયા ભવેદ્વિદ્વાન્નાતિસક્તઃ કથં ચન ।
તસ્માત્ સ્ત્રીષુ ન કર્તવ્યઃ પ્રસંગો દેવતાકૃહે

તથૈવ પરદારેભ્યો મનઃ પ્રહિણુયાન્ન ચ ।
પરદારા ન ગન્તવ્યા નરૈરૃદ્ધિમભીપ્સુભિઃ

ન હીદૃશમનાયુષ્યં લોકે કિં ચન વિદ્યતે ।
યાદૃશં પુરુષસ્યેહ પરદારનિષેવનમ્

તાદૃશં વિદ્યતે કિઞ્ચિ દનાયુષ્યં નૃણામિહ ।
યાવન્તો રોમકૂપાઃ સ્યુઃ સ્ત્રીણાં ગાત્રેષુ નિર્મિતાઃ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ નરકં પર્યુપાસતે ।
અતિસંગં ત્યજેત્તસ્માદ્યોષિતાં દેવમન્દિરે

યૈરસભ્યઃ પદૈરર્થઃ પદેનૈકેન વા તથા ।
ગમ્યતે કથનં તાદૃગશ્લીલં પરિવર્જયેત્

અશ્લીલકથનાચ્ચૈવ ભવેદુદ્વેજનં નૃણામ્ ।
ભક્તાનાં ભગવદ્ગેહે ભવેચ્ચિત્તમથાવિલમ્

નિવર્તેત મનસ્તત્ર નિવિષ્ટં પરમાત્મનિ ।
તસ્માદશ્લીલમાભાષ્ટ નરઃ પાપપરો ભવેત્

સ તુ ચણ્ડાલતાં પ્રાપ્ય જાયતે જન્મનાં શતમ્ ।
અર્તોન પ્રવિશેદ્ગેહં દેવસ્ય પરમાત્મનઃ

વાયુભૂતે શરીરે ઽસ્મિન્ વાયુસંચારકર્મણિ ।
મલવાયુવિસર્ગસ્તુ દેવગેહે વિશેષતઃ

પાતયેત્પુરુષં સત્યમપિ વેદાન્તપારગમ્ ।
તસ્માદપાનગન્ધસ્ય વિસર્ગં નૈવ ચાચરેત્

અથ વાયુનિરોધેતુ વ્યાધિકોપો ભવિષ્યતિ ।
તસ્માદ્વાયુવિસર્ગં તુ કુર્યાદેવાવિચારયન્

ઇતિ દેવગૃહં ગન્તું વ્યાધિતો નૈવ ચાર્હતિ ।
તથા કુષ્ઠી વિશેષેણ પાપરોગાર્દિતાસ્સમે

ઉદ્વીક્ષિતું ચ દેવેશં મન્દિરે મધુસૂદનમ્ ।
અર્ચિતું સેવિતું ચાપિ દાતું દ્રવ્યચયં તથા

નાર્હન્તિયસ્માત્તત્સક્તં પાપં સાંક્રામિકં ભવેત્ ।
યદ્યન્યથા ભવેત્સદ્યસ્સ પાપી સંપ્રજાયતે

જન્માનિ નવ પઞ્ચાપિ જાયતે મલભુક્ કૃમિઃ ।
યદા વિશેદ્ગૃહં વિષ્ણોસ્સેવાર્ધં મધુવિદ્વિષઃ

કૃત્વોપવીતવત્સમ્યગુત્તરીયં મનોહરમ્ ।
સેવેત દેવદેવશમુપવીતઃ સદા શુચિઃ

કઞ્ચુકેનાવૃતાઙ્ગસ્તુ ન ગચ્છેદ્ધરિમન્દિરમ્ ।
નૈવાભિવાદનં કુર્યાન્નાભિવાદ્યઃ સ ઉચ્ચતે

ઉષ્ણીષી ન ચ સેવેત નૈવ પાણૌ ધૃતાયુધઃ ।
વસ્ત્રેણાચ્છાદ્ય દેહન્તુકમ્બલેનેતરેણ વા

યોગચ્છેદ્વૈષ્ણવં ધામ યો વાપિ પ્રણમેદ્ધરિમ્ ।
શ્વિત્રી સંજાયતે મૂઢો નવજન્માનિ પઞ્ચ ચ

ક્ષૌમાદિભિર્વા સંવીતો યો નરઃપ્રણમેદ્ધરિમ્ ।
ચણ્ડાલયોનિતાં યાતિ નવ જન્માનિ પઞ્ચ ચ

ન જાતુ ત્વમિતબ્રૂયાદાપન્નોપિ મહત્તરમ્ ।
ત્વઙ્કારો વા વધો વેતિ વિદ્વત્સુ ન નિશિષ્યતે

પરનિન્દા પરસ્યૈવ પુંસો નિન્દા ભવિષ્યતિ ।
પરનિન્દા ચ શાસ્ત્રસ્ય પરસ્ય તુ વિનિન્દનમ્

પરનિન્દા ભવેત્ક્રોધાત્ક્રોધાત્સદ્યો વિનશ્યતિ ।
નિન્દયા વૈ પરેષાં તુ નિન્દિતાસ્તે પુનસ્સ્મૃતાઃ

તસ્માન્નિદાં પરેષાં તુદેવાગ્રે પરિવર્જયેત્ ।
તથા પરસ્તુતિં ચૈવ વિધિના સંત્યજેન્નરઃ

પરઃ પરાત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ પ્રોચ્યતે તુ યઃ ।
તદગ્રે ઽન્યસ્ય દેવસ્ય ન સ્તુતિં સ્તાવયેન્નરઃ

યસ્તુ સર્વેશ્વરાદન્યમધિકં તસ્ય ચાગ્રતઃ ।
પૂજયેદ્યદિ મન્યેત પૂજાર્હં વાસ નશ્યતિ

સર્વં જગચ્ચ તસ્યૈવ સ્વરૂપં પરમાત્મનઃ ।
તથાપિ તત્તદ્રૂષેણ તારતમ્યજુષા પુનઃ

પૂજ્યતે ભગવાન્ ભક્તૈસ્તત્ર શાસ્ત્રોદિતા ગતિઃ ।
તસ્માદ્દેવેશ્વરાદન્યદ્યત્કિઞ્ચિત્થ્સાણુ જઙ્ગમમ્

પૂજાર્હં વિદ્યતે વસ્તુ તદ્ધામનિ વિશેષતઃ ।
તસ્માત્પૂજાં સ્તુતિં ચાન્યામિતરેષામસંશયમ્

ત્યજેદ્દેવગૃહે યસ્તુ સુખં મન્યેત જીવિતુમ્ ।
શક્તૌ સત્યાં વિશેષેણ યસ્તુલોભાદિના નરઃ

ગૌણૈરર્ચયતે વિષ્ણમુપચારૈરુદીરિતૈઃ ।
ન તસ્ય વિદ્યતે પુણ્યં સ તૂચ્છાસ્ત્રં વ્રવર્તતે

યાવતા કીર્ત્યતેશાસ્ત્રે ફલમાઢ્યદરિદ્રયોઃ ।
તત્તચ્છક્ત્યર્પિતૈરેવ યથાર્હં ચ ધનાદિકૈઃ

યથા તુષ્યતિદેવેશો મુક્તાહારેણ ભૂભુજામ્ ।
તથૈવ તુલસીદામ્ના દુર્વિધસ્યાપિ તુષ્યતિ

તસ્માત્કુર્વીત યત્નેન શક્તિલોભં ન જાતુ ચિત્ ।
અન્યથા યદિ કુર્વાણઃ ફલં નૈવ પ્રપદ્યતે

પ્રેત્ય માર્જારતાં પ્રાપ્ય જાયતે જન્મપઞ્ચકમ્ ।
વિષં પ્રાશ્નાતિ સમ્મૂઢો યસ્સ્વસ્મૈ પચતે નરઃ

યો ઽદ્યાદન્નં કણં વાપિ યદ્વિષ્ણોરનિવેદિતમ્ ।
સ ભવેદ્બ્રહ્મહાભૂયઃ સ ભુઙ્ક્તેપૂયશોણિતમ્

યત્પિબેચ્ચ યદશ્નીયાત્ યચ્ચજિઘ્રેચ્ચ ધારયેત્ ।
અનુલિંપેચ્ચ યત્તત્તન્નિવેદ્યાગ્રે મધુદ્વિષે

તન્નિવેદિતશેષં તુ ભુઞ્જીયાદ્વોપયોજયેત્ ।
વિષ્ણોર્નિવેદિતં યસ્તુ ન ભુઙ્ક્તે મનુજાધમઃ

કલ્પકોટિશતેનાપિ નિષ્કૃતિર્નાસ્ય વિદ્યતે ।
નિવેદિતં તુ યદ્વિષ્ણોર્ભક્તેભ્યસ્તસ્ય દાપનાત્

પ્રીયત્ ભગવાન્ દેવસ્તત્પરસ્તુ ભવેન્નરઃ ।
નિવેદિતં યદિ બ્રૂયાદુચ્છિષ્ટમિતિ મન્દધીઃ

સ તુ દુર્ગતિમાસાદ્ય વિન્દતે યમયાતનાઃ ।
વિભૂતિં સમુપાશ્રિત્ય યસ્યાનન્તસ્ય શાશ્વતમ્

સમૃદ્ધા ધરણી સેયં સશૈલવનકાનના ।
યા ચ ભૂયાંસિ લોકે ઽસ્મિન્નુત્પાદયતિ સન્તતમ્

ઓષધીર્નિખિલા સ્તદ્વત્પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
તસ્યાનૃણ્યસ્યહેતોર્વૈય તેત વિધિના નરઃ

યસ્તુ નાર્ઽપયતે વિષ્ણોસ્તત્તત્કાલોદ્ભવાનિ તુ ।
સસ્યાનિ ચૌષધીસ્તદ્વત્ફલાનિ કુસુમાનિ ચ

સંભૃતાનિ યથાશક્તિ સભવેદ્બ્રહ્મહ્ નરઃ ।
નવાનિ કાલે જાતાનિ સસ્યાદીનિ વિશેષતઃ

ધ્યાયન્તિ દેવદેવેશમભિગન્તું યતન્તિ ચ ।
કદર્થયન્તોયે મૂઢાસ્તેષામભ્યર્થનં પરમ્

ઔદાસીન્યેન તિષ્ઠન્તિ સ્વયં વાપ્યુપયુઞ્જતે ।
તેયાન્તિનરકાન્ ઘોરાન્ કૃતઘ્ના યાન્તિયાન્ બહૂન્

શપન્ત્યૌષધયસ્સર્વાસ્તસ્માદ્ભક્ત્યા વિશેષતઃ ।
નવં સસ્યં ફલં પુષ્પં દધિક્ષીરં ઘૃતં મધુ

યદર્હમર્પણે સર્વમગ્રે તસ્મૈ સમર્પયેત્ ।
લોભાન્મોહાદથાજ્ઞાનાદ્ય ઉચ્છિષ્ટં નિવેદયેત્

દેવેશાય વિશેષેણ સ ભવેત્પાતકી નરઃ ।
ઉચ્છિષ્ટ મન્યદેવસ્ય યો દેવાય નિવેદયેત્

સો ઽપિ ચણ્ડાલતાં પ્રાપ્ય નશ્યેદેવ ન સંશયઃ ।
નિવેદિતં તુ દેવસ્ય ય ઉચ્છિષ્ટેન યોજયેત્

દેવાનામિત રેષાં વા મનુષ્યાણામથાપિ વા ।
સ પાપી જન્મસાહસ્રં શ્વાનયોનિષુ જાયતે

ન હિ દેવગૃહં ગત્વા પૃષ્ટી કૃત્યાસનં ચરેત્ ।
દેવાભિમુખ એવ સ્યાદ્ભક્તસ્સર્વાત્મનાનરઃ

ન પૃષ્ઠં દર્શયેજ્જાતુ દેવાગ્રે હિતચિન્તકઃ ।
પાર્શ્વતસ્તુ ચરન્નેવ નિવર્તેતાલયં પ્રતિ

નૈવાન્યં પ્રણમેજ્જાતુ પ્રવિશ્ય હરિમન્દિરમ્ ।
સ હિ સર્વેશ્વર શ્શેષી યસ્તત્રાસ્તે રમાધવઃ

પૂજાર્હશ્ચ પ્રણામાર્હઃ પૂજાર્હસ્તત્ર નેતરઃ ।
યસ્તથા પ્રણમેન્મૂઢસ્સ યાતિ નરકાયુતમ્

ચણ્ડાલયોનિમાસાદ્ય ભજતે યાતના મુહુઃ ।
યસ્તુ દેવગૃહં પ્રાપ્તાન્ વૈષ્ણવાન્ ભગવત્પ્રિયાન્

આચાર્યમૃત્વિજશ્ચાથ પૂજકાન્ પરિચારકાન્ ।
નાર્ઽચયેન્મૌનમાસ્થાય સ વિનશ્યતિ સાન્વયઃ

યદિષ્ટં યાજકેભ્યસ્સ્યાત્પૂરણાયેવ તસ્યતુ ।
ભક્તાઃ પરિચરેયુશ્ચ વિશેષાદ્ગ્રામવાસિનઃ

અન્યથા ચેન્મદોષસ્સર્વેષાં ચ વિપચદ્ભવેત્ ।
અત્માનં યો વિશેષેણસ્તૌત્યહઙ્કાર ભાવિદઃ

અનાદૃત્ય ગુરૂન્ દૈવમનિબદ્ધં ચ સંપદેત્ ।
અવલીપ્તોન જાનાતિ દોષમાત્મનિ સંગતમ્

કુલવિદ્યાતપસ્સમ્પત્પ્રમુખૈર્ગર્વિતે નરઃ ।
ન સુખં ન ચ સૌભાગ્યં યેનાત્માન્તૂયતે સ્વયમ્

તસ્માદાત્મસ્તુતિં કૃત્વા નરઃ પતતિ નિશ્ચયમ્ ।
તતો જન્મશતં પ્રાપ્ય મૃગયોનૌ વિશેષતઃ

જાયતે મ્રિયતે ઽભીક્ષ્ણં તસ્ય પાપં મહદ્ભવેત્ ।
યસ્દેવગૃહં ગત્વા વાઞ્છત્યપચિતિં જનઃ

સ તુ તિત્ તિરિતાં યાતિ નવજન્માનિ પઞ્ચ ચ ।
દેવેશસ્યતુ સેવાર્થં વર્ણાનામાનુપૂર્વ્યશઃ

અધિકારઃ સમાખ્યાતસ્તત્ક્રમં ન વિમાનયેત્ ।
વિશન્તિ ગર્ભગેહેતુ યે વૈખાનસસૂત્રિણઃ

ગર્ભાગારે પ્રવેષ્ટવ્યો ન હ્યવૈખાનસઃ ક્વચિત્ ।
અન્તરાલે તથા યેષાં સ્થાનં તત્તુ પ્રવક્ષ્યતે

અન્યે દ્વિજાશ્ચ તિષ્ઠન્તિ યથા સ્યાદાશ્રમક્રમઃ ।
તે દ્વિજાસ્તત્ સ્ત્રીયશ્ચાપિ સેવન્તે તત્ર સંગતાઃ

ક્ષત્રજાતા વિશેષણ સ્થિત્વા ચૈવાર્ઽધમણ્ડપે ।
દેવેશમભિસેવન્તે તદીયા યાશ્ચ યોષિતઃ

સંગતાશ્શૂદ્રજાતાશ્ચ પ્રતિલોમભવાશ્ચયે ।
મહામણ્ડપમાસ્થાય સેવન્તે પુરુષોત્તમમ્

અનુલોમભુવશ્ચૈવયે ચાન્યે મ્લેચ્છજાતયઃ ।
ગોપુરાદ્બાહ્યતઃ સ્થિત્વા સેવન્તે મન્દિરં હરેઃ

તારતમ્યમિદં જ્ઞાત્વા સેવેત સતતં હરિમ્ ।
દેવતાનિન્દનં કુર્યાદ્યસ્સ પાપીન મુચ્યતે

અન્યદેવસમં યસ્તુ મન્યતે પુરુષોત્તમમ્ ।
ચણ્ડાલયોનિતામેતિ નવ જન્માનિ પઞ્ચ ચ

અપહ્નુત્ય પુનર્દેવાં સ્તદ્દ્રવ્યાદિ હરેત્તુ યઃ ।
સ ભવેદ્દેવહા સત્યં જાયતે શ્વાદિયોનિષુ,

તિરસ્કૃત્ય તથા દેવાન્ ભગવચ્છાસ્ત્રમેવ ચ ।
કર્માણિ સ્વેચ્છયા કુર્યાત્સો ઽપિ સ્યાદ્દેવહા નરઃ

કથાયાં કથ્યમાનાયાં દેવસ્ય મધુવિદ્વિષઃ ।
અનાદૃત્ય ચ યે યાન્તિ તે નરાઃ પાપકારિણઃ

તોયહીને ઽતિરૌદ્રે ચ વને વૈ શૂન્યવૃક્ષતામ્ ।
જાયન્તે સપ્તજન્માનિ તતશ્ચણ્ડાલતાં યયુઃ

દેવેષુ ગોષુ વિપ્રેષુ દેવાગારેષુ ચૈવ હિ ।
વહેન્નૈવાધિપત્યં યન્નાસાવૃદ્ધિમવાપ્નુયાત્

દોષાશ્ચ બહુલા સ્તસ્મિન્નાધિપત્યે સ્મૃતા બુધૈઃ ।
કામતો ઽકામતશ્ચાપિ સર્વં તસ્ય વિચેષ્ટિતમ્

પાપાયૈવ ભવેત્તસ્માદ્ભૂતિકામસ્તુ તં ત્યજેત્ ।
સેવાર્થિનાં સકાશાત્તુ બલાત્કારેણ યઃ પ્રભુઃ

ગૃહ્ણીયાત્તુકરં સદ્યઃ પતેત્સ સહ તેન ચ ।
દેવસ્ય સન્નિધૌ ભક્તૈર્ભક્ત્યાયત્તુ સમર્પ્યતે

પત્રં ફલં વા મૂલં વા સ્વર્ણં વાસાંસિ ચેતરત્ ।
દાયાદ્યમર્ચકાનાં તુ યો મોહાદપનિહ્નુતે

સ્વયં વાપ્યુપયુઞ્જીત સ પાપી નરકં વ્રજેત્ ।
વિશ્રાણયન્તિ હરયે યદ્ભક્તા ભક્તિભાવિતાઃ

તન્નામ્ના પૂજકાનેવ જાનન્તિ ફલભાગિનઃ ।
સ્થિરજઙ્ગમયોઃ પૂજા યતસ્સમ્પાદિતા ભવેત્

તસ્માદ્ભગવતો નામ્ના દત્તં યદ્દેવમન્દિરે ।
વિહાયાભરણાદીનિ વાસાંસ્યન્યત્પરિચ્છદમ્

દેવાલઙ્કારયોગ્યાનિ મૂલ્યવન્તિ વિશેષતઃ ।
અર્ચકા એવ ગૃહ્ણીયુઃ પ્રતિબધ્નીત નેતરઃ

યસ્ત્વધીકારગર્વેણ દેવાગારમુપાશ્રિતઃ ।
અકાલે સેવિતું ચેચ્છેત્સો ઽપિ યાસ્યતિ દુર્ગતિમ્

અથ વા સેવિતું ચેચ્છેત્કારણેનાપિ કેન ચિત્ ।
ઉક્તેષ્વેવ તુ કાલેષુ સેવેત મતિમાન્નરઃ

અન્ત્યાર્ચનાવસાને યત્ કવાટો બધ્યતે તતઃ ।
પુનરુદ્ઘાટનં યાવત્પ્રત્યૂષે ચ ભવિષ્યતિ

તાવન્નૈવ હરિં સેવેદકાલસ્સ વિશેષતઃ ।
પ્રત્યૂષાદ્યન્ત્યકાલાન્તપૂજને ઽપિ તુ મન્ત્રતઃ

તત્તત્કાલે કવાટસ્ય બન્ધને વિહિતે ઽપિ ચ ।
ન તદા તાવતી હાનિરવબદ્ધે ઽપ્યમન્ત્રકમ્

અથાર્ઽચનાર્હકાલેપિ ભક્તાનાં સેવનાય તુ ।
અકાલા બહવઃ પ્રોક્તાસ્તથા યવસિકોદિતા

તસ્માદકાલસેવાં તુ વિધિના પરિવર્જયેત્ ।
વિષયાક્રાન્તચિત્તાનાં વિષ્ણ્વર્ચનમકુર્વતામ્

કર્મભૂમૌ નૃણાં જન્મ કર્માપિ વિભલં ધ્રુવમ્ ।
યો ગુરૌ માનુષં ભાવં શિલાભાવં ચ દૈવતે

મન્ત્રેષુ જીવિકાભાવં હિંસાભાવં મખેષુ ચ ।
પૂજકેષુ ચ પૂજાયાં નીરસં ભાવમેતિ સઃ

સર્વધા નિન્દિતવ્યો હિ જીવિતં તસ્ય નિષ્ફલમ્ ।
ક્ષમામન્ત્રઃ
અથ વક્ષ્યે વિશેષણ ક્ષમામન્ત્રવિધિં પરમ્

અપચારેષુ સર્વેષુ યં જપ્ત્વા મુચ્યતે નરઃ ।
અપરાધઃ કૃતો યેન જાનતા સ્વવશેન સઃ

ક્ષમામન્ત્રસહસ્રસ્ય જાપેનાપિ ન મુચ્યતે ।
ક્ષમામન્ત્રસ્ત્વશેષાઘધ્વંસનક્ષમ ઉચ્યતે

"નારાયણ નમસ્તે ઽસ્તુ નમો ભક્તપરાયણ ।
નમો નમો નમસ્તે ઽસ્તુ નમસ્તે ઽસ્તુ નમો નમઃ

અજ્ઞાનાદર્થલોભાદ્વા રાગાદ્દ્વેષાત્પ્રમાદતઃ ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

સંધ્યયોશ્ચ દિવા રાત્રૌ જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

કાયેન મનસા વાચા સર્વૈર્વાપિ સમુચ્ચિતૈઃ ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

તિષ્ઠતા પ્રજતા ચૈવ શય્યાસનગતેન ચ ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

સ્નાસ્યતા જપતા વાપિ યજતા જુહ્વતા મયા ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

ભુજતા ધ્યાયતા નૂનં વિષયાનુપસેવતા ।
અપરાધાઃ કૃતા યે તાન્ ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

મયા વા મજ્જનૈર્વાપિ મમ બન્ધુભિરેવવા ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

રાજ્ઞા વા તદમાત્યૈર્વા રાજભૃત્યૈરથાપિવા ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

આચાર્યેણાર્ઽચકેનાપિ ભક્તૈર્વાપરિચારકૈઃ ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

ગાયકૈર્નર્તકૈર્વાથ વાદિત્રાણાં ચ વાદકૈઃ ।
અપરાધઃ કૃતો યસ્તં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

પ્રણવાદિવિસર્ગાન્તં ક્રિયાસુ વિધિપૂર્વકમ્ ।
અમન્ત્રમર્ચને દોષં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

ઉદ્ધાનાચ્છયના ન્તન્તુ ક્રિયાસુ વિવિધાસુ ચ ।
શ્રદ્ધાલોપકૃતં દોષં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

કશ્શક્નોત્યર્ચિતું દેવં ત્વામનાદ્યન્તમવ્યયમ્ ।
તસ્માદજ્ઞાનચરિતં ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

પ્રાર્થયે દેવદેવં ત્વાં પ્રસીદ ભગવન્મયિ ।
પ્રસીદતુ રમ્ મહ્યં તવ વક્ષઃસ્થલાલયા

ઇશાના જગતો દેવી માતા નિત્યાનપાયિની ।
પ્રસીદન્તુ સુરાઃ સર્વે પ્રસાદાદ્યુવયોર્મયિ

સ્વસ્ત્યસ્તુ કૃપયાસ્માકં યુવયોઃ સુપ્રસન્નયોઃ ।
ઉપચારાપદેશેન કૃતાનહરહર્મયા

અપચારાનિમાન્ ત્સર્વાન્ ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ ।
ઇતિ વિજ્ઞાપયેદ્ભૂયો ભક્તિસાધ્વસભાવિતઃ

તદર્થનાત્પરં પ્રીતઃ પ્રસીદતિ ખગધ્વજઃ ।
ક્ષમામન્ત્રમિમં દેયાન્ન ચાશુશ્રૂષવે ક્વચિત્