Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 24

24.1

iti śrīvaikhānase
bhagavacchāstre bhṛsuproktāyāṃ saṃhitāyāṃ
prakīrṇādhikāre trayoviṃśo 'dhyāyaḥ.
atha caturviṃśo 'dhyāyaḥ.
utsavaḥ
ataḥparaṃ pravakṣyāmi deveśasyotsavakramam /
varṣadaṃ sarvalokasya śāntidaṃ sarvapuṣṭidam

24.2

rājñāṃ vijayadānāya śatrūṇāṃ nāśahetave /
vyādhidurbhikṣaśā ntyarthamutsavaṃ kārayedbudhaḥ

24.3

kālaśraddhānimittārthā(khyā)utsavāstrividhāssmṛtāḥ /
māsetu yasmin kasmiṃśchitpratisaṃvatsaraṃ caret

24.4

ekasmin samayecaiva sa tu kālotsavo bhavet /
iṣṭamāse dine ceṣṭe śraddhayā kriyate tu yaḥ

24.5

sa tu śraddhotsavojñeya stasmātkālotsavo guruḥ /
bhayapradanimitteṣu tathānāvṛṣṭikādiṣu

24.6

kriyate tatra śāntyarthaṃ sa nimittotsavassmṛtaḥ /
pratiṣṭhādivase tīrthaṃ prati saṃvatkaraṃ caret,

24.7

kālotsava itijñeyaśśāntyarthaṃ saprakīrtitaḥ /
rājarāṣṭrābhivṛddhyarthaṃ rājñāṃ caivābhivṛddhaye

24.8

atmanaścaiva putrāṇāṃ kuryādukteṣu maṅgalam /
rājño janmadine caiva yassa śraddhotsavo bhavet

24.9

adbhutādyudbhaveśāntissatu naimittikotsavaḥ /
grāmādau cotsavassyāccetkrameṇaivaṃ tu kārayet

24.10

sarvaduḥkhārtiśāntyarthamādau kālyutsavaṃ caret /
anveṣāṃ krūradevānāṃ śiṣṭabhūtagaṇasya ca

24.11

śāntyarthaṃ kārayetpaśchāstroktaṃ śaṅkarotsavam /
viśastrigaṇasāntyarthaṃ saumyamārgeṇa vāstuṣu

24.12

cakraseneśa saṃyuktaṃ kuryāddurgotsavaṃ punaḥ /
sarveṣāmapi devānāṃ munīnāmapi sarvaśaḥ

24.13

pitṝṇāṃ ca grahāṇāṃ ca tatpatnīnāṃ ca sarvaśaḥ /
dvijānāmapi śāntyarthaṃ lokānāmapi sarvaśaḥ

24.14

puṣṭyarthaṃ kārayetpaścāddeveśasyotsavaṃ kramāt /
anyadhā cedvināśassyātsarveṣāṃ ca na saṃśayaḥ

24.15

tasmātpariharedvidvān grāmādautaṃ viśeṣataḥ /
viṣuvāyanabhūparkṣapratiṣṭhākartṛbheṣu ca

24.16

grahaṇemāsanakṣatre viṣṇupañcadineṣu ca /
utsavasyāntadivase teṣu tīrthaṃ prakalpayet

24.17

eteṣvekaṃ parigrāhyaṃ yajamānasya cecchayā /
viṣuve cāyane caiva grahaṇe somasūryayoḥ

24.18

tattatkāle prakurvīta tīrthasnārantu nānyadhā /
anyarkṣeṣvatha pūrvāhṇemadhyāhne vā guṇānvite

24.19

ekasminneva māsetu yadi tīrthadinadvayam /
tayorantyadine tīrthamiti pūrvajadarśanam

24.20

tadeva yadi sūryasya viddhaṃ cetsaṃkramādibhiḥ /
varjanīyaṃ tathā pūrvaṃ praśastamabhidhīyate

24.21

vāradvayānuṣakte cet tithau syāttupare tathā /
adhimāsaḥ parityājyaḥ kālotsavavidhauhareḥ

24.22

arkavārarkṣa saṃyogassarvadā saṃpraśasyate /
śravaṇadvādaśīyogassarvakarmaphalapradaḥ

24.23

yogāśca supraśastāssyussiddhāmṛtavarāhvayāḥ /
tithidvayānuṣaktaṃ ce 'nnakṣatraṃ syātpare 'hani

24.24

parasmin divase syāccedyāvacca daśanāḍikāḥ /
hīnaṃ cet pūrvadivase saṃkalpyāvabhṛthaṃ caret

24.25

uttamaṃ tu trisaptāhaṃ madhyamaṃ syāccaturdaśa /
navāhaṃ vāthasaptāham adhamaṃ paricakṣate

24.26

triguṇānyutsavāhāni kṛtvādau ghoṣaṇaṃ caret /
madhyame dviguṇādau syādutsavādi dine 'dhame

24.27

athavāvabhṛthātpūrvamekaviṃśatike dine /
dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā sarvamutsavamācaret

24.28

rāhudarśanasaṃkrāntyoḥ snānaṃ śreṣṭhaṃ niśāsvapi /
kriyāṃ samāpya madhyāhne rātraucetsakalaṃ budhaḥ

24.29

tāvatkālaṃ vinodeva nītvā tattīrthamācaret /
pakṣantrayodaśāhaṃ vā dinānyekādaśa kramāt

24.30

navāhaṃ vātha saptāhaṃ pañcāhamatha vā punaḥ /
tridinaṃ dvidinaṃ caiva kuryādekāhameva vā

24.31

na dhvajārohaṇaṃ kuryāttṣahādautu viśeṣataḥ /
utsavasya dinādautu ghoṣaye dvidhipūrvakam

24.32

ghoṣaṇādivasātpūryaṃ kālayedaṅkurār'paṇam /
dhvajadaṇḍaṃ tatovakṣye viprādīnāṃ yathākramam

24.33

veṇuṃ ca jātivṛkṣaṃ ca caṃpakaṃ kramukaṃ tathā /
dhvajadaṇḍārthamāhṛtya sarveṣāṃ kramukaṃ tu vā

24.34

anyairvāśubhavṛkṣairvākārayediti ke ca na /
caturviṃśāṅgulaṃ nāhaṃ dhvajadaṇḍamathottamam

24.35

tasmāttu dvyaṅgulaṃ hīnaṃ dhvajadaṇḍantu madhyamam /
viṃśatyaṅgulanāhe tadadhamaṃ daṇḍamucyate

24.36

yathālābhaparīṇāhamavakraṃ parigṛhya ca /
dhvajadaṇḍamṛjuṃ kurvādvimānasamayāyatam

24.37

vimānasyādhikaṃ kuryāt pādahīna mathār'dhakam /
adhyarthaṃ vādhipādaṃ vā mūlādagraṃ kramātkṛśam

24.38

veṇukaṃ yadi saṃgrāhyaṃ bhūtavedāṃgulāyatam /
ṣaḍaṅgulaparīṇāhaṃ veṇudaṇḍaṃ susaṃsthitam

24.39

tanmadhye dviyamaṃ hitvā tanmadhye valayaṃ dṛḍham /
tāladvayamathāyāmaṃ yamamātrantu vistṛtam

24.40

utsedhaṃ bhāgamuddiṣṭaṃ dārubhiryājñikaistuvā /
taccaturthāṃśakaṃ kṛtvā mūle 'gredvyaṃśakantyajet

24.41

madhye dvyaṃśaṃ tu kartavyaṃ suṣiradvayasaṃyutam /
śakalāni trīṇiyojya mūlamadhyāgrataḥkramāt

24.42

prakṣālyamūlamantreṇa tanmantraiḥprokṣaṇaṃ caret /
daśadarbhayutaṃ kūrcamagrecaiva tu yojayet

24.43

darbhamālāntarāveṣṭya daṇḍocāśvadthapatrayuk /
madhyāṅguliparīṇāhaṃ daṇḍadviguṇamāyatam

24.44

daṇḍāgre tatra saṃyojya rajjuṃ tatraiva bandhayet /
saṃvyapohya catustālaṃ pṛṣṭhe yūdhādhipasyatu

24.45

khānayitvā dhvajasthānaṃ tritālaṃ gāḍhayeva ca /
medinīṃ tu samabhyarcya ratnaṃ bījāni ca kṣipet

24.46

sthāpayitvā dhvajaṃ tatra dhvajamantreṇa mantravit /
devadevaṃ samīkṣyaiva yaṣṭiṃ tatpra mukhe nyaset

24.47

dhvajadaṇḍamṛjuṃ kuryāddṛḍhaṃ tatraiva kārayet /
mūlaṃ tritālamutsedhaṃ tadadhyardhantu vistṛtam

24.48

tadūrdhve ratnimātrantu sāṣṭapatraṃ sakarṇikam /
śuddhakārpāsavastrantu samāhṛtya navaṃ dṛḍham

24.49

uttamaṃ ṣoḍaśaṃ hastaṃ madhyamaṃ tithihastakam /
adhamaṃ caturdaśaṃ hastaṃ trividhaṃ vastramucyate

24.50

pañcatālaṃ catustālaṃ tritālaṃ vistṛtaṃ kramāt /
agraṃ pādaṃ viditvā tu mukhaṃ pṛṣṭhaṃ tathaiva ca

24.51

caturbhāgaṃ paṭaṃ kuryādekabhāgaṃ śiro bhavet /
vīśasthānaṃ dvibhāgaṃ tu pucchamekāṃśamucyate

24.52

madhyamasyāgramūlaṃ ca yaṣṭiṃ samyak prayojayet /
tanmadhye tu likhedvīśaṃ pañcavarṇairalaṅkṛtam

24.53

dhruvaberasya kaṇṭhāsta muttame cottamaṃ bhavet /
adhame 'ntyantu nābhyantaṃ tayormadhyeṣṭadhā bhavet

24.54

ekai magathamāntaṃ ca navadhā mānamucyate /
dhvajadaṇḍasya vīśasya ṣaṭ śubhāni nirīkṣayet

24.55

yajamānānukūle ca nakṣatre ca viśeṣataḥ /
navārdhatālamānaṃ vā navatālamathāpi vā

24.56

atibhaṅgaṃ nataṃ caiva bhaṅgatrayasamanvitam /
vāmapāde samākuñcya dakṣiṇaṃ saṃprasārya ca

24.57

kiñcitsaṃkucitaṃ pīṭhātparṣṇīpārśvaṃ samuddhṛtam /
pakṣadvayasamāyuktaṃ karaṇḍamukuṭānvitam

24.58

śyāmaṃ śvetaṃ tathā kṛṣṇaṃ raktaṃ pītaṃ tathaiva tu /
etaistu pañcabhirvarṇairanurūpaistu śobhanaiḥ

24.59

garuḍaṃ prāñjaliṃ kuryātkiñcitkaṃ prekṣayedbudhaḥ /
bhūṣaṇair aṣṭanāgaiśca vāmahaste tvanantakaḥ

24.60

vāsukiryajña sūtrantu kaṭīsūtrantu takṣakam /
hāraṃ karkoṭakaṃ caiva padmaṃ dakṣiṇakarṇake

24.61

mahāpadmaṃ vāmakarṇe śaṅkha ca śirasi kramāt /
gulikaṃ dakṣiṇe haste kramātsarvavibhūṣaṇam

24.62

mūrdhnaścopari kartavyaṃ śvetachatraṃ tu sundaram /
pārśvayorubhayoścāpi cāmaradvaya saṃyutam

24.63

pādapārśvadvayecaiva dīpadvaya samanvitam /
pūrṇakuṃbhaṃ tayormadhye likhitvā tu viśeṣataḥ,

24.64

tasyādhasśaṅkhacakre ca samālikhya viśeṣataḥ /
muktādāmādyalaṅkṛtya pārśvayoḥ kadalīkṛtam

24.65

pūrvasminneva divase kṛtvā nayanamokṣaṇam /
devālayasyābhimukhe prapāyāṃ maṇḍape-tha vā

24.66

pañcavarṇairalaṅkṛtya vitānastaṃbhaveṣṭanaiḥ /
śālirāśiṃ ca kṛtvaiva tatpaṭantu susannyaset

24.67

vāstuhomaṃ tataḥkṛtvā paryagnīkaraṇaṃ caret /
puṇyāhaṃ vācayitvaiva prokṣayetpañcagavyakaiḥ

24.68

aiśānyāmagnikuṇḍe tu cauvāsana vidhānataḥ /
āghāraṃ vidhivaddhutvā vaiṣṇavaṃ ca suhūyate

24.69

haimapātrasthavarṇena haimatūlyā viśeṣataḥ /
tanmantraṃ ca samuccārya nayanonmilanaṃ caret

24.70

aṅgahomaṃ tataḥkṛtvā darśanīyaiśca darśayet /
viṣṇusūktaṃ ca hutvātu tathā puruṣasūktakaiḥ

24.71

vyāhṛtyaṃntaṃ ca hutvātu tataḥ kuṃbhaṃ pragṛhyaca /
tantunā pariveṣṭai va kūrcayuktaṃ sahākṣatam

24.72

vadanvai viṣṇugāyatrīṃ gāyatrīṃ garuḍasya ca /
"iṣe tvorjye'tvādi japan "āpa undantvi'ti kramāt

24.73

tataḥ puruṣasūktaṃ ca mantrānapi ca vaiṣmavān /
kūrcenaiva tu tattoyamabhimṛśya samāhitaḥ

24.74

tadaṃbunā kuśāgreṇa prokṣaṇaiḥ prokṣaṇaṃ caret /
apo hiraṇyavarṇābhiḥ pavamānādibhistribhiḥ

24.75

"śanno devī'rabhītyuktvā puruṣasūktena vaiṣṇapaiḥ /
śuddhyarthaṃ prokṣayitvā tu puṇyāhamapi vācayet

24.76

pariṣicya pāvakaṃ paścāttanmantreṇa suhūyatām /
sāyamarcāvasāne tu kuṃbhapūjāṃ samācaret

24.77

kalaśaissaptabhiḥ prokṣya baddhvāpratisaraṃ tataḥ /
aṇḍajādīni pañcaiva dhānyānyāstīrya vastrayuk

24.78

śayane śāyayeccaiva devavāde śirastathā /
hautraṃ praśaṃsya tatkāle hotā hautrakrameṇa vai

24.79

vainateyasya mantreṇa tanmūrtyāvāhanaṃ caret /
mūrtimantraissamāvāhya nirupyājyāhutīryajet

24.80

"śatadhāraṃ kadā'vīti vīśamantramudāhṛtam /
tathādvādaśaparyāyaṃ vaiṣṇavaṃ ca suhūyatām

24.81

vyāhṛtyantaṃ ca kṛtvā tu rātriśeṣaṃ vyapohya ca /
āgneyyāṃ nyasya bheryāṃ ca nandikeśvaramāhvayet

24.82

punaḥ prabhāte dharmātvāsnātmāsnānavidhānataḥ /
muhūrte samanuprāpte hṛdi bījākṣaraṃ nyaset

24.83

kuṃbhācchaktiṃ samāvāhyacār'cayitvā vidhānataḥ /
puṇyāhaṃ vācayitvaiva samabhyarca vivedayet

24.84

agniṃ prajvālya tanmantrairjuhuyāddaśaśaḥkramāt /
antahomaṃ vācayitvaiva samabhyarcya nivedayet

24.85

upalipya paṭaṃ paścātpañcavarṇairalaṅkṛtam /
dhūpadīpairalaṅkṛtya śālipīdhaṃ prakalpayet

24.86

caturaśraṃ samaṃ kṛtvā vistāraṃ caikabhāgakaṃ /
śālyardhaṃ taṇḍulaṃ proktaṃ tadardhaṃ tilamāharet

24.87

cakraṃ paścimato nyasya dhānyapīṭhopari sthitam /
tasyaivot tarataḥ pārśveviṣvaksenaṃ tathaiva ca

24.88

dhānyapīṭhe susaṃsthāpya garuḍaṃ paścimāmukham /
nyasya bherīṃ ca pārśve yaṣṭiṃ susannyaset

24.89

devadevaṃ susaṃpūjya dviguṇaṃ pūjayettataḥ /
dviguṇaṃ havirevoktaṃ devībhyāṃ ca tathā bhavet

24.90

cakrādīnāṃ pṛthakkuryādāsanādīn pṛthak pṛthak /
nandīśvaraṃ tathābhyarcya havirbhiśca nivedayet

24.91

ācāryo yaṣṭimādāya "bhūrbhuvassuva' rīrayan /
"upa śvāsaya' mantraṃ ca japtvā bherīṃ sutāḍayet

24.92

vādakastu śucirbhūtvā vastramālyādyalaṅkṛtaḥ /
sarvavādyasamāyuktaṃ bherīmādāya śāstravit

24.93

śāstroktena vidhānena cakrāgretāḍayettadā /
droṇairdreṇārdhakairvāpi āḍhakairvātha taṇḍulaiḥ

24.94

pācayitvā kaṭāhetu prakṣipedbalimuttamam /
mudganiṣpāvatilvāṃśca lājāpūpaupragṛhya ca

24.95

kaṭāhe tu susannyasya śiṣyastaṃ śirasā vahet /
abhivandya dhvacaṃ pūrvamādāya samalaṅkṛtam

24.96

rathe vā śibikāyāṃ vā mantreṇāropya maṅgalaiḥ /
saha puṣpaṃ baliṃ pātre saṃgṛhyānugataṃ punaḥ

24.97

cakravīśāmitān paścānnāthavadgamayettadā /
ācāryaḥ purato gatvā sarvavādyasamāyutam

24.98

garbhagehasthadevānāṃ brahmādīnāṃ yathākramam /
dvāreṣu dvārapālebhyo dhāmapālebhya eva ca

24.99

anyeṣāṃ parivārāṇāṃ svesvesthāne baliṃ kṣipet /
ālayasya bahirgatvā grāme sarvatra ghoṣayet

24.100

madhyame cālayaṃ yatra brahmādīśāntamācaret /
yasyāṃ diśi bhaveddhāma taddigādi baliṃ kṣipet

24.101

utsavabhramaṇaṃ kuryātprādakṣiṇyakrameṇa nai /
grāmaṃ gatvātu saṃprāpya saṃdhau saṃdhau viśeṣataḥ

24.102

dhyātvā buddhvādhipānmantrī bhūmyāmāvāhya pūrvavat /
arghyāntaṃ ca samabhyarcya muṣṭyannaṃ nāmabhirdadet

24.103

saṃdhau tatsaṃdhimādāya prācyāṃ "bhūtebhya'ityapi /
devebhyo dakṣiṇe paścā drākṣanebhyaśca paścime

24.104

nāgebhyaścottare cātha ūrdhvāyāṃ diśi cakramāt /
"ye bhūtā'iti mantreṇa pūrvaṃ dadyājjalaṃ punaḥ

24.105

puṣpaṃ baliṃ tathādhāvaṃ saṃdadyāccakrasannidhau /
yasyāṃ diśi vimānaṃ vā brahmādyeva baliṃ dadet

24.106

ācaredatha vā tasya digīśādyaṃ baliṃ kramāt /
paścimastha vimānaṃ cedvaruṇādi baliṃ kṣipet

24.107

atha vā grāmamadhye ceddatvā brahmabaliṃ puraḥ /
tatodikpālakānāṃ ca tathā bhūtabaliṃ kṣipet

24.108

digīśayordvayormadhye mahāvīthyāṃ viśeṣataḥ /
saṃdhiryadi bhavettatra bhūtānāṃ ca baliṃ kṣipet

24.109

saṃdhyantaragatāṃ saṃdhimācaredyadi mohataḥ /
karmaṇo vāstujātānāmanardhaṃ bhavati dhruvam

24.110

prāgantaṃ paścimādyaṃ ca ekavīthiṃ ca daṇḍakam /
kuryāttatraiva cakrādyaiḥ paścimādyaṃ baliṃ tataḥ

24.111

varuṇanirṛti vāyubhyaḥ paścime tu baliṃ tathā /
dhātre yamakuberābhyāṃ sadhau madhye baliṃ kṣipet

24.112

indravāpakarudrebhyaḥ prācyāṃ dadyāttataḥ kramāt /
udagantaikavīthiśceddakṣiṇādyaṃ baliṃ kṣipet

24.113

yamanīlānalebhyaśca dakṣiṇe madhyame 'pi ca /
brahmavāruṇa śakrebhyaścottare ca baliṃ tathā

24.114

kubila pavane śebhyo baliṃ dadyātkrameṇa ca /
nadyādiṣu vimānaṃ cetparitaḥ prāṅgaṇe dadet

24.115

pūrvaṃ kṣiptvā baliṃ dhīmān punastasya ca tasya ca /
mantramuccārya pūrvoktaṃ gadyapadyaiśca ghoṣayet

24.116

nagarādau tu gadyaiśca praśaṃsyopāṃśunā budhaḥ /
tattanmantraṃ samuccārya ghoṣayetpaṭahādibhiḥ

24.117

"priyatāṃ bhagavānviṣṇussarvalokeśvaro hariḥ /
brahmeśābhyāṃ ca sahitaścotsave naḥ prasīdatu

24.118

devāśca ṛṣayassarve pitaraśca grahādayaḥ /
viṣṇulokagatāssarvenānālokanivāsinaḥ

24.119

sarvenye devatāssarvāḥ parivāragaṇaissaha /
viśve te viṣṇuyāge 'rsmi samāgacchantu sādarāḥ

24.120

havyaṃ baliṃ samādāya bhuñjantu śubhadāyinaḥ' /
ityuktvā ghoṣayetsaṃdhau cakrasyābhimukhe punaḥ

24.121

brahmādyān svasvatālaiśca ghoṣayedvādakaḥ punaḥ /
balimevaṃ ca nirvāpya pradakṣiṇava śena tu,

24.122

japanvai śākunaṃ sūktaṃ praviśedālayaṃ punaḥ /
baliśiṣṭaṃ bhūtapīṭhe "sarvabhūtebhya' ityapi

24.123

baliṃ tattoyaśeṣaṃ ca prakṣipeccakrasannidhau /
dhāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā dhvajādyairanapāyibhiḥ

24.124

śāntaṃ cakraṃ ca cat sthāne sthāpayenmatimān punaḥ /
dhvajasthānaṃ praviśyaiva dhvajamādāya mantravit

24.125

"svasti dā'iti mantreṇa badhnīyādrajjunā saha /
mantreṇa matimān paścātprāṅmukho vā pyudaṅmukhaḥ

24.126

daṇḍāgre yojayetpaścācchaṅkhakāhalasaṃyutam /
samābaddhya punassnigdhaṃ "bhūri'sīti japaṃ stataḥ

24.127

abhimantṣa dhvajaṃ paścādāsanādyaissamarcayet /
puṇyāhaṃ vācayetpaścānmudgānnaṃ tu dhvajasya ca

24.128

nivedya mukhavāsaṃ ca praṇāmamapi kārayet /
tatkāle maudgikaṃ cānnaṃ garuḍasya niveditam

24.129

striyassatbutrakāmā stadaśnīyurbhaktisaṃyutāḥ /
āyaṣmantaṃ balārogyavantaṃ dāntaṃ sulakṣaṇam

24.130

buddhimantaṃ yaśovantaṃ prasūyeyussutaṃ dhruvam /
(tatantu toṣayedvīśaṃ stotrairdhyānayuto guruḥ

24.131

"namo namaste pakṣīndra svā'dhyāyavapuṣe namaḥ /
vāhanāya mahāviṣṇostārkṣyāyāmita tejase

24.132

garuḍāya namastubhyaṃ sarvasarpendramṛtyave /
vainateya mahābāho mahābala vayo 'dhipa

24.133

vihagendra namaste 'stu samutpāṭītakalpaka /
āhṛtāmṛtakuṃbhāya jananīdāsyamocine

24.134

surāsurendrajayine nāgendrābaraṇāya te /
yadādhāramidaṃ sarvaṃ tadādhārāya te namaḥ

24.135

pakṣau yasya bṛhatsāma rathantaramapi dvayam /
akṣiṇī cāpi gāyatrī trivṛtsāma śirassvayam

24.136

stoma ātmā namastasmai vāmadevyāṅgasampade /
namaḥprāṇādivāyūnāmīśāya garuḍātmane

24.137

pakṣīndra pakṣavikṣepataraṅgānilasaṃpadā /
nirastāsurasannāha samare śatrusūdana

24.138

pratiṣṭhitaḥ paṭe tubhyaṃ namaḥpraṇavamūrtaye /
karmaṇāṃ siddhimāhūtaḥ kuruṣva vihageśvara

24.139

doṣānapanayāsmākaṃ guṇānāvaha sarvaśaḥ /
vighnāni jahi sarvāṇi ātmasātkuru māmapi.'

24.140

stutvaivaṃ gāruḍaṃ mantraṃ japedekāgramānasaḥ) /
dhvajasyārohaṇe yāvattāvasmūrtyā viśeṣataḥ

24.141

trikālaṃ vā dvikālaṃ vā eka kālamadhāpi vā /
havissamyaṅnivedyaiva saptaviṃśati vigrahaiḥ

24.142

pūjayitvā dhvajaṃ paścādrātrau bhūtabaliṃ kṣipet /
"jiyamatyucchrayaṃ dhanyaṃ dhvajaṃceti dhvajaṃ tathā

24.143

dhvajamūle tathendrādīn daṇḍe brahmāṇamityapi /
sūryendvagnīṃstu phalakatraye yaṣṭyāṃ sudarśanam

24.144

valaye vānukiṃ rajjvāṃ trimūrtīrarcayettataḥ /
ghaṇṭāyāṃ caiva brahmāṇaṃ darbhadāmni sarasvatīm

24.145

itikrameṇa cāvāhya tanmantrairarcanaṃ caret /
dhvajārohaṇamārabhya cotsavādidinādadhaḥ

24.146

sāyaṃ prātaśca vūjānte dhvajārohaṇavadbalim /
śiṣyeṇa guruṇā cātha cakrasyābhimukhe tathā

24.147

nityaṃ rātrau viśeṣeṇa tathā bhūtabaliṃ kṣipet /
vīśāmitau vinā dhīmān tīrthāntaṃ sarvarātriṣu

24.148

cakrameva nayedvidvān balirakṣaṇahetave /
dhvajasyāropaṇaṃ yāvattāvannityaṃ samāhitaḥ

24.149

trikālaṃ vā dvikālaṃ vāpyekakālamathāpi vā /
pūrvoktena krameṇaiva samabhyarcya nivedayet

24.150

dhvajasyārohaṇaṃ rātrāvapi kurvanti ke ca na /
utsavāraṃbhadivasāttatra ye grāmavāsinaḥ

24.151

anyakāryasamāsaktāna gaccheyusthsalāntaram /
gaccheyuratha vā tīrthe nivarteyurasaṃśayam

24.152

bahirvīthyāṃ tu tadgrāme janāssarve tathaiva ca /
tāvānna teṣāṃ nirbandhassamīpastheṣu yassmṛtaḥ

24.153

ahūtavyā utsavārthe devāssamyak prakīrtitāḥ /
devādīnāṃ ca sarveṣāṃ teṣāṃ sthānaṃ pravakṣyate

24.154

indrādayo mahādikṣu vidikṣu ca samāśritāḥ /
tathaikādaśa rudrāśca dvādaśāhaskarā api

24.155

vasavassyurathāṣṭau ca oṅkāraśca vaṣaṭkṛtam /
ete devāstrayastriṃśāḥ kathitā brahmaṇā purā

24.156

aśvināvapi tatreti kecidāhurmanīṣiṇaḥ /
trayastriṃśaddevatānāṃ sthānamaiśānyamucyate

24.157

apare cāpi kartavyā nadīpārśve viśeṣataḥ /
aṣṭādaśagaṇānāntu bhutapīṭhasya dakṣiṇe

24.158

devāśca ṛṣayassarve pitaro daityadānavāḥ /
asurāścaiva gandharvā stathaivāpsarapāṅgaṇāḥ

24.159

yakṣāśca rākṣasāścaiva nāgābhūtāḥ piśācakāḥ /
anāvṛṣṭigaṇāścaiva tathāmṛtamucāṃ gaṇāḥ

24.160

mātaraścaiva rohiṇyaḥ sūryā aṣṭādaśa smṛtāḥ /
aṣṭādaśagaṇāścaite proktā vai devayonayaḥ

24.161

anuktānanyadevāṃśca indrapārśve samarcayet /
devānāṃ caiva patnīśca tattatpārśve samarcayet

24.162

skando vighnaśca durgā ca jyeṣṭhā caiva sarasvatī /
tadālaye baliṃ dadyātprākāre cottare 'pi vā

24.163

parivāroktadeśe tu rohiṇyo mātarastathā /
ṛṣipatnīśca tāssapta ṛṣibhissaha cār'cayet

24.164

siddhān vidyādharāṃś caiva garuḍagandharvakinnarān /
kipūruṣāṃś cāraṇān devān mahādikṣu samarcayet

24.165

bhūtebhyaścātha yakṣebhyaḥ piśācebhya stathaiva ca /
rākṣasebhyaśca nāgebhyassaṃdhau saṃdhau baliṃ dadet

24.166

rājaveśmāṅgaṇe madhye indraṃ caiva samarcayet /
tasya dakṣiṇapārśve tu jayaśrīkīrtīssamarcayet

24.167

utsavārthaṃ viśeṣeṇa saṃbhārānāharettataḥ /
rathaṃ ca śibikāṃ caiva yantraḍolādikāṃs tathā

24.168

kārayitvā ca śilpoktaṃ dīpānanyān pragṛhya ca /
bheryādīnyapi vādyāni śaṅkhakāhalakāni ca

24.169

tālavṛntaṃ dhvajānanyān chatracāmarabarhiṇaḥ /
nartakān gāyakānanyān yathoktaṃ pūrvamāharet

24.170

ālayaṃ samalaṅkṛtya toraṇādyairvibhūṣya ca /
paricārān samāhūya svasvakarma nivedayet

24.171

maṇṭapādīni sarvāṇi prapādīni ca sarvaśaḥ /
āstānārthaṃ ca nṛtyārthaṃ kārayecchilpaśāstravit

24.172

"ava dhū'teti mantreṇa grāmavīthīrviśeṣataḥ /
viprā vedavidaśśuddhāśśodhayeyurmanoramam

24.173

"āśāsu sapta'ityuktvā gavyādyaiḥ sarvataśśubham /
samabhyukṣyopalipyaiva taṇḍulānavakīrayet

24.174

kadalīpūgakuṃbhādyairalaṅkuryādgṛhāṃgaṇam /
vitānādyairviśeṣeṇa phūṣayetsarvataśśubham

24.175

tadgrāmavāsinaḥ sarve 'laṅkṛtā nānyatatparāḥ /
naimittikādikaṃ hitvā dhyāyeyurmanasā harim

24.176

tadgrāmasīmanyantasthsā nityakarmakriyāṃ vinā /
naimittikāni kāmyāni tīrthāntaṃ nācaredbudhāḥ

24.177

pravṛtte cotsave viṣṇossaumyamārgeṇa vāstuṣu /
anyadevotsavaṃ tatra nācarediti śāsanam

24.178

asmin devotsave yāge tadvāstuṣu viśeṣataḥ /
saṃkalpya cottarāṃ vediṃ pravṛtte 'nyāni nācaret

24.179

yadi cetsarvanāśassyātkartābhartā vinaśyati /
tasmātparihareddhīmān tīrthāntaṃ teṣu vāntuṣu

24.180

utsavādidinātpūrvaṃ saptame pañcame 'tha vā /
saṃsnāpya devadeveśamaṅkurār'paṇamācaret

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc