Bhṛgusaṃhitā · Chapter 24
iti śrīvaikhānase
bhagavacchāstre bhṛsuproktāyāṃ saṃhitāyāṃ
prakīrṇādhikāre trayoviṃśo 'dhyāyaḥ.
atha caturviṃśo 'dhyāyaḥ.
utsavaḥ
ataḥparaṃ pravakṣyāmi deveśasyotsavakramam /
varṣadaṃ sarvalokasya śāntidaṃ sarvapuṣṭidam
rājñāṃ vijayadānāya śatrūṇāṃ nāśahetave /
vyādhidurbhikṣaśā ntyarthamutsavaṃ kārayedbudhaḥ
kālaśraddhānimittārthā(khyā)utsavāstrividhāssmṛtāḥ /
māsetu yasmin kasmiṃśchitpratisaṃvatsaraṃ caret
ekasmin samayecaiva sa tu kālotsavo bhavet /
iṣṭamāse dine ceṣṭe śraddhayā kriyate tu yaḥ
sa tu śraddhotsavojñeya stasmātkālotsavo guruḥ /
bhayapradanimitteṣu tathānāvṛṣṭikādiṣu
kriyate tatra śāntyarthaṃ sa nimittotsavassmṛtaḥ /
pratiṣṭhādivase tīrthaṃ prati saṃvatkaraṃ caret,
kālotsava itijñeyaśśāntyarthaṃ saprakīrtitaḥ /
rājarāṣṭrābhivṛddhyarthaṃ rājñāṃ caivābhivṛddhaye
atmanaścaiva putrāṇāṃ kuryādukteṣu maṅgalam /
rājño janmadine caiva yassa śraddhotsavo bhavet
adbhutādyudbhaveśāntissatu naimittikotsavaḥ /
grāmādau cotsavassyāccetkrameṇaivaṃ tu kārayet
sarvaduḥkhārtiśāntyarthamādau kālyutsavaṃ caret /
anveṣāṃ krūradevānāṃ śiṣṭabhūtagaṇasya ca
śāntyarthaṃ kārayetpaśchāstroktaṃ śaṅkarotsavam /
viśastrigaṇasāntyarthaṃ saumyamārgeṇa vāstuṣu
cakraseneśa saṃyuktaṃ kuryāddurgotsavaṃ punaḥ /
sarveṣāmapi devānāṃ munīnāmapi sarvaśaḥ
pitṝṇāṃ ca grahāṇāṃ ca tatpatnīnāṃ ca sarvaśaḥ /
dvijānāmapi śāntyarthaṃ lokānāmapi sarvaśaḥ
puṣṭyarthaṃ kārayetpaścāddeveśasyotsavaṃ kramāt /
anyadhā cedvināśassyātsarveṣāṃ ca na saṃśayaḥ
tasmātpariharedvidvān grāmādautaṃ viśeṣataḥ /
viṣuvāyanabhūparkṣapratiṣṭhākartṛbheṣu ca
grahaṇemāsanakṣatre viṣṇupañcadineṣu ca /
utsavasyāntadivase teṣu tīrthaṃ prakalpayet
eteṣvekaṃ parigrāhyaṃ yajamānasya cecchayā /
viṣuve cāyane caiva grahaṇe somasūryayoḥ
tattatkāle prakurvīta tīrthasnārantu nānyadhā /
anyarkṣeṣvatha pūrvāhṇemadhyāhne vā guṇānvite
ekasminneva māsetu yadi tīrthadinadvayam /
tayorantyadine tīrthamiti pūrvajadarśanam
tadeva yadi sūryasya viddhaṃ cetsaṃkramādibhiḥ /
varjanīyaṃ tathā pūrvaṃ praśastamabhidhīyate
vāradvayānuṣakte cet tithau syāttupare tathā /
adhimāsaḥ parityājyaḥ kālotsavavidhauhareḥ
arkavārarkṣa saṃyogassarvadā saṃpraśasyate /
śravaṇadvādaśīyogassarvakarmaphalapradaḥ
yogāśca supraśastāssyussiddhāmṛtavarāhvayāḥ /
tithidvayānuṣaktaṃ ce 'nnakṣatraṃ syātpare 'hani
parasmin divase syāccedyāvacca daśanāḍikāḥ /
hīnaṃ cet pūrvadivase saṃkalpyāvabhṛthaṃ caret
uttamaṃ tu trisaptāhaṃ madhyamaṃ syāccaturdaśa /
navāhaṃ vāthasaptāham adhamaṃ paricakṣate
triguṇānyutsavāhāni kṛtvādau ghoṣaṇaṃ caret /
madhyame dviguṇādau syādutsavādi dine 'dhame
athavāvabhṛthātpūrvamekaviṃśatike dine /
dhvajasyārohaṇaṃ kṛtvā sarvamutsavamācaret
rāhudarśanasaṃkrāntyoḥ snānaṃ śreṣṭhaṃ niśāsvapi /
kriyāṃ samāpya madhyāhne rātraucetsakalaṃ budhaḥ
tāvatkālaṃ vinodeva nītvā tattīrthamācaret /
pakṣantrayodaśāhaṃ vā dinānyekādaśa kramāt
navāhaṃ vātha saptāhaṃ pañcāhamatha vā punaḥ /
tridinaṃ dvidinaṃ caiva kuryādekāhameva vā
na dhvajārohaṇaṃ kuryāttṣahādautu viśeṣataḥ /
utsavasya dinādautu ghoṣaye dvidhipūrvakam
ghoṣaṇādivasātpūryaṃ kālayedaṅkurār'paṇam /
dhvajadaṇḍaṃ tatovakṣye viprādīnāṃ yathākramam
veṇuṃ ca jātivṛkṣaṃ ca caṃpakaṃ kramukaṃ tathā /
dhvajadaṇḍārthamāhṛtya sarveṣāṃ kramukaṃ tu vā
anyairvāśubhavṛkṣairvākārayediti ke ca na /
caturviṃśāṅgulaṃ nāhaṃ dhvajadaṇḍamathottamam
tasmāttu dvyaṅgulaṃ hīnaṃ dhvajadaṇḍantu madhyamam /
viṃśatyaṅgulanāhe tadadhamaṃ daṇḍamucyate
yathālābhaparīṇāhamavakraṃ parigṛhya ca /
dhvajadaṇḍamṛjuṃ kurvādvimānasamayāyatam
vimānasyādhikaṃ kuryāt pādahīna mathār'dhakam /
adhyarthaṃ vādhipādaṃ vā mūlādagraṃ kramātkṛśam
veṇukaṃ yadi saṃgrāhyaṃ bhūtavedāṃgulāyatam /
ṣaḍaṅgulaparīṇāhaṃ veṇudaṇḍaṃ susaṃsthitam
tanmadhye dviyamaṃ hitvā tanmadhye valayaṃ dṛḍham /
tāladvayamathāyāmaṃ yamamātrantu vistṛtam
utsedhaṃ bhāgamuddiṣṭaṃ dārubhiryājñikaistuvā /
taccaturthāṃśakaṃ kṛtvā mūle 'gredvyaṃśakantyajet
madhye dvyaṃśaṃ tu kartavyaṃ suṣiradvayasaṃyutam /
śakalāni trīṇiyojya mūlamadhyāgrataḥkramāt
prakṣālyamūlamantreṇa tanmantraiḥprokṣaṇaṃ caret /
daśadarbhayutaṃ kūrcamagrecaiva tu yojayet
darbhamālāntarāveṣṭya daṇḍocāśvadthapatrayuk /
madhyāṅguliparīṇāhaṃ daṇḍadviguṇamāyatam
daṇḍāgre tatra saṃyojya rajjuṃ tatraiva bandhayet /
saṃvyapohya catustālaṃ pṛṣṭhe yūdhādhipasyatu
khānayitvā dhvajasthānaṃ tritālaṃ gāḍhayeva ca /
medinīṃ tu samabhyarcya ratnaṃ bījāni ca kṣipet
sthāpayitvā dhvajaṃ tatra dhvajamantreṇa mantravit /
devadevaṃ samīkṣyaiva yaṣṭiṃ tatpra mukhe nyaset
dhvajadaṇḍamṛjuṃ kuryāddṛḍhaṃ tatraiva kārayet /
mūlaṃ tritālamutsedhaṃ tadadhyardhantu vistṛtam
tadūrdhve ratnimātrantu sāṣṭapatraṃ sakarṇikam /
śuddhakārpāsavastrantu samāhṛtya navaṃ dṛḍham
uttamaṃ ṣoḍaśaṃ hastaṃ madhyamaṃ tithihastakam /
adhamaṃ caturdaśaṃ hastaṃ trividhaṃ vastramucyate
pañcatālaṃ catustālaṃ tritālaṃ vistṛtaṃ kramāt /
agraṃ pādaṃ viditvā tu mukhaṃ pṛṣṭhaṃ tathaiva ca
caturbhāgaṃ paṭaṃ kuryādekabhāgaṃ śiro bhavet /
vīśasthānaṃ dvibhāgaṃ tu pucchamekāṃśamucyate
madhyamasyāgramūlaṃ ca yaṣṭiṃ samyak prayojayet /
tanmadhye tu likhedvīśaṃ pañcavarṇairalaṅkṛtam
dhruvaberasya kaṇṭhāsta muttame cottamaṃ bhavet /
adhame 'ntyantu nābhyantaṃ tayormadhyeṣṭadhā bhavet
ekai magathamāntaṃ ca navadhā mānamucyate /
dhvajadaṇḍasya vīśasya ṣaṭ śubhāni nirīkṣayet
yajamānānukūle ca nakṣatre ca viśeṣataḥ /
navārdhatālamānaṃ vā navatālamathāpi vā
atibhaṅgaṃ nataṃ caiva bhaṅgatrayasamanvitam /
vāmapāde samākuñcya dakṣiṇaṃ saṃprasārya ca
kiñcitsaṃkucitaṃ pīṭhātparṣṇīpārśvaṃ samuddhṛtam /
pakṣadvayasamāyuktaṃ karaṇḍamukuṭānvitam
śyāmaṃ śvetaṃ tathā kṛṣṇaṃ raktaṃ pītaṃ tathaiva tu /
etaistu pañcabhirvarṇairanurūpaistu śobhanaiḥ
garuḍaṃ prāñjaliṃ kuryātkiñcitkaṃ prekṣayedbudhaḥ /
bhūṣaṇair aṣṭanāgaiśca vāmahaste tvanantakaḥ
vāsukiryajña sūtrantu kaṭīsūtrantu takṣakam /
hāraṃ karkoṭakaṃ caiva padmaṃ dakṣiṇakarṇake
mahāpadmaṃ vāmakarṇe śaṅkha ca śirasi kramāt /
gulikaṃ dakṣiṇe haste kramātsarvavibhūṣaṇam
mūrdhnaścopari kartavyaṃ śvetachatraṃ tu sundaram /
pārśvayorubhayoścāpi cāmaradvaya saṃyutam
pādapārśvadvayecaiva dīpadvaya samanvitam /
pūrṇakuṃbhaṃ tayormadhye likhitvā tu viśeṣataḥ,
tasyādhasśaṅkhacakre ca samālikhya viśeṣataḥ /
muktādāmādyalaṅkṛtya pārśvayoḥ kadalīkṛtam
pūrvasminneva divase kṛtvā nayanamokṣaṇam /
devālayasyābhimukhe prapāyāṃ maṇḍape-tha vā
pañcavarṇairalaṅkṛtya vitānastaṃbhaveṣṭanaiḥ /
śālirāśiṃ ca kṛtvaiva tatpaṭantu susannyaset
vāstuhomaṃ tataḥkṛtvā paryagnīkaraṇaṃ caret /
puṇyāhaṃ vācayitvaiva prokṣayetpañcagavyakaiḥ
aiśānyāmagnikuṇḍe tu cauvāsana vidhānataḥ /
āghāraṃ vidhivaddhutvā vaiṣṇavaṃ ca suhūyate
haimapātrasthavarṇena haimatūlyā viśeṣataḥ /
tanmantraṃ ca samuccārya nayanonmilanaṃ caret
aṅgahomaṃ tataḥkṛtvā darśanīyaiśca darśayet /
viṣṇusūktaṃ ca hutvātu tathā puruṣasūktakaiḥ
vyāhṛtyaṃntaṃ ca hutvātu tataḥ kuṃbhaṃ pragṛhyaca /
tantunā pariveṣṭai va kūrcayuktaṃ sahākṣatam
vadanvai viṣṇugāyatrīṃ gāyatrīṃ garuḍasya ca /
"iṣe tvorjye'tvādi japan "āpa undantvi'ti kramāt
tataḥ puruṣasūktaṃ ca mantrānapi ca vaiṣmavān /
kūrcenaiva tu tattoyamabhimṛśya samāhitaḥ
tadaṃbunā kuśāgreṇa prokṣaṇaiḥ prokṣaṇaṃ caret /
apo hiraṇyavarṇābhiḥ pavamānādibhistribhiḥ
"śanno devī'rabhītyuktvā puruṣasūktena vaiṣṇapaiḥ /
śuddhyarthaṃ prokṣayitvā tu puṇyāhamapi vācayet
pariṣicya pāvakaṃ paścāttanmantreṇa suhūyatām /
sāyamarcāvasāne tu kuṃbhapūjāṃ samācaret
kalaśaissaptabhiḥ prokṣya baddhvāpratisaraṃ tataḥ /
aṇḍajādīni pañcaiva dhānyānyāstīrya vastrayuk
śayane śāyayeccaiva devavāde śirastathā /
hautraṃ praśaṃsya tatkāle hotā hautrakrameṇa vai
vainateyasya mantreṇa tanmūrtyāvāhanaṃ caret /
mūrtimantraissamāvāhya nirupyājyāhutīryajet
"śatadhāraṃ kadā'vīti vīśamantramudāhṛtam /
tathādvādaśaparyāyaṃ vaiṣṇavaṃ ca suhūyatām
vyāhṛtyantaṃ ca kṛtvā tu rātriśeṣaṃ vyapohya ca /
āgneyyāṃ nyasya bheryāṃ ca nandikeśvaramāhvayet
punaḥ prabhāte dharmātvāsnātmāsnānavidhānataḥ /
muhūrte samanuprāpte hṛdi bījākṣaraṃ nyaset
kuṃbhācchaktiṃ samāvāhyacār'cayitvā vidhānataḥ /
puṇyāhaṃ vācayitvaiva samabhyarca vivedayet
agniṃ prajvālya tanmantrairjuhuyāddaśaśaḥkramāt /
antahomaṃ vācayitvaiva samabhyarcya nivedayet
upalipya paṭaṃ paścātpañcavarṇairalaṅkṛtam /
dhūpadīpairalaṅkṛtya śālipīdhaṃ prakalpayet
caturaśraṃ samaṃ kṛtvā vistāraṃ caikabhāgakaṃ /
śālyardhaṃ taṇḍulaṃ proktaṃ tadardhaṃ tilamāharet
cakraṃ paścimato nyasya dhānyapīṭhopari sthitam /
tasyaivot tarataḥ pārśveviṣvaksenaṃ tathaiva ca
dhānyapīṭhe susaṃsthāpya garuḍaṃ paścimāmukham /
nyasya bherīṃ ca pārśve yaṣṭiṃ susannyaset
devadevaṃ susaṃpūjya dviguṇaṃ pūjayettataḥ /
dviguṇaṃ havirevoktaṃ devībhyāṃ ca tathā bhavet
cakrādīnāṃ pṛthakkuryādāsanādīn pṛthak pṛthak /
nandīśvaraṃ tathābhyarcya havirbhiśca nivedayet
ācāryo yaṣṭimādāya "bhūrbhuvassuva' rīrayan /
"upa śvāsaya' mantraṃ ca japtvā bherīṃ sutāḍayet
vādakastu śucirbhūtvā vastramālyādyalaṅkṛtaḥ /
sarvavādyasamāyuktaṃ bherīmādāya śāstravit
śāstroktena vidhānena cakrāgretāḍayettadā /
droṇairdreṇārdhakairvāpi āḍhakairvātha taṇḍulaiḥ
pācayitvā kaṭāhetu prakṣipedbalimuttamam /
mudganiṣpāvatilvāṃśca lājāpūpaupragṛhya ca
kaṭāhe tu susannyasya śiṣyastaṃ śirasā vahet /
abhivandya dhvacaṃ pūrvamādāya samalaṅkṛtam
rathe vā śibikāyāṃ vā mantreṇāropya maṅgalaiḥ /
saha puṣpaṃ baliṃ pātre saṃgṛhyānugataṃ punaḥ
cakravīśāmitān paścānnāthavadgamayettadā /
ācāryaḥ purato gatvā sarvavādyasamāyutam
garbhagehasthadevānāṃ brahmādīnāṃ yathākramam /
dvāreṣu dvārapālebhyo dhāmapālebhya eva ca
anyeṣāṃ parivārāṇāṃ svesvesthāne baliṃ kṣipet /
ālayasya bahirgatvā grāme sarvatra ghoṣayet
madhyame cālayaṃ yatra brahmādīśāntamācaret /
yasyāṃ diśi bhaveddhāma taddigādi baliṃ kṣipet
utsavabhramaṇaṃ kuryātprādakṣiṇyakrameṇa nai /
grāmaṃ gatvātu saṃprāpya saṃdhau saṃdhau viśeṣataḥ
dhyātvā buddhvādhipānmantrī bhūmyāmāvāhya pūrvavat /
arghyāntaṃ ca samabhyarcya muṣṭyannaṃ nāmabhirdadet
saṃdhau tatsaṃdhimādāya prācyāṃ "bhūtebhya'ityapi /
devebhyo dakṣiṇe paścā drākṣanebhyaśca paścime
nāgebhyaścottare cātha ūrdhvāyāṃ diśi cakramāt /
"ye bhūtā'iti mantreṇa pūrvaṃ dadyājjalaṃ punaḥ
puṣpaṃ baliṃ tathādhāvaṃ saṃdadyāccakrasannidhau /
yasyāṃ diśi vimānaṃ vā brahmādyeva baliṃ dadet
ācaredatha vā tasya digīśādyaṃ baliṃ kramāt /
paścimastha vimānaṃ cedvaruṇādi baliṃ kṣipet
atha vā grāmamadhye ceddatvā brahmabaliṃ puraḥ /
tatodikpālakānāṃ ca tathā bhūtabaliṃ kṣipet
digīśayordvayormadhye mahāvīthyāṃ viśeṣataḥ /
saṃdhiryadi bhavettatra bhūtānāṃ ca baliṃ kṣipet
saṃdhyantaragatāṃ saṃdhimācaredyadi mohataḥ /
karmaṇo vāstujātānāmanardhaṃ bhavati dhruvam
prāgantaṃ paścimādyaṃ ca ekavīthiṃ ca daṇḍakam /
kuryāttatraiva cakrādyaiḥ paścimādyaṃ baliṃ tataḥ
varuṇanirṛti vāyubhyaḥ paścime tu baliṃ tathā /
dhātre yamakuberābhyāṃ sadhau madhye baliṃ kṣipet
indravāpakarudrebhyaḥ prācyāṃ dadyāttataḥ kramāt /
udagantaikavīthiśceddakṣiṇādyaṃ baliṃ kṣipet
yamanīlānalebhyaśca dakṣiṇe madhyame 'pi ca /
brahmavāruṇa śakrebhyaścottare ca baliṃ tathā
kubila pavane śebhyo baliṃ dadyātkrameṇa ca /
nadyādiṣu vimānaṃ cetparitaḥ prāṅgaṇe dadet
pūrvaṃ kṣiptvā baliṃ dhīmān punastasya ca tasya ca /
mantramuccārya pūrvoktaṃ gadyapadyaiśca ghoṣayet
nagarādau tu gadyaiśca praśaṃsyopāṃśunā budhaḥ /
tattanmantraṃ samuccārya ghoṣayetpaṭahādibhiḥ
"priyatāṃ bhagavānviṣṇussarvalokeśvaro hariḥ /
brahmeśābhyāṃ ca sahitaścotsave naḥ prasīdatu
devāśca ṛṣayassarve pitaraśca grahādayaḥ /
viṣṇulokagatāssarvenānālokanivāsinaḥ
sarvenye devatāssarvāḥ parivāragaṇaissaha /
viśve te viṣṇuyāge 'rsmi samāgacchantu sādarāḥ
havyaṃ baliṃ samādāya bhuñjantu śubhadāyinaḥ' /
ityuktvā ghoṣayetsaṃdhau cakrasyābhimukhe punaḥ
brahmādyān svasvatālaiśca ghoṣayedvādakaḥ punaḥ /
balimevaṃ ca nirvāpya pradakṣiṇava śena tu,
japanvai śākunaṃ sūktaṃ praviśedālayaṃ punaḥ /
baliśiṣṭaṃ bhūtapīṭhe "sarvabhūtebhya' ityapi
baliṃ tattoyaśeṣaṃ ca prakṣipeccakrasannidhau /
dhāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā dhvajādyairanapāyibhiḥ
śāntaṃ cakraṃ ca cat sthāne sthāpayenmatimān punaḥ /
dhvajasthānaṃ praviśyaiva dhvajamādāya mantravit
"svasti dā'iti mantreṇa badhnīyādrajjunā saha /
mantreṇa matimān paścātprāṅmukho vā pyudaṅmukhaḥ
daṇḍāgre yojayetpaścācchaṅkhakāhalasaṃyutam /
samābaddhya punassnigdhaṃ "bhūri'sīti japaṃ stataḥ
abhimantṣa dhvajaṃ paścādāsanādyaissamarcayet /
puṇyāhaṃ vācayetpaścānmudgānnaṃ tu dhvajasya ca
nivedya mukhavāsaṃ ca praṇāmamapi kārayet /
tatkāle maudgikaṃ cānnaṃ garuḍasya niveditam
striyassatbutrakāmā stadaśnīyurbhaktisaṃyutāḥ /
āyaṣmantaṃ balārogyavantaṃ dāntaṃ sulakṣaṇam
buddhimantaṃ yaśovantaṃ prasūyeyussutaṃ dhruvam /
(tatantu toṣayedvīśaṃ stotrairdhyānayuto guruḥ
"namo namaste pakṣīndra svā'dhyāyavapuṣe namaḥ /
vāhanāya mahāviṣṇostārkṣyāyāmita tejase
garuḍāya namastubhyaṃ sarvasarpendramṛtyave /
vainateya mahābāho mahābala vayo 'dhipa
vihagendra namaste 'stu samutpāṭītakalpaka /
āhṛtāmṛtakuṃbhāya jananīdāsyamocine
surāsurendrajayine nāgendrābaraṇāya te /
yadādhāramidaṃ sarvaṃ tadādhārāya te namaḥ
pakṣau yasya bṛhatsāma rathantaramapi dvayam /
akṣiṇī cāpi gāyatrī trivṛtsāma śirassvayam
stoma ātmā namastasmai vāmadevyāṅgasampade /
namaḥprāṇādivāyūnāmīśāya garuḍātmane
pakṣīndra pakṣavikṣepataraṅgānilasaṃpadā /
nirastāsurasannāha samare śatrusūdana
pratiṣṭhitaḥ paṭe tubhyaṃ namaḥpraṇavamūrtaye /
karmaṇāṃ siddhimāhūtaḥ kuruṣva vihageśvara
doṣānapanayāsmākaṃ guṇānāvaha sarvaśaḥ /
vighnāni jahi sarvāṇi ātmasātkuru māmapi.'
stutvaivaṃ gāruḍaṃ mantraṃ japedekāgramānasaḥ) /
dhvajasyārohaṇe yāvattāvasmūrtyā viśeṣataḥ
trikālaṃ vā dvikālaṃ vā eka kālamadhāpi vā /
havissamyaṅnivedyaiva saptaviṃśati vigrahaiḥ
pūjayitvā dhvajaṃ paścādrātrau bhūtabaliṃ kṣipet /
"jiyamatyucchrayaṃ dhanyaṃ dhvajaṃceti dhvajaṃ tathā
dhvajamūle tathendrādīn daṇḍe brahmāṇamityapi /
sūryendvagnīṃstu phalakatraye yaṣṭyāṃ sudarśanam
valaye vānukiṃ rajjvāṃ trimūrtīrarcayettataḥ /
ghaṇṭāyāṃ caiva brahmāṇaṃ darbhadāmni sarasvatīm
itikrameṇa cāvāhya tanmantrairarcanaṃ caret /
dhvajārohaṇamārabhya cotsavādidinādadhaḥ
sāyaṃ prātaśca vūjānte dhvajārohaṇavadbalim /
śiṣyeṇa guruṇā cātha cakrasyābhimukhe tathā
nityaṃ rātrau viśeṣeṇa tathā bhūtabaliṃ kṣipet /
vīśāmitau vinā dhīmān tīrthāntaṃ sarvarātriṣu
cakrameva nayedvidvān balirakṣaṇahetave /
dhvajasyāropaṇaṃ yāvattāvannityaṃ samāhitaḥ
trikālaṃ vā dvikālaṃ vāpyekakālamathāpi vā /
pūrvoktena krameṇaiva samabhyarcya nivedayet
dhvajasyārohaṇaṃ rātrāvapi kurvanti ke ca na /
utsavāraṃbhadivasāttatra ye grāmavāsinaḥ
anyakāryasamāsaktāna gaccheyusthsalāntaram /
gaccheyuratha vā tīrthe nivarteyurasaṃśayam
bahirvīthyāṃ tu tadgrāme janāssarve tathaiva ca /
tāvānna teṣāṃ nirbandhassamīpastheṣu yassmṛtaḥ
ahūtavyā utsavārthe devāssamyak prakīrtitāḥ /
devādīnāṃ ca sarveṣāṃ teṣāṃ sthānaṃ pravakṣyate
indrādayo mahādikṣu vidikṣu ca samāśritāḥ /
tathaikādaśa rudrāśca dvādaśāhaskarā api
vasavassyurathāṣṭau ca oṅkāraśca vaṣaṭkṛtam /
ete devāstrayastriṃśāḥ kathitā brahmaṇā purā
aśvināvapi tatreti kecidāhurmanīṣiṇaḥ /
trayastriṃśaddevatānāṃ sthānamaiśānyamucyate
apare cāpi kartavyā nadīpārśve viśeṣataḥ /
aṣṭādaśagaṇānāntu bhutapīṭhasya dakṣiṇe
devāśca ṛṣayassarve pitaro daityadānavāḥ /
asurāścaiva gandharvā stathaivāpsarapāṅgaṇāḥ
yakṣāśca rākṣasāścaiva nāgābhūtāḥ piśācakāḥ /
anāvṛṣṭigaṇāścaiva tathāmṛtamucāṃ gaṇāḥ
mātaraścaiva rohiṇyaḥ sūryā aṣṭādaśa smṛtāḥ /
aṣṭādaśagaṇāścaite proktā vai devayonayaḥ
anuktānanyadevāṃśca indrapārśve samarcayet /
devānāṃ caiva patnīśca tattatpārśve samarcayet
skando vighnaśca durgā ca jyeṣṭhā caiva sarasvatī /
tadālaye baliṃ dadyātprākāre cottare 'pi vā
parivāroktadeśe tu rohiṇyo mātarastathā /
ṛṣipatnīśca tāssapta ṛṣibhissaha cār'cayet
siddhān vidyādharāṃś caiva garuḍagandharvakinnarān /
kipūruṣāṃś cāraṇān devān mahādikṣu samarcayet
bhūtebhyaścātha yakṣebhyaḥ piśācebhya stathaiva ca /
rākṣasebhyaśca nāgebhyassaṃdhau saṃdhau baliṃ dadet
rājaveśmāṅgaṇe madhye indraṃ caiva samarcayet /
tasya dakṣiṇapārśve tu jayaśrīkīrtīssamarcayet
utsavārthaṃ viśeṣeṇa saṃbhārānāharettataḥ /
rathaṃ ca śibikāṃ caiva yantraḍolādikāṃs tathā
kārayitvā ca śilpoktaṃ dīpānanyān pragṛhya ca /
bheryādīnyapi vādyāni śaṅkhakāhalakāni ca
tālavṛntaṃ dhvajānanyān chatracāmarabarhiṇaḥ /
nartakān gāyakānanyān yathoktaṃ pūrvamāharet
ālayaṃ samalaṅkṛtya toraṇādyairvibhūṣya ca /
paricārān samāhūya svasvakarma nivedayet
maṇṭapādīni sarvāṇi prapādīni ca sarvaśaḥ /
āstānārthaṃ ca nṛtyārthaṃ kārayecchilpaśāstravit
"ava dhū'teti mantreṇa grāmavīthīrviśeṣataḥ /
viprā vedavidaśśuddhāśśodhayeyurmanoramam
"āśāsu sapta'ityuktvā gavyādyaiḥ sarvataśśubham /
samabhyukṣyopalipyaiva taṇḍulānavakīrayet
kadalīpūgakuṃbhādyairalaṅkuryādgṛhāṃgaṇam /
vitānādyairviśeṣeṇa phūṣayetsarvataśśubham
tadgrāmavāsinaḥ sarve 'laṅkṛtā nānyatatparāḥ /
naimittikādikaṃ hitvā dhyāyeyurmanasā harim
tadgrāmasīmanyantasthsā nityakarmakriyāṃ vinā /
naimittikāni kāmyāni tīrthāntaṃ nācaredbudhāḥ
pravṛtte cotsave viṣṇossaumyamārgeṇa vāstuṣu /
anyadevotsavaṃ tatra nācarediti śāsanam
asmin devotsave yāge tadvāstuṣu viśeṣataḥ /
saṃkalpya cottarāṃ vediṃ pravṛtte 'nyāni nācaret
yadi cetsarvanāśassyātkartābhartā vinaśyati /
tasmātparihareddhīmān tīrthāntaṃ teṣu vāntuṣu
utsavādidinātpūrvaṃ saptame pañcame 'tha vā /
saṃsnāpya devadeveśamaṅkurār'paṇamācaret
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0