Bhṛgusaṃhitā · Chapter 22
kāmye tu
sumuhūrte syātpūjanaṃ nānyadhā caret.
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ
saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre ekaviṃśo 'dhyāyaḥ.
atha dvāviṃśo 'dhyāyaḥ.
atha dvāviṃśo 'dhyāyaḥ.
snapanam
athātassnapanāgāraṃ pramukhe cottare tathā /
aiśānyāṃ vā viśeṣaṇa prapāṃ vā maṇḍapantu vā
vitānopari saṃvītaṃ laṃbamānaṃ pariṣkṛtam /
staṃbhāntsaṃveṣṭya vastraiśca dukūlaistāntavairapi
muktādāmasamāyuktaṃ pūrṇakuṃbhasamanvitam /
satvaṃ rajastamaścaiva aiśvaryaṃ cādhidaivatam
caturvedādikairmantraistoraṇāṃsthsāpayetkramāt /
ubhayoḥ pārśvayoścaiva kadalīkramukānvitam
pūrvāstamuttarāntaṃ ca ṣaṭsūtraṃ saṃprasārya ca /
kalpayedāyatasamaṃ padānāṃ pañca viṃśatim
madhyebrāhmaṃ padaṃ hitvā caryārdhaṃ parito 'ṣṭa ca /
pūrvādi catvāri padaṃ dvārārthaṃ parikalpayet
śiṣṭāṃśca dvādaśapadān dravyanyāsārthamāharet /
madhyeśvabhrantu kartavyamaupāsanavidhānataḥ
madhyenimnaṃ ca kṛtvā tu tālamātrapramāṇataḥ /
śvabhrasya madhyame caiva bilvajaṃ phalakaṃ nyaset
tatpramāṇādhikaṃ pīṭhaṃ paritaścaturaṅgulam /
madhyehitvā pratiṣṭhāpya dvivedisahitaṃ kramāt
tataḥpāvanamārgeṇa jalaṃ gacchedudaṅmukham /
maṇḍapāttu bahisthsāne jalasthānaṃ tu khānayet
ācchādya kadalīpatraiḥ padmapatrairathāpi vā /
hāridraiścātha patrairvāpatraiḥ kramukajaistu vā
"atodevā'dimantreṇa kuśadarbhāṃntu śodhayet /
yāvacchvabhrapramāṇantu tāvatkṛtvāsamāharet
hastamātraṃ tathāyāme prokṣaṇārthaṃ tu kūrcakam /
mārjanārthantu kūrcaṃ ca ṣaḍaṅgulamiti smṛtam
pañcabhirvātribhirvātha dvādaśāṃgulamāyatam /
kalaśārthaṃ tu kurvīta yathākalaśasaṃkhyayo
taṇḍulairvrīhibhiścaiva satilaiścatrivedikam /
vrīhyardhaṃ taṇḍulaṃ proktaṃ tadardhaṃ ca tilānapi
uttamaṃ droṇamityuktaṃ madhyamaṃ tu tadardhakam /
adhamaṃ cāḍhakaṃ caiva paṅktiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ,
samyak dagdhvātu kalaśānabhinnāntsaṃpragṛhya ca /
śarāvāṇāṃ pramāṇaṃ tu kuḍubaṃ samudāhṛtam
ṣaṭprasthamātraṃ karakaṃ kuṃbhaṃ tu droṇameva ca /
"devasya'tveti kalaśān kuṃbhādīntsaṃpragṛhya ca
yavāntaraṃ tu tantūnāṃ saṃveṣṭya kalaśānapi /
pūrvarātrau viśeṣeṇa deveśaṃ saṃpraṇamya ca
samabhyarcya nivedyaiva mukhavāsaṃ dadettataḥ /
pūrvoktena vidhānena baddhvāpratisaraṃ tataḥ
śayanaṃ sopadhānaṃ ca kālayitvātu pūrvavat /
śayane śāyayeddevamuttarācchādanaṃ caret
nṛttairgeyaiśca vādyaiśca rātriśeṣaṃ nayetkramāt /
tataḥ prabhāte dharmātmā yajamānayuto guruḥ
śvabhramadhye pratiṣṭhāpya kūrcāntsamyaṅnyasetkramāt /
jayādīrapi tatraiva caindrādyaiśāntamarcayet
paṅktīśamarcayetpūrvaṃ nīlavāruṇamadhyame /
viṣvakcenaṃ samabhyarcya someśānāntarepi ca
lokapālāntsamabhyarcye dvigrahairdaśabhistribhiḥ prāgdravyāṇi /
nadītire mṛdaṃ gṛhya sasyaṅe tretaṭākake
darbhamūle ca saṃgṛhya gajadante tathaivaca /
gośruṅge karkaṭāvāse valmīkasya tu madhyame
mahīṃ devīmanujñāpya tāścāhṛtya pṛthak pṛthak /
ātapenātha saṃśoṣya viśvāmitrān parihraset
śarāveṣu mṛdaṃ caiva pūrayityā pṛthak pṛthak /
indrādīśānaparyantaṃ pradakṣiṇavaśena tu
"udutya'miti mantreṇa prathamaṃ sannyasenmṛdaḥ /
mṛdupasnānamekaṃ tu aiśānyāṃ vipyasettadā
aśvadthena palāśena bilvena khadireṇa vā /
kuryādaṣṭāṃgulotsedhaṃ caturaśraṃ samastataḥ
mūlaṃ ṣaḍaṅgule cāgrāttṣaṅgulaṃ samudāhṛtam /
anena vā mṛdā vāpi kuryādvai parvatān kramāt
himavānūrjavānvindhyo vidūro vedaparvataḥ /
mahendraśca puraścandraśśataśruṅgāśca parvatāḥ
eṣāṃ varṇastathaivoktaḥ kuryādvarṇena saṃyutān /
śvetaṃ pītaṃ ca kṛṣṇaṃ ca raktaṃ vai śvetameva ca
pītaṃ kṛṣṇaṃ ca raktaṃ ca kramādvarṇa udāhṛtaḥ /
prāgādīśānta metāṃśca "idaṃ viṣṇu'riti nyaset
śailānāṃ cāpyupasnāmekamīśānyagocaram /
śālivrīhiyavā mudgatilamāṣa priyaṅgavaḥ
godhūmaścaṇakastilvomasūraścādthasī tathā /
kuluddhamāṣakāścaiva ṣaṣṭirniṣpāva eva ca
etānyāhṛtya dhānyāni śarāveṣu pṛthak pṛthak /
prakṣipya tāṃśya saṃpūrṇān kramāddvau dvaunyakettathā
indrādīśānaparyantaṃ "śukranta' iti mantrataḥ /
nyasedekamupasnānaṃ dhānyānāmagnidiśyapi
śarāvāṇāmalābhe tu kalaśeṣu pṛthak pṛthak /
"soma oṣadhīnā'mucchārya pūrvavaccāṃkurānapi
yamanīlāntare cāpi śarāvetu suvinyaset /
aṅkurāṇāmupasnānamekamatraiva vinyaset
parvatārthaṃ samaṃ proktavṛkṣairyatnena vā mṛdā /
maṅgalāni prakuryācca dārupakṣāṇyanukramāt
śrīvatsaṃ pūrṇakuṃbhaṃ ca bherīmādarśanaṃ tathā /
matsyayugmāṃkuśaṃ śaṅkhamāvartamiti cāṣṭavai
śrīvatsaṃ tattu rukmābhaṃ ghaṭoraktābha ucyate /
raktāṃ bherīṃ suvarṇābhaṃ tasya pārśve 'sitaṃ?tathā
ādarśanaṃ ca śvetaṃ syādvṛttaṃ candravadiṣyate /
matsyayugmaṃ tathā śvetamūrdhvānanamitīritam
aṅkuśasya tu daṇḍaṃ ca raktaṃ kṛṣṇaghṛṇīyutam /
śaṅkhaṃ śaṅkhanibhaṃ proktaṃ raktamāvartamiṣyate
saptāṅgulasamutsedhameṣāṃ pīṭhaṃ dvigolakam /
yathā vṛkṣaistathā kuryātpañcavarṇairmṛdā tadhā
evaṃ lakṣaṇamuddiṣṭaṃ śeṣaṃ yuktyā samācaret /
pradakṣiṇakrameṇaiva caindrādīśāntamarcayet
dikṣvaṣṭasu mahādikṣu tattaddvārasya dakṣiṇe /
"śaṃ sā niyaccha'tvityuktvāmaṅgalānyatra vinyaset
maṅgalānāmupasnānamendrādyecaikamevahi /
evaṃ prakaraṇaṃ proktaṃ kalaśānāṃ............
dvādaśa pradhānadravyāṇi
pañcagavyakramaṃ vakṣye devasya snapanaṃ prati /
kapilāyā varaṃ kṣīraṃ śvetāyā dadhi cocyate
raktavarṇāghṛtaṃ grāhyaṃ kṛṣṇāyā gośśakṛdbhavet /
mūtraṃ tu nīlavarṇāyāḥ pañcagavyamiti smṛtam
prasthapādaṃ ghṛtaṃ caiva dviguṇaṃ dadhi saṃyutam /
gṛhītvā triguṇaṃ kṣīraṃ gomayantu caturguṇam
ṣaḍguṇaṃ caiva gomūtraṃ pañcagavyayutaṃ kramāt /
apātitaṃ tu gomūtraṃ patitaṃ gomayaṃ bhavet
dhāroṣṇaṃ kṣīramādāya sadyastsaptaṃ ghṛtaṃ bhavet /
aśuktaṃ dadhi gṛhṇīyādetatsarvatra lakṣaṇam
"gāṅgeyaṃ' mantramuccārya gomūtraṃ pūrvamāharet /
tatparaṃ tu śakṛdgrāhya "mīśāna'miti mantrataḥ
"hiraṇyapāṇi'mityuktvā paya ādāya nikṣipet /
"iṣe tve'ti dadhi yañjyādghṛtaṃ "cāyanta' ityapi
ityevaṃ pañcabhirmantraiḥ pañcagavyaṃ samāharet /
etadāḍhakapūrmantu kalaśedṛśyate pṛthak
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ kāṃsyaṃ mṛṇmayameva vā /
dvādaśāṃgulavistāraṃ ṣoḍaśāṃgulanāhakam
dvyaṅgulaṃ saṃbharetkaṇṭhaṃ mukhaṃ pañcāṅgula bhavet /
pakvabiṃba phalākāraṃ khaṇḍasbhuṭītavarjitam
evaṃ kalaśamādāya pañcagavyaiḥprapūrya ca /
"rudramasya'miti procya nyasedīśānagocare
āḍhakārdhaghṛtenaiva saṃpūrṇaṃ kalaśaṃ tathā /
"ghṛtapratīka' ityuktvā i dreśānāntarenyaset
kalaśaṃ madhusaṃyuktaṃ sukuśaiḥ pūritaṃ tathā /
"madhu vā'teti mantreṇa indrāgnyorantare nyaset
na śuktaṃ dadhi gavyaṃ ca? saṃpūrṇakalaśaṃ tathā /
"dadhi krāv ṇna' ityukvā āgneyyāṃ dadhi vinyaset
sadyo dugdhaṃ payogrāhya makṣataiḥ pūritantathā /
"aṇoraṇīyā' nityuktvā yamāgnyormadhyame nyaset
uśīrāgaruparṇairvā saṃyuktaṃ candanena vā /
śuddhokena saṃgṛhya kalaśaṃ paripūritam
yamanīlāntare tatra "apsara'ssviti vinyaset /
vrīhimāṣayavairyuktaṃ sarṣapañcākṣataṃ viduḥ
tūryaghoṣasamāyuktaṃ miśritaṃ cākṣatodakam /
tatrākṣatodakenaiva saṃpūrṇaṃ kalaśaṃ tataḥ
"imā oṣadhaya' ityuktvā nyasennī le 'kṣatodakam /
kadalīmātuluṅgāmra panasernālikerakaiḥ
ārdrādibhiḥ phalaiścānyairyathālābhaṃ samāhṛtaiḥ /
phalair ardhāṃśasaṃyuktaṃ śeṣaṃ toyena pūritam
phalodakamiti proktaṃ kalaśaṃ saṃprasāthitam /
nīlavāruṇayormadhye "somaṃ rā'jeti vinyaset,
kuśāgrairatha vā dūrvairakṣataiśca samanvitam /
kuśodakamiti proktaṃ kalaśaṃ tena pūritam
varuṇodānayormadhye "yatassva'miti vinyaset /
vajraṃ nīlaṃ pravālaṃ ca śaṅkhajaṃ śuktijaṃ tathā
etāni pañcaratnāni tato maratakaṃ tathā /
vaiḍūryaṃ puṣyarāgaṃ ca gomedhikamiti kramāt
ratnodakamiti proktaṃ kalaśaṃ tena pūritam /
vāyavye sannyasedvidvā"nato devādi'muccaran
yathālābhaṃ tathā ratnasuvarṇasahitaṃ kramāt /
vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktaṃ ca puruṣasūktayutaṃ japet
tathābhimantritaṃ toyaṃ japyodakamiti smṛtam /
kuberodānayormadhye "brahmā devānā'miti nyaset
phalānte tu vitunnāssyuroṣadhyassamudāhṛtāḥ /
sarvauṣadhisamāyuktaṃ sarvauṣadhyudakaṃ bhavet
taryāṃśeṣu gṛhītaṃ ca kalaśaṃ pūrṇamaṃbhasā /
someśānāstarecaiva "citraṃ devānā'miti nyaset
eṣāṃ pratyekamekaṃ tu kalaśaṃ śuddhavāriṇā /
gṛhītvā tadupasnānaṃ vāmapārśvetu vinyaset
upasnāne tu kalaśā"nato devā'dinā nyaset /
evaṃ pradhānakalaśāścaturviṃśatirīritāḥ
anudravyāṇi
nandyāvartaṃ ca padmaṃ ca tulasī viṣṇuparṇikā /
bilvaṃ ca karavīraṃ ca padmaṃ kumudameva ca
aṣṭavai puṇyapuṣpāṇi grāhyāṇi tu yathākramam /
divāśuddhaṃ tu bilvaṃ ca kapidthaṃ bilvavanniśi
karavīraṃ divā śuddhaṃ niśi sitaṃ? tathā śuci /
śarāveṣu samāhṛtya puṣpāṇi tu pṛthak pṛthak
"imāssumanasa' iti mantreṇa yamanīlāntare nyaset /
tasyopasnānamekantu tatpārśve kalaśaṃ nyaset
śrīveṣṭakaṃ yavaṃ mudgamuśīraṃ caiva ratnakam /
tathā masūraṃ damanaṃ jātīphalayutaṃ tathā
lavaṅgaṃ ca samāhṛtya cūrṇayitvākrameṇa vai /
samārādhyaiva taccūrṇaṃ śarāveṣu ca pūrayet
paṅktīśāddakṣiṇe cūrṇaṃ "vandyo na'iti vinyaset /
eṣāmalābhe cūrṇānāṃ grāhyamailādicūrṇakam
upasnānaṃ tu tatpārśve tvekaṃ vai kalaśaṃ nyaset /
aśvadthasya madhūkasya khadirasya vaṭasya ca
vañjulāsanayoścāpi citravṛkṣasya ca tvacaḥ /
hṛtvolūkhalamadhye ca "udutya'miti vinyaset
ukta carmaṇyalābhe tu aśvadthasya vidhīyate /
kaṣāyaṃ parikalpyaiva "ye te śata'miti bruvan
varuṇodānayormadhye kaṣāyakalaśaṃ nyaset /
upasnānaṃ tu tatpārśve ekaṃ vai kalaśaṃ nyaset
siṃhī ca nakulavyāghranandādityaṃ ca puṣkaram /
dūrvā ca sahadevī ca pāṭhā sāhvayameva ca
evaṃ vanauṣadhīrgṛhya somavāyvontu madhyame /
upasnānaṃ tu tatpārśve ekaṃ vai kalaśaṃ nyaset
nadītaṭākakūpānāṃ palvalasya ca vāribhiḥ /
pṛthaksaṃpūrya kalaśāṃścaturastu samāharet
tasyaikaṃ kalaśaṃ pārśve upasnānaṃ tu vinyaset /
hareṇukaṃ ca sthauṇeyaṃ patraṃ vyāghranakhaṃ tathā
parṇāgaruṃ ca dyāmākaṃ kacoraṃ ceruvālakam /
māñcī jātiphalailāṃśca lavaṅgaṃ candanaṃ tathā
karpūraṃ ca balośīrasthiranāradameva ca? /
kastuṃburuṃ tathānyāni sugandhīni śucīni ca
prāṇyaṅgaṃ ca purīṣaṃ ca varjayitvā samāharet /
eteṣāmapi yaccūrṇaṃ sūkṣmamutpīḍya kalpitam
sarvagandhamiti proktaṃ śarāveṣu prapūrayet /
nyase"ttrātāra'mityeva yakṣarājeśamadhyame
tattatpārśvenyasetteṣāmupasnānaṃ tathaiva ca /
navasya snigdhavarṇasya hāridrasya prakalpayet,
cūrṇaṃ tu kalaśe kṣiptvā saṃpūrṇaṃ kalaśaṃ caret /
paṅktīśasyaiva pārśvetu "sinī vā'līti vinyaset
tasya pārśve nyasedekamupasnānantu pūrvavat /
pālāśadūrvāpāmārganandyāvartadalāni ca
karavīrasya patrāṇi kuśapatrāṇi caiva hi /
mūlagandhārthamāhṛtya tasya pārśve nyasedbudhaḥ
śuddhodakalaśaṃ sthāpyedupasnānaṃ ca pūrvavat /
vastrayugmaṃ navaṃ sūkṣmaṃ kṛtaṃ kārpāsatantunā
plotārthantu samāhṛtya śuddhapātre tu nikṣipet /
viṣṇugāyatriyā sthāpya yakṣarājeśamadhyame
plotapārśvenyasettāni "brahmajajñāna'mityapi /
jātiṃ hiṅgulikaṃ caiva añjanaṃ ca manaśśilām
gorocanaṃ ca girikamiti dhātūntsamāharet /
etāni cūrṇayitvātu śarāveṣu pṛthak pṛthak
prakṣipya "jātave'deti nyasettatraiva pūrvavat /
ekādaśānukaraṇe kalaśāṃścaiva pūrayet
ahataṃ ca sumākṣmaṃ ca vastrayugmamakhaṇḍitam /
vastraṃ yajñopavītaṃ ca pavitraṃ bhūṣaṇādikam
evamādīni saṃgṛhya someśānāntare nyaset /
vinyasya kalaśāṃścaiva tathā cūrṇān pṛthak pṛthak
vastrairāveṣṭya tāntsarvān punaḥkūrcāni nikṣipet /
utkūrcaṃ vāpyadhaḥkūrcaṃ prāgagraṃ vodagagrakam
vinyasya teṣu kūrcāni śarāve rapidhāya ca /
praṇamya devadeveśaṃ dravyārcasamathārabhet
tataścaryāpadānteṣu jayādyapsarasor'cayet /
jayāṃ ca vijayāṃ vindāṃnandakāṃ puṣṭikāmapi
kumudvatīmutpalakāṃ viśokāṃ ca samarcayet /
prāgādivedyāḥ paritaḥ paṅktau paṅktīśamarcayet
viṣvaksenaṃ tataḥ paścādindrādīṃśca samarcayet /
dravyadevārcanam
mṛddevatā tu bhūdevī parvateśastu pāvakaḥ
vāyurvaidhānyadevassyādgaruḍā oṃkuradevatā /
maṅgalādhipatiśśakraḥpañcagavyādhipaśśivaḥ
tathaiva viśvedevāśca upasnānādhidevatāḥ /
sāmavedo ghṛteśassyādupasnāne tu vatsarāḥ
ṛgvedo madhudevassyādupasnāne tu vāyavaḥ /
yajurvedo dadhīśo 'bhūdupasnā kapardinaḥ
kṣīre tvadharvavedaśca upasnāne 'śvinau tathā /
gandhodake ṣaḍṛtavo marutastadanantare
akṣatode viśvamūrtirupasnāne bṛhaspatiḥ /
somaḥ phalodakeśassyādanantastadanantare
kuśodake ca munaya upasnāne tu takṣakaḥ /
viṣṇūratnodakeśassyādgandharvāstanadantare
mantroratnodakeśassyādupasnānetu puṣpajāḥ /
sarvauṣadhyudake bhānurupasnāne 'psarogaṇāḥ
puṇyapuṣpeṣu dhātāraṃ cūrṇeṣvapyanapāyinam /
varuṇaḥ
kaṣāyadevassyāttīrthe caiva jagadbhuvaḥ
vanauṣadhīśo rudro 'bhūcchinīvālī haridrake /
upasnāni tu rākā syātsarvagandhe śatakratuḥ
brahmāṇaṃ mūlagandhetu plotavastre purandaram /
dhātuṣvapi ca durgāṃ ca tattaddravyadharaṃ smaran
trayodaśopacāraiśca mūrtimantrairathār'cayet /
upasnāneṣu cānyeṣu varuṇaṃ ca tathār'cayet
ācārya pūjayitvātu vastrairābharaṇais tathā /
śiṣyaṃ ca pūjayetpaścādyajamānassvaśaktitaḥ
tato guruḥprasannātmā deveśaṃ saṃpraṇamya ca /
aṣṭopacārairabhyarcya snapanāvasaraṃ tataḥ
vijñāpya haraye samyak paścātkāryaṃ samācaret /
"rakṣasva tva'miti procya dravyadevaṃ praṇamya ca
śiṣyastunamrakāyassannācāryājñāṃ pratīkṣate /
ājñāpayedguruśśiṣyaṃ "harasveda'miti bruvan
tattaddravyaṃ samādāya śiṣyastasmai nivedayet /
adbhiḥprokṣya samādāya taddravyaṃ gururatvaraḥ
pvaṇavaṃ tu samuccārya tatra kāryaṃ samācaret /
lalāṭāntaṃ samuddhṛtya devadevaṃ praṇamya ca
taddravyeṇa sakṛttrirvā deveśasya pradakṣiṇam /
taddravyanāma saṃyojya tanmantrānte tu kārayet
"ato devā'ditimantreṇa devadevaṃ praṇamya ca /
viṣṇuṃ ca puruṣaṃ satyamacyutaṃ cāniruddhakam
evaṃ mantraṃ samuccārya tatra kāryaṃ samācaret /
kriyānte pātramādāya pūrvasthāne niveśayet
snapanaprayogaḥ "ekākṣareṇa' mantreṇa prokṣyaṃ gṛhya pradakṣiṇam /
kūrcenādāya saṃsrāvya mūrdhnivai snāpayenmṛdā
"viśve nimagna'ityuktvāparvatena pradakṣiṇam /
dhānyena snāpayeccaiva "prāṇaprasūti'muccaran
"vitatya bāṇa'mityuktvā aṅkuraireva cār'cayet /
"tvaṃ ya'jñeti ca mantreṇa maṅgalaiśca pradakṣiṇam
"vasoḥ pavitra'mityuktvā pañcagavyābhiṣecanam /
"vārīścatasra'ityuktvā sarvopasnānamācaret
"agna āyāhi' mantreṇa ghṛtenaivābhiṣe cayet /
"agnimīleti mantreṇa madhunaivābhiṣecayet
dadhmābhiṣecayetpaścā"diṣe tve'ti samuccaran /
"śanno devīra'bhītyuktvā kṣīreṇaivābhiṣecayet
"abhi tvā śūra'ityuktvā snāpayedgandhavāriṇā /
"imā oṣadhaya'ityuktvā snāpayedakṣatodakaiḥ
"japan da'tveti cocchārya phalodaiścābhiṣecayet /
"catvā'rīti ca mantreṇa kuśodaiścābhiṣecayet
"tatpuruṣā'yeti mantreṇa ratnodaiścābhiṣecayet /
"pūta sta'nyeti mantreṇa japyodairabhiṣecayet
"catvāri śruṃgetyuccārya saryauṣadhyudakaiścaret /
"dhātā vidhā'tetyuccārya puṇyapuṣpairathārcayet
"ṛco yajūṃṣi' mantreṇa cūrṇena snāpayedguruḥ /
"sa eṣa deva' uccārya udvarteta kaṣāyakaiḥ
"sa sarvavettā'mantreṇa tīrthodeścābhiṣecayet /
"sāmaiśca sāṃga'mityuktvā mārjayecca vanauṣadhīḥ
hāridracūrṇaissaṃsnāpya "ato devā' iti bruvan /
"tvaṃ strīpumā'nityuccārya lepayetsarvagandhakaiḥ
snāpayeduṣṇatoyena "āpo hi'ṣṭheti coccaran /
nityasnānoktamārgeṇa śuddhodairabhiṣecayet
tattaddravyābhiṣekānte snānavastraṃ visṛjya ca /
dhautaṃ samarpayeccaiva pūjayedaṣṭavigrahaiḥ
"mitrassuvarṇa'ityuktvā plotena parimṛjya ca /
vastrādyaissamalaṅkṛtya pūrvoktenaiva kārayet
"tvaṃ bhūrbhuvastvaṃ'mantreṇa mūlagandhena mārjayet /
"buddhimatā'mityuccārya cālaṅkuryācca dhātubhiḥ
pādyamācamanaṃ dadyādālayasya pradakṣiṇam /
svastisūktādisūktaṃ ca japtvācaivātha kārayet
arcāsthāne tu saṃsthāpya pūjayitvoktamārgataḥ /
mahāhāviḥ prabhūtaṃ vā yathāśakti nivedayet
niṣkādhikaṃ suvarṇaṃ ca savatsāmapi gāṃ tathā /
gurave dakṣiṇāṃ dadyātsnāpakānāṃ tathaiva ca
tatrānyakarmakartṝṇāṃ yathāśaktyāca dakṣiṇām /
dadyātkarmaphalaṃ prāpya yajamāno 'tha bhaktimān
snapanāyattamuddiṣṭadhānyadravyāṃbarāṇi ca /
pātrāṇi ca tathānyāni snapanānte dhṛtāni ca
nivedayitvā gurave praṇamecca muhurmuhuḥ /
dhruvārcanā yadi syāttu pramukhe snapanaṃ caret
vitānastaṃbhaveṣṭādipūrvavatkārayettataḥ /
pañcahastābhedeṣu paṅktiṃ kuryādvidhānataḥ
madhye kubhaṃ ca snyasya arcayitvā ca pūrvavat /
dhruvapīṭhasya paritaḥ kūrcayuktaṃ caturdiśam
jayādīrarcayitvātu mṛdādīn pūrvavatkramāt /
tatpātraṃ saṃpragṛhyaiva pāṇibhyāṃ kṣālanaṃ caret
atha vā pātramādāya pūrayitvātu sannyaset /
dravyaṃ prati viśeṣeṇa pūrayitvār'cayetkramāt
pādyaṃ cācamanaṃ puṣpaṃ gandhaṃ dhūpaṃ tathaiva ca /
dīpamarghyaṃ tathācāmamarcayitvāṣṭavigrahaiḥ
devadevaṃ namaskṛtya pradakṣiṇamathācaret /
devasya puratastiṣṭheddravyamādāya pāṇinā
gauśṛṅgāgraṃ samuddhṛtya pūrvoktavidhinā kramāt /
punaḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pūrvasthāne tu vinyaset
dhruveṇābhyastare caiva biṃbairanyaissahaivatu /
pūrvamuktaṃ dhruvārcā cetsnapanaṃ samyagācaret
yathoktenaiva mārgeṇa yathāvidhi samarcayet catvāriṃśat
gavyaṃ śrutaṃ dadhi madhu kṣīre syādratna toyakam
japyaṃ dvādaśaitān samāhṛtya
ntu upasnānamekaṃ hāridra madhyamottamam
upasnānavi mādhamaṃ caiva snapanaṃ tu vidhīyate
stathā kuryātkalaśaistu caturdaśaiḥ
madhyame madhyamaṃ caiva madhyamādhama vidhīyate
saptabhiḥ kalaśaiḥ madhyamaṃ teṣāṃ ṣaḍbhiḥ kala
dhamamucyate caturdaśaiḥ
gavyaṃ ghṛtaṃ kṣīramakṣa pasnānaṃ tathaiva ca
etai daśaitān kalasyācetkra? ta
pūrvoktenaiva kalaśasyacet
dikṣaṣṭa gavyaistu aindre ghṛtami
myegandhodakaṃ tathā payo tyāṃ vāruṇyāmakṣatodakam
saumye japyodakaṃ kramāt vyastusaptabhiḥ kalaśaiḥ
catriṣaṭyoṇasthalaṃ saptabhiḥ kalaśoktavat
navakoṣṭhantu tatra vai ma bhaśca kuśāṃbhasā
japyā vinyaset evamevaṃ yet
dakṣiṇāyanakāletu uttarāyaṇakāletu paścāt
ye tu saṃprāpte tatsūryeṃdūparāgeṣu snapanaṃ devadevasya kṛtvā ta
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0