Bhṛgusaṃhitā · Chapter 15
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ
saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre caturdaśo 'dhyāyaḥ.
atha pañcadaśo 'dhyāyaḥ.
atha pañcadaśo 'dhyāyaḥ.
daśāvatāra kalpaḥ (rāmaḥ) bhārgavaḥ
ataḥ paraśurāmasya sthāpanaṃ vakṣyate 'dhunā /
bahubhirbalavadbhistu rājabhirdharaṇī hatā
tadvadhāya kṛtodyogo jamadagnisuto hariḥ /
bhūtvāvatīrṇo lokesmin bhāranirharaṇāya vai
paraśuṃ ca gṛhītvorvyāṃ nṛpān sarvān pragṛhya ca /
jaghāna kilabhūyo 'pi rāmo bhīmaparākramaḥ
sthāpayecchatrunāśāya rāmaṃ paraśudhāriṇam /
śrīpratiṣṭhitake caiva aṅganākāra eva ca
madhyamaṃ daśatālena rāmaṃ dvibhujamācaret /
paraśaṃ dakṣiṇe haste dhṛtvācaiva vicakṣaṇam
vāmamuddeśahastaṃ ca jaṭāmukuṭaśobhitam /
raktavarṇayutaṃ caiva śvetāṃbaradharaṃ tathā
sarpābharaṇasaṃyuktaṃ sthānakaṃ tatra kārayet /
tadrūpaṃ kautukaṃ kuryādatha vā taṃ caturbhujam
anvāhārye pradhānāgnau hautraśaṃsanamācaret /
"rāmaṃ ṛṣisutaṃ viṣṇuṃ paraśupāṇi'mitīrayet
ityevamuktvā cāvāhya nirupyājyāhutīryajet /
"viṣṇurvariṣṭha' ityuktvā śatamaṣṭādhikaṃ yajet
utsavasnapanādīni viṣṇuvatsarvamācaret dāśaradhiḥ /
rāvaṇo bahubhiḥ krūrai rākṣasaiśca mahābalaiḥ
trīn lokān pīḍayāmāsa varadānena garvitaḥ /
devāssaṃpīḍitāssarve munayaścākhilāstathā
tairdevairmunibhissarvaiḥ saṃstuto hariravyayaḥ /
tadvadhāya kṛtodyogo mānuṣaṃ rūpamāsthitaḥ
avatīrṇassuto bhūtvā rājño daśarathasya ca' /
rāmastu rākṣasān hatvā sarvān lokānapālayate
puṣṭyarthī vijayārthī ca vīrārthī ca viśeṣataḥ /
kūṭāgāreṃganākāre phelākāraṃ catuṣphuṭam
svastikaṃ vā vimānastu kṛtvācaiva vicakṣaṇaḥ /
rāghavaṃ tu pratiṣṭhāpya yathā vatsaṃprapūjayet
athātassaṃpravakṣyāmi rāmalakṣmaṇa lakṣaṇam /
sītāyā vāyuputrasya bharatasyāsujasya ca
mānonmānapramāṇāni vakṣye saṃkṣepataḥ kramāt /
uttamaṃ daśatālena madhyamena yathākramam
uttamaṃ rāghavendrasya madhyamaṃ lakṣmaṇasya ca /
antenai va tu māsena sītāyāstūcchrayo bhavet
navatālena mānena vāyuputraṃ prakalpayet /
adhamaṃ daśatālena bharatasyānujasya ca
evaṃ yuktiyutenaiva kriyate śāstravittamaiḥ /
garbhadvāravimānābhyāṃ beramānamihocyate
utsava pratimāyāntu sarveṣāmālayeṣu vai /
taddevabhedaṃ mūrtīnāṃ tatpramāṇena yojayet
iṣyate garbhamānantu puṣyamānaṃ? vibhajya ca /
uttamaṃ pañcabhāgaṃ tu caturbhāgaṃ tu madhyamam
tribhāgamadhamaṃ proktaṃ yathāvacchāstravittamāḥ /
garbhamānaṃ pravakṣyanti dvāramānantu vakṣyate
saptabhāge caturbhāgamuttamaṃ tu vidhīyate /
tṣaṃśaṃ tu madhyamaṃ proktamarthāṃśamadhamaṃ bhavet
dvāramānamidaṃ proktaṃ kriyāyāntu viśeṣataḥ /
rāmasyātha lalāṭāntaṃ nāsāntaṃ lakṣmaṇocchrayam
āsyāntamatha vā kuryādvāyuputrasya lakṣaṇam /
bharatasyāmajasyāpi tathā galasamaṃ bhavet
uṣṇīṣātpādaparyantaṃ caturviṃśacchatāṅgulam /
ṣaṣṭidvigolagaṃ vidyādekatṣaṃśatribhāgīkam?
tālāni daśabhāgaikamuttamaṃ daśatālakam /
caturbhāgāṣṭabhāgaṃ syāccatustālaṃ tathaiva ca
daśatālasya tṣaṃśena uttamaṃ madhyamādhamam /
madhyamādadhamaṃ hīnaṃ mukhe vārdhāṅgulakṣayam
uṣṇīṣamaṅgulaṃ netraṃ śirastṣaṅgulamiṣyate /
lalāṭe hanuparyantaṃ trayodaśārdhāṅgulaṃ bhavet
galaṃ caturyavāḥ proktāgrīvā sārdhatriyaṅgulā /
hikkā hṛdayānābhyantaṃ meḍhramūlaṃ mukhatrayam
mukhāyāmaṃ caturmātraṃ liṅgaṃ pañcāṅgulāyatam /
nābhirardhāṅgulaṃ jñeyaṃ nimnārdhavaritālakā
śroṇī bhāgārdhamevaṃ syātkaṭiḥ pañcāṅgulaṃ bhavet /
meḍhramūlādijānvantaṃ saptaviṃśatikāṃgulam
jānubhāgamiti proktaṃ jaṅghorū susamāyutau /
caraṇaṃ caturaṅgulyaṃ manordeśavidhānataḥ
brahmāṅgulamūkhāyāmaṃ trayodaśāṃgulameva ca /
kaniṣṭhāṃgulamāyāmamekādaśāṃgulaṃ bhavet
akṣṇāmuṣṇīṣaparyantaṃ bhāgārdhāṅgulamucchrayam /
hikkāsūtrāntamevaṃ svātskandhamūladvayaṃ bhavet
skandhaṃ bhujasamotsedhaṃ bhujordhvaṃ golakaṃ bhavet /
bhujadvimukhamāyāmaṃ kūrparaṃ ca kalāyatam
prakoṣṭhaṃ viṃśadaṅgulyaṃ hastāyāmamiti smṛtam /
nāsyāni nābhivāmebhyo rakṣāntaṃ sūtradakṣiṇam
ādisūtramidaṃ proktamanyatsūtraṃ ca kārayet /
īṣatkuñcitamātrantu mātrārdhaṃ samakuñcitam
dvikalākuñcitaṃ jñeyaṃ trividhaṃ kuñcitaṃ bhavet /
pāṣṇonyrantarasaṃyuktaṃ pañcāgulasamanvitam
pādāṅguṣṭhāntaraṃ caiva trayodaśāṃgulamīritam /
uṣṇīṣātpārśvakarṇāntaṃ vāmahastocchrayaṃ bhavet
nīvraṃ kaṇṭhayavānānta dvimukhaṃ vistaraṃ bhavet /
dakṣiṇe laṃbahastantu ūrumūlau samaṃ bhavet
nīvraṃ pañcāṃgulaṃ caivatrayodaśāṃgulamīritam /
hastantu dvyaṅgula ceti kaṭībāhū ṣaḍaṅgulam
triyujā kuñcitaṃ sthityā tribhaṅgāgra virājitam /
dakṣiṇe kaṭideśe tu vāmamakṣānvitaṃ bhavet
dakṣiṇaṃ mukhamāśritya tribhaṅgāṅga mathocyate /
śruṅgāraguṇasaṃyuktaṃ kirīṭaṃ vā viśeṣataḥ
vajraṃ pulliṅgavāyuktaṃ makarakuṇḍalamaṃyutam /
kirīṭamukuṭau jñeyo hārakeyūrasaṃyutam
uṣṇīṣaṃ keśapṛṣṭhānte trayodaśāṃgulamāyatam /
grīvāyāṃ madhyamaṃ bhāgaṃ kakudbhāgātkramonnatiḥ
jānakīṃ samabhaṅgena vāmahasteva puṣpadhṛt /
dakṣiṇaṃ saṃprasāryaiva rukmavarṇāntu kārayet
śyāmavastradharāṃ caiva divyastrīmaṇḍanopamām /
lakṣmaṇaṃ samabhaṅgena taptakāñcanasannibham
bharataṃ śyāmavarṇantu śatrughnantu suvarṇakam /
lakṣmaṇasyātha vāme tu sthitau bāṇadhanurdharau
hanūmantaṃ piṅgalābhaṃ vārtāvijñāpane param /
evaṃ sāyudhavargantu vakṣyate 'tra nirāyudham
prasāri dakṣiṇaṃ pādamitaraccaiva kuñcitam /
dakṣiṇe nābhayaṃ hastaṃ vāmaṃ kaṭikamucyate
sthāpanādikriyāssarvāḥ pūrvavatkārayettataḥ /
dakṣiṇāgnau pradhānetu hautraśaṃsanamācaret
"rāmaṃ dāśarathiṃ viṣṇuṃ kākutstha'miti cāhvayet /
"sītāmayonijāṃ lakṣmīṃ vaidehī'miti cāhvayet
"rāmānujaṃ ca saumitriṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam' /
"bharataṃ rāmapriyaṃ ceti kaikaiyīsutameva ca
sadvṛtta'miti cāvāhya bharatasya viśeṣataḥ /
"śatrughnaṃ sumanaskaṃ ca lakṣmaṇānujameva ca
daśarathodbhava'mityeva śatrughnaṃ ca samāhvayet
kapirājaṃ hanūmantaṃ śabdarāśiṃ mahāmatim,
juṣṭākārādisarvaṃ ca pūrvavatkārayedbudhaḥ /
"rāyāmī'śeti mantreṇa śatamaṣṭādhikaṃ yajet
"śriye jāta'śca sītāyā home mantra udīritaḥ /
"tanmā yaśogra' mantreṇa bharatasya ca hūyate
"śanno nidhattā'muccārya lakṣmaṇasya hunetsudhīḥ /
"bhūmānantogra' ityuktvā śatrughnasya samācaret
"marutaḥ paramā'tmeti mārutasyeva mārute /
sarvatra juhuyānmantraṃ śatamaṣṭādhikaṃ budhaḥ
arcanaṃ cotsavaṃ caiva snapane ca hareriva /
halī
daityānāṃ tu vadhārthāya yaduśreṣṭhaṃ malābalam
balabhadraṃ vidusso 'pi vasudevasya saṃbabhau /
bhūbhāramocanārthāya viṣṇussabalabhadrakaḥ
hatvānarakakaṃsādīn sarvān lokānapālayat /
evaṃ sthāpayituṃ rāmamicchetkārayitaṃ ca yaḥ
somachandavimāne vā hastipṛṣṭhe 'tha vābudhaḥ /
tṛtīyaṃ rāmamāsthāpya dvibhujaṃ svetavarṇakam
daśatānena mānena kṛtvā rūpaṃ samāhitaḥ /
dakṣiṇetarahastābhyāṃ musalaṃ khaḍgameva ca
śroṇīnūtrasamenaiva muṣṭiṃ samusalaṃ dṛḍham /
bāhusūtrasamaṃ kuryāddhalaṃ vāme tathaivaca
tasya dakṣiṇapārśvetu lakṣmīvadrohiṇīṃ caret /
evaṃ tu sāyudhaṃ kuryādvakṣye 'haṃ tu nirāyudham
vāmapādaṃ samākuñcya dakṣiṇaṃ saṃprasārya ca /
abhayaṃ dakṣiṇaṃ hastaṃ vāmamūrau ca vinyaset
agnāvāhavanīyetu hautraṃ tatra praśaṃsayet /
"rāmaṃ yaduvaraṃ viṣṇuṃ halāyudha'mitikramāt
"indirāṃ revatīṃ caiva lakṣmīṃ rāmapriyā'miti /
evamāvāhanaṃ kṛtvājuṣṭākārādi pūrvavat
"kṣmāmekā'miti mantreṇa śatamaṣṭādhikaṃ yajet /
arcanaṃ cotsavaṃ caiva snapanaṃ ca hareriva
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0