Bhṛgusaṃhitā · Chapter 13
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre dvādaśo 'dhyāyaḥ.
atha trayodaśo 'dhyāyaḥ.
atha trayodaśo 'dhyāyaḥ.
navaṣaṭpañcamūrtividhānam
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi navaṣaṭpañcamūrtikam /
viṣṇuṃ ca puruṣaṃ satyamacyutaṃ cāviruddhakam
naranārāyaṇābhyāṃ tu vārāhaṃ nārasiṃhakam /
evaṃ tu navamūrtistu sthāpayitvā yadhāvidhi
viṣṇvādipañcamūrtīstu adimūrtintathākramāt /
sthāpayet tatkrameṇaiva ṣaṇmūrtikamihocyate
viṣṇvādīnāṃ tu pañcānāṃ sthāpanaṃ pañcamūrtikam /
daśāvatārakalpaḥ
matsyaḥ kūrmovarāhaśca nārasiṃho 'tha vāmanaḥ
rāmo rāmaśca rāmaśca kṛṣṇaḥ karkirime daśa /
sargakāle tu bhagavān sṛṣṭvā vikhanasaṃ gurum
vedānupādiśattasmai lokasaṃrakṣaṇakṣamān /
purā madhvādayaḥ kāle saṃbhūya bhuvi rākṣasāḥ
apāharaṃstu tān vedān balātkṛtva vidhiṃ muhuḥ /
tadā tu somakaṃ hantuṃ rākṣasaṃ raṇavikramam
antarhitamakūpāre mātsyaṃ bhāvaṃ gato hariḥ /
hatvā tu somaṅkaṃ paścādvedānabjabhuve dadau
grāmādiṣu ca sarvatra madhyame paścime 'pivā /
hastipṛṣṭhavimāne tu kuṃbhākāravimānake
dvitālenottamaṃ kuryānmānametadudāhṛtam /
avatārasya sarvasya kautukaṃ syācchaturbhujam
viśeṣamatra vakṣyāmi pradhāne 'bjāvale kramāt /
hautrapraśaṃsanaṃ kṛtvā devatāvāhanaṃ caret
"matsyaṃ ca jalajaṃ ceti bhadraṃ krīḍātmakaṃ'tathā /
evamādibhirāvāhya cānyatpūrvavadācaret
"yassvayaṃ sṛṣṭa'mityuktvā śatamaṣṭottaraṃ yajet /
yathoktenaiva mārgeṇa saṃsthāpya vidhinār'cayet
kūrmaḥ devāsurārthaṃ mṛte kṛtayuge hariḥ /
kacchapassamabhūddhartuṃ mandharaṃ taṃ mahācalam
grāmādau vāstumadhye ca parvatāgre viśeṣataḥ /
nandyāvartavimāne vā phelākāravimānake
ekatālena mānena kūrmarūpaṃ vidhīyate /
kūrmarūpaṃ dhruvaṃ kuryāt kautukaṃ tu caturbhujam
pratiṣṭhāṃ pūrvavatkuryādgārhapatye viśeṣataḥ /
hautramatra praśaṃsanti mūrtimastramathocyate
"akūpāraṃ kūrmarūpaṃ viṣṇuṃ ca vasudhādharam' /
"akūpāraṃ jalaṃ kūrmaṃ kacchapaṃ'tviti ke ca na
samāvāhya tu taireva nirupyājyāhutīryajet /
"rāyāmīśa'ssamuccārya śatamaṣṭādhikaṃ yajet
uktavatthsāpayedvidvān vidhinā samyagarcayet /
matsyakūrmau dvidhā proktaukiṃ cidbhedaṃ pracakṣate
dvibhujau kecidicchanti kecidiṣṭabhujau budhāḥ /
varāhaḥ
devamānuṣatiryañca sthāvarā jaṅgamās tathā
purāsṛṣṭā yathā sarve catvāro bhuvi jantavaḥ /
jarāyujāṇḍajodbhijjanvedajāśceti jātitaḥ
evaṃ pravartamāne tu hiraṇyākṣo mahābalaḥ /
rasātalamagāddhṛtvā carācaradharāṃ mahīm
mahāvarāhavapuṣā tāṃ tadoddhṛtavān hariḥ /
varāhastrividhaḥ prokto devasyāviṣkṛtau punaḥ
kramādādivarāhaśca varāhaḥ pralayātmakaḥ /
yajñavārāha ityevaṃ trividhissaṃprakīrtitaḥ
vimāne parvatākāre śrīpratiṣṭhitake tathā /
daśatālena mānena devaṃ sūkaramācaret
catubānhusamāyuktaṃ śaṅkhacakradharaṃ param /
vāmapādaṃ samākuñcya mahīmuddhṛtya sādaram
dakṣiṇaṃ caṇḍitaṃ kuryānmahīmūrau samācaret /
mahīṃ ca śyāmavarṇāṃ tu kuryāccaiva vidhānataḥ
evamādivarāhantu kārayellakṣaṇānvitam /
avāntaramanuprāpya yadā tu pralayaṃ hariḥ
tattoyamupasaṃhartuṃ varāhaṃ rūpamāsthitaḥ /
tataḥ pralayavārāhaṃ purābhūtaṃ ca kārayet
śaṅkhacakradharaṃ saumyaṃ pītāṃbaradharaṃ harim /
dakṣiṇaṃ cābhayaṃ hastaṃ vāmaṃ kaṭyavalaṃbitam,
mahīṃ tu dakṣiṇe kuryātsaśyāmanibhāṃ tathā /
sukhāsanakrameṇaiva cāsīnāṃ vā svalaṅkṛtām
evaṃ pralayavārāhaṃ kārayettu vicakṣaṇaḥ /
hiraṇyākṣaḥpurā rakṣo balavān balināṃ varaḥ
vareṇa garvāddurbuddhiryajñavidveṣako 'vṛdhat /
avātarattadā viṣṇuvan rasūkaramūrtimān
hatvā sadaityaṃ sabalaṃ paścādyajñānnyavartayat /
tasmādyajñavarāhaṃ tu tañca kuryādvidhānataḥ
śvetaṃ yajñavarāhaṃ tu śrībhūmibhyāṃ sahaiva vā /
sukhāsane samāsīnaṃ kuryāllakṣaṇasaṃyutam
trayāṇāṃ ca varāhāṇāṃ sthāpane bheda ucyate /
pūrvoktena krameṇaiva sarvaṃ kṛtvā viśeṣataḥ
sabhyāgnikuṇḍe rātrautu hautraśaṃsanamācaret /
"varāhaṃ varadaṃ viṣṇumurvīsaṃdhāraṇaṃ tathā
vajradaṃṣṭra'miti procya devamādivarāhakam /
"mahīṃ tāṃ pṛthulāmurvī'miti devīṃ mahīṃ kramāt
āvāhayedyathānyāyamanvatsarvaṃ samācaret /
"vārāhaṃ pralayaharaṃ bhūteśaṃ viṣṇumeva ca
jagattrayātmakaṃ' coktvā varāhaṃ pralayātmakam /
"varāhaṃ devarūpaṃ ca yajñeśaṃ yajñavardhakam
viṣṇuṃ' ceti tathā devaṃ yajñavārāhamāhvayet /
āvāhanādisarvatra pūrvavatkārayedbudhaḥ
"kṣmāmekā'miti mantreṇa yajedaṣṭottaraṃ śatam /
hareruktavidhānena sarvaṃ pūrvavadācaret
nārasiṃhaḥ
hiraṇyakaśipurnāma daityānāṃ prabalo 'bhavat /
vareṇa garvāddaityendro hiraṇyakaśipustadā
devairmṛgairmanuṣyairvā jīvibhirvāpyajīvibhiḥ /
divā vā yadi vā rātrau vadho me na bhavediti
lokānudvejayamāsa tadā taṃ daityasattamam /
hantukāmaḥ kṛtodyogaścintayitvā hariḥ prabhuḥ
tatpālitapurādbāhye mahāparvatamastake /
rakṣasā pīḍitairdevaiḥ prārthitaḥ karuṇānidhiḥ
narasiṃhavapurbhūtvā divā rātriṃ vyapohya ca /
saṃdhyākāle 'vadhīttantu bhuvaṅge sa nakhāyathaḥ
bāhyamābhyastaraṃ hitvā jīvājīvairnakhaiśśubhaiḥ /
evaṃ daityavadhaṃ kṛtvā parvate 'ntarabhūt hariḥ
tatastamarcayedbhaktyā vijayārthaṃ vivṛddhaye /
parvatākṛtike vāpi śrīpratiṣṭhitake 'pivā
daśatālena mānena narasiṃhaṃ prakalpayet /
girijaṃ sthūṇajaṃ caiva sudarśananṛsiṃhakam
tathā lakṣmīnṛsiṃhaṃ ca pātālanarasiṃhakam /
tathā pucchanṛsiṃhaṃ ca nṛsiṃhaṃ ṣaḍvidhaṃ viduḥ
siṃhāsane samāsīnaṃ sarvābharaṇa bhūṣitam /
nārasiṃhaṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakradharaṃ param
pādau dvau ca samākuñcya nyasya siṃhāsane sthitam /
prasārya hastau dvau jānvostayorūrdhve nidhāya ca
vastreṇa corū baddhvaivamāsīnaṃ girijaṃ tathā /
śriyaṃ kanakavarṇābhāṃ medinīṃ śyāmasannibhām
brahmeśau vandamānau tu dakṣiṇottarayoḥ kramāt /
vāhanaṃ sāmavedaṃ ca pramukhe saṃprakalpayet
sāma śyāmanibhaṃ kuryātsarvābharaṇabhūṣitam /
bhūmīśo nāmagandharvo śaiṣikasthānamāśritaḥ
kārayeduktavarṇantaṃ sarvābharaṇabhūṣitam /
sthūṇajaṃ saṃpravakṣyāmi sthūṇādāvirbabhau hariḥ
vāmapādaṃ samākuñcya dakṣiṇaṃ saṃprasārya ca /
caturbhujadharaṃ devaṃ śaṅkhacakreca kārayet
hastaṃ tu dakṣiṇaṃ pūrvaṃ kuryāddānakaraṃ tadhā /
vāmahastaṃ prabaddhyaiva ūrau ca tu suvinyaset
saṭākandharasaṃyuktaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ bhayānakam /
śaṅkhakundendudhavalaṃ sarvābharaṇabhūṣetam
sudarśananṛsiṃhasya lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate /
sūryakoṭipratīkāśaṃ cakraṃ vimalamujjvalam
bṛhadbhānupuradvandvaṃ cakramadhye prakalpayet /
cakramadhye samāsīnaṃ nṛsiṃhamaruṇaprabham
atyantabhīṣaṇākāraṃ bhaktānāmabhayapradam /
cakrāyudhaṃ caturbāhuṃ devadevaṃ prakalpayet
vakṣyelakṣmīrṛsiṃhasya lakṣaṇaṃ munisattamāḥ /
vāmapādaṃ samākuñcya dakṣiṇaṃ saṃprasārya ca
vāmorau śriyamāsīnāṃ prāṃjalīkṛtavāstakām /
vāmahastena dehyaśca kurvantamupagūhanam
dakṣiṇaṃ tvabhayaṃ kuryātparābhyāṃ śaṅkacakrake /
pātālanārasiṃhākhyamāsīnaṃ pūrvavattathā
phaṇaistu pañcabhissamyak channamūrdhānameva ca /
dakṣiṇādakṣiṇaṃ hastaṃ varadaṃ kaṭīkaṃ tathā
vakṣye pucchanṛsiṃhastu pucchayuktaṃ tu kārayet /
abhayaṃ dakṣiṇaṃ hastaṃ vāmamūrupratiṣṭhitam
dakṣiṇaṃ pādamākuñcya sarvābharaṇabhūṣitam /
nārasiṃhamidaṃ kṛtvāsthāpanāraṃbhamācaret
tatracāhavanīyāgnau hautraśaṃsanamācaret /
"nārasiṃhaṃ taponāthaṃ mahāviṣṇuṃ mahābalam
bhaktavatsala' mityuktvā narasiṃhaṃ samāhvayet /
"taponidhiṃ' samuccārya śatamaṣṭādhikaṃ yajet
snāpanaṃ cotsavaṃ caiva hareriva vidhānataḥ
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0