Bhela Samhita · Chapter 6.17

yaḥ kṣīṇamāṃso mandāgniḥ vyādhiyuktas sudurbalaḥ /
gurūṇi sevate ' tyartham amlapittakarāṇi ca //

sadyo vānto virikto vā gurūṇyannāni sevate /
upoṣitaś ca yo ' tyarthaṃ śākamūlaphalāśanaḥ //

matsyān dadhi payo bhuṅkte divāsvapnaratiś ca yaḥ /
apathyājīrṇabhojī ca naro vyāyāmasevitaḥ //

yaś ca tiktakaṣāyāṇi kṣārāmlakaṭukāni ca /
laghūni sevate ' tyarthaṃ rūkṣāṇi tu viśeṣataḥ //

tasya vātaḥ prakupitaḥ śirā bāhyāḥ prapadyate /
sa pittaṃ kopayatyāśu raktaṃ śleṣmāṇam eva ca //

sirās tā doṣasampūrṇāḥ saṃvisarpanti dāruṇāḥ /
samupetyaikadeśe vā sarvagātreṣu vā punaḥ //

evaṃ tacchvayathurnāma vyādhir bhavati dāruṇaḥ /
doṣaiḥ pakvāśayasthais taiḥ so adhastāc chvayathur bhavet //

pādapravṛttaḥ śvayathur narāṇāṃ nāśayaty asūn /
yoṣitāṃ mukhasambhūta ubhayor api guhyajaḥ //

bhūyiṣṭhamiha śophas tu doṣasaṅghātasaṃbhavaḥ /
yas teṣāṃ tvadhiko hi syāt sa svarūpaṃ hi darśayet //

śvayathurvātiko rūkṣaḥ kṛṣṇavarṇassavedanaḥ /
karoti pīḍito nimnamanimittaṃ ca naśyati //

paittikaśvayathurnīlo lohitaḥ pīta eva vā /
rujādāhaparītaś ca kṣiprapāko jvarānvitaḥ /

śuklāvabhāso bahalaḥ śvetapītaḥ sthiras tathā /
ālambaś cāpy anāśaś ca bhṛśaṃ śophaḥ kaphātmakaḥ //

vātapittakaphānāntu rūpaṃ syāt sānnipātike /
asādhyaścopasargaś ca śvayathuḥ prasṛtaś ca yaḥ //

nīlapītāruṇaṃ jyotirdṛśyate śvayathau yadi /
kiñcitkṣaratyaslilaṃ tamasādhyaṃ vinirdiśet //

śastradaṇḍaprahārābhyāṃ prāpātādasthibhaṅgataḥ /
śvayathuḥ pañcamo dṛṣṭo bhūyiṣṭhaṃ sa tu raktajaḥ //

abhighātāc ca jātānāṃ māṃsamasthi ca pīḍitam /
sirāḥ sandūṣayatyāśu tato raktaṃ praduṣyati //

sa dāharāgāhulo vardhate tīvravedanaḥ /
kṣatavaisarpikīṃ tasya kriyāṃ kuryāc cikitsakaḥ //

etallakṣaṇamuddiṣṭaṃ śvayathūnāṃ yathāvidhi /
cikitsitaṃ pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ //

kalyāṇakaṃ pibetsarpirmahātiktamathāpi vā /
mahadyatpañcagavyaṃ vā tatassaṃśodhayennaram //

harītakīṃ samadhukāṃ sakṣaudraṃ vāpi lehayet /
mākṣikeṇa ca kṛṣṇāṃ ca lihyāt kṣīreṇa vā pibet //

harītakī śṛṅgaberaṃ devadāru ca tatsamam /
etatsukhāmbunā pītaṃ śvayathūnāṃ nivāraṇam //

ayor ajastrikaṭukaṃ trivṛtā tiktarohiṇī /
triphalārasapītaṃ tacchvayathūnāṃ nivāraṇam //

mahauṣadhaṃ devadāru sudhā varṣābhureva ca /
etaiḥ kṣīraṃ samaiḥ siddhaṃ śreṣṭhaṃ śvayathunāśanam //

gomūtrasya prayogo vā śreṣṭhaḥ śvayathunāśanaḥ /
sakṣīraṃ vā pibenmūtraṃ māhiṣaṃ mūtram eva vā //

auṣṭraṃ mūtraṃ pibeccaiva taduṣṭrīkṣīram eva vā /
yathābalaṃ yathādoṣaṃ śreṣṭhaṃ śvayathunāśanam //

mūlakāni ca siddhāni sānile bhakṣayen naraḥ /
rasena mūlakānāṃ tu kurvīta pariṣecanam //

naktamālārkamūlānāṃ vṛṣasyāragvadhasya ca /
kaṣāyaṃ pariṣiktaṃ tu śvayathūnāṃ nivāraṇam //

suvarcalā vyāghranakhaṃ kuṣṭhaṃ kaṭukarohiṇī /
kākamāci ṛṣabhako rāsnā mūrvā punarnavā //

vārtākī niculaṃ mūlaṃ triphalā citrako vacā /
kuṭherako haridre dve śyāmā mūṣakaparṇikā //

viḍaṅgaṃ śigruvalkaṃ ca naktamālaṃ mahauṣadham /
gomūtrapiṣṭaṃ śvayathau mukhyamudvartanaṃ bhavet //

dantī viḍaṅgaṃ triphalā trayūṣaṇaṃ kaṭurohiṇī /
citrakaṃ devakāṣṭhaṃ ca trivṛtā hastipippalī //

cūrṇany etāni tulyāni dviguṇaṃ syādayor ajaḥ /
kṣīreṇāloḍya pītāni śreṣṭhaṃ śvayathunāśanam //

triphalāyās tu kuḍavaṃ pippalīkuḍavaṃ tathā /
viḍaṅgamaricānāntu dve dve pale smṛte //

palaṃ palaṃ ca kurvīta dantīcitrakayor api /
palaṃ ca pippalīmūlaṃ tuṣṭebhyaś ca palaṃ tathā //

śṛṅgaberapale dve ca gavyāt pañca palāni ca /
śeṣāṇyardhapalīnāni yāni tāni nibodha me //

rāsnā balā gokṣurakaṃ madhukaṃ devadāru ca /
vacā sātiviṣā pāṭhā mustā kaṭukarohiṇī //

kaṭphalaṃ sāribe dve ca śyāmā bhallātakāni ca /
punarnavā satejohvā tvak ca patraṃ śatāvarī //

nidigdhikā vyāghranakhaṃ mañjiṣṭhā kuśaśambhalī /
triphalā trivṛtā bhārṅgī kuṭajasya phalatvacaḥ //

etadāhṛtya sambhāraṃ dvistāvatsyādayor ajaḥ /
tadaikathyaṃ kṛtaṃ yuktyā lehayenmadhusarpiṣā //

kṣīraṃ cānupibedyuktyā nirannakṣīrasevitā /
ayor ajīyam ity etat khyātaṃ siddharasāyanam //

saṃvatsaraprayogeṇa śatavarṣāṇi jīvati /
varṣadvayena manujo dve jīveccharadāṃ śate //

nihanyācchvayathuṃ ghoraṃ vṛkṣamindrāśaniryathā /
pāṇḍurogamathārśāṃsi mandamagniṃ kṛmīnapi //

bhagandaraṃ kāmilāṃ ca kuṣṭhāni jaṭharāṇi ca /
saplīhānamapasmāraṃ śūlāni parikartikām //

atisāraṃ pramehāṃś ca kṣatakāsaṃ kṣayaṃ tathā /
yasminyasminvikāre tu yogo ' yaṃ samprayujyate //

taṃ taṃ nihanti vai rogaṃ devārīn keśavo yathā /
anuprayogo lājānāṃ saktavo madhunā saha //

kṣīrānupānaṃ lehyo ' yaṃ divasān spta pañca vā /
arśassvāmātisāreṣu vidhiḥ syāt parikartane //

tathā kṣīṇeṣu kāseṣu jvareṣu viṣameṣu ca /
varṣothito ' pi śvayathustasmānmāsena śāmyati //

rasāyanaprayogāc ca pūrvoddiṣṭādyathāvidhi /
śālīn saṣaṣṭikāṃś caiva navānnavikṛtīs tathā //

kṣārāmlalavaṇāṃś cāpi sadā dhūmaṃ vivarjayet /
āgantuśvayathurvāpi yo vā syāddoṣasambhavaḥ //

laṅganaiś ca vilepaiś ca raktasekaiḥ praśāmyati /
avipāko jvaraśchardirdaurbalyaṃ parikartikā /
śvāso ' tisāro hikkā ca śophasyopadravāḥ smṛtāḥ // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele saptadaśo ' dhyāyaḥ // // aṣṭādaśo ' dhyāyaḥ // athāta udāvartacikitsitaṃ vyākhayāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /