Bhāvanāsārasaṃgraha 1-2 · Chapter 2

paśyantīṃ svasutaṃ śaci bhagavatī saṅkīrtane vikṣataṃ
prātar hā katham eva te vapur idaṃ sūno babhūva kṣatam
itthaṃ lālanataḥ svaputra-vanuṣi vyagrā spṛśantī muhus
talpāj jāgarayāñ cakāra yam ahaṃ taṃ gauracandraṃ bhaje

bhaktaiḥ sārddham upāgatair bhuvi nataiḥ śrīvāsa-guptādibhiḥ
pṛcchadbhiḥ kuśalaṃ prage parimilan prakṣālya vaktraṃ jalaiḥ
puṣpādi-prativāsitaiḥ sukathayan svapnānubhūtaṃ kathāṃ
snātvādyād dhari-śeṣam odana-varaṃ yas taṃ ḥhi gauraṃ bhaje

rādhāṃ snāta-vibhūṣitāṃ vraja-payāhūtāṃ sakhībhiḥ prage
tad-gehe vihitānnapāka-racanāṃ kṛṣṇāvaśeṣāśanām
kṛṣṇaṃ buddham avāpta-dhenu-sadanaṃ nirvyūḍha-godohanaṃ
susnātaṃ kṛta-bhojanaṃ sahacarais tāṃ cātha taṃ cāśraye

snātānulipta-vapuṣaḥ pupuṣuḥ svabhās tan
nirmālya-mālya-vasanābharaṇena dāsyaḥ
prāsya svakāmam anuvṛtti-ratās tayor yāḥ
śrī-rūpa-mañjari-samāna-guṇābhidhānāḥ

tā vidyud-uddyuti--jayi-prapadaika-rekhā
vaidagdhya eva kila mūrti-bhṛtas tathāpi
yūtheśvarītvam api samyag arocayitvā
dāsyāmṛtābdhim anu sasnur ajasram asyāḥ

śvaśrū-purāntara-gatottara pārśva-varti
bhrājiṣṇu dhāma vara-śilpa-kalaika-dhāma
tātena vatsalatayā vṛṣabhānunaiva
nirmāpitaṃ tad upamāpi tad eva nānyat

sthūṇā-praghāṇa pa alāṅgaṇa-toraṇālī-
gopānasī-vividha-koṣṭha-kapā a-vedyaḥ
rājanti yatra maṇi-dīpa-tati-pradīpta-
vaicitrya-nirmita-janekṣaṇa-citra-bhāvāḥ

yatrendranīla-maṇi-bhūr-valabhī ghanābhā
haṃsālir apy upari rājati rājatī sā
ye vīkṣya bandhu-ripu-bhāna-bhṛto vitatya
saṅkocayanti śikhinaḥ svaśikhaṇḍa-paṅktīḥ

tatropaveśa-śayanāśana-bhūṣaṇādi-
vedīr vimṛjya parilipya viśodhya tās tāḥ
āstīrya rāṅkavam upary upayukta-muktam
ullocam unnata-mudo militā babandhuḥ

ekā mamārja maṇi-kāñcana-bhājanāni
kācit payaḥ samaya-yogyam upānināya
citrāṃśukāpihita-ratna-catuṣkikāyām
ālambanīyam adadhād aparopabarham

pūrvedyur aṃśuka-maṇimaya-bhūṣaṇāni
mṛṣṭāni yatra nihitāny atha sampu aṃ tat
uccair jhanad-valaya-rāji samudghaṭayya
kācij jagharṣa vidhu-kuṅkuma-candanāni

anyā vyadhatta sumanāḥ sumanobhir eva
citraiḥ kirī a-ka akāṅgada-hāra-kāñcīḥ
jātī-lavaṅga-khadirādibhi rajyamānāḥ
kācid babandha surasāḥ phaṇivallī-vī īḥ

atrāntare pratidiśaṃ dadhi-manthanottha-
rāvair avārita-mahīsura-veda-ghoṣaiḥ
hambā-dhvani-vyatividhāna-mitho 'vadhāyi-
dhenvāli-tarṇaka-ghaṭā valad antarāyaiḥ

vṛndiṣṭha-vandi-jana-vṛnda-vitāyamāna-
śrī-kṛṣṇa-kīrti-virudāli-sudhā-taraṅgaiḥ
śārī-śuka-vraja-kalaiḥ kalaviṅka-keki-
kolāhalaiḥ kramata eva samedhamānaiḥ

jāgratsu loka-nicayeṣv atha vāsareti
kartavya-bhāvana-pareṣv adhiśayam eva
kṛṣṇekṣaṇa-kṣaṇa satṛṣṇatayā purandhrī-
vṛndeṣu nanda-gṛha-sandita-mānaseṣu

naptrī-mukhāmbuja-vilokana-jīvitāyāṃ
tatropasṛtya sahasā mukharābhidhāyām
vātsalya-ratna-paṭalī-bhṛta-peṭikāyāṃ
rādhe! kva putri! bhavasīti samāhvayantyām

svabhāva-ku ilāpy ātma-
suta-sampatti-kāṅkṣayā
vyākulā jaṭilā gatvā
nikaṭaṃ tām athābravīt
sūnoḥ prajāyur dhana-vṛddhaye'sau
tvayā snuṣā jñe! niyataṃ niyojyā
sumaṅgala-snāna-vibhūṣaṇādau
go-koṭi-hetos tapanārcanāya
ājñānavajñā nija-goṣṭha-rājñyāḥ
kāryānabhijñoktiṣu te'py avajñā
ity ādiśaty anvaham artha-vijñā
vijñāpitā me kila paurṇamāsī
asmāt tvam ārye svāṃ naptrīṃ
sarva-maṅgala-maṇḍitām
vidhehi sarva-sampattir
yathā sūnor bhaven mama

vadhūm athābhāṣasata putri! talpād
uttiṣṭha tūrṇaṃ kuru vāstu-pūjām
tvaṃ maṅgala-snāna-vidhiṃ vidhāya
pūjopahāraṃ savitur vidhehi

prabhātam āyātam aho tathāpi
nidrāti naptrīti muhur vadantī
sneha-drutāṅgī mukharā praviśya
śayyālayaṃ tām avadat tadedam
uttiṣṭha vatse śayanāt pramugdhe
vyasmāri vāro 'dya raves tvayā kim?
snātvā prabhātārghya-vidhānam asmai
pūjopahāraṃ racayāsya cāśu

tad-vacaḥ pratibuddhātha
viśākhotthāya sālasā
sakhi! tūrṇaṃ samuttiṣṭhot-
tiṣṭheti prāha satvarā

tāsāṃ vacobhiḥ śayane'tha mugdhā
muhuḥ prajāgaryya punar nidadrau
vicālitā vīcicayais taḍāge
sā rājahaṃsīva ratālasāṅgī

tadaivāvasarābhijñā
jagrāha rati-mañjarī
sakhī vṛndāvaneśvaryāḥ
śrīmac-caraṇa-paṅkajam

ittham iyaṃ bahubhiḥ kṛta-bodhā
svāc-chayanād udatiṣṭhad analpāt
tām atha vīkṣya supīta-paṭāṅgīṃ
śaṅkita-hṛn-mukharedam uvāca
druta-kanaka-savarṇaṃ sāyam etan murārer
vasanam urasi dṛṣṭaṃ yat sakhī te bibharti
kim idam ayi viśākhe! hā pramādaḥ pramādo
vyavasitam idam asyāḥ paśya śuddhānvayāyāḥ

tad-vacaś cakita-dhīr hṛdi sakhyā
vīkṣya pīta-vasanaṃ cala-dṛṣṭyā
hā kim etad iti tāṃ ca diśantī
drāg uvāca jaratīṃ ca viśākhā
svabhāvāndhe! jālāntara-gata-vibhātodita-ravi-
cchaṭā-jāla-sparśocchalita-kanakāṅga-dyuti-bharaiḥ
vayasyāyāḥ śyāmaṃ vasanam api pīti-kṛtam idaṃ
kuto mugdhe śaṅkāṃ jarati kuruṣe śuddha-matiṣu

lalitā-pramukhās tāvat
sakhyas tāḥ sva-sva-gehataḥ
ājagmus tvaritāḥ sakhyāḥ
praskhalad gatayo 'ntikam

tāsāṃ vākyair gatāyāntu
kṛta-vañcana-sañcayaiḥ
mukharāyāṃ tato 'nyāsu
draṣṭu-kāmāsu tatra tām
ekaikaśo 'tha militāsu sakhīṣu sarvā-
sv anyonya-hāsa-parihāsa-parāsu tāsu
suśliṣṭa-maṇḍalatayaiva kṛtopaveśā-
sv ārūḍha-ratna-maṇi-hema-catuṣkikāsu

śrī-rādhikā-milanam eva samasta-harṣa-
śasyaika-varṣam iti yad-dhṛdi niścikāya
śyāmalaitya samayā samayābhivijñā
śliṣṭā tayā suṣamayeva tadāsa tatra

śyāme! tvam evam adhunaiva vicintyamānā
man-netra-vartma-gamitā vidhinā yathaiva
tadvat sa tarṣa-vi apī phalayiṣyate ced
adyaiva tarhi gaṇayāny api suprabhātam

hantaiṣa santatam atīva samedhamānaḥ
śaśvat sakhībhir api sundari! sicyamānaḥ
nādyāpi yat phalam adhād ayi! ko 'tra hetur
hā tat kadātirabhasād avalokayiṣye

rādhe! sa te na phalito yadi tat phaliṣyaty
āścaryam asya phalam apy alasāṅgi! buddhye
āsvādyamānam api saurabha-māditāli
pratyāyayaty ananubhūtam iva svam uccaiḥ

pakṣmāvalī bata yadīya-rasena śoṇe-
nārañji kañja-mukhi! tan na tad apy apaśyaḥ
yat-svādana-vyatikarād adharo vraṇitvam
āgāt tathāpi tad aho! na kadāpy abhuṅkthāḥ

śyāme! tvam apy alam alakṣita-man-nitānta-
svānta-vraṇā hasasi māṃ yad ato bravīmi
vidyud vihanti timiraṃ niśi yad dṛśos tat
sadyaḥ punar dviguṇayed iti bhoḥ pratīhi

rādhe! kalā-nidhir ayaṃ vidhinopanītas
tvāṃ santatāmṛtamayair adhinot karāgraiḥ
yat tat-kalāḥ svayam aho kucayor bibharṣi
vidyun-nibhatva-parivādam athāpi datse

śyāme! sa me sakhi! dadau na kalaṅkam eva
satyaṃ kalānidhir asāv iti vaḥ pratītaḥ
datte kadāpi mama dṛṣṭi-cakorikā yair
jyotsnā-kaṇaṃ yad api tan na punar nikāmam

rādhe! sphuṭaṃ vada bhavan-mukha-paṅkajottha-
naktan-tanehita-sudhā-dyudhunī vidhūya
tāpaṃ nimajjayatu māṃ svam anu prabhāte
kṛtyāntaraṃ mama kathaṃ tad-ṛte susidhyet

śyāme'dhikuñja-nilayaṃ nava-nīla-kānti-
dhārā yadā snapayituṃ niśi māṃ pravṛttā
tarhy eva pañcaśara-sañcaya-nā ya-raṅga-
bhūmiṃ ca kena ca kāñcana yāpitā'sam

vadantītthaṃ mūrchāṃ parama-paramānanda-janikāṃ
gatā seyaṃ sadyaḥ smṛti-vidhuratā-paddhatim agāt
kadāyātā śyāme punar iti hi pṛṣṭāham adhunā-
gatety uktvāpṛcchat parikalita-bodhāṃ sapadi tām

alasa-valitam aṅgaṃ svāvasādaṃ vyanakti
glapitam iva mṛṇālī-kandalaṃ dordvayaṃ te
daśana-vasanam etan nīrasaṃ gaṇḍa-pālī
lulita-lalita-patrā prakramaḥ kas tavaiṣaḥ

abhinava-latikeva vāta-rugnā
nava-nalinīva mataṅgajena bhugnā
mṛdutara-nava-mālikeva dhūtā
mada-madhupena vilakṣyase tvam adya

api ciram abhilaṣyamāṇa evaṃ
praṇayini ko 'pi sudurlabho hi labdhaḥ
atha katham iyam anyathā'smad ādeḥ
phalita-vatī sakhi! bhāgya-kalpa-vallī

iti sapraṇaya-vācā sādaraṃ pṛcchyamānā
pa a-vṛta-mukhacandrā svaccha-cittā batāsau
mudam atha janayantī pārśvagānāṃ sakhīnām
avani-nihita-dṛṣṭiṃ sasmitaḥ praty uvāca

kvāhaṃ sthitā kva calitā kva ca vā sa panthā
nītāsmi kena nalinākṣi tadīya pārśvam
kiṃvā babhūva mayi tatra sametavatyāṃ
jānāmy ahaṃ yadi tadā bhavatī na vetti

vyāpāro manasaś ca yatra na gataḥ sambhāvanābhāvato
yat svapnaḥ kim athendra-jālam athavā bhrāntiḥ sudīrghaiva me
tat kiṃ hlādi kim ārtidaṃ kim ubhayaṃ kiṃvā na tan nāpi tac-
ceto-vidruti-kārakaṃ ca manaso mūrchākaraṃ cābhavat

atha śyāmāha-
kelī-kalādhyayana-kauśalam ekadaiva
na syād ataḥ kim api no bhavatī viveda
bhūyas tataḥ sakhi! vilāsa-guroḥ sakāśād
yatnād adhīṣva yadi vijñatamāsi bhūṣṇuḥ

tataḥ śrī-rādhikā prāha-
mātaḥ paraṃ sumukhi! yāmi tadīya-pārśvaṃ
dūrād asau nayana-vartma-nivartanīyaḥ
adhyetu nāma bhavatī tata eva tat te
pāṇḍityam eva manaso rasadaṃ mama syāt

bhrājante vara-danti! mauktika-gaṇā yasyollikhadbhir nakhaiḥ
kṣiptāḥ puṣkara-mālayāvṛta-rucaḥ kuñjeṣu kuñjeṣv amī
śau īryābdhir uroja-pañjara-taṭe saṃveśayantyā kathaṃ
sa śrīmān hariṇekṣaṇe! harir abhūn netreṇa baddhas tvayā?

ko 'yaṃ kṛṣṇa iti vyudasyati dhṛtiṃ yas tanvi karṇaṃ viśan
rāgāndhe! kim idaṃ sadaiva bhavatī tasyor asi krīḍati
hāsyaṃ mā kuru mohite! tvam adhunā nyastāsya haste mayā
satyaṃ satyam asau dṛgaṅganam agād adyaiva vidyun-nibhaḥ

lajjābhara-krāntatayātitūṣṇīṃ
sthitā vayasyā priya-keli-vārttām
śrotuṃ gṛhītvā cibukaṃ tadā sā
hy aty āgrahīd ālīm atha pravaktum

priya-sakhi! mama vṛttaṃ pṛccha mā bhāgyam īdṛk
kva nu mama kathayeyaṃ tvayy ahaṃ tān vilāsān
dhṛtavati karam eva śyāmale kvāsa kāhaṃ
kim iva ca karako 'sau kiṃ vyadhān na smarāmi

veṇīṃ gumphati divya-puṣpa-nicayaiḥ sīmanta-sīmany aho
sindūraṃ nidadhāti kajjala-mayīṃ nirmāti rekhāṃ dṛśoḥ
divyaṃ vāsayate dukūlam asakṛt tāmbūlam apy āśayed
itthambhūta-ratiḥ sakhā tava na māṃ talpe nidhatte'ṅkataḥ

nityaṃ manmukha-sammukhaṃ mukha-vidhuṃ dhatte'nimiṣekṣaṇo
nityaṃ manmukham eva paśyati mayaivājasra-goṣṭhī-paraḥ
ādhāyaiva śayīta māṃ hṛdi mayaivāvartayet pārśvakaṃ
sakhyus te sakhi! sarva-nāgara-maṇeḥ prītiḥ kathaṃ varṇyatām?

vilāsa-ceṣṭā sakhi! keśi-nāśino
halāhalābhā pradahanti me manaḥ
kṛntanti marmāṇi guṇā ghuṇā iva
premā vikārī hṛdi hṛd-vraṇo yathā

no vidmaḥ kim u gauravaṃ gurukule kaulīnya-rakṣā-vidhau
na śraddhā kim u durjanokti-garala-jvālāsu kiṃ no bhayam
udvegādan avasthitaṃ mama manaḥ kasyāpi megha-tviṣo
yūnaḥ śrotra-gatair ghuṇair iva guṇair antaḥ kṛtaṃ jarjaram

rādhe! yad-āsya-sarasī-ruha-gandha evam
andhīkaroti kulajā-kulam āli! dūrāt
tan-madhv atīva surasaṃ sarasaṃ pibantyāś
citta-bhramas tava madād iti naiva citram

atrāntare madhurikā militātha pṛṣṭā
tābhir jagāda madhuraṃ śṛṇutaitad ālyaḥ
kasyaicid eva kṛtaye vrajarāja-veśma
prāptādya kautukam aho yad uṣasy apaśyam

paurṇamāsī bhagavatī sarva-siddhi-vidhāyinī
kāṣāya-vasanā gaurī kāśa-keśī darāyatā
kṛṣṇaṃ draṣṭu-manās talpād udatiṣṭhad dvija-dhvanaiḥ

atha prabhāte kṛta-nitya-kṛtyā
prītyācyutasyātivihasta-cittā
premendu-pūrṇā kila paurṇamāsī
tūrṇaṃ vrajendrālayam āsasāda

kṣaumaṃ vāsaḥ pṛthu-kaṭi-taṭe bibhratī sūtra-naddhaṃ
putra-sneha-snuta-kuca-yugaṃ jāta-kampaṃ ca subhrūḥ
rajjv-ākarṣa-śrama-bhuja-calat-kaṅkaṇau kuṇḍale ca
svinnaṃ vaktraṃ kavara-vigalan-mālatī nirmamantha

rajani-vipariṇāme gargarīṇāṃ garīyān
dadhi-mathana-vinodād udbhavann eṣa nādaḥ
amara-nagara-kakṣā-cakram ākramya sadyaḥ
smarayati sura-vṛndāny abdhi-manthotsavasya

manthānoddhṛta-gavya-vindu-nikara-vyākīrṇa-ramyāṅganaṃ
prema-snigdha-janānvitaṃ bahu-vidhai ratnair vicitrāntaram
kṣīrormy ucchalitaṃ mudāhi-vilasac-chayyā-prasuptācyutaṃ
śveta-dvīpam ivālayaṃ vraja-pater vīkṣyāsa sānanditā

tām āgatām abhiprekṣya
sākṣād iva tapaḥ-śriyam
vraja-rajñī parābhijñā
sthiti-jñābhyudyayau mudā

ehi bho bhagavatīti vraja-vandye
svāgatāsi bhavatīṃ praṇamāmi
ity udīrya savidhe praṇamantīṃ
sā mukunda-jananīṃ parirebhe

āśīrbhir abhinandyāmūṃ
govinda-darśanosukā
papraccha kuśalaṃ cāsyāḥ
sadhavātmaja-go-tateḥ

nivedya kuśalaṃ cāsyai
tayotkaṇṭhitayā saha
utkā śayyā-gṛhaṃ sūnoḥ
praviveśa vrajeśvarī

ḍorī-jūṭita-vakra-keśa-pa alā sindūra-bindūllasat-
sīmanta-dyuti-raṅga-bhūṣaṇa-vidhiṃ nātiprabhūtaṃ śritā
govindāsya-nisṛṣṭa-sāśru-nayana-dvandvā navendīvara-
śyāma-śyāma-rucir vicitra-sicayā goṣṭheśvarī pātu vaḥ

paryaṅke nyasya savyaṃ tad-upari nihita-svāṅgabhārātha pāṇiṃ
kṛṣṇasyāṅgaṃ spṛśantītara-kara-kamaleneṣad-ābhugna-madhyā
siñcanty ānanda-bāṣpaiḥ snuta-kuca-payasāṃ dhārayā cāsya talpaṃ
vatsottiṣṭhāśu nidrāṃ tyaja mukha-kamalaṃ darśayety āha mātā

madhurikovāca-
gāndharvike! śṛṇu yad anyad abhūd vicitraṃ
nīlāṃśukaṃ svatanayor asi vīkṣyamāṇām
tām āha saiva bhagavaty ayi goṣṭha-rājñi!
rāmāmbareṇa parivartitam asya vāsa

tā aṅkagāruṇa-maṇi-pratibimba eva
gaṇḍe vibhāti tava mādhava! śoṇa-śociḥ
ity ukta eva sa tayā nija-pāṇinā taṃ
sadyo jagharṣa bhavad-ādhara-rāga-bhāgam

uttiṣṭha tāta rajanīyam agād virāmaṃ
paśyāṃśumantam udayodyamanābhirāmam
pratyūṣa-sevana-vidhau vilasad-vilāsāḥ
śayyālayaṃ tava viśanti kumāra-dāsāḥ

saṅkīrtayan jaya jayeti girā suvṛttas
tvāṃ tāta jāgarayituṃ praṇayāt pravṛttaḥ
kīras tavaiṣa nija-pāṇi-talena puṣṭaḥ
sanmañju-vāk kanaka-pañjara-vāsa-hṛṣṭaḥ

khedas tavaiṣa śayanālasa-bhāra-mūlaḥ
svāpaṃ jahīhi bhava jāgaraṇānukūlaḥ
itthaṃ kareṇa mṛdunā muhur aṅgam aṅgam
āspṛśya bāhu-yugalena tam āliliṅga

mātuḥ kalāṃ giram atipraṇayopagūhaṃ
śrutvānubhūya ca tadaiva sa samyag ūham
gātrāvamo ana-puraḥsara-jṛmbhaṇena
jāgrad-daśām abhinināya kutūhalena

kālociteṣu paricāraṇa-kauśaleṣu
gāḍhānurāga-parabhāga-nirākuleṣu
dakṣaṃ samakṣam anuśāsya kumāra-dāsī-
dāsaṃ vrajendra-gṛhiṇī sva-gṛhānayāsīt

tāvad gobha a-bhadrasena-subala-śrī-stokakṛṣṇārjuna-
śrīdāmojjvala-dāma-kiṅkiṇi-sudāmādyāḥ sakhāyo gṛhāt
āgatya tvaritā mudābhimilitāḥ śrī-sīriṇā prāṅgaṇe
kṛṣṇottiṣṭha nijeṣṭa-goṣṭham aya bho ity āhvayantaḥ sthitāḥ

hī hī prabhātaṃ kim u bho vayasyā
adyāpi nidrāti kathaṃ sakhā naḥ
tad bodhayāmy enam itīrayan sva-
talpād udasthān madhumaṅgalo 'pi

samuttiṣṭha vayasyeti
jalpaṃs talpālayaṃ hareḥ
nidrālasa-skhalad-yānaḥ
prāviśan madhumaṅgalaḥ

tad-vāg-vigata-nidro 'yam
uttiṣṭhāsur apīśvaraḥ
utthātum īśvaro nāsīd
ghūrṇā-pūrṇekṣaṇaḥ kṣaṇam

uttiṣṭha kuryāṃ mukha-mārjanaṃ te
balasya vāsaḥ kim iha tvad-aṅge
iti bruvāṇāpanināya nīlaṃ
vāsas tad-aṅgād avadac ca sāryām

ayi bhagavati! paśyāco itaṃ me'sya sūnoḥ
kamala-mṛdulam aṅgaṃ malla-līlāsu lolaiḥ
khara-nakhara-śikhābhir dhātu-rāgāticitraṃ
capala-śiśu-samūhair hā hatā kiṃ karomi?

sneha-bharaiḥ svajananyāś
citra-padām api vāṇīm
tām avadhārya murārir
hrī-cakitekṣaṇa āsīt

kṛṣṇaṃ saśaṅkam āśaṅkya
parihāsa-paṭur baṭuḥ
sneha-klinnāntarām ambām
avadan madhumaṅgalaḥ
satyam amba! vayasyālī
vāritāpi mayāniśam
reme'nenātilubdhena
kuñjeṣu keli-cañcalā

atha prakāśī-kṛta-bālya-vibhramo
yatnāt samunmīlya vilocanaṃ muhuḥ
paśyan puraḥ svāṃ jananīṃ hariḥ punar
nyamīlayat sa smita-vaktra-paṅkajaḥ

ākarṇya vācaṃ vraja-rāja-patnyāḥ
samīkṣya kṛṣṇasya ca bālya-ceṣṭām
bhāvāntarācchādakarīṃ jananyās
taṃ paurṇamāsī smita-pūrvam āha

sakhīnāṃ sandohair niravadhi mahākeli-tatibhiḥ
pariśrāntas tvaṃ yat svapiṣi sumate yogyam iha tat
anālokya tvāṃ bhos tṛṣitam api no tarṇaka-kulaṃ
dhayaty ūdhaḥ kintu vraja-kula-pate jāgṛhi tataḥ

uttiṣṭha goṣṭheśvara-nandanārāt
paśyāgrajo 'yaṃ saha te vayasyaiḥ
goṣṭhaṃ pratiṣṭhāsur api pratīkṣya
tvām aṅgane tiṣṭhati tarṇakaiś ca

sa-muṣṭi-pāṇi-dvayam unnamayya
vimo ayan so 'tha rasālasāṅgam
jṛmbhā-visarpad-daśanāṃśu-jālas
tamāla-nīlaḥ śayanād udasthāt

unmīlana-pratinimīlanayor bahutve
jāgrac-chayāna-daśayor iva miśritatve
sā nidrayā viraha-kātarayā dhṛteva
tasyotthitasya nayana-dvitayī dideva

kha vaika-deśe tv atha sanniviṣṭo
vinyasta-pādābja-yugaḥ pṛthivyām
namāmy ahaṃ tvāṃ bhagavaty ayīti
jagāda jṛmbhodgama-gadgadaṃ saḥ

ā-pāda-śīrṣam atha pāṇi-talābhimarśe-
nāvyādajo 'ṅghrim iti mantram udāharantī
saṃrakṣya tūrṇam akhilāṅgam athordhva-dṛṣṭyā
kiñcit sa-kāku-bharam arthayate sma rājñī

devādhideva! bhavataiva cirāt suto 'yaṃ
dattaḥ sva-bandhu-jana-jīvanatām upetaḥ
pālyo 'pi nātha! bhavataiva kṛpā-bhareṇa
svenaiva kām apacitiṃ tava vedmi kartum

ārātrikeṇa maṇi-maṅgala-dīpa-bhājā
vibhrājitena jita-saubhagavat samājāḥ
ādhāya paṇi-sarasī-ruhayor mudāsya-
nīrājanaṃ vidadhire'sya kumāra-dāsyaḥ

uṣṇīṣa-bandha-sumanojñatamottamāṅgāḥ
pāthoja-keśara-susaurabha-sundarāṅgāḥ
śyāmāḥ sitāś ca haritā aruṇāś ca pītā
ye ke'pi ke'pi mahanīya-guṇaiḥ parītāḥ
tair eva kevala-sukhānubhava-svarūpair
naisargikānudina-divya-kumāra-rūpaiḥ
dāsī-gaṇair api ca dāsa-gaṇair udāraiḥ
sevā vyadhāyi vividhāsya vilola-hāraiḥ

paryaṅkataḥ samadhiruhya maṇī-catuṣkaṃ
śrī-pāda-pīṭha-mahasā vilasad-vapuṣkam
cārūpaviṣṭam atihṛṣṭa-hṛdo gṛhītvā
cārūpacāram atha bhejur amī militvā

tair āhitāṃ karatale vinidhāya dhārāṃ
karpūra-saurabhavatām aticāru-vārām
gaṇḍūṣa-puram upakptas utthopajoṣaṃ
kṛṣṇaḥ śanair abhiṣiṣeca mukhābja-koṣam

āmṛjya cāru-mṛdu-sūkṣma-balakṣa-vāsaḥ-
khaṇḍena pāṇi-vadanaṃ nirupādhi-hāsaḥ
tair āhitaṃ karatale mṛdu danta-kāṣṭhaṃ
pratyagrahīn mradimaniṣṭham atho laghiṣṭham

kalpa-drumasya mṛdunā vi apena tena
ratnāṅgulīyaka-mahobhir alaṅkṛtena
dantāvaliṃ vihita-vīkṣaka-netra-harṣam
ālola-kuṇḍala-yugaṃ śanakair jagharṣa

aṅguṣṭha-tarjanikayor dhṛtayā vitastyā
jihvā-vilekhanikayā maṇi-hemamayyā
rājan maṇīndra-valayaṃ vyalikhan manojñāṃ
tāmbūla-rāga-parabhāgavatīṃ rasa-jñām

bhūyaḥ payobhir amalair vadanaṃ nineja
bhūyo mamārja ca kadāpi na codviveja
śrī-darpaṇaṃ kṛta-samarpaṇa-cañcalākṣi-
lakṣmyā cakāra mukha-dhāvana-śuddhi-sākṣi

māṇikya-kaṅkatikayā kara-padma-koṣaṃ
samprāptayā valaya-kaṅkati-cāru-ghoṣam
keśa-prasādhanam athānabhisandhi-hāsī-
bhūtānanā vyadhita kāpi kumāra-dāsī

naktantanaṃ vasanam asya nirāsya kaścid-
vāso 'ntaraṃ suparidhāpya kalā-vipaścit
uṣṇīṣa-bandham atha mūrdhni babandha pādau
prakṣālya vārbhir abhimṛjya ca vāsarādau

gā dogdhum uddhura-dhiyo 'pi vṛthodyamās te
gopā babhūvur atha tarṇaka-maṇḍalāś ca
cūṣanta eva na payaḥ kaṇa-mātram āsām
āpīnato 'dya yad avāpurato viṣeduḥ

gāvas tavādhvani dhṛtāśru-bhṛtākṣi-yugmā
na prasravanty apagatān na lihanti vatsān
hambādhvani-dhvanita-dig-valayā vilambaṃ
soḍhuṃ darāpi na hi samprati śaknuvanti

ity eva kenacid upetya sa goduhokto
mātṛr nijāsya-dara-hāsya-sudhābhiṣekaiḥ
svānanda-śaṃsibhir asau sukhayan mukhābjaṃ
tāmbūla-rañjitam alaṃ kalayann udasthāt

dohaṃ samāpya balabhadra! sahānujas tvaṃ
mallājiraṃ vrajasi cet kuru mā vilambam
nirmañcanaṃ tava bhaje kṣaṇa-mātreva
sārdhaṃ vihṛtya sakhibhir drutam ehi bhoktum

śrutveti mātṛ-giram āha harir na mātaḥ
pratyeṣi māṃ yad amum eva vadasy athaivam
śiṣṭo 'graṇīḥ punar amīṣv aham eka eva
no ced amuṣya vaśatāṃ kim uri kariṣye?

śiṣṭo yathā tvam asi vatsa! nijātibālyam
ārabhya tat khalu vidanty akhilāḥ purandhryaḥ
yāḥ svālayāpacaya-vedanayā purāsāṃ
phut-kartum āpur iha no katidheti soce

saudāminī-tati-vibhā-jayi-dāmanī-dyud
vibhrāji-savya-kara-korakitāravindaḥ
sa grāhita-pramita-kānaka-dohanīko
mātrā tayā sakhi! rayād adhikaṃ vireje

stambe-rama-vraja-viḍambi-vilambi-pāda-
vinyāsa-jhañjhana-jhaṇat-kṛta-kiṅkiṇīkaḥ
lolālakāli-maṇi-kuṇḍala-kānti-veṇī-
vīcī-bhara-snapita-vaktra-sudhāṃśu-bimbaḥ

pītottarīya-capalelita-keli-nṛtya-
rājad-ghanāṅga-kiraṇocchalanocchrita-śrīḥ
preṅkhola-hāra-paridhi-śrita-kaustubhodyad-
bhānuḥ svanac-caraṇa-bhūṣaṇa-cumbi-dāmā

niṣkramya ramya-purataḥ purato 'bhigacchan
yacchan mudaṃ svajananī-jana-locanebhyaḥ
dāsaiḥ pradhāritam avārita-rocir aśnaṃ
tāmbūla-pulakam avāpa sa gopurāgram

tad-bāhya-kuṭṭima-ta īm avalambamānaḥ
kā kutra kiṃ kuruta ity anusandadhānaḥ
vyāpārayan nayanam a a-ghaṭāsu narma-
preṣṭhair miladbhir abhitaḥ sa rarāja mitraiḥ

tan nirmitānupada-karṇa-kathā-rasajña-
syāsyāmbuje kim api yat-smitam udbabhūva
tasyārtha-jātam api kiṃ vivarītum īśe
ceto 'lir eva tava sakhy anusandadhātu

uṣṇīṣa-vakrima-mahāmadhurimṇi tasya
tātkālike kila na kasya mano nyamāṅkṣīt
tatraiva śekharita-kānaka-sūtra-jāla-
rājan-maṇi-dyuti-bharāḥ kim u varṇanīyāḥ

taiḥ saurabhaiḥ prasṛmarair anu nūpurādi-
dhvānair balena valabhīm adhirohitābhiḥ
gośāla-vartmani calal lalanāvalībhir
netrāmbujaiḥ sa katidhā nahi pūjyate sma

tat-tad-vilāsa-balitā suṣamā-rasālā
preṣṭhasya sā madhurikā pariveśyamānā
vaiśleṣika-jvaram aśīśamad apy athāsyās
tene ca taṃ śata-guṇaṃ tṛṣam edhayantī

harṣonnatiḥ stimitatāṃ śravasor vyatānīt
tarṣottha-saṃjvarabharas tu dṛśor viveśa
ākasmikī nirupamā prativeśi-sampat
tāpaṃ tanoti sahavāsa-bhṛtāṃ sadaiva

prāhānurāga-parabhāgavatī tataḥ sā
tā eva cāru-mukhi! dhanyatamā ramaṇyaḥ
yāḥ khelayanti satataṃ sudṛśas tadīya-
lāvaṇya-keli-jaladhau kala-dhauta-gātryaḥ

janmaiva hanta kim abhūn mama gokule'smiṃs
tan mādhurīṃ na yad urī-kurute kadāpi
tat śyāmale'ticapale hṛdi leśa-mātrī
no sambhaved iha bhave dhṛtir ity avehi

śyāmāha yāmi! lalite! śṛṇu yāmi gehaṃ
sampraty amūṃ prati mamāstu girāṃ virāmaḥ
tvaṃ padminīṃ vraja-purandara-sadmanīmāṃ
kṛṣṇekṣaṇālini samarpaya baddha-tṛṣṇe

priya-viraha-vihastā srasta-dhīḥ sā tadānīṃ
kṣaṇam api yuga-kalpaṃ kalpayantī babhūva
yad akhilam api kṛtyaṃ kāritā kiṅkarībhiḥ
samaya-vihitam eko 'bhyāsa evātra hetuḥ

atha nikhila-sakhīnāṃ svālibhiḥ snāpitānāṃ
dhṛta-samucita-vastrālaṅkṛtīnāṃ tatiḥ sā
mathita-śarad-udañcac-candrikā-sindhu-jātāṃ
śriyam api nija-pādāmbhoja-bhāsā vijigye

kācin maṇīndramayam āsanam ājahāra
śrī-pāda-pīṭham aparā tad adho dadhāra
kāpy ānayad vadana-dhāvana-bhājanāni
kāpy ādadhe daśana-śodhana-sādhanāni

utthāya talpa-talataḥ kanakāsana-sthā
nidrāvasāna-vigalan-niyata-vyavasthā
sā pāda-pīṭham adhi datta-padāravindā
babhrāja sat-parijanair vihitābhinandā

bhṛṅgāra-nāla-śikhareṇa samarpitābhiḥ
sandhāya vaktra-vivare culukī-kṛtābhiḥ
tat-saurabhasya rabhasādhika-saurabhābhiḥ
śrī-pāṇi-padma-tala-saṅgama-lohitābhiḥ
nikṣepaṇe priya-sakhī-karayoḥ kṛtābhiḥ
karpūra-pūra-rajasā'bhisuvāsitābhiḥ!
vyāptālibhiḥ sakala-keli-kalā-suhṛdbhiḥ
sā sādhu śodhitavatī mukha-padmamadbhiḥ

kara-talād asakṛc-culukī-kṛtaṃ
salilam ā-rada-tālv anu cālitam
cala-kapola-yugonnati-mañjula-
dhvani-bhṛtaṃ nibhṛtaṃ kṣipati sma sā

visṛmarān alakān kiratī śirasy
upari savya-karāṅguli-ghaṭ anaiḥ
alika-gaṇḍa-dṛg-ādy atha sāmita-
dyutim itaṃ timitaṃ trir adīdhavat

vi apikāṃ dyutaros tata-rociṣaṃ
rada-hitāṃ nihitāṃ sva-vayasyayā
mukulitāmbujatāṃ bhajatāñjasā
mṛdutareṇa kareṇa sudṛg dadhe

pratisarodita-dolanam asvanad-
valayam uccala-kuṇḍalam etayā
vyadhita sā mṛjatī radanāṃś chaviṃ
kaṇavad ucchalitāṃ lalitāṃ śritān

atha dadhe sudatī dhanur-ākṛtiṃ
maṇimayīṃ rasanā-pariṇejinīm
mṛdula-pāṇi-yugāṅguli-yugmakāṃ
sahacarī-karato 'dara-toṣataḥ

navadalopamitāṃ rasanāṃ mṛjaty
atha tayā nata-kampita-mastakam
mukham iyaṃ skhalitair alakair vṛtaṃ
vidadhatī dadhatī smitam ābabhau

niraṇijad bahir-antaram apy araṃ
mukha-vidhor atha dhauta-kara-dvayā
parijanārpita-mañjula-vāsasā
jala-kaṇāpanayaṃ sanayaṃ vyadhāt

sahacarī-vidhṛte maṇi-darpaṇe
tad-abhinandana-sākṣiṇi vīkṣya sā
smita-sudhābhir adhāvayad ānanaṃ
priyatama-kṣaṇa-lakṣaṇa-lakṣakam

tasya dohādikāṃ kriyāṃ
dṛṣṭāgatā kalāvatī
jagādātha tad-abhyarṇe
paramollāsa-saṃyutā

gopālo 'pi sva-gośālaṃ
sarāma-madhumaṅgalaḥ
sakāvya-gīṣpatiḥ sāyaṃ
śaśī-vāmbaram āviśat

dadhāra dyuṣadāṃ rāmo
dhavalāvali-veṣṭitaḥ
kailāsa-gaṇḍa-śailālī-
madhyasthairāvata-bhramam

madhye'cyuto 'ñcan dhavalāvalīnām
udānanānāṃ paritaḥ sthitānām
dadhau janānāṃ sphū a-puṇḍarīka-
śreṇy-antar-añcad-bhramara-bhramaṃ saḥ

hihī gaṅge! godāvari! śabali! kālindi! dhavale!
hihī dhūmre! tūṅgi! bhramari! yamune! haṃsi! kamale!
hihī rambhe! campe! kariṇi! hariṇīti vraja-vidhur
muhur nāma-grāhaṃ nikhila-surabhīr āhvayad asau

nyastāṅgaḥ prapadopari praghaṭayan jānu-dvaye dohanīṃ
kāścid dogdhi payaḥ svayaṃ tv atha parāḥ svair dohayaty unmukhīḥ
anyāḥ pāyayati svatarṇaka-gaṇān kaṇḍūyanaiḥ prīṇayann
itthaṃ nanda-sutaḥ prage svasurabhīr ānandayan nandati

pādāgre kṛta-pādukaṃ trika-samullāsollasat-pārṣṇikaṃ
madhye nyasya ghaṭīṃ pa onnam anataḥ prodyat tviṣor jānunoḥ
gotunda-vyatiṣaṅga-sundara-dara-kṣobha-ślathoṣṇīṣakaṃ
pāṇibhyāṃ krama-kuḍmalāṅguli-pu aṃ gāṃ dogdhi dugdhaṃ hariḥ

vatsād apy adhika-priyo bhagavataḥ pāṇy-ambuja-sparśana-
sneha-srāvi-payaḥ-payodhara-pu ā gaur duhyamānā svayam
dhārābhiḥ sugabhīra-ghoṣa-gahanam āpūrya sā dohanīṃ
dohany antaram eti yāvad avanīṃ tāvat samāpupluvat

aṅguṣṭhāgrima-yantritāṅgulir asau pādārddha-nīruddha-bhūr
āpīnāñcala-mardayann iha puro dvitraiḥ payo-bindhubhiḥ
nyag-jānu-dvaya-madhya-yantrita-ghaṭī-vaktrāntare praskhalad-
dhārā-dhvāna-manoharaṃ sakhi! payo gāṃ dogdhi dāmodaraḥ

śṛṇvantīṃ bhāva-vaivaśyād
vismṛta-snāpana-kriyām
lavaṅga-mañjarī sadyo
juhāva vyagra-mānasā

tatra kāñcanamaye mṛdu-pīṭhe
cīna-cela-pihite viniviṣṭām
sevane parijanā nipuṇā drāk
tām upāyana-karāḥ parivavruḥ

sāvātārayad-ābharaṇa-nicayaṃ
lalitā svasakhī-tanutaḥ sadayam
kanaka-vratater iva sapraṇayaṃ
pallava-kusuma-stavaka-pracayam

āmṛjya cela-śakalena tanūttamena
sarvāṅgam aṅkitam anaṅga-raṇāṅkakena
abhyaṅga-saṅgi-vasanaṃ paridhāpya naktaṃ
vāso 'bhyamūmucad anuttama-gandha-yuktam

ākṛṣya mugdham avaguṇṭhanam uttamāṅgād
unmocya kuntala-tatīḥ sughanottamāṅgāḥ
ratna-prasādhanikayā cala-kaṅkaṇāliḥ
saprema sādaram aśūśudhad uttamāliḥ

prakṣālya pāda-yugalaṃ mukuraṃ purastād
ādarśya kācana kalā-kuśalatva-śastā
tailena satsurabhiṇā lasatāruṇimnā-
bhyānañja kañja-vadanāṃ praṇayena bhūmnā

aṅgād yato yata udasyati cāru-celaṃ
tat-tan-nirīkṣya hriyam ṛcchati sānuvelam
tenāktam aktam avadhāya sakhīyam aṅgaṃ
tasyāḥ pyadhāt tad-akhilaṃ kṛta-hrī-vibhaṅgam

abhyajya rajyad-atiśuddha-hṛdo vayasyā
āpāda-mūrdha-kṛta-mardanam aṅgam asyāḥ
udvartanaṃ vidadhire ghanasāra-pūrṇaiḥ
kastūrikā-ghusṛṇa-candana-cāru-cūrṇaiḥ

gandhānubandhi-vimalāmalakī-kaṣāyaiḥ
keśān vighṛṣya katamā vividhair upāyaiḥ
bhṛṅgāra-nāla-galitair lalitaiḥ kabandhair
ukṣāṃ cakāra sahaja-praṇayānubandhaiḥ

kālocitena ghanasāra-suvāsitena
nānā-maṇīśvara-ghaṭī-ghaṭayā bhṛtena
dvābhyāṃ śanair ubhayataḥ pratipāditena
dve pārśvayoḥ siṣicatuḥ sumukhīṃ jalena

saṃveṣṭya cāru-cikurān sicayena bāḍhaṃ
niṣpīḍya bhūri galad-ambu nigālya gāḍham
bhūyaḥ prasārya calad-aṅgulibhir vikīrya
bhūyo babandha katamā sicayaṃ vitīrya

kācin mukhendum aparā gala-mūlam anyā
karṇau mamārja mṛdunā vasanena dhanyā
vakṣo visāri katamā katamā ca pṛṣṭhaṃ
bāhu-dvayaṃ ca katamā suṣamā-variṣṭham

saṃveṣṭya śuṣka-vasanena nirāsanīyaṃ
śroṇyā jahāra vigalaj-jalam antarīyam
āmṛjya pāṇi-yugalena śanair udāram
arddhorukaṃ kaṭi-taṭe ghaṭayāṃ cakāra

āmṛṣṭayor vara-payodharayor alolaṃ
kācit kalāsu kuśalātha babandha colam
pa āṃśukena racitaṃ sva-sakhī-janena
nānā-vidhātiśaya-śilpa-viśāradena

tasyopari pratanu śoṇataraṃ suvīci-
caṇḍātakād udayad uccala-sanmarīci
śrī-pāda-padma-nakha-candra-cayāgra-cumbi
celaṃ babandha tapanīya-guṇānubandhi

lamba-pralamba-yugalena supaṭṭa-dāmnā
muktā-maṇīndra-mahasā vilasad-garimṇā
ākuñcana-krama-vaśāt kamalānukārāṃ
jagrantha nīvim abhinābhi suśilpa-sārām

kanaka-bindumatī nava-śā ikā
ghana-rucis tad-upary atididyute
yad-abhiveṣṭanam eva mukunda-dṛṅ
niranurodhana-rodhanam ucyate

ārohya tām atha mahāmaṇi-pīṭha-pṛṣṭhe
vistāritātimṛdu-cela-kṛta-pratiṣṭhe
prakṣālya pāda-kamala-dvitayaṃ satoṣāḥ
sakhyo vyadhur vividha-maṅgala-veṣa-bhūṣāḥ

bhūyaḥ prasārya bahuśo bahuśaḥ prasādhya
ratna-prasādha-nikayāṅgulibhir viśodhya
kālāguru-prabhava-dhūpa-dhurā-pracāram
ālī-janaḥ kaca-bharaṃ surabhī-cakāra

snānād ṛjuṃ sad-alakālim arālayitvā
kastūrikābhir alike tilakaṃ likhitvā
sindūra-bindu-rucire'kṛta bālapāśyāṃ
sīmanta-sīmani maṇīndra-mayūkha-rasyām

kastūrī-patravallī-samudaya-khacitaṃ pārśvayor ākapolaṃ
bhāle śrīkhaṇḍa-bindūtkara-vṛtam abhitaḥ kāma-yantrābhidhānam
antaḥ kastūrikodyan-malayaja-śaśabhṛl-lekhayādhaścitaṃ sā
cakre sīmanta-rekhānvitam atha tilakaṃ sāndra-sindūra-paṅkaiḥ

maulau babandha katamā sumaṇi-pravekaṃ
sanmālatī-kusuma-garbhaka-kānti-sekam
dhammillam ullasita-lohita-paṭṭa-dāmnā
lamba-pralamba-yugalena maṇīndra-dhāmnā

sūkṣmordhva-randhra-gata-hema-śalākikāyā
mūlāgra-saṅga-lalite vidadhe sukāyā
śrī-cakrikā-bakulike śruti-madhya-deśe
ratna-prabhā-bhara-dhurā vihitopadeśe

muktākalāpa-kalayā lalita-prakāśyāṃ
kācid vyadhād alaka-sīmani patrapāśyām
kācin maṇīndramaya-kuṇḍalam atyudāram
ekaikaśaḥ śruti-yuge ghaṭayāṃ cakāra

kācid vibhūṣya nayane dalitāñjanena
smārau śarāv iva nighṛṣṭa-rasāñjanena
nāsāpasavya-pu ake vitatāra muktāṃ
netrāñjanādhara-vibhā-bhara-nīla-raktām

makarike likhatī mṛdu-gaṇḍayor
makara-ketanam āhvayad eva sā
yam adharāruṇa-pallavam arpayan
rasamaye samaye harir arcayet

rucira-cibuka-madhye ratna-rājac-chalākā-
kalita-kara-viśākhā-nirmito 'syāś cakāsti
nava-mṛga-mada-binduḥ śobhayan śrī-mukhenduṃ
bhramara iva dalāgre sanniviṣṭaḥ sarojam

karpūrāguru-kāśmīra-
paṅka-miśrita-candanaiḥ
samālipya viśākhā'syāḥ
pṛṣṭhaṃ bāhu-kucāv uraḥ

puṣpa-gucchendulekhābja-
makarī-cūta-pallavam
lilekha citraṃ kastūryā
citrā tat-kucayos taṭe

mīnī-prasūna-nava-pallava-candralekhā-
vyājāt svacihna-śara-kunta-dhanūṃṣi kāmaḥ
tad-bhrū-dhanur-dhuvana-mātra-nirasta-karmā
manye nyadhatta nija-tat-kuca-koṣa-gehe

citrārpitāneka-vicitra-ratna-
muktācitā rakta-dukūla-colī
kucau bha-jālendra-dhanur-vicitrā
tastāra śailāv iva sāndhya-kāntiḥ

upari khacita-nānā-ratna-jālaiḥ sphuranta
vimala-pura a-patryā kaṇṭham asyā viśākhā
hari-kara-dara-cihna-śrī-haraṃ puṣkarākṣyāḥ
sapadi hari-bhiyeva chādayāmāsa madhye
vajrācitākhaṇḍala-ratna-citra-
susthūla-madhyo guṇa-baddha-cañcuḥ
lalāsa tasyā upakaṇṭha-kūpaṃ
dattas tayā hā aka-citra-haṃsaḥ

suvarṇa-golī-yuga-madhyagollasan
masāra-golī-gilito 'ntarāntarā
susūkṣma-muktāvali-gumphitas tayā
nyayoji hāro hṛdi gostanābhidhaḥ

masāra-candropala-padmarāga-
suvarṇa-golī-grathitāntarālaiḥ
muktā-pravālaiḥ parigumphitāṃ sā
ratna-srajaṃ tad-dhṛdaye yuyoja

vaidūrya-yugmācita-hema-dhātrikā-
bījā-bha-golī-gilito 'ntarāntarā
vicitra-muktāvali-citra-gucchako
rarāja tasyā hṛdaye'rpitas tayā

rāse niśīthe saha-nṛtya-gāna-
tuṣṭena dattāṃ hariṇā svakaṇṭhāt
tasyaiva sākṣād iva rāja-lakṣmīṃ
guñjāvalīṃ tad-dhṛdi sā yuyoja

sthūla-tārāvalī-ramyā
san-nāyaka-vibhūṣitā
tasyā ekāvalī-jyotsnī
hṛd-ambaram amaṇḍayat

kanaka-khacita-vajrair veṣṭitaiḥ padmarāgaiś
cita-harimaṇi-pūrṇābhyantarā śātakaumbhī
pratanu-pura a-rājac-chṛṅkhalālambamānā
lasati hṛdi viśākhā-yojitāsyāś catuṣkī

ālī-janair maṇḍana-keli-kāle
vibhūṣyamāṇā vṛṣabhānu-putrī
urogate nīlamaṇīndra-hāre
svinnā sakampā pulakākulāsīt

pṛṣṭhāntaḥ krama-lambamānam amalaṃ grīvānta-hārāvalī-
vī ī-bandhana-paṭṭa-sūtra-camarī-jālaṃ tadāsyā babhau
manye cāru-nitamba-śailaka akān mūrdhnādhirohārthakaṃ
sopānaṃ vidhinā kṛtaṃ karuṇayā veṇī-bhujaṅgyāḥ sphuṭam

madhye-pragaṇḍam atulāṅgadam-unmaṇīni
madhye-prakoṣṭham atulāni ca kaṅkaṇāni
tat-sīmni kāpya-kṛta maṅgala-paṭṭa-sūtraṃ
ratna-prakāśi maṇi-bandha-rucāticitram

muktāvalī-khacita-hā aka-kaṅkaṇābhyāṃ
saṃveṣṭitaḥ sa valayāvali-sanniveśaḥ
bimbair-vidhor-milita-bhāskara-maṇḍalābhyāṃ
tasyāś cakāsti nitarām iva saiṃhikeyaḥ

nija-nāmāṅkitā nānā-
ratna-dyuti-karambitā
babhāv aṅguli-mudrāsyā
vipakṣa-mada-mardanī

tundāntike maṇi-vinirmita-tunda-bandhaṃ
kāñcī-guṇaṃ ca tad adho maṇi-vṛnda-bandham
pādāṅgulīṣu vara-ratnamayormikālīm
ā-gulpham ādhṛta suhaṃsaka-yugmam ālī

nakha-śikhāṅghritalādy uru-śoṇimāpy
ahaha yāvaka-rañjitatām agāt
bhavati kiṃ dara-dīpaja-rociṣā
dina-kṛto na kṛto manujair mahaḥ

anyā kācid āha-
vṛthā'kṛthā yāvakam aṅghri-paṅkaje
sva eva rāgo 'sya dṛśāṃ rasāyanaḥ |
kintv eka evāsti guṇo 'sya rādhike
yaḥ keśavasyāpi ca keśa-rañjanaḥ ||

mañjīra-yugmam atimañjula-ratna-siddhaṃ
pādāmbujopari cakāra ca kāpi baddham
tat-tat-svaśilpa-kuśalatva-nidarśanāya
kācin maṇīndra-mukuraṃ purato nināya

asyā nyadhād uṣasi narmadayā svasakhyā
mālākṛtas tanujayopahṛtaṃ viśākhā
smerāravinda-vadanātha karāravinde
līlāravindam aravinda-vilocanāyāḥ

sā kṛṣṇa-netra-kutukocita-rūpa-veśaṃ
varṣmāvalokya mukure pratibimbitaṃ svam
kṛṣṇopasatti-taralāsa varāṅganānāṃ
kāntāvalokana-phalo hi viśeṣa-veṣaḥ

malla-līlādikaṃ tasya
tan-madhye sakhibhiḥ saha
vilokyaiva hiraṇyāṅgī
tām āyātāvadad drutam

godohanād atha viramya sa ramya-līlaiḥ
sārdhaṃ nija-priya-sakhaiḥ svasamāna-śīlaiḥ
abhyāyayau kutuka-malla-vilāsa-nityā-
bhyāsālayaṃ maṇimayaṃ sakalaikamatyā

pratyekam eva sakhibhiḥ savayobhir etair
malla-kriyām atha bhujābhuji vīta-bhītaiḥ
svasvaujasaḥ prakaṭanena saroṣa-darpaiś
cakre'pasarpa-parisarpa-visarpa-sarpaiḥ

viśramya kiñcid atha sañcita-puṇya-vṛndais
tair eva kaiścana mahāguṇa-vṛkṣa-kandaiḥ
abhyañjanārtham anurañjana-mañju-hāsair
abhyaṅga-maṅgala-gṛhaṃ praviveśa dāsaiḥ

nānā-prabandha-bahubandha-vidhau vidagdhair
abhyaṅga-maṅgala-viśeṣa-kalāsu mugdhaiḥ
tailena sādhu śubha-gandha-subāndhavena
prārambhi yat tad urarīkṛtam apy anena

āpāda-mastakam anasta-samasta-bhāgyais
tailena taiḥ priya-samāja-sabhāja-yogyaiḥ
nātiślathaṃ ca na dṛḍhaṃ ca sumaṅgalāni
prītyā ciraṃ mamṛdire'tha tad aṅgakāni

te kauṅkumena rajasā ghanasāra-cūrṇaiḥ
pūrṇena cāru-mṛdunā paripeṣa-śīrṇaiḥ
vimlāna-bhāvam atha taila-kṛtaṃ harantaḥ
kṛṣṇasya tān avayavān udavartayanta

kenocitena ghanasāra-suvāsitena
nānāvidha-sphaṭika-hema-ghaṭī-bhṛtena!
keśān kaṣāya-kaṣitān kalayan kumāra-
dāsī-gaṇo 'mbuja-dṛśaṃ snāpayāṃ cakāra

kācit kaṣāyita-kacān bahuśaḥ kaṣantī
kācin mṛdūn avayavān mṛdu mārjayantī
bhṛṅgārakeṇa katamā salilaṃ kirantī
lebhetarām atitarām anurāga-kāntī

jyotsnābhir nava-nīradaḥ kim athavā śuklena nīlo guṇaḥ
śuddha-sphaṭika-ratna-kānti-salilaiḥ kiṃ vendranīlāṅkuraḥ
muktābhiḥ kim u vā tamāla-taruṇaḥ snātaḥ samudbhrājate
kiṃ vā śyāma-sarojam ujjvala-vidhukṣodair murārer vapuḥ

evaṃ samāpya katame snapanaṃ śubhena
śaṅkhodakena śirasi pratipāditena
aṅgoñchanāṃśukam anekam athopanīya
saṃmārjanaṃ vidadhur asya bhṛśaṃ vinīya

ādau sucela-śakalair mṛdulair aśuṣkaiḥ
paścāt krameṇa mamṛjuḥ sita-sūkṣma-śuṣkaiḥ
āpāda-kuntala-bharam pratisandhi-sandhi
te mārjanaṃ vidadhire praṇayānubandhi

kaścit kacān gata-jalān dvividhena vāsaḥ-
khaṇḍena sādhu vidadhe mṛdu-manda-hāsaḥ
kaścit paṭuḥ kaṭita ād galad ambu-celaṃ
celāntareṇa vinināya kṛtāvahelam

kenāpi nūtanam atitvarayopanītaṃ
kauṣeya-cela-yugalaṃ druta-hema-pītam
kenāpi pāṇi-kamale kramataḥ pradattam
utsārya pūrva-paṭam āśu sa paryadhatta

tasyāsthitasya ramaṇīya-maṇī-catuṣkaṃ
prakṣālitāṅghri-kamalasya lasad-vapuṣkam
paścād-gatena katamena kumāra-bhṛtye-
nāsevi kuntala-bharaḥ kuśalena kṛtye

bhūyaḥ prasārya parimṛjya muhuḥ prasādhya
ratna-prasādhanikayā bahuśo viśodhya
āvṛtya cela-śakalena satā dviphāla-
baddhaḥ sa kuntala-bharaḥ prabhayā paphāla

anyonya-pālana-kṛtā kaca-mecakimnā
sūkṣmātisūkṣma-vasanasya ca pāṇḍarimṇā
nirmoka-moka-parabhogi-nibho 'sya keśa-
vinyāsa eṣa na hi kasya dṛśor viveśa

snānād-ṛjūn sad-alakān atha kuñcayitvā
cāru-svabhāva-ku ilān api rañjayitvā
bhāle lilekha tilakaṃ śaśi-maṇḍalābhaṃ
śrīkhaṇḍa-kuṅkuma-rasena sujāta-śobham

gārutmatendramaṇi-hīraka-padmarāga-
pradyotanaṃ vidhurayantyam ivāpy anāgaḥ
anya-prabhāva-raṇakāri-mayūkha-sāndraṃ
śrī-kaustubhābhidham adhatta mahā-maṇīndram

sthūlena mauktika-phala-prakareṇa kptān
hārān dadhāra gir-agocaratām avāptān
kañcid viśālatara-vakṣasi nābhikūle
kañcit pralambam atha kañcana jānu-mūle

śrī-kuṇḍale maṇimaye makarānukāre
kānti-prabhākṛta-kapola-mahaḥ-pracāre
śrī-karṇayor upanināya jaloparuddhe
snānotsavena virahayya sa pūrva-siddhe

sat-paṭṭa-sūtra-kṛta-mañjutara-pralambau
sad-ratna-paṭṭamaya-maṅgala-sūtra-cumbau
gārutmatādi-nava-ratnaja-bāhu-bandhau
kaścid babandha valayau maṇi-bandha-sandhau

divyāṅgulīyakam udāram anāmikāyāṃ
tat-padmarāga-mahasāṃ pariṇāmikāyām
pṛṣṭhopasanna-maṇimudram avarjanīyaṃ
datte sma kaścid adhi-tarjani rañjanīyam

nānā-maṇīndra-ghaṭayā ghaṭitānubandhaṃ
pītāṃśukodara-ta īm anu tunda-bandham
māṇikya-kiṅkiṇi-guṇaṃ ca ka īra-mūle
kaścid babandha paridhatta-lasad-dukūle

pādāmbujopari maṇīndra-ghaṭānukptaṃ
mañjīra-yugmakam atho nakha-candra-dīptam
ādhāya ko 'pi maṇi-darpaṇam atyudāram
āsyendu-bimbam adhi saspṛham ādadhāra

atrāntare vraja-purandara-sannideśam
ādāya kaścana tad asya gṛhaṃ viveśa
ūce ca kṛṣṇa! janakasya girā bahubhyas
tvaṃ dātum arhasi gavām ayutaṃ dvijebhyaḥ

śrutvā pitur giram asau cikuraṃ nibadhya
pītottarīyam api samyag atho viśodhya
ācamya ramya-vadano guṇa-ratna-sānū
rāmānujaḥ sīvamanasā vitatāra dhenūḥ

goṣṭheśvarīpsitatamo rasavat-prapākaḥ
sampādito bhavati yāvad aneka-pākaḥ
tāvan na soḍhum abhiśaktavatī vilambaṃ
sā prāhiṇot kim api bhoktum athāvilambam

haiyaṅgavīna-dadhi-dugdha-sarādi-bhakṣyam
etat sameta-ghanasāra-rajo 'bhibhakṣya
ācamya ca priya-sakhāṃsa-kṛtāvalambas
tāmbūlamāda madhurānana-candra-bimbaḥ

niśamyemāṃ vārttāṃ pramuditavatī sīdhu-sadṛśīṃ
svayaṃ paktvā yan no tad-aśanam asau kāritavatī
viṣaṇṇā bāṣpāṇāṃ hima-mihikā-bindu-nikaraṃ
mumocevākṣibhyāṃ jalaja-yugataḥ śīkara-kaṇam

atrāntare vrajapurādhipayā'napāya-
vātsalya-kalpa-latayā'tirayān nirdiṣṭā
āgatya kundalatikāntim etad akṣi-
bhṛṅga-pramoda-kṛtaye kṛtinī vyarājīt

anyonya-darśana-samudgamana-smitāḍhya-
śastānuyoga-rabhasonnati-sīdhu-vṛṣṭiḥ
sadyo babhūva yata eva tadā tad-āli-
vṛndaṃ nananda sama-sauhṛda-hṛdya-rociḥ

vrajapura-parameśvarī-prasādaṃ
mayi sakhi! vyakti tavodayo hy akasmāt
na śiśira-rucinā vinaiva pūrvāṃ
diśam adhi rātri sameti kāpi lakṣmīḥ

tad aham anumime nideśa-dambhāt
kim api kṛpāmṛtam eva sā vyatārīt
yad idam anupalabhya yan mamātmā
svam api sakhedam avaity anātmanīnam

ajani rasavatī-vidhāpanārthā
rasavati! te gatir ity avaimi nūnam
atha kim itarathā javād ayāsīḥ
prathamato 'nunayanty amūṃ mad-āryām

iti sudṛg-uditāmṛtaṃ pibantī
smita-subhagaṃ nijagāda kundavallī
tad ayi sakhi! vidhehi tatra yātrām
akṛta-vilambam itaḥ sahāli-vṛndā

kim iha gurujanāvaler anujñā-
grahaṇa-vidhāv aṇumātram asti kaṣṭam
yad atula-dhana-dhenu-dhānya-varṣair
akṛta vaśāṃ svayam eva tāṃ vrajeśā

nirupadhi-parama-priyo 'su-koṭer
api nikhilasya janasya goṣṭha-bhājaḥ
vrajapati-tanayaḥ samīhate yat
param iha vipratipattir asti kasya

sakhi! kim api na veda tat savitrī
tad atula-rocaka-vastu saṃjighṛkṣuḥ
ucitam anucitaṃ sva-lābha-hānī-
nija-para-bhāva-bhidā yaśo 'yaśo vā

pacasi yad api yaś ca tasya bhoktā
sa ca tirayaty amṛtaṃ sadaiva divyam
iti nikhila-pureṣv atiprasiddhis
tava sakhi! kaṃ na camatkaroti bāḍham

yad avadhi kalayāṃ babhūva sā tvāṃ
munivara-datta-varāṃ varāmbujākṣi!
tad avadhi tava pāṇi-saṃskṛtānnā-
śana-viratiṃ kvacanāhni nāsya cakre

jayati yad atighora-daitya-yūthaṃ
mṛdula-tanuḥ svaparābubhūṣum eṣaḥ
tvad amala-kara-pakva-bhakta-bhukter
aparam iyaṃ manute na hetum atra

śṛṇu paramayi tattvam atra rādhe
yad avagataṃ sahasāntaraṃ mayāsyāḥ
pratidinam avalokanaṃ vinā te
śaśi-mukhi! khidyati sā yathā svasūnoḥ

sutanur abhidadhe'vadhehi vijñe
sakhi! tad idaṃ na vadasy ayuktam ittham
api tu kulavatīti vāda-bhājāṃ
sphuṭam aparāṅgana-gāmitety ayuktam

yad api bata sakhīyaṃ rītir eveha loke
tad api tava vaco no laṅghanīyaṃ kadāpi
anunaya prathamaṃ tāṃ kintu yuktyā hi vṛddhāṃ
parivadati tu yā mām āśu labdhvāpi rāyam

tataḥ sāsādya jaṭilāṃ
snuṣāyāṃ ku ilām api
śrāvayāmāsa sandeśaṃ
vrajeśvaryā vicakṣaṇā

ākarṇya sājñāṃ vrajarāja-rājñyāḥ
kṛṣṇāt snuṣāyām api śaṅkamānā
vicintya śikṣām atha paurṇamāsyās
tāṃ kundavallīṃ praṇayād avādīt
snuṣeyaṃ me sādhvī guṇa-garima-mādhvīka-madhurā
janaś chidrānveṣī sa khalu capalo nanda-tanayaḥ
na cājñāvajñeyā vrajapati-gṛhiṇyā bhagavatī-
vacaḥ pālyaṃ vatse! na ati hṛdayaṃ kiṃ nu karavai!

mātaḥ! satyaṃ vadati bhavatī kiṃca gopendra-sūnur
nāyaṃ jñeyaḥ khala-samudayair yādṛśaḥ śrāvito 'sti
kintu prodyad-dyumaṇir iva sad-dharma-padme khalālī-
ghūke cāyaṃ vṛjina-timire ghoṣa-santoṣa-koke

mādhuryaṃ tūnmadayati jagad-yauvataṃ tasya tasmād-
bhītir nītis tava nava-vadhū-pālanaṃ cāpi yuktam
māśaṅkiṣṭhās tad ayati yathā dṛk-pathaṃ nāsya sādhvyāś
chāyāpy asyāḥ svayam aham imāṃ drāk tathā te'rpayāmi

tvaṃ putri! sādhvī prathitāsi goṣṭhe
tvayy arpiteyaṃ saralā vadhūs tat
sa lola-dṛṣṭiḥ kila nanda-sūnur
naināṃ yathā paśyati tad vidheyam

vadhūm athāhūya jagāda vatse
vrajālayān nanda-vadhū-samīpam
niṣpādya tasyāḥ priyam ehi tūrṇaṃ
sahānayaivādya ravis tvayārcyaḥ

rādheti diṣṭā hṛdi sābhinanditā-
py anicchuvad gantum uvāca tāṃ sakhīm
astīha kṛtyaṃ na ca me yiyāsutā
gṛhaṃ gṛhaṃ neṅgati yat kulāṅganā

vrajapati-gṛhiṇī-giraṃ cirābhyar-
thana-vinayānunayānubaddha-mūlām
kati nirasitum atra śaknumas tat
tava bhagavān harir eva rakṣitāstu!

avati jagad idaṃ svadharma-pālīḥ
kim iha satīḥ sa jahāti lokanāthaḥ?
iti kila bhavatīṃ tadīya-pāṇau
sumukhi! samarpya nirākulā bhaveyam

iti guru-jaratī-girā samudyat-
smita-lava-saṃvṛti-peśalāḥ sakhīḥ svāḥ
vikasad asita-netra-koṇa-bhaṅgyā
kim api nigadya babhūva sāpi tūṣṇīm

kṛtāgrahoccaiḥ punar āryayāsau
kaundyā babhāṣe kṛta-hasta-karṣam
bhītāsi kiṃ sādhvy aham asmy avitrī-
ty uccālitā phulla-tanuḥ pratasthe

kṛṣṇasya prātar-āśāya
saṃskṛtaṃ laḍḍukādikam
ādāya lalitā-mukhyāḥ
sakhyo 'py anuyayuḥ sakhīm

atha nija-bhavanād-viniryatī sā
tanu-vasanābharaṇa-cchavi-cchaṭābhiḥ
vyadhita maṇi-vicitra-śātakaumbhīṃ
pura-viśikhāṃ surabhī-kṛtākhilāśā

jana-nivaha-gatāgati-pravṛttau
daravimukhī saraṇeḥ śritaika-pārśvā
avanata-dṛg-avācakāsya-padmo-
pari pariguṇṭhana-mādhurī prapede

vīkṣyādhvani parānanda-
calad-vakṣaḥ-pa āñcalām
savayasyāṃ kundavallī
premṇā parijahāsa tām

mūlyānītopasaryās tri-catura-divasān proṣya sandhyāgatas te
bhartā gobhiḥ svagoṣṭhe ghaṭayitum akhilāṃ rātrim eva nyavātsīt
vakṣaḥ prodyan nakhāṅkāvali-citam adharaḥ spaṣṭa-danta-kṣato yat
tat sādhvyās te satītvaṃ samucitam adhunā vyaktam ullālasīti

antar-gūḍha-smitotphulla-
kiñcit-kuñcita-locanām
svasakhīṃ lalitālokya
kundavallīm athābravīt
karaka-phala-dhiyāsyāḥ kānane dhṛṣṭa-kīraḥ
stanam anuviniviṣṭaḥ pakva-bimba-bhrameṇa
adaśad adharam uccais tan-nakhāco itaṃ tad-
dhṛdayam idam amuṣyāḥ kiṃ vṛthā śaṅkase tvam

sakhī-vacaḥ-smārita-kṛṣṇa-saṅga-
līlocchalat-kampa-taraṅgitāṅgīm
tāṃ vīkṣya padmākaram īkṣamāṇā
jagau punaḥ kundalatā sahāsam
ānanda-kampottaralāsi mugdhe!
kiṃ bho vṛthā padmini! kundavallyāḥ
na devaras tvāṃ madhusūdano 'sau
bhrāmyan punaḥ pāsyati bhukta-muktām

karṇa-śarmada-san-narma-
bharma-kuṇḍala-nirmitau
karma hāṃ kundavallīṃ tāṃ
viśākhāha vicakṣaṇā
svene'nurāgaṃ param udvahantī
phullāpi mṛdvī bhramarāt sulolāt
sat-padminīyaṃ sakhi kundavallī-
bhṛṅgānujād bhī-taralā cakampe

athānantaram-
kvacana ca pathi nirjane kadācit
sphuṭam itaretara-vāg-vilāsa-raṅgaiḥ
yadi calati tadā kutaḥ kva yāmī-
ty api na hi vedana-gocarī-karoti

kṛṣṇānurāgeṇa vihasta-cittām
ānanda-rāśiṃ janayantam eva
sandarśayāmāsa pathi vrajantīṃ
nandīśvaraṃ tāṃ kila tuṅgavidyā

rasāla-panasārjuna-kramuka-nārikelāsanaiḥ
palāśa-va a-parka ī-khadira-bilva-jambvādibhiḥ
madhūka-girimallikā-bakula-nāga-punnāgakair
aśoka-baka-pā alī-kanaka-campakaiś campakaiḥ
tamāla-navamālikā-kanakayūthikā-yūthikā-
kuraṇ aka-lavaṅgikā-damanakātimuktādibhiḥ
api sthalasarojinī-vicakilādibhiḥ kandalī-
priyaṅgu-tulasī-mukhair api vicitra-vīrudgaṇaiḥ

sitāsita-vilohitotpala-saroja-kahlārakai
rathāṅga-baka-sārasaiḥ kurara-haṃsa-kāraṇḍavaiḥ
virājita-taraṅgakair vimala-vāribhir vāpikā-
taḍāga-sarasī-mukhaiḥ parivṛtāni toyāśayaiḥ

hambāravair iha gavām api ballavānāṃ
kolāhalair vividha-vandi-kalāvatāṃ taiḥ
sambhrājate priyatayā vrajarāja-sūnor
govardhanād api gurur vraja-vanditād yaḥ

sakhi! nija-purato vidūram āgā
vrajapati-sadma samīpa-varti vṛttam
tad ayi nayana-cātakābhilāṣaḥ
phalati tavāśv iti samprati pratīhi

iti nigadita-mātrataḥ svasakhyā
sapadi savepathu-jāḍya-viplutāṅgīm
prasabham abhidadhāra cetayantī
kim api jagāda ca tāṃ tadaiva kaundī
sumukhi! kim adhunaiva viklavābhūr
nayana-pathāmilite'pi kṛṣṇacandre
avagamam akhilaṃ satītvam āptaṃ
tava savayaḥ sada eva yat pramāṇam

dhṛtim iha hṛdi dhartum īśiṣe no
yad api tad apy abale! kṣaṇaṃ dadhīthāḥ
giri-yuga-bhara-dhāraṇāya yat te
giridhara eva mayādya yojanīyaḥ

giridhara-diśa eva śaṅkayā yā-
jani vidhurādya sakhī mahāsatīyam
parivadasi balād imām avijñe!
tad api niyokṣyasi hā punas tam asyām

tvayi muhur iyam arpitāryayā yat
tad ucitam eva vidhitsase'dya bhadram
svam iva sakhi! paraṃ janaṃ na viddhī-
ty uditavatī lalitā punas tayoce

alam alam anayā girāvidūre
kalaya puraḥ puratoraṇopakaṇṭhe
sphaṭika-ghaṭita-ratna-citritāsthā-
ny-abhinava-kuṭṭima-gaṃ hṛd-eka-kāmyam

sarasam uṣasi dugdha-naicikīkaḥ
saha-savayāḥ kṛta-malla-raṅga-keliḥ
avagata-bhavad-āli-yāna-vārttā-
kṣubhita-hṛdāgata eṣa bhāti paśya

vrajapura-lalanā-kulonmadiṣṇu-
karaṇa-paṭu-cchavi-maṇḍalopagūḍhaḥ
madhurima-dhurayaiva kiṃ tribhaṅgī-
kṛta-tanur uccala-dāma-māditālīḥ

śrita-mṛdutara-gaṇḍa-kuṇḍalādhyā-
pana-para-tāṇḍava-paṇḍitākṣi-yugmaḥ
pavana-dhuta-paṭāṅga-gaura-nīla-
dyuti-laharī-stimitī-kṛtākhilāśaḥ

priya-sakha-bhuja-śīrṣṇi rājad udyat-
karikara-nindaka-dhāma-vāma-bāhuḥ
nija-ruci-vijitābja-ghūrṇanaika-
vyasana-vaśetara-pāṇir eṣa īṣṭe

iti giram atha rūpa-mādhurīṃ tāṃ
yadi caṣakī-kṛta-karṇa-netra-yugmā!
apivad adara-mohatas tadā tat
prasṛmara-saurabham āśv abodhayat tām

pulaka-nivaha-kampa-sampad-aśru-
sruti-kalilāpi dhṛtiṃ dadhaty avādīt
sakhi! kim aparam asti vartma pādau
na mama puraś calato 'sya kiṃ karomi

guru-paravaśataiva doṣa-dūrī-
karaṇa-paṭus tava kiṃ bhiyā hriyā vā
sapadi savayaseti bodhyamānā
laghu laghu gantum iyeṣa sā tad agre

kim idam iti parasparāvaloko-
cchalita-mahāmadhurimṇi yat tayos tāḥ
svam atula-tarasi nyamajjayann ā-
laya iti varṇayituṃ na gīr apīṣṭe

agha-damana-cakora-candrikās tāḥ
śaśi-vadanāpi papau muhuḥ pipāsuḥ
giridhara-mudiroparīha cāta-
ky atanu-rasaṃ pravavarṣa seti citram

atha nija-nija mūrdhni savya-haston-
namana-kalā-kalitāvaguṇṭhanās tāḥ
avanata-nayanāñcalī-vilīḍha-
priya-caraṇābja-sudhā yayus tad agrāt

harir api parivṛtya tan-nitamba-
dyuti-nihitekṣaṇa-paṅkajo 'vatasthe
varatanu-tatir apy atītya tad-go-
puram avaguṇṭhanam īṣad asyati sma

sakhi! bhavad avaloka-jāta-harṣaṃ
sapadi sa campaka-mālayā baṭus tam
sukhinam akṛta yat tad iṅgita-jñā
bhavasi na vety uditāha sā svasakhyā
tvam asi khalu yathā tathānvamāsīr
nija-dṛśīr yatase parā vidhitsuḥ
iti dara-vikasat-smitā bhramad-bhrūs
tvaritam avāpa mahāpurāntaraṃ sā

sphaṭika-ghaṭita-kuḍyam īḍya-bharmoj-
jvala-pa alaṃ pavi-kīlakaṃ kavā am
maṇimaya-lalanā-dhṛta-pradīpa-
vratati-naga-dvija-rāji-rājita-dvāḥ

dyumaṇi-kiraṇa-dīpta-ratna-kumbha-
dhvaja-na a-keki-vṛtāgra-paura ā am
suravara-pura-nindi yatra śaṃ-daṃ
vilasati mandira-vṛndam indirāḍhyam

masāra-prācīraṃ marakata-gṛhaṃ hema-pa alaṃ
pravāla-stambhāli-sphaṭika-vṛti-vaidūrya-vaḍabhiḥ
mahānīlendrā aṃ vimala-kuruvindopala-mahā-
pratīhāraṃ nānākṛti jita-vimānāvali-puram

kuḍye yasya maṇi-praveka-racite śilpa-kriyā-kalpitaiḥ
pratyāsajya śukaiḥ samaṃ gṛha-śukeṣv āsādita-sthemasu
saprāṇāḥ kim amī ime kim atha vety unmīlataḥ saṃśayād-
dātuṃ dāḍima-bījakāni suciraṃ muhyanti mugdhāṅganāḥ

mukhya-prakoṣṭhe catur ālaye'syā
bhāṇḍāra-gehaṃ varuṇasya diśyam
śrī-kṛṣṇa-vāsaḥ śubha-dakṣiṇa-sthaḥ
śrī-rāma-dhāmottara-diśy udeti

prācyāṃ gṛhaṃ tādṛśam eva yatra
prācyāṃ sa yasyānyatara-prakoṣṭhe
svaputra-bhadrāya nijeṣṭadevaṃ
nārāyaṇaṃ sevate eva nandaḥ

koṣālayasyānvita-dakṣiṇāṃśe
kṛṣṇasya dhāmnaḥ śubha-paścime'sti
yā pākaśālā-dvaya-madhya eva
viśrāma-dhāmānuru rādhikāyāḥ

kṛṣṇasya dhāmno 'nvita dakṣiṇāṃśe
pākālayasyāpi virājamānaḥ
ārāma āste sarasī ca yatra
raho manojñaṃ bahu-geha-vedi

atha samupaseduṣīṃ sakhībhir hari-
jananī nija-veśma bhāsayantīm
amanuta bhuvana-trayaika-lakṣmīm
uditavatīṃ muditā'rka-mitra-putrīm

tatrāgatāṃ caraṇayoḥ praṇatāṃ svadorbhyām
utthāpya tāṃ hṛdi nidhāya mukunda-mātā
āghrāya mūrdhni muditā jananī parārdhā
snigdhā cucumba mukham aśru-mukhī tato 'syāḥ

pratyekam āliṅgya ca tad-vayasyāḥ
papraccha sā'vyāhata-bhavyam asyāḥ
vyagrā sutasyāśana-sādhane drāk
sasneham etāḥ punar āvabhāṣe

na sutāsi kīrtidāyāḥ
kintu mamaiveti tathyam ākhyāmi
prāṇimi vīkṣya mukhaṃ te
kṛṣṇasyeveti kiṃ trapase?

madhura-mṛdula-modakādi kiñcit
samam upaveśya sakhī-janair balāt tām
druta-hṛdayā dhaniṣṭhayāśayitvā
bhṛśam upalālya nināya pākaśālām

vividha-madhura-bhakṣyotpādane labdha-varṇā
vraja-bhuvi kila yūyaṃ viśrutā miṣṭa-hastāḥ
tad iha kuruta putryaḥ! sādhu bhakṣyāṇi yatnād
dara-rucir api vatsaḥ saspṛhaṃ me yathātti

upalāvaṇikaṃ tv ekāḥ
kāścit kuruta dādhikam
sārpiṣkam aparā yūyaṃ
vatsāḥ śārkarikaṃ parāḥ

sarasa-rasavatī-satprakriyā-paṇḍitāsi
tvam iha rasavatīṃ me yāhi rādhe! prayatnāt
janani! bala-jananyādhiṣṭhitāṃ miṣṭam annaṃ
racaya saha tayaiva vyañjanāny uttamāni

va akam amṛta-keliṃ sādhayātiprayatnāt
sarasa-masṛṇam anyaṃ putri! karpūra-kelim
madhuram amṛta-koṭer yatra kṛṣṇaḥ satṛṣṇas
trijagati na hi kaścit tvām ṛte yasya vettā

yasyām uccair lālasāḍhyaḥ suto me
tāṃ pīyūṣa-granthi-pālīṃ ca kṛtvā
karpūrailādy-anvita-pānake tvaṃ
yatnād vatse! dhehi pañcāmṛtākhye

tvaṃ vidhehi lalite'mba! rasālāṃ
tvaṃ ca ṣāḍavam ihāśu viśākhe!
tvaṃ ca bhoḥ śikhariṇīṃ śaśilekhe
putri campakalate! mathitaṃ tvam

āmikṣāṃ tvaṃ putri! saṃsādhya tasyās
tat-tad-dravyair yoga-pāka-prabhedaiḥ
tat-tad-bhedān tuṅgavidye! vidhehi
tvaṃ matsyaṇḍī-pānakāny amba! citre!

tvaṃ khaṇḍa-maṇḍāni ca raṅgadevi!
tvaṃ kṣīra-sārān vividhān sudevi!
vāsanti! śubhrā mṛdu-phenikās tvaṃ
tvaṃ maṅgale! kuṇḍalikāṃ vidhehi

kādambari! tvaṃ kuru candra-kāntīs
tvaṃ lāsike! taṇḍula-cūrṇa-piṇḍīḥ
tvaṃ śaṣkulīḥ kaumudi! bhūri-bhedās
tvam indu-piṇḍāni madālase'mba!

śaśimukhi! va akāni tvaṃ vidhehi prayatnād
dadhi-va aka-mukhāni prājya-mādhurya-bhāñji
praṇaya sumukhi! ramyāḥ śarkarā-pa ikās tvaṃ
maṇimati! bahu-bhedāṃs tvaṃ ca piṣṭānna-pūpān

vidhatsva bhoḥ kāñcanavalli! vatse!
godhūma-cūrṇodbhava-laḍḍukāni
manoharākhyāni manorame! tvaṃ
tvaṃ mauktikākhyāni ca ratnamāle!

subhṛṣṭa-nistuṣa-tilair
modakān kuru mādhavi!
tathā tila-kadambākhyāḥ
satilāḥ khaṇḍa-pa ikāḥ

lājān dhānāṃś ca saṃbhṛṣṭān
pṛthukān ghṛta-bharjitān
kṛtvā vindhye! sitā-kvāthaiḥ
samudgān kuru modakān

rambhe! karambhaṃ kuru śātakumbha-
kuṇḍyāṃ surambhā-phala-śarkarādyaiḥ
niṣpīḍya pakvāmra-rasaṃ manojñe!
sitā-ghana-kṣīra-yutaṃ vidhehi

utthāpitaṃ yat tu mayā mathitvā
prātaḥ sugandhā-payaso dadhīni
tad iṣṭa-gandhaṃ navanīta-piṇḍaṃ
haiyaṅgavīnaṃ kuru bhoḥ kilimbe

svayaṃ dugdhvā vrajendreṇa
prahitaṃ dhavalā-payaḥ
pānārtham ambike mandaṃ
tvaṃ śṛtaṃ kuru vatsayoḥ

ṛjīṣa-darvī-nivahaiḥ parītāṃ
mṛd-dāru-kuṇḍy-ādika-bhājanaiś ca
cullī-cayāḍhyāṃ mama sikta-liptāṃ
tad-dugdha-śālāṃ vrajatāśu bālāḥ

nānopakaraṇāni tvaṃ
tāni tāni dhaniṣṭhike!
niṣkāsya tat-tad-bhāṇḍebhyaḥ
pātreṣv ādhāya dāpaya

tat-tat-padārthāṃs tvaritaṃ tulasyā
sahānayā raṅgaṇamālike tvam
ānīya koṣālayato 'smadīyād
dāsī-gaṇair dāpaya tatra tatra

āmrātakāmra-phalapūra-karīra-dhātrī-
limpāka-koli-rucakādi-phalāni kāmam
taile ciraṃ salavaṇe kila sandhitāni
mūlāny athārdraka-mukhāni ca rocakāni
matsyaṇḍikā-rasa-ciroṣita-pakva-ciñcā-
dhātrī-rasāla-badarī-śakalāni tadvat
niṣkāsya bhos tvam iha manthanikā-kulebhyaḥ
kṛtvānayendumukhi! kāñcana-bhājaneṣu

śande śubhe bharaṇi pīvari miṣṭa-haste
cullīcayopari-dhṛtātula-manthanīṣu
dugdhāni bhārika-gaṇopahṛtāni goṣṭhād
vatsāḥ! śanaiḥ śrapayatāśu nidhāya yūyam

kānta-bhuktāvaśiṣṭaṃ saṃ-
bhujya tu jāta-śarmikām
āyātāṃ sva-samīpe tāṃ
rādhām āha salālanam
sarasija-mukhi! kīrtidaikakīrte!
pacana-kalā-caturā kṛtāsi dhātrā
tad ayi rasavatīṃ praviśya pākaṃ
kuru lalitādi-sakhī-kṛteti kṛtyam

śaśi-mukhi! śaradāṃ śataṃ jayaivaṃ
sukhaya manonayane mamety uditvā
anayata sumanoharās tad-ālīḥ
śam atula-vatsalatā-latā natāḥ sā

goṣṭheśvarīṃ samabhivādya viśeṣa-namrā
tat-pāṇi-padma-dhṛta-pāṇir atīva kamrā
āsādya rāma-jananīṃ praṇanāma yātām
adhyakṣatāṃ pacana-karmaṇi sābhijātā

kailāsa-śailaka-nibhaṃ dadhatī sva-kāntyā
nīlāṃśukā praṇayinī hi sadātra rādhā
ehīti doḥ-prasaraṇena muhur vadantī
śiśleṣa tāṃ samukha-cumbam asau hasantī

tābhyāṃ mahānasam upetya ca pāka-śālā-
pālīḥ smitena mṛdunā vacasā ca bālā
sammānya mānya-caritā mumude mitāni
pāka-kriyopakaraṇāni vilokya tāni

kuṣmāṇḍakālu-kacu-mānaka-kanda-tumbī-
vārttāku-mūlaka-paṭola-phalāni śimbī
ḍiṇḍīśa-vāraṇa-buṣāma-phalāny anīcā-
rambhā-viśeṣa-nava-garbha-navīna-mocāḥ
vāstūka-māriṣa-paṭola-śikhāḥ kalāya-
vallī-śikhāś caṇakāgra-śikhāḥ pradhāya
tumbī-śikhāś ca mṛdulāḥ saha-podikāgrāṇy
ālokya saikṣata sakhīḥ sarasāḥ samagrāḥ

yad yena yena vidhinā ruciratvam etya
yad vyañjane yad upayujyata ity avetya
tābhir mahānasa-carībhir amūni tāni
tat-tat-prakāram atha kuṭṭita-karttitāni

elā-lavaṅga-maricārdraka-jāty-ajājī-
jātīphala-tvaca-sulāṅgali-sasya-rājīḥ
siddhārtha-taṇḍula-niśā dalitāṃś ca māṣān
kecij janāḥ pipiṣur abja-dṛśām aśeṣān

piṣṭvā suvarṇa-puṭikāsu śubha-prabhāvair
ācchāditāsv anucarī-ghaṭayā śarāvaiḥ
susthāpitāni vasanopari pāka-līlā-
rambhe cakāra hṛdayaṃ niravadya-śīlā

āvaśyakābharaṇa-veśa-lasat-pratīkā
dhautāṅghri-pāṇi-kamalā saha-rohiṇīkā
babhrāja sā vara-mahānasa-vedikāyāṃ
śraddhāya kautukavatī pacana-kriyāyām

dīptāsu rāma-jananīṅgitato 'nalena
cullīṣu cārutara-dāru-samujjvalena
ārūruhann akhila-locana-citta-jaitrīs
tās tāmra-rīti-rajatācita-pāka-pātrīḥ

jajjvāla sa svayam aphut-kṛti-vīta-dhūmam
agniḥ svayaṃ jalam abhūd anabhūma-bhūma
yad yatra yatra lavaṇaṃ ca tathā pramāṇaṃ
tat tatra tat kara-tale'kuruta pramāṇam

aguru-sarala-devadāru-dāru-
jvalana-pariśrita-cullikā-cayāgre
nihita-vividha-pātra-rāji-rājad-
bahuvidha-temana-sādhu-sādhanārtham

jvalana-kalana-pātra-dhāraṇonna-
ty-avanati-mūrchana-darvi-cālanādyaiḥ
trivali-kuca-bhujāṃsa-kampa-celoc-
calana-vaśād udapādi yas tadā'syāḥ
madhurima-bharam acyutaḥ svasaudha-
sphurita-gavākṣa-dhṛtekṣaṇaḥ pibaṃs tam
madana-madam udañcitaṃ vivṛṇvan
kim api jagāda paṭur baṭuṃ miṣeṇa

prahitya taṃ sātha mahānasaṃ gatā
kiṃ kiṃ tvayā sādhitam etayā saha
sarvaṃ tad etan mama temanādikaṃ
saṃdarśayety āha balasya mātaram

tām āha sammārjita-vedikāntare
navīna-mṛd-bhājana-paṅkti sambhṛtam
sā darśayantī kṛta-temanādikaṃ
rādhāṃ praśaṃsanty atha tāṃ ca rohiṇī

sumadhuraṃ śaśito 'pi susaṃskṛtaṃ
nipuṇayā pacane mṛdu rādhayā
pravara-manthanikāsu susambhṛtaṃ
sumukhi! paśya puraḥ sakhi! pāyasam

bala-puṣṭi-karaṃ hṛdyaṃ
madhuraṃ mṛdulaṃ sati!
manthanī-sambhṛtaṃ paśya
saṃyāvam anayā kṛtam

rambhā-sīrī-kṣīrasāraiḥ
śaṣkulīr vividhāḥ sakhi!
paśya piṣṭa-vikāraṃś ca
nānā-bhedān susaṃskṛtān

pīyūṣagranthi-karpūra-
kelikāmṛtakelikāḥ
anayā saṃskṛtāḥ paśya
yad vidhir me na gocaraḥ

kevalo mathita-klinno
maudgo 'yaṃ vaṭako dvidhā
sitā-lavaṇa-saṃyogān
māṣasyāpi catur-vidhaḥ

ciñcāmrātaka-cukrāmrais
tat tad dravyādi-yogataḥ
īṣan-madhura-gāḍhādi-
bhedād amlo dviṣaḍ-vidhaḥ

baddha-rambhā-navya-garbha-
tan-navya-mukulāṃśayoḥ
māna-kandāmbu-kacvīnāṃ
mukhāṃśasyālukasya ca
kuṣmāṇḍa-ḍiṇḍiśāṇāṃ ca
cakrābha-khaṇḍa-jālakam
caṇaka-kṣoda-paṅkāktaṃ
ghṛta-bhṛṣṭaṃ pṛthak pṛthak

caṇaka-kṣoda-va akān-
yājya-bhṛṣṭāni kevalam
aparāny amla-sat-takra-
kvātha-klinnāni lokaya

caṇaka-kṣoda-piṇḍānāṃ
svinnānāṃ kvathitāmbhasi
khaṇḍāni dravya-pākādi-
bhedān nānā-vidhāni ca

vaṭikā phala-mūlānāṃ
pṛthak saṃyoga-bhedataḥ
trijāta-maricādyais tu
prakārān bahudhā-kṛtān

karkāru-jyotsnikālābu-
phalāny āli pṛthak pṛthak
rājikā-dadhi-yogena
saṃskṛtāny anayā śubhe

vatsepsita-prasūnāni
ghṛta-bhṛṣṭāni kevalam
ghṛta-bhṛṣṭā dadhi-klinnāḥ
kalikāḥ kovidārajāḥ

ghṛta-bhṛṣṭā dadhi-klinnāḥ
prasūna-vaṭikā dvidhā
paṭolasya phalāny ājya-
bhṛṣṭāni ruci-dāny alam

vṛddha-kuṣmāṇḍa-vaṭikāḥ
kacvī-mānālu-kandakaiḥ
tikta-lālita-cūrṇāḍhyāś
cavikāḍhyāḥ parāḥ kṛtāḥ

sitailā-maricair yogād
dugdha-tumbī-kṛtānayā
tad-yogād aparaṃ miṣṭaṃ
kṣīra-kuṣmāṇḍa-nāmakam

dadhi-śūraṇakaṃ miṣṭaṃ
dhātrī-śūraṇakaṃ param
dadhnaikaṃ bharjitaṃ cānyaṃ
kāravilva-phalaṃ dvidhā

mṛdu-rambhā-garbha-khaṇḍa-
vṛddha-kuṣmāṇḍa-khaṇḍayoḥ
sitā-dadhi-yutaḥ pāko
madhurāmlaḥ suśītalaḥ

nālīta-methī-śatapuṣpikā-miśī-
paṭola-vāstūka-vitunna-māriṣāḥ
prakāra-saṃyoga-vibhedato 'nayā
śākāḥ sudhā-garva-hṛtaḥ susaṃskṛtāḥ

kalambī pakva-ciñcāyā
rasa-pakvā ruci-pradā
kṛṣṇa-nālīta-śāko 'yam
āmāmra-phala-yuk śubhaḥ

mayuṣṭhakasya mudgasya
māṣasyāpy adhunā mayā
trividho 'yaṃ sudhākūpa-
nibhaḥ sūpo vipācyate

paṅkaiḥ sumana-cūrṇānāṃ
dāsībhir bhṛśa-marditaiḥ
pūrṇendu-maṇḍalākārāḥ
kriyante ro ikā mayā

kṛtāni kriyamāṇāni
kartavyāni tu kānicit
ity anna-vyañjanāni tvaṃ
saṃsiddhāni pratīhi nau

saurabhya-sadvarṇa-manoharaṃ tat
sā vīkṣya sarvaṃ muditā babhūva
jijñāsamānām atha tad-vidhānaṃ
tāṃ rohiṇī vismaya-pūrvam āha
sāmagrī saiva sāmānyā
pākasya prakriyāpy asau
kintv apūrva-guṇe hetur
gāndharvā-hasta-sauṣṭhavam

sā tāṃ rādhām anna-saṃskāra-saktāṃ
prasvidyantīṃ lajjayā namra-vaktrām
dṛṣṭvā rājñī sneha-viklinna-cittā
dāsīm asyā vījanāyādideśa

atha tasyāḥ pariveśana-kauśalam āha-
vyāptāyāṃ vasanena bhojana-bhuvi śrī-ratna-pīṭhāgratas
tat-tad-vyañjana-ratna-ratna-puṭikā-paṅktiḥ krameṇābhitaḥ
miṣṭābhīṣṭa-supiṣṭakaugha-puṭikā-paṅktis tu tāsāṃ bahiḥ
samyag bhavya-sugavya-hema-puṭikā-paṅktiś ca tāsāṃ bahiḥ
ity evaṃ kramato 'rdha-maṇḍalatayā paṅkti-krameṇādbhute
svālībhiḥ puru-cāru-citra-racanād vaividhya āpādite
anyonyāvyatiṣakta-sūkṣma-surabhi-ślakṣṇair ghṛtācyotanair
madhye hemamayī vyadhāyi rucirā pātrī śubhair odanaiḥ

sauvarṇīṃ tala-pātrikāṃ ghṛta-pu ī-limpāka-khaṇḍādibhiḥ
sandhānārdra-rasāla-khaṇḍa-sahitaiḥ satkāsamardādibhiḥ
yuktāṃ dakṣiṇato nidhāya nika e tasyāś ca bhṛṅgārakān
karpūreṇa suvāsitena payasā pūrṇān vyadhāt kānakān

tasyāḥ pāka-sukauśalaṃ bahu-vidhaṃ dṛṣṭvā vrajeśa-priyā
tāsāṃ tatpariveṣa-citra-racanāṃ cātisphurad-vismayā
ānetuṃ prajighāya vatsala-manāḥ kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca sā
dhātreyīm atha tau samīyatur atiśraddhā-vaśād añjasā

natvā mātaram ājñayā saha-balas tasyāḥ samullāsanaḥ
premṇā bālaka-dāsikā-kṛta-padāmbhoja-dvayī-dhāvanaḥ
ācamyopaviveśa sammukhatayā cārv-annapātrī-puraḥ
sarvaṃ tat-tad-avekṣya vismita-manā babhrāja pītāmbaraḥ

śrīdāma-subalau vāme
puro 'sya madhumaṅgalaḥ
dakṣiṇe śrī-balaś cānye
paritaḥ samupāviśan

mātṛbhyāṃ krama-darśitena hi pathā bhoktuṃ samārabdhavān
yad yad bhoktum upakramaṃ sma kurute tyaktuṃ na tat soḍhavān
bhoktuṃ tat tad aśeṣam apy abhilaṣan sāmarthyavāṃś ca svayaṃ
kiñcit kiñcid abhukta vīkṣaka-bhiyā durvāda-bhītyāpy ayam

vyākhyādbhiḥ saha-bhojibhiḥ saha-balaiḥ pākasya tat-kauśalaṃ
svāduṅkāram adann avāg api hṛdā so 'pi praśaṃsann alam
ādau pāyasam āśa kiñcid apara-prācurya-paryāptatāṃ
vīkṣya vyañjana-ratna-yatna-gaminā lobhena bhūmnā citām

śākādi-kramato 'bhitoṣa-vaśataḥ sarvāṇi sad-vyañjanā-
ny ādan mātṛ-mude bhaved api yathā paktrī-manorañjanā
tān sarvān saha-bhojinaḥ sarasayā vācā hasan hāsayan
bhuñjadhvaṃ na parityajeta kim apīty ekāntam āhlādayan

sva-sva-saṃskṛta-miṣṭānnaṃ
prātar-āśopayogi yat
upajahrus tayāhūtā
mātre gopyo mudānvitāḥ

śrī-rādhayā yatnata eva gehād
ānīta-khaṇḍodbhava-laḍḍukāni
gaṅgā-jalākhyāny atha raṅgadevī
tad-iṅgitenopajahāra mātre

tāni mātā balādibhyo
vibhajya snehato dadau
prakīrṇa-svarṇa-pātreṣu
vinidhāya pṛthak pṛthak

āsvādayantaṃ ghṛta-pakvam annaṃ
sunarmabhis tān api hāsayantam
ālokayantaṃ nayanāñcalena
rādhānanaṃ taṃ dadṛśur mudālyaḥ

ado bhadram idaṃ miṣṭam
etat snigdhaṃ sucāru tat
tarjanyā darśayanty ambā
bhuṅkṣva vatsety abhāṣata

yad yad iṣṭaṃ bhaved yasya
jñātvā jñātvā hasan hariḥ
tasmai tasmai dadau tat tat
svapātrāt prakṣipan muhuḥ

vīkṣya yatnānvitām ambāṃ
mandam aśnantam acyutam
parihāsa-paṭus tasmin
vrajeśām avadad baṭuḥ
ayaṃ ced bhūri nātty amba!
dehi me sarvam admy asau
mayaivāliṅgitaḥ puṣṭo
bhavitā bhūri-bhojinā
nāsya manda-ruceḥ śaktir
ghṛta-pakvānna-bhojane
tad asmai laghu-rāddhānnaṃ
vyañjanāny amba! dāpaya

atha kṛṣṇaḥ svapātrastha-
pakvānnāñjalibhir hasan
pañca-ṣaiḥ pūrayāmāsa
bhuṅkṣveti baṭu-bhājanam

tato vāma-kaphoṇiṃ svaṃ
vādayan vāma-pārśvake
samyag bhoktuṃ kṛtārambhaḥ
prahṛṣṭo baṭur āha tam
vayasya! paśya bhakṣye'ham
ity aśnan kavala-dvayam
mātar me dadhi dehīti
prāhiṇot tāṃ tadāhṛtau

gopāḥ paśyata nṛtyatīha capalaḥ pakvānna-labdhāśayā
kīśeśo dadhi-lampa o 'yam iti tān kṛtvonmukhāṃs tad-diśi
teṣāṃ bhojana-bhājaneṣu śanakair nikṣipya bhakṣyaṃ nijaṃ
sarvaṃ bhuktam idaṃ mayeti sa punar garvāyamāno 'vadat

tathāgatāṃ tāṃ dadhi-pātra-hastām
uvāca paśyāmba! vinaiva dadhnā
mayopabhuktaṃ drutam eva sarvaṃ
tat pāyasaṃ dāpaya bhūri mahyam

haimeṣu pātreṣu nidhāya rādhayā
navīna-rambhā-dala-manda-mārutaiḥ
śītīkṛtaṃ sve pariveśitaṃ kare
tebhyo dadau pāyasam āśu rohiṇī

ānīyānīya gāndharvā-
dattāni vyañjanāni sā
śākādīny amla-śeṣāṇi
tebhyo 'dāt kramaśaḥ śanaiḥ

rambhodarastha-cchada-varṇa-lāghavāḥ
saṃmṛṣṭa-godhūma-sucūrṇa-ro ikāḥ
ghṛtābhiṣiktāḥ pariveśitās tayā
tebhyo 'nya-pātreṣu nidhāya sā dadau

pūrvaṃ pakvānnam uddiśyā-
dhunā tv annādikaṃ ca yā
baṭoḥ suparihāsoktir
nātra syāt punar uktatā

kṛṣṇaḥ satṛṣṇo naivātra
balaḥ kavala-mātra-bhuk
śrīdāmā nāma mandāśī
subalo 'su-balojjhitaḥ

kvaiṣāṃ bhakṣyaikatānatva-
rāhityam avidagdhatā
kvaitad annaṃ sudhā-nindi
svayaṃ lakṣmyaiva sādhitam

kāvyaṃ viphalatāṃ kiṃ na
yāti sat-kavi-nirmitam?
yatra goṣṭhyāṃ tad-āsvāda-
lolupatvaṃ na vartate

catur-varga-phalam mūrtaṃ
etad-annaṃ catur-vidham
ahaṃ kevalam eko 'sya
pātram ity avadad baṭuḥ

śrīdāmovāca piṇḍībhiḥ
piciṇḍaṃ pūraya drutam
yad eva tava sarvasvaṃ
yad arthaṃ baṭutām adhāḥ

baṭur ākhyad are mūrkha!
gopas tvaṃ kiṃ nu vetsyasi?
rasāsvādaṃ svadharmārthaṃ
gā roddhum aṭavīm aṭa

paśyaiṣo 'ham anūcāno
vipro yair man-mukhe hutam!
tair iṣṭaḥ sarva-yajñena
bhagavān eva kevalam

śrīdāmoce śruti-smṛtyor
vartmāpi śata-janmasu
tvayā paricitaṃ naiva
vipratve sūtram eva te

kṛṣṇaḥ prāha baṭor asti
rasa-śāstre'nuśīlanam
vyañjanāneka-tātparya-
lakṣaṇābhijñatā yataḥ

baṭur āha ṣaḍ evātra
rasā na tv aṣṭa man-mate
ṣoḍhaiva nyāyya āsvādo
yat ṣaḍ evendriyāṇi naḥ

rasā hy aṣṭāv iti prāhur
ye te'pi vyañjanāśritāḥ
vyañjanābhijñatā-leśo 'py
eṣāṃ kintu na vidyate

vihāya śāka-sūpādīn
vihāyas te dhayanti yat
tan nīraṃ prakaṭaṃ hitvā
dhāvanty eva marīcikām

kāraṇaṃ rasa-niṣpattau
carvaṇeneti taj jaguḥ
carvan tu paricoṣyanti
na pitur janma-koṭibhiḥ

rāmaḥ prāha rasāsvāde
ke'nubhāvā bhavan-mate
ke vā sañcāriṇaḥ ko vā
sthāyī sa svādyate katham

baṭur ūce yad aprāptyā
pūrvam evāśru me bhavet
prāptyā tu vyañjanasyāsya
pulakāsya-prasannate

varṇasya snigdhatā-tṛptyā
vaivarṇyaṃ tac ca paśya me
bhuñjāna eva yad vacmi
svaro me tena bhidyate

stambho me bhūri miṣṭānna-
bhojanāśakti-duḥkha-jaḥ
prasvedaḥ prakaṭo 'nte tu
pralayo bahu-bhakṣaṇāt

ālasya-cintā-svāpādyāḥ
spaṣṭāḥ sañcāriṇo 'tra naḥ
svādyatvenaika evāpi
sthāyī tu vividhābhidhaḥ

ājyābhyaktāni bhaktāni
manye kāñcana-vāriṇā
snapitānīva saurabhyaṃ
yeṣāṃ saulabhyam abhyagāt
godanta-kṛtta-ghāsādi-
ghrāyiṇyāṃ gopa-saṃsadi
kṛta-puṇyasya me bhūri-
bhoga-bhājaḥ prasaṅgataḥ

vane viprās tapasyanti
patra-mūla-phalāśanāḥ
baṭos te nādhikāro 'sti
bhoge yāhi tapaś cara

satyaṃ bho yaiḥ purā taptaṃ
patra-mūla-phalādibhiḥ
pariṇamya januṣy atra
vyañjanatvena tair mama
bhauma-svarga-juṣaḥ sādhu
pratyakṣī-bhūyate'nvaham
iti jānīta-bhogo 'yam
atapta-tapasaḥ kutaḥ

evaṃ cet prathamaṃ prāptum
arhanty ete valīmukhāḥ
vāg-vyaya-śramiṇo 'trāpi
januṣy ete tapasvinaḥ

śītoṣṇa-vāta-sahanāḥ
patra-puṣpa-phalāśanāḥ
jāti-smarāḥ kathaṃ na syuḥ
ko 'mīṣāṃ vetti vijñatām

kṛṣṇaḥ prāha sakhe! viprā
brahmopāsana-tatparāḥ
kīśāḥ kukṣimbharā eṣāṃ
dvayeṣāṃ mahad-antaram

asya kīśasya cāvaimi
na kim apy antaraṃ hare!
naratvaṃ vānaratvaṃ vā-
nayor bhede na kāraṇam

kiṃ ca khyāpayatā tena
loke'pūrvāṃ svavijnatāṃ
bṛhattvād bṛṃhaṇatvāc ca
svakukṣir brahma manyate

atas triṣavaṇaṃ tasya
dhyāyatā pūrti-sādhanam
sa evopāsyate'nena
naiṣṭhika-brahmacāriṇā

kadācid bhūri-pakkānna-
grasanāveśa-saṃbhramaiḥ
kīśāyitaṃ syāt pāṇibhyāṃ
bhuñjānasyāsya lāghavaiḥ

ity uktvājīhasat sarvān
subalas tān baṭuḥ sa tu
hasan bhuñjāna evoccaiḥ
kāśaiḥ śoṇa-mukho 'bhavat

goṣṭheśāha baṭo! tiṣṭha
kṣaṇaṃ mā bhuṅkṣva mā hasa!
sthairyam āpnuhi mā jalpa
mainaṃ hāsayatārbhakāḥ

dhaniṣṭhayā yal-lalitādi-saṃskṛtaṃ
tat-tad-rasālādikam āhṛtaṃ puraḥ
kṛtvā pṛthak pātracaye vrajeśvarī
sasneham ebhyo dadatī mumoda sā

hṛdaya-dayita-mukha-vīkṣaṇa-hṛṣṭās
tad atimadhura-mṛdu-kānti-vikṛṣṭāḥ
mumudur udita-pṛthu-bhāva-vihastā
ramaṇa-bhavanam adhi tāḥ puru-śastāḥ

annānyatho tāni catur-vidhāni te
pīyuṣa-sārodbhava-vikriyā iva
āsvādayanto madhurāṇi saspṛhaṃ
taṃ hāsayanto jahasuś ca narmabhiḥ

carvanti carvyāṇi mṛdūni kecil
lehyāni cānye caṭulaṃ lihanti
pibanti peyāni pare prahṛṣṭāś
cūṣyanti coṣyāṇy apare vitṛptāḥ

svāduṅkāraṃ kamala-nayanaḥ saspṛhaṃ tat tad annaṃ
hasta-sparśād amṛta-madhuraṃ manda-mandaṃ priyāyāḥ
tad vaktrābja-prahita-nayana-prānta-bhṛṅgo nigūḍhaṃ
prāśnann ambā-manasi nibiḍaṃ sa pramodaṃ vyatānīt

prahita-cakita-netra-prānta-dṛṣṭi-praṇālī-
milita-tad-atilāvanyāmṛtāsvāda-puṣṭā
prasarad-akhila-bhāvollāsam ācchādayantī
dayita-hṛdayam uccai rādhikāpy ājahāra

atha bala-jananīṃ tām antarākṛtya nṛtyan-
madakala-madirākṣīm arpayantīṃ kare'syāḥ
mṛdu mṛdu madhurānnaṃ preyasīṃ prekṣya kṛṣṇaḥ
ślatha-rucir aśane'bhūd unmanā nāgareśaḥ

sāmibhuktaṃ kiyat tena
kiṃca tryaṃśāvaśeṣitam
bhakṣyaṃ vīkṣyāśane mandaṃ
taṃ cāsīd vyākulā prasūḥ

yatnāt saṃskṛtam annādi
sarvaṃ tyaktaṃ kathaṃ suta!
kṣudhito 'si kiyad bhuṅkṣva
śapathaḥ śiraso mama

ānāyya yatnād vṛṣabhānu-kanyakāṃ
saṃskāritaṃ sarvam idaṃ sutānayā
annādi miṣṭaṃ ca sudhā-parārddhatas
tathāpi nāśnāsi karomi kiṃ hatā

atha sā rohiṇīm āha
paśya rohiṇi! cañcalaḥ
durbalaḥ kṣudhito 'py eṣa
kim apy atti na manda-bhuk

tataḥ sneha-parītāṅgī
lālayanty agha-mardanam
pralamba-hantur ambeyaṃ
babhāṣe taṃ puraḥsthitā
yatnād annaṃ sādhitaṃ vatsa! miṣṭaṃ
mallī-mṛdvyā rādhayedaṃ mayā ca
kṣut-kṣāmo 'si tvaṃ ca nāśnāsi tat tām
ambām etāṃ māṃ ca kiṃvā dunoṣi

jananī tava paśya khidyate
suta! nirmañcanam atra yāmi te
bhramato bhavitā vane śramaḥ
kiyad aśnīhi vidhehi mad-vacaḥ

bhuktaṃ mayā bhūri gatā bubhukṣe-
ty uktvā niyamyocchalitaṃ vikāram
taṃ vīkṣya mandaṃ punar apy adantaṃ
nanandatur nanda-sutaṃ jananyau

idam idam atimiṣṭaṃ vatsa! bhuṅkṣveti mātā
saśapatham atha tat-tad-darśayanty aṅgulībhiḥ
sakalam abhilaṣantī kartum aśru-plutākṣī
tad udara-gatam annaṃ sātmajaṃ vāvadīti

rasālā-pakvāmra-drava-śikhariṇī-ṣāḍava-payaḥ-
karambhāmikṣā-vyañjana-dadhi-phalāpūpa-va akān
kṛtāmreḍā netra-stanaja-payasā klinna-sicayā-
py atṛptā taṃ tṛptaṃ muhur atha sutaṃ prāśayad iyam

bhakṣyaṃ bhojyaṃ bahutara-miṣṭaṃ
lehyaṃ peyaṃ mṛdu-madhuraṃ te
bhuktvā pītvā rasabhara-tṛptāḥ
sarve'bhūvan vana-gamanotkāḥ

sarve suvāsita-mṛdā mukha-pāṇi-padmā-
ny āmṛjya sādhu mṛduleṣikayā ca dantān
dāsaiḥ praṇīta-kanakādika-kuṇḍikāsu
tair datta-vāribhir athācamanaṃ vyadhūs te

elā-lavaṅga-ghanasāra-vimiśritābhir
jambūla-datta-vara-khādira-golikābhiḥ
śītojjvalābhir adhivāsya mudā mukhaṃ te
savyena pūrṇam udaraṃ mamṛjuḥ kareṇa

rasāla-kara-saṃskṛtopahṛta-nāgavallī-sphurat-
supakva-dala-vīṭikāḥ sukham adanta evotsukāḥ
tataḥ śatapadāntarālaya-viśāla-palyaṅkikā-
kuleṣv atha viśaśramuḥ parijanair amī vījitāḥ

tam iha viśramitaṃ paricārakāḥ
śikhi-dala-vyajanaiḥ samavījayan
avadalayya dalaṃ mṛdu-vīṭikāḥ
prabhum athādayati sma vilāsakaḥ

niṣkramya dhautāṅghri-karāṃ mahānasād
dāsī-gaṇais tāṃ vyajanair upāsitām
rādhāṃ prakoṣṭhāntara-gāṃ sakhī-janair
vilokayantīṃ ramaṇaṃ gavākṣataḥ
ānandaja-sveda-jalair vrajeśayā
pratīyamānāṃ śrama-karṣitety alam
bhoktuṃ prayatnād upaveśya sā mudā
balāmbayānnāni gṛhād adāpayat

tayā nidiṣṭā ghṛta-saṃskṛtānnaṃ
dātuṃ dhaniṣṭhā hari-bhukta-śeṣaiḥ
saṃmiśrya gūḍhaṃ ghṛta-saṃskṛtānnair
gṛhāt tadānīya dadāv amūbhyaḥ

anaśnantīṃ hriyā vīkṣya
vastrāvṛta-natānanām
rādhikām avadat kṛṣṇa-
mātā vātsalya-viklavā
janani! mayi jananyāṃ kiṃ nu lajjedṛśīyaṃ
suta iva mama cetaḥ snihyati tvayy atīva
ayi tad apanayaināṃ yāmi nirmañcanaṃ te
śiśiraya mama netraṃ bhuṅkṣva paśyāmi sākṣāt

yūyaṃ ca me stha tanayās tv anayā hriyā kiṃ
putryaḥ kurudhvam aśanaṃ lalitādayas tat
ity āgrahāc chapatha-dāna-śataiś ca mātā
miṣṭānna-miṣṭa-vacanaiḥ samabhojayat tāḥ

tato dāsī-dhautaiḥ kara-kamala-yugmair nija-nijair
imāḥ prakṣālyāsyaṃ śaśi-sahita-vārbhir nija-nijam
pa air mārjitvā ca svaparijana-dattā himakarā
viyuktā vī īs tā vara-kanaka-gauryo bubhujire

hṛdy udgataiḥ suta-kara-grahaṇābhilāṣais
tad bhūṣaṇaiḥ subahuśaḥ saha yāni yatnāt
niṣpādya tan navavadhū-pratirūpakāṇi
snehād dhṛtāni sadane vara-sampu eṣu

tair bhūṣaṇair atha dhaniṣṭhikayopanītais
tāmbūla-candana-navāmbara-nāgajaiś ca
ālī-vṛtāṃ nava-vadhūm iva tāṃ vrajeśā
sammānya hārda-valitā muditā babhūva

rādhā-hṛtaṃ yan niśi tad viśākhā
dhaniṣṭhayādāt subalāya gūḍham
pītottarīyaṃ subalo 'pi tasyai
nīlāmbaraṃ kṛṣṇa-hṛtaṃ tayaiva