Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhargava Tantra · Chapter 22

22.22.1

// dvāviṃśo'dhyāyaḥ //
[vividhaprāyaścittanirūpaṇādhyāyaḥ]
[pūjāvaikalyādau niṣkṛtiviṣayakaḥ sāmānyaḥ praśnaḥ]
agastyaḥ
nityanaimittikādyānāṃ pūjānāṃ bhagavan prabho/
vaikalye vāthavā lope niṣkṛtistatra kā bhavet

22.22.2

[aśuddhadehena saṃpādite arcane prāyaścittam]
śrīrāmaḥ
śṛṇuṣva maitrāvaruṇe sarvaṃ vakṣye yathākramam/
karmāṇi yena pūryante yena tuṣṭo bhaveddhariḥ

22.22.3

asnāto'nupanīto vā tilakena vivarjitaḥ/
vasāno malinaṃ vastraṃ kliṣṭavāso'pavitrakaḥ

22.22.4

pralayādikramāddehamasaṃśodhya samādhinā/
mantranyāsamakṛtvā ca pūjite ca jagatprabhau

22.22.5

japedaṣṭākṣaraṃ mantram aṣṭottaraśataṃ budhaḥ/
[aśuddhapādādisamarcane prāyaścittam]
pādau hastāvasaṃśodhya anācamya samarcane

22.22.6

japaḥ pañcopaniṣadāṃ nagno muktaśiroruhaḥ/
[śvasanādipūrvakasampādite arcane prāyaścittam]
śvasan hasan vā kupyan vā svinnāṅgaḥ pralapannapi

22.22.7

arcayeddevadeveśaṃ śatamastramanuṃ japet/
[lomādisparśanādipūrvakabhagavadarcane prāyaścittam]
lomaloṣṭhāsthikeśādisparśanenaiva niṣkriyā

22.22.8

anāplutya striyaṃ gatvā pūjayetpuraṣottamam/
snāpayetpañcagavyena pañcopaniṣadaṃ japet

22.22.9

[rajasvalāvastrādyasparśānantaraṃ sampādite arcane prāyaścittam]
evaṃ rajasvalāvastraṃ spṛṣṭvā devasamarcane/
vedavikrayacaṇḍālayūpaśvānarajasvalāḥ

22.22.10

kākapāṣaṇḍapatitapratilomakharādikān/
caityavṛkṣaṃ citiṃ sparśāyogyaṃ spṛṣṭvā samarcane

22.22.11

pañcavāruṇikairmantraiḥ snapanaṃ kuśavāriṇā/
kṣīreṇa snāpayeddevaṃ sakeśakusumārcane

22.22.12

[malamūtrādirūṣite bimbe bhagavadarcane niṣkṛtiḥ]
rūṣitairmalamūtrādyaiḥ pūjite parameśvare/
strībhirvānunītairvā bimbe spṛṣṭe'pi vācaret

22.22.13

kuśodakena snapanaṃ mantreṇa parameṣṭhinā/
[duṣṭānnanivedite prāyaścittam]
mlecchapulkasacaṇḍālapratilomānulomajaiḥ

22.22.14

aspṛśyairapi śūdrādyairācārarahitai dvijaiḥ/
śvabhiḥ sṛgālaiśca kharaiḥ spṛṣṭamannaṃ niveditam

22.22.15

ayājñiyaiḥ kodravādyaiḥ haviḥ kṛtvā niveditam/
pramādena ghṛtasnānaṃ snānamuṣṇāmbubhistataḥ

22.22.16

[atyuṣṇādihavirnivedane prāyaścittam]
atyuṣṇamatiśītaṃ vā vinā śākādibhistu vā/
havirnivedane kuryāt `pañcopaniṣadāṃ' śatam

22.22.17

[śavādidūṣito grāme prāyaścittam]
śavādidūṣite grāme pakvānnaṃ vinivedayet/
payasā snapanaṃ kṛtvā `pañcopaniṣadāṃ' japaḥ

22.22.18

[pūjāraṃbhānantaraṃ maraṇāśauce vidhiḥ]
ārabdhāyāṃ tu pūjāyāmantarā mriyate yadi/
tantreṇa sakalaṃ kṛtvā devadeve samāpayet

22.22.19

na snānādikriyā tatra na homo na balirmahaḥ/
naivedyamekaṃ kurvīta tattantramiti kathyate

22.22.20

[niveditasya anyasmai nivedane prāyaścittam]
bhūyo nivedayetpūrvam anyasmai vā niveditam/
kuśodakaiḥ snāpayitvā `mūlamantrā'yutaṃ japaḥ

22.22.21

[anyadevārcanaprayuktasādhanopayoge prāyaścittam]
anyadevārcitaṃ puṣpam anyadīyaṃ rathādikam/
pūjādiṣūpayuktaṃ cet gandhavastrādikaṃ tathā

22.22.22

kalyāṇasnapanaṃ kṛtvā `mūlamantraṃ' śataṃ japet/
[kṛmyādidūṣitapuṣpādyupayoge prāyaścittam]
kṛmikīṭādibhirduṣṭamanyadevāya nirmitam

22.22.23

pūjādiṣūpayuktaṃ cet dadhnā snānaṃ samācaret/
[samarpitāvaśeṣopayoga prāyaścittam]
bhuktaśeṣeṇa vā viṣṇordattaśeṣeṇa vā punaḥ

22.22.24

`mūlamantra'sahasra tu japedaṣṭottaraṃ budhaḥ/
[pūjāyāṃ paryuṣitodakopayoge prāyaścittam]
pūjāyāṃ snapane vāpi yadi paryuṣitodakam

22.22.25

yojayecchāntaye tasya kuśodakaghaṭāplavaḥ/
[malādiduṣṭavastuprayoge prāyaścittam]
malamūtrādiduṣṭena vastunā pūjite yadi

22.22.26

snāpayedvaiṣṇavaiḥ kumbhaiḥ punaḥ pūjādi kārayet/
[kūpadoṣe prāyaścittam]
śavādidūṣitāt kūpāt jalaṃ sarvaṃ samuddharet

22.22.27

puṇyāhaṃ vācayitvānte prokṣayejjalaśuddhaye/
[vihitopacārabhaṅge prāyaścittam]
klṛptopacārabhaṅge tu dviguṇaṃ kārayettataḥ

22.22.28

śāntaye'ṣṭottaraśataṃ `mūlamantraṃ'japetsudhīḥ/
[pūjāvaikalyādau prāyaścittam]
vaikalye devadevasya pūjāyāḥ dviguṇārcanam

22.22.29

pūjāvaikalyakālānāṃ dviguṇairvastubhiḥ punaḥ/
prāyaścittāvasāne tu pūjayetparameśvaram

22.22.30

[pūjākālavaikalye prāyaścittavidhiḥ]
ekāhapūjāvaikalye snapanaṃ śāntivāriṇā/
dinamekamatikramya vaikalyañceddinatraye

22.22.31

(M. trayam for traye;)
maṅgalodakakuṃbhena snapanaṃ kārayetsudhīḥ/
ata ūrdhvaṃ dvādaśāhaṃ pūjāvaikalyasaṃbhave

22.22.32

snāpayetsarvagandhena pakṣāntaṃ vikale sati/
mūlauṣadhībhiḥ snapanaṃ māsaṃ pūjāviparyaye

22.22.33

brāhmeṇa kārayetsnānaṃ vatsarāntaṃ yadā bhavet/
snāpayetpārameṣṭhena vatsaradvayalaṅghane

22.22.34

vāsudevaṃ bhavetsnānaṃ tataḥ saṃvatsarāvadhi/
saṃprokṣaṇaṃ prakurvīta pratiṣṭhāvatsaratrayāt

22.22.35

prāyaścitteṣu sarveṣu kuryād‌brāhmaṇabhojanam/
[aśāstrīyapūjādau prāyaścittam]
aśāstrīyeṇa pūjāṃ vā baliṃ vā homakarma vā

22.22.36

kurute'kṣatatoyena snapanaṃ tasya niṣkṛtiḥ/
evaṃ bahudine jāte vidhivarjitapūjane

22.22.37

snāpayedvāsudevena tena śāntirbhaviṣyati/
[agnidoṣe prāyaścittam]
aspṛśyasparśane vahneḥ kṛmikeśādidūṣaṇe

22.22.38

aṣṭottaraśataṃ homo vyāhṛtyā tena śāmyati/
caṇḍālasūtakodakyāṃśavapulkasadūṣite

22.22.39

ayutaṃ homa udito vyāhṛtyā havyavāhane/
[parivārārcananāśādau prāyaścittam]
parivārārcane naṣṭe bhaṅge vā balikarmaṇaḥ

22.22.40

tattanmantreryathākālaṃ dviguṇīkṛtya pāvake/
juhuyācchāntaye teṣāṃ samidhā vā ghṛtena vā

22.22.41

[balidravyabalibimbapatane prāyaścittam]
patite tu balidravye punaranyena kārayet/
śāntaye snapanaṃ kuryāt nārikelāmbhasā hareḥ

22.22.42

balibimbe nipatite yānādeḥ sthāpayetpunaḥ/
baliśeṣaṃ samāpyātha vaiṣṇavaṃ snapanaṃ caret

22.22.43

[ajñātajāticauraiḥ spṛṣṭe bimbe prāyaścittam]
ajñātajātibhiścoraiḥ spṛṣṭe bimbe jagatpateḥ/
prājāpatyaṃ prakurvīta snapanaṃ tasya śāntaye

22.22.44

[mṛṇmayādibimbadoṣe prāyaśttim]
mṛṇmayaṃ citralikhitaṃ kautukaṃ ca trivastukam/
caṇḍālādyairduṣitaṃ cet tyaktvā sarvaṃ punaḥ sṛjet

22.22.45

[aspṛśyaiḥ spṛṣṭe bimbe prāyaścittam]
bimbe pātakibhiḥ sapṛṣṭe brāhmaṃ snapanamācaret/
śūdreṇa kautuke spṛṣṭe puṇyena snāpayeddharim

22.22.46

sāmānyairbrāhmaṇaiḥ spṛṣṭe kautuke parameṣṭhinaḥ/
snāpanaṃ kuśatoyena tasya niṣkṛtaye bhavet

22.22.47

duṣṭastrībhistathā'spṛśyaiḥ kuṇḍervā golakaistu vā/
spṛṣṭe tacchāntaye kuryāt puṇyena snapanaṃ hareḥ

22.22.48

[vaiśyādibhiḥ garbhagehapraveśe prāyaścittam]
vaiśyaśūdrānulomādyairgarbhagehapraveśane/
strībhirvā pañcagavyena prokṣaṇaṃ tatra kalpayet

22.22.49

garbhagehapraveśaścet caṇḍālaiḥ pulkasādibhiḥ/
mṛdādikautukaṃ tyājyaṃ kṣālayet gomayāmbubhiḥ

22.22.50

prokṣayetpañcagavyena puṇyāhaṃ vācayettataḥ/
punaḥ sṛṣṭvā yathāpūrvaṃ sarvamanyadyathā puram

22.22.51

śailādīnāṃ tu bimbānāṃ sparśe brāhmaṃ samācaret/
aśaucavatpraveśe'pi snānaṃ caṇḍālavat smṛtam

22.22.52

[śūdrādibhiḥ sampādite karmaṇi prāyaścittam]
śūdrapulkasacaṇḍālayavanāśaucipāpinaḥ/
karmasvadhikṛtā jñānādajñānātkāmato'pi vā

22.22.53

kurvīran yadi karmāṇi śodhayenmandiraṃ tataḥ/
puṇyāhaṃ vācayet paścāt vedān vipraiśca ghoṣayet

22.22.54

snāpayedvāsudevena kuryād‌brāhmaṇabhojanam/
[mandire cāṇḍālādipraveśe prāyaścittam]
caṇḍālapulkasasvānasṛgālāśaucigardabhaiḥ

22.22.55

dhāmāvaraṇabhūbhāge praviṣṭe niṣkṛtiṃ śṛṇu/
prokṣaṇaṃ pañcagavyena puṇyāhaṃ vācayettataḥ

22.22.56

sparśe tatratya bimbānāṃ parivāragaṇasya vā/
pīṭhānāṃ vā yathāpūrvaṃ kṛtvā kuryācca niṣkṛtim

22.22.57

[khadyotasparśādau prāyaścittam]
khadyotavarṣasaṃsparśe yātrāyāmathavāgninā/
kurvīta puṇyasnapanaṃ dagdhaścet sarvathā tataḥ

22.22.58

punarnirmāya vidhivat yathāpūrvaṃ samācaret/
snāpayedvāsudevena pratiṣṭhānte jagatpatim

22.22.59

sthāpite yāgaśālāyāṃ kalaśe'gnau pratiṣṭhite/
caṇḍālapratilomādyairaspṛśyairitarairapi

22.22.60

spaṣṭe tyaktvāparaṃ sthāpya mūlenāṣṭau śatāhutīḥ/
tattaddevatamantrāṇi japedaṣṭottaraṃ śatam

22.22.61

snapane vāpi yātrāyāṃ patite kautuke bhuvi/
punaḥ saṃsthāpya tadvimbaṃ puṇyasnapanamācaret

22.22.62

maṇḍūkamūṣikādyaistu sarvairmārjārakādibhiḥ/
[cāṇḍālādibhiḥkalaśādisparśe prāyaścittam]
sthāpite kalaśe spṛṣṭe naṣṭe vā taṃ parityajet

22.22.63

kuṃbhāntaraṃ tu saṃsthāpya tattadāvāhanaṃ caret/
taddaivatyān japenmantrān dhvajapūrve mahotsave

22.22.64

skhālityaṃ yadi jāyeta puṣpayāgena śāmyati/
hīnanityotsave dhāmni kāryaṃ na dhvajapūrvakam

22.22.65

utsavaṃ kārayeddhīmān kṛte tanniṣkṛtaye punaḥ/
snānena pārameṣṭhyena prīṇayetparameśvaram

22.22.66

[snapanādau bimbapatane prāyaścittam]
mahotsave vartamāne dhvaje kenāpi hetunā/
naṣṭe dhvajāntaraṃ kṛtvā bhojayed‌brāhmaṇān bahūn

22.22.67

dhvaje tu patite bhūmau hetunā yena kena vā/
punarāropya taṃ paścāt viprebhyo bhūribhojanam

22.22.68

bhaṅgacchidrādiviṣaye varṇalopādisaṃbhave/
saṃdhāya ca yathāyogaṃ saṃprokṣya vidhipūrvakam

22.22.69

punarāropya tacchāntyai brāhmaṇebhyo'nnatarpaṇam/
caṇḍālādipraveśena yathākuṃbhāntaraṃ bhavet

22.22.70

[cāṇḍālādibhiḥ pālikādisparśe prāyaścittam]
tathaiva pālikādīnāṃ mṛṇmayānāṃ bhaved‌dhruvam/
aṅkurāṇyarpayedbhūyaḥ tacchāntyai viprabhojanam

22.22.71

[aṅkure aprāśastyādau prāyaścittam]
aṅkureṣvapraśasteṣu mūṣikā paśuvājibhiḥ/
bhakṣiteṣvapi tacchātyai valmīkādisamudbhave

22.22.72

śāntihomo vyāhṛtibhiḥ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam/
[grāmādirahite mandire parikramaṇavidhiḥ]
grāmādirahite dhāmni dhāmanyena parikramaḥ

22.22.73

[mahotsave varṣādibhiḥ śaithilye prāyaścittam]
mahotsave vartamāne varṣavātānalādibhiḥ/
grāmādau śithile paścāt prāyaścittaṃ punarmahaḥ

22.22.74

prājāpatyavidhānena snapanaṃ niṣkṛtirbhavet/
[utsave vighne saṃjāte sati prāyaścittam]
utsave daivayogena vighnite mānuṣeṇa vā

22.22.75

balimeva kṣipeddhāmni grāme vīthyāṃ caturdiśam/
naṣṭakarmāṇyaśeṣāṇi punaḥ kṛtvā yathāpuram

22.22.76

kartavyamakhilaṃ paścāt kuryādvidhyuktavartmanā/
balipradāne'pyakṛte atikrāntaṃ purācaret

22.22.77

anyadyathāvata kartavyaṃ mahāvātādyupadrave/
caṇḍapracaṇḍayoreva bhūtebhyaśca tadantare

22.22.78

[tīrthayātrāhīne utsave prāyaścittam]
hīnāyāṃ tīrthayātrāyāṃ snapanaṃ vāsudevajam/
[utsavabimbacauryādau vidhiḥ prāyaścittañca]
naṣṭe corādibhirbimbe kuryātkarmārcayā mahaḥ

22.22.79

bimbe tu patite vīthyāṃ yānamāropya tatpunaḥ/
vīthīparikramaṃ kṛtvā prājāpatyamathācaret

22.22.80

patanenāṅgahīnaṃ cet kuryāt karmārcayā mahaḥ/
sandhāya vidhivat sarvamanyat kāryaṃ vicakṣaṇaiḥ

22.22.81

yānabhaṅge nayeddevaṃ yānenānyena kenacit/
[karmādhikṛtajane vighnite vidhiḥ]
karmaṇyadhikṛtā ye ca pratiṣṭhāyāḥ savasya vā

22.22.82

daivādvā mānuṣādyadvā vighnitā yadi kāraṇāt/
tāṃ kriyāṃ pūrayedanyaiḥ sadṛśairadhikāribhiḥ

22.22.83

[pavitrādinyūnādhikye pāyaścittam]
pavitrabhūṣaṇānāṃ vā kuṇḍānāṃ maṇḍalasya vā/
nyūnātirekaśāntyarthamastramantraṃ śataṃ japet

22.22.84

[jalādhivāsahīnapratiṣṭhāyāṃ prāyaścittam]
jalādhivāsarahitaṃ pratiṣṭhā kāritā yadi/
snapanaṃ pārameṣṭhyena `mūlamantraṃ' śataṃ japet

22.22.85

[kleśavāsāvadhyatikrānte prāyaścittam]
māsādūrdhvaṃ dvādaśābdādarvākkleśaṃ saheddhariḥ/
ata ūrdhvaṃ kleśavāsaṃ vāsudevo na manyate

22.22.86

kleśāvadhāvatikrānte kuryāt bālālayāntaram/
prāyaścittaṃ vāsudevaṃ snapanaṃ parikalpayet

22.22.87

[siddhāntānāṃ parasparasāṃkarye prāyaścittam]
siddhāntānāṃ tu sarveṣāṃ saṃkaro jāyate yadi/
parasparaṃ vā tantrāṇāṃ pārameṣṭhyaṃ tu niṣkṛtiḥ

22.22.88

[mantrasiddhāntasvarūpam]
parivārayutā vāpi vinā vā taiḥ samarcyate/
mantrasiddhāntamityuktaṃ mūrtirekaiva nānyathā

22.22.89

[āgamasiddhāntasvarūpam]
vāsudevādayo vyūhāḥ parivāravivarjitāḥ/
catvāro yatra pūjyante siddhāntaṃ syāttadāgamam

22.22.90

[tantrasiddhāntasvarūpam]
vāsudevādibhiḥ sārdhaṃ nārāyaṇahayānanau/
viṣṇuśca narasiṃhaśca mūrtayo nava sūkaraḥ

22.22.91

pūjyante parivāraiśca siddhāntaṃ tantrasaṃjñitam/
[tantrāntarasiddhāntasvarūpam]
nṛsiṃhakapilakroḍahaṃsavāgīśvarādayaḥ

22.22.92

vaktṛbhedena pūjyante dvitryādivadanāstathā/
ekaiva mūrtistatrāpi parivārairvināpi vā

22.22.93

tattantrāntaramuddiṣṭaṃ tantrametaccaturvidham/
[siddhāntādīnāṃ parasparasāṃkaryaniṣedhaḥ]
siddhāntānāṃ ca tantrāṇāṃ sāṅkaryaṃ vyasanāya tat

22.22.94

tasmādasaṃkareṇaiva pūjayetparameśvaram/
[tantracatuṣṭayaṃ sāṃkaryadoṣaḥ ekatraikasyaiva grāhyatvañca]
vaikhānasaṃ pāñcarātraṃ bhārgavaṃ śaivamityapi

22.22.95

tantrāṇyamūni catvāri praśastānyarcanāvidhau/
asaṃkareṇa deveśamarcayetpuruṣottamam

22.22.96

sāṅkaryaṃ yadi jāyeta pratiṣṭhotsavakarmasu/
pūjāyāṃ snapanādau vā rājarāṣṭrakṣayo mahān

22.22.97

tasmādasaṃkareṇaiva tathaivānyādhikāriṇām/
asparśanena kurvīta karmajālaṃ yathāvidhi

22.22.98

karṣaṇādipratiṣṭhāntā kriyā yena purātanī/
tenaiva punaruddhāre nānyathā parikalpayet

22.22.99

sā mūrtistacca tantraṃ ca sa eva sthāpakaḥ punaḥ/
punaḥ prakalpanenaiva kriyājālaviparyayaḥ

22.22.100

[ajñātādhikārijīrṇamandirādau vidhiḥ]
lupte purātane dhāmni pratimā vā purātanī/
na jñāyate cādhikārī punaḥ sṛṣṭiryathecchayā

22.22.101

[jñātādhikārimandirādau pūjālopādau vidhiḥ]
adhikārī parijñātaḥ ajīrṇaṃ dhruvakautukam/
mandiraṃ ca manohāri pūjālopaścirādabhūt

22.22.102

pūrvatantrānurodhena bhūyastenādhikāriṇā/
kurvīta sakalaṃ karma rāṣṭrakṣobho viparyaye

22.22.103

[tantrāntarānusāraṃ bhagavataḥ ārādhanāvasaraḥ]
kleśavāsaṃ gate deve grāme vā pattane'pi vā/
āmūlakarmanirvṛttirna kuryāttatra maṅgalam

22.22.104

kiṃ pūnardevadevasya pūjāvaikalyasaṃbhave/
tasmāt sarvātmanā tīvraṃ saṃprokṣyātha samarcayet

22.22.105

hetunā yena kenāpi pūjālope tu śārṅgiṇaḥ/
tantrādhikāryalābhaścet yajamānecchayārcanam

22.22.106

[bhagavadārādhanādau siddhāntādīnāṃ vyatikramaniṣedhaḥ]
vaikalyaśāntiṃ kṛtvātha saṃprokṣya vidhivatprabhuḥ/
tantrāntareṇa yajanaṃ tataḥ prīto bhaveddhariḥ

22.22.107

siddhānte vā'thavā tantre śāstre vā na vyatikramaḥ/
kāryo'nāpadi śāstrajñaiḥ bhūtikāmairviśeṣataḥ

22.22.108

[gṛhārcākrame pūjālope prāyaścittam]
pūjālope gṛhārcāyāḥ pañcagavyābhiṣecanam/
māsādupari ṣaṇmāsaṃ puṇyasnapanamācaret

22.22.109

ṣaṇmāsādvatsarādarvāk saṃprokṣaṇavidhirbhavet/
ata ūrdhvaṃ pratiṣṭhā syād‌gṛhārcārādhanakṣaye

22.22.110

tridaśādipratiṣṭhāyāṃ pūjāvaikalyasaṃbhave/
kevalaṃ pauruṣaiḥ sūktaiḥ snapanaṃ nānyadiṣyate

22.22.111

[sālagrāmaśilāpūjāvaikalyādau prāyaścittam]
sālagrāmaśilādīnāṃ pūjāvaikalyasaṃbhave/
aspṛśya sparśane vāpi kṣālayitvārccayejjalaiḥ

Original text: bhārgavatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc