Bhargava Tantra · Chapter 22
// dvāviṃśo'dhyāyaḥ //
[vividhaprāyaścittanirūpaṇādhyāyaḥ]
[pūjāvaikalyādau niṣkṛtiviṣayakaḥ sāmānyaḥ praśnaḥ]
agastyaḥ
nityanaimittikādyānāṃ pūjānāṃ bhagavan prabho/
vaikalye vāthavā lope niṣkṛtistatra kā bhavet
[aśuddhadehena saṃpādite arcane prāyaścittam]
śrīrāmaḥ
śṛṇuṣva maitrāvaruṇe sarvaṃ vakṣye yathākramam/
karmāṇi yena pūryante yena tuṣṭo bhaveddhariḥ
asnāto'nupanīto vā tilakena vivarjitaḥ/
vasāno malinaṃ vastraṃ kliṣṭavāso'pavitrakaḥ
pralayādikramāddehamasaṃśodhya samādhinā/
mantranyāsamakṛtvā ca pūjite ca jagatprabhau
japedaṣṭākṣaraṃ mantram aṣṭottaraśataṃ budhaḥ/
[aśuddhapādādisamarcane prāyaścittam]
pādau hastāvasaṃśodhya anācamya samarcane
japaḥ pañcopaniṣadāṃ nagno muktaśiroruhaḥ/
[śvasanādipūrvakasampādite arcane prāyaścittam]
śvasan hasan vā kupyan vā svinnāṅgaḥ pralapannapi
arcayeddevadeveśaṃ śatamastramanuṃ japet/
[lomādisparśanādipūrvakabhagavadarcane prāyaścittam]
lomaloṣṭhāsthikeśādisparśanenaiva niṣkriyā
anāplutya striyaṃ gatvā pūjayetpuraṣottamam/
snāpayetpañcagavyena pañcopaniṣadaṃ japet
[rajasvalāvastrādyasparśānantaraṃ sampādite arcane prāyaścittam]
evaṃ rajasvalāvastraṃ spṛṣṭvā devasamarcane/
vedavikrayacaṇḍālayūpaśvānarajasvalāḥ
kākapāṣaṇḍapatitapratilomakharādikān/
caityavṛkṣaṃ citiṃ sparśāyogyaṃ spṛṣṭvā samarcane
pañcavāruṇikairmantraiḥ snapanaṃ kuśavāriṇā/
kṣīreṇa snāpayeddevaṃ sakeśakusumārcane
[malamūtrādirūṣite bimbe bhagavadarcane niṣkṛtiḥ]
rūṣitairmalamūtrādyaiḥ pūjite parameśvare/
strībhirvānunītairvā bimbe spṛṣṭe'pi vācaret
kuśodakena snapanaṃ mantreṇa parameṣṭhinā/
[duṣṭānnanivedite prāyaścittam]
mlecchapulkasacaṇḍālapratilomānulomajaiḥ
aspṛśyairapi śūdrādyairācārarahitai dvijaiḥ/
śvabhiḥ sṛgālaiśca kharaiḥ spṛṣṭamannaṃ niveditam
ayājñiyaiḥ kodravādyaiḥ haviḥ kṛtvā niveditam/
pramādena ghṛtasnānaṃ snānamuṣṇāmbubhistataḥ
[atyuṣṇādihavirnivedane prāyaścittam]
atyuṣṇamatiśītaṃ vā vinā śākādibhistu vā/
havirnivedane kuryāt `pañcopaniṣadāṃ' śatam
[śavādidūṣito grāme prāyaścittam]
śavādidūṣite grāme pakvānnaṃ vinivedayet/
payasā snapanaṃ kṛtvā `pañcopaniṣadāṃ' japaḥ
[pūjāraṃbhānantaraṃ maraṇāśauce vidhiḥ]
ārabdhāyāṃ tu pūjāyāmantarā mriyate yadi/
tantreṇa sakalaṃ kṛtvā devadeve samāpayet
na snānādikriyā tatra na homo na balirmahaḥ/
naivedyamekaṃ kurvīta tattantramiti kathyate
[niveditasya anyasmai nivedane prāyaścittam]
bhūyo nivedayetpūrvam anyasmai vā niveditam/
kuśodakaiḥ snāpayitvā `mūlamantrā'yutaṃ japaḥ
[anyadevārcanaprayuktasādhanopayoge prāyaścittam]
anyadevārcitaṃ puṣpam anyadīyaṃ rathādikam/
pūjādiṣūpayuktaṃ cet gandhavastrādikaṃ tathā
kalyāṇasnapanaṃ kṛtvā `mūlamantraṃ' śataṃ japet/
[kṛmyādidūṣitapuṣpādyupayoge prāyaścittam]
kṛmikīṭādibhirduṣṭamanyadevāya nirmitam
pūjādiṣūpayuktaṃ cet dadhnā snānaṃ samācaret/
[samarpitāvaśeṣopayoga prāyaścittam]
bhuktaśeṣeṇa vā viṣṇordattaśeṣeṇa vā punaḥ
`mūlamantra'sahasra tu japedaṣṭottaraṃ budhaḥ/
[pūjāyāṃ paryuṣitodakopayoge prāyaścittam]
pūjāyāṃ snapane vāpi yadi paryuṣitodakam
yojayecchāntaye tasya kuśodakaghaṭāplavaḥ/
[malādiduṣṭavastuprayoge prāyaścittam]
malamūtrādiduṣṭena vastunā pūjite yadi
snāpayedvaiṣṇavaiḥ kumbhaiḥ punaḥ pūjādi kārayet/
[kūpadoṣe prāyaścittam]
śavādidūṣitāt kūpāt jalaṃ sarvaṃ samuddharet
puṇyāhaṃ vācayitvānte prokṣayejjalaśuddhaye/
[vihitopacārabhaṅge prāyaścittam]
klṛptopacārabhaṅge tu dviguṇaṃ kārayettataḥ
śāntaye'ṣṭottaraśataṃ `mūlamantraṃ'japetsudhīḥ/
[pūjāvaikalyādau prāyaścittam]
vaikalye devadevasya pūjāyāḥ dviguṇārcanam
pūjāvaikalyakālānāṃ dviguṇairvastubhiḥ punaḥ/
prāyaścittāvasāne tu pūjayetparameśvaram
[pūjākālavaikalye prāyaścittavidhiḥ]
ekāhapūjāvaikalye snapanaṃ śāntivāriṇā/
dinamekamatikramya vaikalyañceddinatraye
(M. trayam for traye;)
maṅgalodakakuṃbhena snapanaṃ kārayetsudhīḥ/
ata ūrdhvaṃ dvādaśāhaṃ pūjāvaikalyasaṃbhave
snāpayetsarvagandhena pakṣāntaṃ vikale sati/
mūlauṣadhībhiḥ snapanaṃ māsaṃ pūjāviparyaye
brāhmeṇa kārayetsnānaṃ vatsarāntaṃ yadā bhavet/
snāpayetpārameṣṭhena vatsaradvayalaṅghane
vāsudevaṃ bhavetsnānaṃ tataḥ saṃvatsarāvadhi/
saṃprokṣaṇaṃ prakurvīta pratiṣṭhāvatsaratrayāt
prāyaścitteṣu sarveṣu kuryādbrāhmaṇabhojanam/
[aśāstrīyapūjādau prāyaścittam]
aśāstrīyeṇa pūjāṃ vā baliṃ vā homakarma vā
kurute'kṣatatoyena snapanaṃ tasya niṣkṛtiḥ/
evaṃ bahudine jāte vidhivarjitapūjane
snāpayedvāsudevena tena śāntirbhaviṣyati/
[agnidoṣe prāyaścittam]
aspṛśyasparśane vahneḥ kṛmikeśādidūṣaṇe
aṣṭottaraśataṃ homo vyāhṛtyā tena śāmyati/
caṇḍālasūtakodakyāṃśavapulkasadūṣite
ayutaṃ homa udito vyāhṛtyā havyavāhane/
[parivārārcananāśādau prāyaścittam]
parivārārcane naṣṭe bhaṅge vā balikarmaṇaḥ
tattanmantreryathākālaṃ dviguṇīkṛtya pāvake/
juhuyācchāntaye teṣāṃ samidhā vā ghṛtena vā
[balidravyabalibimbapatane prāyaścittam]
patite tu balidravye punaranyena kārayet/
śāntaye snapanaṃ kuryāt nārikelāmbhasā hareḥ
balibimbe nipatite yānādeḥ sthāpayetpunaḥ/
baliśeṣaṃ samāpyātha vaiṣṇavaṃ snapanaṃ caret
[ajñātajāticauraiḥ spṛṣṭe bimbe prāyaścittam]
ajñātajātibhiścoraiḥ spṛṣṭe bimbe jagatpateḥ/
prājāpatyaṃ prakurvīta snapanaṃ tasya śāntaye
[mṛṇmayādibimbadoṣe prāyaśttim]
mṛṇmayaṃ citralikhitaṃ kautukaṃ ca trivastukam/
caṇḍālādyairduṣitaṃ cet tyaktvā sarvaṃ punaḥ sṛjet
[aspṛśyaiḥ spṛṣṭe bimbe prāyaścittam]
bimbe pātakibhiḥ sapṛṣṭe brāhmaṃ snapanamācaret/
śūdreṇa kautuke spṛṣṭe puṇyena snāpayeddharim
sāmānyairbrāhmaṇaiḥ spṛṣṭe kautuke parameṣṭhinaḥ/
snāpanaṃ kuśatoyena tasya niṣkṛtaye bhavet
duṣṭastrībhistathā'spṛśyaiḥ kuṇḍervā golakaistu vā/
spṛṣṭe tacchāntaye kuryāt puṇyena snapanaṃ hareḥ
[vaiśyādibhiḥ garbhagehapraveśe prāyaścittam]
vaiśyaśūdrānulomādyairgarbhagehapraveśane/
strībhirvā pañcagavyena prokṣaṇaṃ tatra kalpayet
garbhagehapraveśaścet caṇḍālaiḥ pulkasādibhiḥ/
mṛdādikautukaṃ tyājyaṃ kṣālayet gomayāmbubhiḥ
prokṣayetpañcagavyena puṇyāhaṃ vācayettataḥ/
punaḥ sṛṣṭvā yathāpūrvaṃ sarvamanyadyathā puram
śailādīnāṃ tu bimbānāṃ sparśe brāhmaṃ samācaret/
aśaucavatpraveśe'pi snānaṃ caṇḍālavat smṛtam
[śūdrādibhiḥ sampādite karmaṇi prāyaścittam]
śūdrapulkasacaṇḍālayavanāśaucipāpinaḥ/
karmasvadhikṛtā jñānādajñānātkāmato'pi vā
kurvīran yadi karmāṇi śodhayenmandiraṃ tataḥ/
puṇyāhaṃ vācayet paścāt vedān vipraiśca ghoṣayet
snāpayedvāsudevena kuryādbrāhmaṇabhojanam/
[mandire cāṇḍālādipraveśe prāyaścittam]
caṇḍālapulkasasvānasṛgālāśaucigardabhaiḥ
dhāmāvaraṇabhūbhāge praviṣṭe niṣkṛtiṃ śṛṇu/
prokṣaṇaṃ pañcagavyena puṇyāhaṃ vācayettataḥ
sparśe tatratya bimbānāṃ parivāragaṇasya vā/
pīṭhānāṃ vā yathāpūrvaṃ kṛtvā kuryācca niṣkṛtim
[khadyotasparśādau prāyaścittam]
khadyotavarṣasaṃsparśe yātrāyāmathavāgninā/
kurvīta puṇyasnapanaṃ dagdhaścet sarvathā tataḥ
punarnirmāya vidhivat yathāpūrvaṃ samācaret/
snāpayedvāsudevena pratiṣṭhānte jagatpatim
sthāpite yāgaśālāyāṃ kalaśe'gnau pratiṣṭhite/
caṇḍālapratilomādyairaspṛśyairitarairapi
spaṣṭe tyaktvāparaṃ sthāpya mūlenāṣṭau śatāhutīḥ/
tattaddevatamantrāṇi japedaṣṭottaraṃ śatam
snapane vāpi yātrāyāṃ patite kautuke bhuvi/
punaḥ saṃsthāpya tadvimbaṃ puṇyasnapanamācaret
maṇḍūkamūṣikādyaistu sarvairmārjārakādibhiḥ/
[cāṇḍālādibhiḥkalaśādisparśe prāyaścittam]
sthāpite kalaśe spṛṣṭe naṣṭe vā taṃ parityajet
kuṃbhāntaraṃ tu saṃsthāpya tattadāvāhanaṃ caret/
taddaivatyān japenmantrān dhvajapūrve mahotsave
skhālityaṃ yadi jāyeta puṣpayāgena śāmyati/
hīnanityotsave dhāmni kāryaṃ na dhvajapūrvakam
utsavaṃ kārayeddhīmān kṛte tanniṣkṛtaye punaḥ/
snānena pārameṣṭhyena prīṇayetparameśvaram
[snapanādau bimbapatane prāyaścittam]
mahotsave vartamāne dhvaje kenāpi hetunā/
naṣṭe dhvajāntaraṃ kṛtvā bhojayedbrāhmaṇān bahūn
dhvaje tu patite bhūmau hetunā yena kena vā/
punarāropya taṃ paścāt viprebhyo bhūribhojanam
bhaṅgacchidrādiviṣaye varṇalopādisaṃbhave/
saṃdhāya ca yathāyogaṃ saṃprokṣya vidhipūrvakam
punarāropya tacchāntyai brāhmaṇebhyo'nnatarpaṇam/
caṇḍālādipraveśena yathākuṃbhāntaraṃ bhavet
[cāṇḍālādibhiḥ pālikādisparśe prāyaścittam]
tathaiva pālikādīnāṃ mṛṇmayānāṃ bhaveddhruvam/
aṅkurāṇyarpayedbhūyaḥ tacchāntyai viprabhojanam
[aṅkure aprāśastyādau prāyaścittam]
aṅkureṣvapraśasteṣu mūṣikā paśuvājibhiḥ/
bhakṣiteṣvapi tacchātyai valmīkādisamudbhave
śāntihomo vyāhṛtibhiḥ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam/
[grāmādirahite mandire parikramaṇavidhiḥ]
grāmādirahite dhāmni dhāmanyena parikramaḥ
[mahotsave varṣādibhiḥ śaithilye prāyaścittam]
mahotsave vartamāne varṣavātānalādibhiḥ/
grāmādau śithile paścāt prāyaścittaṃ punarmahaḥ
prājāpatyavidhānena snapanaṃ niṣkṛtirbhavet/
[utsave vighne saṃjāte sati prāyaścittam]
utsave daivayogena vighnite mānuṣeṇa vā
balimeva kṣipeddhāmni grāme vīthyāṃ caturdiśam/
naṣṭakarmāṇyaśeṣāṇi punaḥ kṛtvā yathāpuram
kartavyamakhilaṃ paścāt kuryādvidhyuktavartmanā/
balipradāne'pyakṛte atikrāntaṃ purācaret
anyadyathāvata kartavyaṃ mahāvātādyupadrave/
caṇḍapracaṇḍayoreva bhūtebhyaśca tadantare
[tīrthayātrāhīne utsave prāyaścittam]
hīnāyāṃ tīrthayātrāyāṃ snapanaṃ vāsudevajam/
[utsavabimbacauryādau vidhiḥ prāyaścittañca]
naṣṭe corādibhirbimbe kuryātkarmārcayā mahaḥ
bimbe tu patite vīthyāṃ yānamāropya tatpunaḥ/
vīthīparikramaṃ kṛtvā prājāpatyamathācaret
patanenāṅgahīnaṃ cet kuryāt karmārcayā mahaḥ/
sandhāya vidhivat sarvamanyat kāryaṃ vicakṣaṇaiḥ
yānabhaṅge nayeddevaṃ yānenānyena kenacit/
[karmādhikṛtajane vighnite vidhiḥ]
karmaṇyadhikṛtā ye ca pratiṣṭhāyāḥ savasya vā
daivādvā mānuṣādyadvā vighnitā yadi kāraṇāt/
tāṃ kriyāṃ pūrayedanyaiḥ sadṛśairadhikāribhiḥ
[pavitrādinyūnādhikye pāyaścittam]
pavitrabhūṣaṇānāṃ vā kuṇḍānāṃ maṇḍalasya vā/
nyūnātirekaśāntyarthamastramantraṃ śataṃ japet
[jalādhivāsahīnapratiṣṭhāyāṃ prāyaścittam]
jalādhivāsarahitaṃ pratiṣṭhā kāritā yadi/
snapanaṃ pārameṣṭhyena `mūlamantraṃ' śataṃ japet
[kleśavāsāvadhyatikrānte prāyaścittam]
māsādūrdhvaṃ dvādaśābdādarvākkleśaṃ saheddhariḥ/
ata ūrdhvaṃ kleśavāsaṃ vāsudevo na manyate
kleśāvadhāvatikrānte kuryāt bālālayāntaram/
prāyaścittaṃ vāsudevaṃ snapanaṃ parikalpayet
[siddhāntānāṃ parasparasāṃkarye prāyaścittam]
siddhāntānāṃ tu sarveṣāṃ saṃkaro jāyate yadi/
parasparaṃ vā tantrāṇāṃ pārameṣṭhyaṃ tu niṣkṛtiḥ
[mantrasiddhāntasvarūpam]
parivārayutā vāpi vinā vā taiḥ samarcyate/
mantrasiddhāntamityuktaṃ mūrtirekaiva nānyathā
[āgamasiddhāntasvarūpam]
vāsudevādayo vyūhāḥ parivāravivarjitāḥ/
catvāro yatra pūjyante siddhāntaṃ syāttadāgamam
[tantrasiddhāntasvarūpam]
vāsudevādibhiḥ sārdhaṃ nārāyaṇahayānanau/
viṣṇuśca narasiṃhaśca mūrtayo nava sūkaraḥ
pūjyante parivāraiśca siddhāntaṃ tantrasaṃjñitam/
[tantrāntarasiddhāntasvarūpam]
nṛsiṃhakapilakroḍahaṃsavāgīśvarādayaḥ
vaktṛbhedena pūjyante dvitryādivadanāstathā/
ekaiva mūrtistatrāpi parivārairvināpi vā
tattantrāntaramuddiṣṭaṃ tantrametaccaturvidham/
[siddhāntādīnāṃ parasparasāṃkaryaniṣedhaḥ]
siddhāntānāṃ ca tantrāṇāṃ sāṅkaryaṃ vyasanāya tat
tasmādasaṃkareṇaiva pūjayetparameśvaram/
[tantracatuṣṭayaṃ sāṃkaryadoṣaḥ ekatraikasyaiva grāhyatvañca]
vaikhānasaṃ pāñcarātraṃ bhārgavaṃ śaivamityapi
tantrāṇyamūni catvāri praśastānyarcanāvidhau/
asaṃkareṇa deveśamarcayetpuruṣottamam
sāṅkaryaṃ yadi jāyeta pratiṣṭhotsavakarmasu/
pūjāyāṃ snapanādau vā rājarāṣṭrakṣayo mahān
tasmādasaṃkareṇaiva tathaivānyādhikāriṇām/
asparśanena kurvīta karmajālaṃ yathāvidhi
karṣaṇādipratiṣṭhāntā kriyā yena purātanī/
tenaiva punaruddhāre nānyathā parikalpayet
sā mūrtistacca tantraṃ ca sa eva sthāpakaḥ punaḥ/
punaḥ prakalpanenaiva kriyājālaviparyayaḥ
[ajñātādhikārijīrṇamandirādau vidhiḥ]
lupte purātane dhāmni pratimā vā purātanī/
na jñāyate cādhikārī punaḥ sṛṣṭiryathecchayā
[jñātādhikārimandirādau pūjālopādau vidhiḥ]
adhikārī parijñātaḥ ajīrṇaṃ dhruvakautukam/
mandiraṃ ca manohāri pūjālopaścirādabhūt
pūrvatantrānurodhena bhūyastenādhikāriṇā/
kurvīta sakalaṃ karma rāṣṭrakṣobho viparyaye
[tantrāntarānusāraṃ bhagavataḥ ārādhanāvasaraḥ]
kleśavāsaṃ gate deve grāme vā pattane'pi vā/
āmūlakarmanirvṛttirna kuryāttatra maṅgalam
kiṃ pūnardevadevasya pūjāvaikalyasaṃbhave/
tasmāt sarvātmanā tīvraṃ saṃprokṣyātha samarcayet
hetunā yena kenāpi pūjālope tu śārṅgiṇaḥ/
tantrādhikāryalābhaścet yajamānecchayārcanam
[bhagavadārādhanādau siddhāntādīnāṃ vyatikramaniṣedhaḥ]
vaikalyaśāntiṃ kṛtvātha saṃprokṣya vidhivatprabhuḥ/
tantrāntareṇa yajanaṃ tataḥ prīto bhaveddhariḥ
siddhānte vā'thavā tantre śāstre vā na vyatikramaḥ/
kāryo'nāpadi śāstrajñaiḥ bhūtikāmairviśeṣataḥ
[gṛhārcākrame pūjālope prāyaścittam]
pūjālope gṛhārcāyāḥ pañcagavyābhiṣecanam/
māsādupari ṣaṇmāsaṃ puṇyasnapanamācaret
ṣaṇmāsādvatsarādarvāk saṃprokṣaṇavidhirbhavet/
ata ūrdhvaṃ pratiṣṭhā syādgṛhārcārādhanakṣaye
tridaśādipratiṣṭhāyāṃ pūjāvaikalyasaṃbhave/
kevalaṃ pauruṣaiḥ sūktaiḥ snapanaṃ nānyadiṣyate
[sālagrāmaśilāpūjāvaikalyādau prāyaścittam]
sālagrāmaśilādīnāṃ pūjāvaikalyasaṃbhave/
aspṛśya sparśane vāpi kṣālayitvārccayejjalaiḥ
Original text: bhārgavatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0