Bhargava Tantra · Chapter 20
// viṃśo'dhyāyaḥ //
[snapanavidhinirūpaṇādhyāyaḥ]
[snapanabhedanirdeśaḥ]
śrīrāmaḥ
snapanaṃ devadevasya bahudhā parikīrtyate/
tatra brāhmaṃ viśeṣaṃ syāt sarvakarmasu yojayet
athavā vaiṣṇaṃva snānaṃ yadvā puṇyaṃ samācaret/
śreṣṭhamadhyakaniṣṭhāni trividhāni mahāmune
[brāhmādisnapanalakṣaṇam]
brāhmaṃ tu pañcaviṃśadbhiraṣṭonairmadhyamaṃ bhavet/
etattu vaiṣṇavaṃ proktaṃ puṇyaṃ tu navabhirghaṭaiḥ
[snapanapīṭhakalpanaprakāraḥ]
snānamaṇḍapabhūmadhye kalpayedvedikāṃ guruḥ/
pañcahastasamāyāmavistārāṃ locanapriyām
prāgagrāṇyudagagrāṇi caturdaśa nipātayet/
candanārdrāṇi sūtrāṇi koṣṭhānyekonasaptatiḥ
tatra brāhmaṃ ca daivaṃ ca mānuṣaṃ ca padatrayam/
ekāntarāntaraṃ teṣu vīthyarthaṃ parimārjayet
brāhme tu vīthikāṃ hitvā navaiva kalaśāspadam/
daive tu kalaśāḥ sthāpyā aṣṭau dikṣu vidikṣu ca
śiṣṭāni parimārjyāni mānuṣe'ṣṭau tathā bhavet/
parimārjyāni śiṣṭāni dhānyaiḥ pīṭhaṃ prakalpayet
[brāhme pade sthāpanīyāni snapanadravyāṇi]
ghṛtamuṣṇodakaṃ raṃtnaṃ phalaṃ lohaṃ yathākramam/
snānagandhākṣatayavaṃ brāhme'ṣṭau madhyataḥ kramāt
[daivapade sthāpyāni snapanadravyāṇi]
divye padāṣṭake sthāpyaṃ pādyaṃ dadhi tataḥ param/
arghyaṃ pādyaṃ ca pānīyaṃ tato madhughaṭaṃ nyaset
[mānuṣe pade sthāpyāni snapanadravyāṇi]
mānuṣe vinyaset prācyāṃ gandhodakaghaṭaṃ guruḥ
dakṣiṇasyāmikṣurasaṃ nārikelāmbu vāruṇe/
śāntitoyamudīcīne jvalane maṅgalodakam
sarvauṣadhirasaṃ kuṃbhaṃ yātudhāne niveśayet/
sarvagandhodakaṃ vāyau raudre mūlauṣadhiṃ nyaset
[ratnodakadravyaparigaṇanam]
māṇikyaṃ padmarāgaṃ ca nīlaṃ vajraṃ ca puṣyakam/
pravālaṃ mauktikaṃ caiva tathā marakataṃ kṣipet
vaiḍūryaṃ nava ratnāni nyasedratnodake ghaṭe/
[phalodakadravyaparigaṇanam]
kadalībījapūrāmradhātrībilvaphalaissaha
nālikeraṃ ca panasaṃ mātuluṅgaphalodake/
[lohodakadravyāṇi]
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ sīsakaṃ trapukaṃ tathā
kāṃsyamāyasasāraṃ ca sapta lohaghaṭodake/
pratyekaṃ niṣkamānāni vinyasetkalpatantravit
[mārjanadrayāṇi]
snānakuṃbhe nyaseddhīmān rajanīsūryavartinīm/
sahadevīṃ śirīṣaṃ ca sadābhadraṃ kuśāñcalam
mārjanāni ṣaḍetāni muṣṭimātrāṇi vai pṛthak/
[gandhodakadravyāṇi]
candanāgarukuṣṭhāni murāmāṃsī ca kuṅkumam
hraberamapyuśīraṃ ca girijaṃ ca tathā nava/
gandhavastūni tatkuṃbhe vinyasetpalamātrataḥ
[ṣaḍakṣatadravyāṇi]
nīvārāḥ vaiṇavāśśālyaḥ priyaṅguṣṣāṣṭikāstathā/
godhūmāḥ taṇḍulāścaite muṣṭimātrāḥ ṣaḍakṣatāḥ
[yavāmbudravyāṇi]
yāvaśca vrīhayaścāpi veṇavaśca ime trayaḥ/
pṛthak kuḍavamātreṇa yavāmbu kalaśe nyaset
[pādyadravyāṇi]
tulasīpadmadūrvāñca śyāmākaṃ cākṣataṃ tathā/
viṣṇukrāntaṃ bilvapatraṃ muṣṭimātraṃ pṛthak pṛthak
palamekaṃ candanaṃ ca pādye'ṣṭau viniveśayet/
[ardhyadravyāṇi]
kuśāgrākṣatasiddhārthatilapuṣpaphalāni ca
yavāḥ pṛthaṅmuṣṭimātrāḥ palamātraṃ ca candanam/
aṣṭau dravyāṇyardhyakuṃbhe vinyaset phalitaṃ phalam
[ācāmabhājane nikṣepyadravyāṇi]
elālavaṅgatakkolajātikarpūracampakāḥ/
candanaṃ kusumānyevamaṣṭau ācāmabhājane
palārdhaparimāṇāni pratyekaṃ tatra nikṣipet/
[pañcagavyadravyāṇi]
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhisarpirimāni vai
catuṣpalāni pratyekaṃ pañcagavyaghaṭe kṣipet/
[kaṣāyodakadravyāṇi]
kaṣāyāmbughaṭe dravyāṇyetāni viniveśayet
śamīpalāśakakhadirabilvāśvatthavikaṅkatāḥ/
audumbaraśca nyagrodhasteṣāmaṣṭau tvacaḥ smṛtāḥ
[śāntikuṃbhadravyāṇi maṅgalodakadravyāṇi]
tulasīveṇunīvārayavāśca śvetasarṣapāḥ/
tilāśca ṣaṭ śāntikuṃbhe dravyāṇi parikalpayet
pratyekaṃ muṣṭimātrāṇi cūrṇitāśca tvacastathā/
indravalyaṅkurāśvatthapallavaṃ ca kuśeśayam
ekapatrāmbujaṃ kuṣṭhaṃ kuṃkumaṃ rohiṇīdrumam/
puṇyāssumanasaścāṣṭau yūthikā mallikā api
trīṇyutpalāni jātiśca campakaṃ ketakī tathā/
dravyāṇi pañcadaśa ca nyaset maṅgalapāthasi
[sarvauṣadhijaladravyāṇi]
māṃsī kuṣṭhaṃ haridre dve murā śaileyacampake/
mustā vacā ca karpūraṃ pratyekaṃ palamātrakam
viṣṭvā sarvauṣadhijale daśaitāni vinikṣipet/
[sarvagandhodakadravyāṇi]
karpūraṃ kuṃkumaṃ kuṣṭhaṃ māṃsī malayajaṃ murā
priyaṅgukesaraṃ mustā tamālaṃ nāgakesaram/
mūladvayaṃ ca kaccoraṃ surasarpikakesaram
uśīraṃ tagaraṃ lodhraṃ tathaiva haricandanam/
agarūdvāsitaṃ kuṣṭhaṃ kāleyaṃ granthipallavam
(M. kāṣṭaṃ for kuṣṭham;)
mukulaṃ campakasyeti pratyekaṃ palasammitam/
cūrṇīkṛtya nyasettatra sarvagandhodake ghaṭe
[mūlauṣadhidravyāṇi]
vyāghrī siṃhī balākāgnī śarapuṃkhā śatāvarī/
bilvamūlaṃ vacā śuṇṭhī koraṇḍaṃ śatamūlikā
pratyekaṃ palamānāḥ syuḥ piṣṭvā kuṃbhe vinikṣipet/
mūlauṣadhyaḥ imāḥ proktāḥ devasnapanakarmaṇi
[makarandādisnapanadravyaparimāṇam]
makarandadadhikṣīrapañcagavyaghṛtānyapi/
pratyekaṃ droṇamānīya yadvā śivamathāḍhakam
dravyakuṃbhāni sarvāṇi tatpramāṇāni kalpayet/
[cūrṇakuṃbhadravyāṇi]
cūrṇakuṃbhaṃ niśācūrṇaiḥ kaṇṭhadadhnaiḥ prapūrayet
[mṛttikodakadravyāṇi]
puṇyakṣetre nadītīre parvate puline hrade/
nirjhare saṅgame'śoṣye vedikorvarayostathā
śālikṣetre devakhāte vṛṣaśṛṅge ca hastinaḥ/
varāhadhṛṣṭe valmīke kulīrāvasathe tathā
nalinyāṃ dīrghikāyāṃ ca sthitāścaikonaviṃśatiḥ/
pṛthak ca muṣṭimātrābhiḥ pūrayenmṛttikodakam
[pratisarabandhaḥ śayanakramaśca]
aṅkurāṇyarpayetpūrvaṃ kuryātpratisaraṃ kare/
ekabere mūlabere bāhulye snānakautuke
śayyāyāṃ śāyayedbimbaṃ snānīyamitaradyadi/
kūrcadvāreṇa śayanaṃ prātarutthāpya deśikaḥ
[snānamaṇḍape snapanabimbasthāpanaṃ kalaśasthāpanādikaṃ ca]
dvāratoraṇakuṃbhādīn samabhyarcya yathāpuram/
dvāreṣvadhyayanaṃ nṛttaṃ gītaṃ vādyaṃ pravartayet
snapanapratimāṃ paścāt sthāpayetsnānamaṇḍape/
puṇyāhaṃ vācayetpaścāt prokṣayetkalaśānapi
snānīyānyapi vastūni kalaśasthāpanaṃ caret/
`indraṃ natve'ti mantreṇa tantubhirveṣṭanaṃ bhavet
tattatsthāneṣu kalaśān sthāpaye'nmūlavidyayā'/
`sarvamantreṇa' kuṃbheṣu dravyairambuprapūraṇam
kūrcena pallavanyāso yathānetramanoharaḥ/
`astramantreṇa' tān kuṃbhān śarāvairapidhāpayet
nārikelaphalaiḥ teṣāmalaṅkāraḥ śubhodayaḥ/
vāsobhirveṣṭayetkumbhān maṇḍayeccandanākṣataiḥ
[snapanakalaśeṣu tattaddevānāmāvahanādikramaḥ]
vedaturyādighoṣaiśca ghoṣite ca digantare/
devatāvāhanaṃ kuryāt kalaśeṣu gurūttamaḥ
ghṛtakuṃbhe vāsudevaḥ puruṣaścoṣṇavāriṇi/
phalatoye tu satyaḥ syāt snāne'cyuta udāhṛtaḥ
ananta akṣate kuṃbhe keśavo maṇivāriṇi/
lohe nārāyaṇo devo mādhavo gandhavāriṇi
yavodake tu govindaḥ pādye viṣṇuḥ prakīrtitaḥ/
madhuhantā'rdhyakalaśe ācāme tu trivikramaḥ
vāmanaḥ pañcagavye ca śrīdharo dadhibhājane/
dugdhakuṃbhe hṛṣīkeśaḥ padmanābho madhunyapi
dāmodaraḥ kaṣāyāmbhasyevaṃ kṛtvātha mānuṣe/
guḍakumbhe varāhassyānnṛsiṃhaścaikṣavodake
śrīdharo nālikerode hayāsyaḥ śāntivāriṇi/
vāsudevo maṅgalode sarvauṣadhyāṃ saṅkarṣaṇaḥ
pradyumnaḥ sarvagandhāpsu mūlauṣadhyāmaniruddhaḥ/
evaṃ brāhme tu kuṃbhānāṃ devatāḥ parikīrtitāḥ
cūrṇakubhe bhavellakṣmīḥ mṛttikākalaśe mahī/
evamāvāhayeddhīmān yogapīṭhapurassaram
tattannāmacaturthyaiva namaḥ praṇavayuktayā/
aṣṭāvaraṃ samuccārya tata āvāhanaṃ caret
arghyādi praṇavāntaṃ taṃ samabhyarcya yathāvidhi/
[agnihomamantrāṇāṃ nirdeśaḥ]
agniṃ saṃskṛtya vidhivat tatrārādhya śriyaḥ patim
`madhuvātā' `madhunaktaṃ' `madhumānno' `vanaspati'/
`vedāhaṃ' `viṣṇornukaṃ' ca `oṣadhayaḥ saṃvadante'
nārāyaṇānuvākaśca tathā `yā oṣadhīriti'/
viṣṇugāyatriyā cāpi `tadviṣṇori'tyanantaram
`na te viṣṇuri'ti śrutyā `viṣṇoḥ karmeti' mantrataḥ/
`dadhikrāvṇeti'yajuṣā `āpyāyasveti' vai ṛcā
`madhuvātā' `oṣadhayastvaṃ' `viṣṇuryā phalinī'riti/
`śannodevīśca' sāvitrī trātāramiti deśikaḥ
mahāvyāhṛtibhiḥ paścāt `gandhadvārāma'nantaram/
śatadhāraṃ vasūnāṃ ca tato ghṛtaṃ mimikṣire
sarpiṣā juhuyādetairmantraiḥ sampātamāharet/
secayeccāpi kuṃbheṣu devamagnervisarjayet
[brāhmasnapanavidhinirdeśaḥ]
ṛtvigbhiḥ sahitaḥ kuṃbhān śāntimantraiśca pañcabhiḥ/
abhimantryāstramantreṇa vastreṇācchādya deśikaḥ
dantakāṣṭhaṃ gandhatailaṃ dadyādāmalakaṃ tataḥ/
gaṇḍūṣācamane ca dve devāyārdhyādi dāpayet
pauruṣeṇaiva sūktena kalaśaiḥ snāpayeddharim/
vastrayajñopavītādi naivedyāntaṃ samarcayet
pūrvaṃ kūrcena samprokṣya paścātkuṃbhābhiṣecanam/
etadbrāhmaṃ bhavet snānam
[vaiṣṇava-snapanavidhinirdeśaḥ]
vaiṣṇavaṃ śṛṇu vakṣyate
brāhme daive ca tānkuṃbhān saṃsthāpyāvāhya pūrvavat/
vaiṣṇavenaiva sūktena juhuyāt ṣoḍaśāhutīḥ
ante ca viṣṇugāyatryā hutvā sampātasecanam/
anyat sarvaṃ yathāpūrvaṃ na viśeṣo'sti kaścana
[puṇyasnapanavidhinirdeśaḥ]
atha puṇyaṃ pravakṣyāmi snapanaṃ śārṅgadhanvanaḥ/
divyaṃ ca mānuṣaṃ tyaktvā brāhme navaghaṭāspadam
ghṛtaṃ brāhme nyaset kuṃbhaṃ prācyāṃ pādyaghaṭaṃ nyaset/
arghyakuṃbhaṃ pade yāmye ācāmāmbu ca vāruṇe
pañcagavyamudīcīne āgneye dadhibhājanam/
nairṛte tu payaḥ kuṃbhaṃ mārute madhubhājanam
kaṣāyamīśakoṇe ca dravyadevāśca pūrvavat/
adbhayaḥ sambhūta iti ca vedāhaṃ ca prajāpiḥ
yo devebhyaḥ ṛcaṃ brāhmaṃ yadvāgdevīṃ tataḥ param/
....................catvāri śraddhayeti ca
navabhirjuhuyādagnau saṃpātājyena secayet/
anyatsavaṃ yathāpūrvaṃ kathitaṃ kalaśodbhava
[haridrāmṛttikāsnapanamantranirdeśaḥ]
`śrī sūktena' bhaveddhomo haridrāsnānakarmaṇi/
havanaṃ `bhūmisūktena' mṛttikāsnapane sati
[mahāsnapanabhedāḥ]
vāsudevaṃ pārameṣṭhyaṃ prājāpatyamiti tridhā/
mahāsnapanametattu prāyaścitteṣu karmasu
[vāsudevasnapanavidhiḥ]
brāhmāṇāṃ dravyakuṃbhānāmaṣṭāvaṣṭau samantataḥ/
śuddhodakuṃbhāḥ saṃsthāpyāḥ teṣāṃ saṃkhyā śatadvayam
dravyakuṃbhārcanaṃ pūrvaṃ kathitaṃ kalaśodbhava/
sarvaśuddhodakuṃbhānāṃ devo nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
śuddhodakeṣu sarveṣu mauktikaṃ rājataṃ tu vā/
vinyaseddhomamantrastu pūrvamevoditaṃ mune
tairhutvā sarpiṣā paścāt dvādaśākṣaravidyayā/
sahasramaṣṭasahitaṃ hutvā sampāta homayet
anyat sarvaṃ yathāpūrvaṃ kārayetkarmakovidaḥ/
etattu vāsudevākhyaṃ snapanaṃ sarvakāmadam
[pārameṣṭhyasnapanavidhiḥ]
pārameṣṭhyamatho vakṣye yathāvadavadhāraya/
vaiṣṇavānāṃ tu kuṃbhānāṃ parito'ṣṭau pṛthak pṛthak
eteṣāmudakuṃbhānāṃ ṣaṭtriṃśat sahitāḥ śatam/
pūrvavat sakalaṃ kṛtvā vaiṣṇavoktavidhānataḥ
(a; A. eke for eteo;)
nārāyaṇārcanaṃ kuryāt mūlenaiva ghaṭāmbuṣu/
vaiṣṇavenaiva sūktena gāyatryantaṃ yathāpuram
hutvā mūlena manunā homaścāṣṭasahasrakam/
anyat sarvaṃ yathāpūrvam prājāpatyamatha śṛṇu
[prājāpatyasnapanavidhiḥ]
puṇyasnapanavat kāryam aṣṭāvaṣṭau samantataḥ/
teṣāṃ tathākṛte'mbūnāṃ dvisaptati ghaṭāstathā
vaiṣṇavena ṣaḍarṇena viṣṇorāvāhanaṃ bhavet/
viśeṣayajanaṃ tena aṣṭottarasahasrakam
abhiṣicya dravyakuṃbhaiḥ taistaisteṣāmupodakaiḥ/
snāpayitvā maṇḍayitvā samabhyarcya yathāvidhi
praṇamya ca parikramya stutvā stotrairanekadhā/
mandirābhyantaraṃ paścāt gamayetsnānakautukam
ekaberavidhānaṃ cet snapanaṃ mūlakautuke/
[kauberasnapanavidhiḥ]
kauberaṃ snapanaṃ vakṣye śṛṇuṣva kalaśodbhava
ghṛtaṃ madhye dadhyanale pīyūṣaṃ nairṛte pade/
makarandaṃ ganadhavade śarkarā śāṅkare pade
nṛsiṃhaḥ śarkarādevaḥ itareṣāṃ yathāpuram/
`brahmajajñānami'ti ca `ayāścāgneti' vidyayā
`asunvante'ti ca ṛcā `cānoniyuni' (?)mantrataḥ/
`tamīśānami'tītyevaṃ sarvamanyat yathāpuram
[kalyāṇasnapanaprakāraḥ]
anenaiva prakāreṇa catvāriṃśacchubhodakaiḥ/
snānaṃ kalyāṇamuditaṃ vyāhṛtyāvāhanaṃ hareḥ
tayaiva juhuyādagnau aṣṭottarasahasrakam/
[aparājitasnapanasya aindrasnapanasya ca svarūpam]
ekena ghṛtakuṃbhena snānaṃ syādaparājitam
upakuṃbhāṣṭakayutamaindrametanmunīśvara/
`aparājitamantreṇa' homaḥ syādaparājite
aindre śuddhodakuṃbhānāṃ devastrailokyamohanaḥ/
homastrailokyamantreṇa aṣṭottarasahasrakam
anyatsarvaṃ yathāpūrvaṃ kartavyaṃ karmakovidaiḥ/
[snapanajalasnānādiphalaśrutiḥ]
evaṃ te snapanaṃ proktaṃ saprakāraṃ mahāmune
devasnānāmbubhiḥ snātaḥ narake na nimajjati/
tattīrthaṃ pāti yo bhaktyā punarjanma na vidyate
pādukāṃ śirasā vibhran vaikuṇṭai kiṅkaro bhavet/
cūrṇaṃ dhṛtvā tu śirasi modate divi devavat
[snapane pādukātīrthādipradānanirdeśaḥ]
pādukātīrthacūrṇāni gṛhītvā deśikottamaḥ
siṣeviṣubhyaḥ sarvebhyo bhaktebhyo'pi pradāpayet
Original text: bhārgavatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0