Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhargava Tantra · Chapter 20

20.20.1

// viṃśo'dhyāyaḥ //
[snapanavidhinirūpaṇādhyāyaḥ]
[snapanabhedanirdeśaḥ]
śrīrāmaḥ
snapanaṃ devadevasya bahudhā parikīrtyate/
tatra brāhmaṃ viśeṣaṃ syāt sarvakarmasu yojayet

20.20.2

athavā vaiṣṇaṃva snānaṃ yadvā puṇyaṃ samācaret/
śreṣṭhamadhyakaniṣṭhāni trividhāni mahāmune

20.20.3

[brāhmādisnapanalakṣaṇam]
brāhmaṃ tu pañcaviṃśadbhiraṣṭonairmadhyamaṃ bhavet/
etattu vaiṣṇavaṃ proktaṃ puṇyaṃ tu navabhirghaṭaiḥ

20.20.4

[snapanapīṭhakalpanaprakāraḥ]
snānamaṇḍapabhūmadhye kalpayedvedikāṃ guruḥ/
pañcahastasamāyāmavistārāṃ locanapriyām

20.20.5

prāgagrāṇyudagagrāṇi caturdaśa nipātayet/
candanārdrāṇi sūtrāṇi koṣṭhānyekonasaptatiḥ

20.20.6

tatra brāhmaṃ ca daivaṃ ca mānuṣaṃ ca padatrayam/
ekāntarāntaraṃ teṣu vīthyarthaṃ parimārjayet

20.20.7

brāhme tu vīthikāṃ hitvā navaiva kalaśāspadam/
daive tu kalaśāḥ sthāpyā aṣṭau dikṣu vidikṣu ca

20.20.8

śiṣṭāni parimārjyāni mānuṣe'ṣṭau tathā bhavet/
parimārjyāni śiṣṭāni dhānyaiḥ pīṭhaṃ prakalpayet

20.20.9

[brāhme pade sthāpanīyāni snapanadravyāṇi]
ghṛtamuṣṇodakaṃ raṃtnaṃ phalaṃ lohaṃ yathākramam/
snānagandhākṣatayavaṃ brāhme'ṣṭau madhyataḥ kramāt

20.20.10

[daivapade sthāpyāni snapanadravyāṇi]
divye padāṣṭake sthāpyaṃ pādyaṃ dadhi tataḥ param/
arghyaṃ pādyaṃ ca pānīyaṃ tato madhughaṭaṃ nyaset

20.20.11

[mānuṣe pade sthāpyāni snapanadravyāṇi]
mānuṣe vinyaset prācyāṃ gandhodakaghaṭaṃ guruḥ

20.20.12

dakṣiṇasyāmikṣurasaṃ nārikelāmbu vāruṇe/
śāntitoyamudīcīne jvalane maṅgalodakam

20.20.13

sarvauṣadhirasaṃ kuṃbhaṃ yātudhāne niveśayet/
sarvagandhodakaṃ vāyau raudre mūlauṣadhiṃ nyaset

20.20.14

[ratnodakadravyaparigaṇanam]
māṇikyaṃ padmarāgaṃ ca nīlaṃ vajraṃ ca puṣyakam/
pravālaṃ mauktikaṃ caiva tathā marakataṃ kṣipet

20.20.15

vaiḍūryaṃ nava ratnāni nyasedratnodake ghaṭe/
[phalodakadravyaparigaṇanam]
kadalībījapūrāmradhātrībilvaphalaissaha

20.20.16

nālikeraṃ ca panasaṃ mātuluṅgaphalodake/
[lohodakadravyāṇi]
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ sīsakaṃ trapukaṃ tathā

20.20.17

kāṃsyamāyasasāraṃ ca sapta lohaghaṭodake/
pratyekaṃ niṣkamānāni vinyasetkalpatantravit

20.20.18

[mārjanadrayāṇi]
snānakuṃbhe nyaseddhīmān rajanīsūryavartinīm/
sahadevīṃ śirīṣaṃ ca sadābhadraṃ kuśāñcalam

20.20.19

mārjanāni ṣaḍetāni muṣṭimātrāṇi vai pṛthak/
[gandhodakadravyāṇi]
candanāgarukuṣṭhāni murāmāṃsī ca kuṅkumam

20.20.20

hraberamapyuśīraṃ ca girijaṃ ca tathā nava/
gandhavastūni tatkuṃbhe vinyasetpalamātrataḥ

20.20.21

[ṣaḍakṣatadravyāṇi]
nīvārāḥ vaiṇavāśśālyaḥ priyaṅguṣṣāṣṭikāstathā/
godhūmāḥ taṇḍulāścaite muṣṭimātrāḥ ṣaḍakṣatāḥ

20.20.22

[yavāmbudravyāṇi]
yāvaśca vrīhayaścāpi veṇavaśca ime trayaḥ/
pṛthak kuḍavamātreṇa yavāmbu kalaśe nyaset

20.20.23

[pādyadravyāṇi]
tulasīpadmadūrvāñca śyāmākaṃ cākṣataṃ tathā/
viṣṇukrāntaṃ bilvapatraṃ muṣṭimātraṃ pṛthak pṛthak

20.20.24

palamekaṃ candanaṃ ca pādye'ṣṭau viniveśayet/
[ardhyadravyāṇi]
kuśāgrākṣatasiddhārthatilapuṣpaphalāni ca

20.20.25

yavāḥ pṛthaṅmuṣṭimātrāḥ palamātraṃ ca candanam/
aṣṭau dravyāṇyardhyakuṃbhe vinyaset phalitaṃ phalam

20.20.26

[ācāmabhājane nikṣepyadravyāṇi]
elālavaṅgatakkolajātikarpūracampakāḥ/
candanaṃ kusumānyevamaṣṭau ācāmabhājane

20.20.27

palārdhaparimāṇāni pratyekaṃ tatra nikṣipet/
[pañcagavyadravyāṇi]
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhisarpirimāni vai

20.20.28

catuṣpalāni pratyekaṃ pañcagavyaghaṭe kṣipet/
[kaṣāyodakadravyāṇi]
kaṣāyāmbughaṭe dravyāṇyetāni viniveśayet

20.20.29

śamīpalāśakakhadirabilvāśvatthavikaṅkatāḥ/
audumbaraśca nyagrodhasteṣāmaṣṭau tvacaḥ smṛtāḥ

20.20.30

[śāntikuṃbhadravyāṇi maṅgalodakadravyāṇi]
tulasīveṇunīvārayavāśca śvetasarṣapāḥ/
tilāśca ṣaṭ śāntikuṃbhe dravyāṇi parikalpayet

20.20.31

pratyekaṃ muṣṭimātrāṇi cūrṇitāśca tvacastathā/
indravalyaṅkurāśvatthapallavaṃ ca kuśeśayam

20.20.32

ekapatrāmbujaṃ kuṣṭhaṃ kuṃkumaṃ rohiṇīdrumam/
puṇyāssumanasaścāṣṭau yūthikā mallikā api

20.20.33

trīṇyutpalāni jātiśca campakaṃ ketakī tathā/
dravyāṇi pañcadaśa ca nyaset maṅgalapāthasi

20.20.34

[sarvauṣadhijaladravyāṇi]
māṃsī kuṣṭhaṃ haridre dve murā śaileyacampake/
mustā vacā ca karpūraṃ pratyekaṃ palamātrakam

20.20.35

viṣṭvā sarvauṣadhijale daśaitāni vinikṣipet/
[sarvagandhodakadravyāṇi]
karpūraṃ kuṃkumaṃ kuṣṭhaṃ māṃsī malayajaṃ murā

20.20.36

priyaṅgukesaraṃ mustā tamālaṃ nāgakesaram/
mūladvayaṃ ca kaccoraṃ surasarpikakesaram

20.20.37

uśīraṃ tagaraṃ lodhraṃ tathaiva haricandanam/
agarūdvāsitaṃ kuṣṭhaṃ kāleyaṃ granthipallavam

20.20.38

(M. kāṣṭaṃ for kuṣṭham;)
mukulaṃ campakasyeti pratyekaṃ palasammitam/
cūrṇīkṛtya nyasettatra sarvagandhodake ghaṭe

20.20.39

[mūlauṣadhidravyāṇi]
vyāghrī siṃhī balākāgnī śarapuṃkhā śatāvarī/
bilvamūlaṃ vacā śuṇṭhī koraṇḍaṃ śatamūlikā

20.20.40

pratyekaṃ palamānāḥ syuḥ piṣṭvā kuṃbhe vinikṣipet/
mūlauṣadhyaḥ imāḥ proktāḥ devasnapanakarmaṇi

20.20.41

[makarandādisnapanadravyaparimāṇam]
makarandadadhikṣīrapañcagavyaghṛtānyapi/
pratyekaṃ droṇamānīya yadvā śivamathāḍhakam

20.20.42

dravyakuṃbhāni sarvāṇi tatpramāṇāni kalpayet/
[cūrṇakuṃbhadravyāṇi]
cūrṇakuṃbhaṃ niśācūrṇaiḥ kaṇṭhadadhnaiḥ prapūrayet

20.20.43

[mṛttikodakadravyāṇi]
puṇyakṣetre nadītīre parvate puline hrade/
nirjhare saṅgame'śoṣye vedikorvarayostathā

20.20.44

śālikṣetre devakhāte vṛṣaśṛṅge ca hastinaḥ/
varāhadhṛṣṭe valmīke kulīrāvasathe tathā

20.20.45

nalinyāṃ dīrghikāyāṃ ca sthitāścaikonaviṃśatiḥ/
pṛthak ca muṣṭimātrābhiḥ pūrayenmṛttikodakam

20.20.46

[pratisarabandhaḥ śayanakramaśca]
aṅkurāṇyarpayetpūrvaṃ kuryātpratisaraṃ kare/
ekabere mūlabere bāhulye snānakautuke

20.20.47

śayyāyāṃ śāyayed‌bimbaṃ snānīyamitaradyadi/
kūrcadvāreṇa śayanaṃ prātarutthāpya deśikaḥ

20.20.48

[snānamaṇḍape snapanabimbasthāpanaṃ kalaśasthāpanādikaṃ ca]
dvāratoraṇakuṃbhādīn samabhyarcya yathāpuram/
dvāreṣvadhyayanaṃ nṛttaṃ gītaṃ vādyaṃ pravartayet

20.20.49

snapanapratimāṃ paścāt sthāpayetsnānamaṇḍape/
puṇyāhaṃ vācayetpaścāt prokṣayetkalaśānapi

20.20.50

snānīyānyapi vastūni kalaśasthāpanaṃ caret/
`indraṃ natve'ti mantreṇa tantubhirveṣṭanaṃ bhavet

20.20.51

tattatsthāneṣu kalaśān sthāpaye'nmūlavidyayā'/
`sarvamantreṇa' kuṃbheṣu dravyairambuprapūraṇam

20.20.52

kūrcena pallavanyāso yathānetramanoharaḥ/
`astramantreṇa' tān kuṃbhān śarāvairapidhāpayet

20.20.53

nārikelaphalaiḥ teṣāmalaṅkāraḥ śubhodayaḥ/
vāsobhirveṣṭayetkumbhān maṇḍayeccandanākṣataiḥ

20.20.54

[snapanakalaśeṣu tattaddevānāmāvahanādikramaḥ]
vedaturyādighoṣaiśca ghoṣite ca digantare/
devatāvāhanaṃ kuryāt kalaśeṣu gurūttamaḥ

20.20.55

ghṛtakuṃbhe vāsudevaḥ puruṣaścoṣṇavāriṇi/
phalatoye tu satyaḥ syāt snāne'cyuta udāhṛtaḥ

20.20.56

ananta akṣate kuṃbhe keśavo maṇivāriṇi/
lohe nārāyaṇo devo mādhavo gandhavāriṇi

20.20.57

yavodake tu govindaḥ pādye viṣṇuḥ prakīrtitaḥ/
madhuhantā'rdhyakalaśe ācāme tu trivikramaḥ

20.20.58

vāmanaḥ pañcagavye ca śrīdharo dadhibhājane/
dugdhakuṃbhe hṛṣīkeśaḥ padmanābho madhunyapi

20.20.59

dāmodaraḥ kaṣāyāmbhasyevaṃ kṛtvātha mānuṣe/
guḍakumbhe varāhassyānnṛsiṃhaścaikṣavodake

20.20.60

śrīdharo nālikerode hayāsyaḥ śāntivāriṇi/
vāsudevo maṅgalode sarvauṣadhyāṃ saṅkarṣaṇaḥ

20.20.61

pradyumnaḥ sarvagandhāpsu mūlauṣadhyāmaniruddhaḥ/
evaṃ brāhme tu kuṃbhānāṃ devatāḥ parikīrtitāḥ

20.20.62

cūrṇakubhe bhavellakṣmīḥ mṛttikākalaśe mahī/
evamāvāhayeddhīmān yogapīṭhapurassaram

20.20.63

tattannāmacaturthyaiva namaḥ praṇavayuktayā/
aṣṭāvaraṃ samuccārya tata āvāhanaṃ caret

20.20.64

arghyādi praṇavāntaṃ taṃ samabhyarcya yathāvidhi/
[agnihomamantrāṇāṃ nirdeśaḥ]
agniṃ saṃskṛtya vidhivat tatrārādhya śriyaḥ patim

20.20.65

`madhuvātā' `madhunaktaṃ' `madhumānno' `vanaspati'/
`vedāhaṃ' `viṣṇornukaṃ' ca `oṣadhayaḥ saṃvadante'

20.20.66

nārāyaṇānuvākaśca tathā `yā oṣadhīriti'/
viṣṇugāyatriyā cāpi `tadviṣṇori'tyanantaram

20.20.67

`na te viṣṇuri'ti śrutyā `viṣṇoḥ karmeti' mantrataḥ/
`dadhikrāvṇeti'yajuṣā `āpyāyasveti' vai ṛcā

20.20.68

`madhuvātā' `oṣadhayastvaṃ' `viṣṇuryā phalinī'riti/
`śannodevīśca' sāvitrī trātāramiti deśikaḥ

20.20.69

mahāvyāhṛtibhiḥ paścāt `gandhadvārāma'nantaram/
śatadhāraṃ vasūnāṃ ca tato ghṛtaṃ mimikṣire

20.20.70

sarpiṣā juhuyādetairmantraiḥ sampātamāharet/
secayeccāpi kuṃbheṣu devamagnervisarjayet

20.20.71

[brāhmasnapanavidhinirdeśaḥ]
ṛtvigbhiḥ sahitaḥ kuṃbhān śāntimantraiśca pañcabhiḥ/
abhimantryāstramantreṇa vastreṇācchādya deśikaḥ

20.20.72

dantakāṣṭhaṃ gandhatailaṃ dadyādāmalakaṃ tataḥ/
gaṇḍūṣācamane ca dve devāyārdhyādi dāpayet

20.20.73

pauruṣeṇaiva sūktena kalaśaiḥ snāpayeddharim/
vastrayajñopavītādi naivedyāntaṃ samarcayet

20.20.74

pūrvaṃ kūrcena samprokṣya paścātkuṃbhābhiṣecanam/
etad‌brāhmaṃ bhavet snānam
[vaiṣṇava-snapanavidhinirdeśaḥ]
vaiṣṇavaṃ śṛṇu vakṣyate

20.20.75

brāhme daive ca tānkuṃbhān saṃsthāpyāvāhya pūrvavat/
vaiṣṇavenaiva sūktena juhuyāt ṣoḍaśāhutīḥ

20.20.76

ante ca viṣṇugāyatryā hutvā sampātasecanam/
anyat sarvaṃ yathāpūrvaṃ na viśeṣo'sti kaścana

20.20.77

[puṇyasnapanavidhinirdeśaḥ]
atha puṇyaṃ pravakṣyāmi snapanaṃ śārṅgadhanvanaḥ/
divyaṃ ca mānuṣaṃ tyaktvā brāhme navaghaṭāspadam

20.20.78

ghṛtaṃ brāhme nyaset kuṃbhaṃ prācyāṃ pādyaghaṭaṃ nyaset/
arghyakuṃbhaṃ pade yāmye ācāmāmbu ca vāruṇe

20.20.79

pañcagavyamudīcīne āgneye dadhibhājanam/
nairṛte tu payaḥ kuṃbhaṃ mārute madhubhājanam

20.20.80

kaṣāyamīśakoṇe ca dravyadevāśca pūrvavat/
adbhayaḥ sambhūta iti ca vedāhaṃ ca prajāpiḥ

20.20.81

yo devebhyaḥ ṛcaṃ brāhmaṃ yadvāgdevīṃ tataḥ param/
....................catvāri śraddhayeti ca

20.20.82

navabhirjuhuyādagnau saṃpātājyena secayet/
anyatsavaṃ yathāpūrvaṃ kathitaṃ kalaśodbhava

20.20.83

[haridrāmṛttikāsnapanamantranirdeśaḥ]
`śrī sūktena' bhaveddhomo haridrāsnānakarmaṇi/
havanaṃ `bhūmisūktena' mṛttikāsnapane sati

20.20.84

[mahāsnapanabhedāḥ]
vāsudevaṃ pārameṣṭhyaṃ prājāpatyamiti tridhā/
mahāsnapanametattu prāyaścitteṣu karmasu

20.20.85

[vāsudevasnapanavidhiḥ]
brāhmāṇāṃ dravyakuṃbhānāmaṣṭāvaṣṭau samantataḥ/
śuddhodakuṃbhāḥ saṃsthāpyāḥ teṣāṃ saṃkhyā śatadvayam

20.20.86

dravyakuṃbhārcanaṃ pūrvaṃ kathitaṃ kalaśodbhava/
sarvaśuddhodakuṃbhānāṃ devo nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

20.20.87

śuddhodakeṣu sarveṣu mauktikaṃ rājataṃ tu vā/
vinyaseddhomamantrastu pūrvamevoditaṃ mune

20.20.88

tairhutvā sarpiṣā paścāt dvādaśākṣaravidyayā/
sahasramaṣṭasahitaṃ hutvā sampāta homayet

20.20.89

anyat sarvaṃ yathāpūrvaṃ kārayetkarmakovidaḥ/
etattu vāsudevākhyaṃ snapanaṃ sarvakāmadam

20.20.90

[pārameṣṭhyasnapanavidhiḥ]
pārameṣṭhyamatho vakṣye yathāvadavadhāraya/
vaiṣṇavānāṃ tu kuṃbhānāṃ parito'ṣṭau pṛthak pṛthak

20.20.91

eteṣāmudakuṃbhānāṃ ṣaṭ‌triṃśat sahitāḥ śatam/
pūrvavat sakalaṃ kṛtvā vaiṣṇavoktavidhānataḥ

20.20.92

(a; A. eke for eteo;)
nārāyaṇārcanaṃ kuryāt mūlenaiva ghaṭāmbuṣu/
vaiṣṇavenaiva sūktena gāyatryantaṃ yathāpuram

20.20.93

hutvā mūlena manunā homaścāṣṭasahasrakam/
anyat sarvaṃ yathāpūrvam prājāpatyamatha śṛṇu

20.20.94

[prājāpatyasnapanavidhiḥ]
puṇyasnapanavat kāryam aṣṭāvaṣṭau samantataḥ/
teṣāṃ tathākṛte'mbūnāṃ dvisaptati ghaṭāstathā

20.20.95

vaiṣṇavena ṣaḍarṇena viṣṇorāvāhanaṃ bhavet/
viśeṣayajanaṃ tena aṣṭottarasahasrakam

20.20.96

abhiṣicya dravyakuṃbhaiḥ taistaisteṣāmupodakaiḥ/
snāpayitvā maṇḍayitvā samabhyarcya yathāvidhi

20.20.97

praṇamya ca parikramya stutvā stotrairanekadhā/
mandirābhyantaraṃ paścāt gamayetsnānakautukam

20.20.98

ekaberavidhānaṃ cet snapanaṃ mūlakautuke/
[kauberasnapanavidhiḥ]
kauberaṃ snapanaṃ vakṣye śṛṇuṣva kalaśodbhava

20.20.99

ghṛtaṃ madhye dadhyanale pīyūṣaṃ nairṛte pade/
makarandaṃ ganadhavade śarkarā śāṅkare pade

20.20.100

nṛsiṃhaḥ śarkarādevaḥ itareṣāṃ yathāpuram/
`brahmajajñānami'ti ca `ayāścāgneti' vidyayā

20.20.101

`asunvante'ti ca ṛcā `cānoniyuni' (?)mantrataḥ/
`tamīśānami'tītyevaṃ sarvamanyat yathāpuram

20.20.102

[kalyāṇasnapanaprakāraḥ]
anenaiva prakāreṇa catvāriṃśacchubhodakaiḥ/
snānaṃ kalyāṇamuditaṃ vyāhṛtyāvāhanaṃ hareḥ

20.20.103

tayaiva juhuyādagnau aṣṭottarasahasrakam/
[aparājitasnapanasya aindrasnapanasya ca svarūpam]
ekena ghṛtakuṃbhena snānaṃ syādaparājitam

20.20.104

upakuṃbhāṣṭakayutamaindrametanmunīśvara/
`aparājitamantreṇa' homaḥ syādaparājite

20.20.105

aindre śuddhodakuṃbhānāṃ devastrailokyamohanaḥ/
homastrailokyamantreṇa aṣṭottarasahasrakam

20.20.106

anyatsarvaṃ yathāpūrvaṃ kartavyaṃ karmakovidaiḥ/
[snapanajalasnānādiphalaśrutiḥ]
evaṃ te snapanaṃ proktaṃ saprakāraṃ mahāmune

20.20.107

devasnānāmbubhiḥ snātaḥ narake na nimajjati/
tattīrthaṃ pāti yo bhaktyā punarjanma na vidyate

20.20.108

pādukāṃ śirasā vibhran vaikuṇṭai kiṅkaro bhavet/
cūrṇaṃ dhṛtvā tu śirasi modate divi devavat

20.20.109

[snapane pādukātīrthādipradānanirdeśaḥ]
pādukātīrthacūrṇāni gṛhītvā deśikottamaḥ
siṣeviṣubhyaḥ sarvebhyo bhaktebhyo'pi pradāpayet

Original text: bhārgavatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc