Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhargava Tantra · Chapter 12

12.12.1

// dvādaśo'dhyāyaḥ //
[utsavavidhinirūpaṇādhyāyaḥ]
[utsavāṅgabhūtāṅkurārpaṇakālaḥ]
utsavārambhadivasāt pūrvamevāṅkurārpaṇam/
tṛtīye'hani vā kuryāt pūrvasmin divase'pi vā

12.12.2

(ādī A. `utsavam' M. `utsavavidhiḥ' iti nirdiṣṭaḥ/ tadanantaramubhayatra- `śrīrāmaḥ' ityadhikaḥ pāṭhaḥ/)
[utsavakrame prākārādīnāṃ śodhanaṃ bhūṣaṇañca]
prākāraṃ mandiraṃ cāpi valajaṃ vīthikā api/
prapābhistoraṇaiścānyairmālikābhiḥ samantataḥ

12.12.3

śodhayed‌gomayāṃbhobhiḥ raṅgabalyakṣatādibhiḥ/
anyaiśca vividhairdṛśyaiḥ bhūṣayecca gṛhāṇyapi

12.12.4

[yāgamaṇḍapavedikuṇḍakalpanaprakāraḥ]
sambhāryāḥ yāgasambhārāḥ utsavārthaṃ viśeṣataḥ/
antarāle diśāmindre kalpayedyāgamaṇḍapam

12.12.5

saptabhirbāhudaṇḍaiśca samantāccaturaśrakam/
tasya madhye bhavedvediḥ hastamātrasamucchrayā

12.12.6

hastadvayena vistīrṇā kuṇḍāni paritastataḥ/
yadvaikakuṇḍaṃ prāgbhāge caturaśraṃ manoharam

12.12.7

prācyāmāhavanīyaṃ syāt dakṣiṇasyāṃ tu dakṣiṇam/
gārhapatyaṃ pratīcīne sabhyamanyatra kalpayet

12.12.8

toraṇādikriyāḥ sarvāḥ pūrvapanna viśiṣyate/
[utsavārthamācāryādivaraṇādikam]
ācāryāṇāmṛtvijāṃ ca tathaiva paricāriṇām

12.12.9

varaṇaṃ caturaḥ pūrvaṃ deśikān varayet prabhuḥ/
śobhayedbhūṣaṇairvastraiḥ gandhamālyādibhiḥ purā

12.12.10

[utsavārtha devādhivāsaprakāraḥ]
adhivāsaṃ prakurvīta pūrvasmin divase niśi/
snāpayitvātha devībhyāṃ śayane śāyayeddharim

12.12.11

tadarthaṃ kautukaṃ badhvā paścācchayanakalpanam/
koṇeṣu sthāpayeddīpān śayyāyā deśikottamaḥ

12.12.12

samidbhiraṣṭabhirhomo nṛsūktena caruṃ punaḥ/
sarpiṣāṣṭau punarhutvā mūlena munipuṅgava

12.12.13

stutvātha devadeveśaṃ vedairvādyaiśca maṅgalaiḥ/
japaiśca mūlamantrasya jāgareṇa nayenniśām

12.12.14

[adhivāsānantaraṃ maṇḍape devasya snapanāmarcanaṃ ca]
tataḥ prabhāte vimale dṛṣṭe bhāskaramaṇḍale/
`uttiṣṭha' iti mantreṇa harimutthāpayed‌guruḥ

12.12.15

`idaṃ viṣṇu'ritiśrutyā śivikāyāṃ niveśayet/
baheyurbrāhmaṇāḥ yānam dhyāyanto vihagādhipam

12.12.16

nṛttaiśca vividhairgeyairvādyaiśca vividhairapi/
brahmaghoṣaistathā stotrairnītvā grāmapradakṣiṇam

12.12.17

maṇḍape'laṅkṛte devamavaropyāsane śubhe/
upacarya yathāyogaṃ sambhārān saṃbhṛtān guruḥ

12.12.18

devāya darśayet sarvān ānītān janasaṃsadi/
atha saṃsnāpya deveśamabhyarcya ca nivedya ca

12.12.19

kṛtvā ca nityahomāntaṃ ninayet garbhamandiram/
[utsavakrame pratisarabandhaprakāraḥ]
sāyaṃ praviśya sadanaṃ yajamānena deśikaḥ

12.12.20

praṇamya tamanujñāpya bad‌dhvā kalyāṇakautukam/
utsavasnānabalyarcā pratimāsvapyanantaram

12.12.21

baddhvā pratisaraṃ paścāt teṣāṃ haste yathāvidhi/
utthāpya balibimbaṃ tat prādakṣiṇyena mandiram

12.12.22

yāgamaṇḍapamānīya sthāpayedāsane harim/
[kuṃbhanyāsaḥ tatra tattaddevānāmarcanakramaśca]
vedikāyāṃ dhānyapīṭhe madhye kuṃbhuṃ ca dakṣiṇe

12.12.23

karakaṃ vinyasetkuṃbhān aṣṭau prāgādiṣu kramāt/
dvāratoraṇakumbhānāṃ pratiṣṭhāyāmivārcanam

12.12.24

mūlamūrtiṃ yajetkumbhe vardhanyāmastradevatā/
prāgādidikṣu kumbheṣu vāsudevādayaḥ smṛtāḥ

12.12.25

āgneyādiṣu koṇeṣu puruṣādīn samarcayet/
puruṣaśca tathā satyaḥ acyuto'nanta ityamī

12.12.26

abhyarcayecca vidhivat havīṃṣi ca nivedayet/
balibimbaṃ tathābhyarcya nivedya ca yathāvidhi

12.12.27

[yāgamaṇḍape vedapārāyaṇādikramaḥ]
prāgādyāśāsu sarvāsu ṛgyajuḥ sāmapāṭhakān/
atharvāṅgirasābhijñān pāṭhayitvā yathākramam

12.12.28

tūryādivādyaghoṣeṇa pūrite ca digantare/
[yāgamaṇḍape tattaddhomakuṇḍeṣu tattaddevoddeśyakahomakramaḥ]
prāgādyāśāsu kuṇḍeṣu vāsudevādikān yajet

12.12.29

tīrthāvasānikaṃ tatra sānnidhyaṃ prārthayedapi/
evamabhyarcite kumbhe bhagavatyakhileśvare

12.12.30

sarpirādyairbhaveddhomaḥ tattanmantrairyathākramam/
sarpibhiḥ kusumairdhūpadravyaiśca samidhā punaḥ

12.12.31

payasā cāpi dadhnā ca tilavrīhiyavairapi/
kuṇḍādhidaivatairmantraiḥ pṛthagaṣṭottaraṃ śatam

12.12.32

aṣṭaviṃśatiraṣṭau vā homaḥ prāgādipūrvavat/
evaṃ hutvātha vidhivat nṛsūktena caruṃ punaḥ

12.12.33

pratikuṇḍaṃ brahmakuṇḍe pāyasena ghṛtena vā/
brahmādidevānuddiśya juhuyāt kalaśodbhava

12.12.34

brahmaṇe cātha rudrāya prajānāṃ pataye tathā/
indrāya ca mahendrāya bhānave jātavedhase

12.12.35

dharmarājāya marute kuberāya ca yātune/
varuṇāya ṛṣibhyaśca vedebhyaḥ puṣpadhanvane

12.12.36

(b:A. dhātune for yātune;
viśvebhyaścāpi devebhyaḥ chandobhyaḥ kālamūrtaye/
dharaṇyai adrirājāya nadībhyo vanamūrtaye

12.12.37

bhūtebhyaśca paśubhyaśca oṣadhībhyaḥ śriyai tathā/
apsarobhyaśca lokebhyaḥ samudrebhyo'mbarāya ca

12.12.38

gandharvebhyaśca yakṣebhyaḥ pārṣadebhyaśca cakriṇe/
caṇḍādidvārapālebhyaḥ sarvebhyaścāpi viṣṇave

12.12.39

praṇavādyagnijāyāntaṃ uktvā homaṃ samācaret/
tatastu mūlamantreṇa hutvedaṃ viṣṇurityṛcā

12.12.40

[utsavakrame balidānaprakāraḥ]
kṛtvā tu sviṣṭakṛddhomaṃ balidānaṃ samācaret/
māṣānnaṃ ghṛtasaṃsiktamādāya paricārakāḥ

12.12.41

dhūpaṃ dīpaṃ tathā gandhaṃ puṣpāṇi surabhīṇi ca/
anyāni pūjādravyāṇi vedavādyapurassaram

12.12.42

yānamāropya balyarcāṃ tayā sākaṃ baliṃ caret/
prathamaṃ yāgaśālāyāṃ pratidvāraṃ baliṃ kṣipet

12.12.43

caṇḍādidvārapālānāṃ dadyānnityotsave yathā/
grāmamadhyaṃ samāsādya brahmaṇe vitaredbalim

12.12.44

prāgādīśānaparyantam indrādīnāṃ baliṃ kṣipet/
baliśiṣṭaṃ mahāpīṭhe nikṣipetpīṭhamūrdhani

12.12.45

toyapūrvottaraṃ dadyādbaliṃ kalaśasaṃbhava/
tatra devaṃ samabhyarcya ninayedyāgamandiram

12.12.46

[utsavaprasaṅge vīthikāsu bhagavataḥ parikramaṇaprakāraḥ]
makhakautukamārādhya rathaṃ vā śivikādikam/
āropya samalaṅkṛtya brāhmaṇaiḥ svastivācakaiḥ

12.12.47

niṣkramya mandirāttasmāt sarvāvaraṇabhūmikāḥ/
parikramedvīthikāśca vidvadbhirvedapāṭhakaiḥ

12.12.48

śāstravidbhiśca kavibhiḥ tathā paurāṇikairapi/
mauhūrtikairbhiṣagbhiśca gadyapadyavimiśrakam

12.12.49

paṭhadbhiśca stutiparaiḥ nānābhāṣāviśāradaiḥ/
nṛtyadbhiścāpi gāyadbhiḥ gāṇikyena ca nṛtyatā

12.12.50

vedāntibhiśca yatibhiḥ yogibhirbhagavan‌mayaiḥ/
bruvadbhirbhagavacchāstraṃ māhātmyaṃ ca punaḥ punaḥ

12.12.51

nānāvādyarataiḥ puṃbhi strībhiścākṣimanoharaiḥ/
sarvālaṅkārayuktābhirgamayedvīthikāṃ harim

12.12.52

chatraṃ ca vālavyajanaṃ tālavṛntaṃ ca śobhanam/
patākādīpikāsstaṃbhāḥ pradīpāśca viśeṣataḥ

12.12.53

gandhod‌gārīṇi dhūpāni toraṇaṃ ca gavākṣikam/
patākāhastinaścāśvā vādyāni vividhāni ca

12.12.54

anyaiśca maṅgalaiḥ sākaṃ parikramya pradakṣiṇam /
[vīthiparikramaṇānantaraṃ mandire bhagavata ārādhanam]
mandirābhyantare yānādavaropyāsane śubhe

12.12.55

niveśya prāṅmukhaṃ devamupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ/
upacarya tataḥ snāpya nivedya ca mahāhaviḥ

12.12.56

nīrājya parameśānaṃ ninayenmaṅgalāvanim/
āropya śayane devam arcayitvā yathocitam

12.12.57

śayyopacāramakhilam nṛttagītādibhiḥ saha/
śriyā dharaṇyā dvābhyāṃ vā svāpayetpuruṣottamam

12.12.58

[bhagavataḥ dainandinotsavakramaḥ]
tataḥ prabhāte taṃ devam utthāpya śayanādguruḥ/
arcayitvā yathāśāstraṃ kumbhādīn yāgamandire

12.12.59

balibimbaṃ samabhyarcya hutvā vahnau yathāpurā/
baliṃ ca pūrvavaddatvā yātrāṃ kuryāt yathā niśi

12.12.60

sāyaṃ prātaḥ pratidinaṃ pūjanaṃ havanaṃ baliḥ/
yātrā ca vidhivatkāryā snapanaṃ ca yathākramam

12.12.61

divase divase kuryādutsavaṃ śārṅgadhanvanaḥ/
devībhyāṃ vā śriyā vāpi vinā vā kevalaṃ hareḥ

12.12.62

(ślokādanantaraṃ A. koṣe `sarvālaṅkārayuktābhiḥ gamayet vīthikāṃ harim' ityekā paṃktiḥ adhikā/)
[bhagavataḥ maṅgalotsavakramaḥ]
evaṃ mahotsave viṣṇorvardhamāne mahāmune/
devībhyāṃ saha vā lakṣmyā kārayenmaṅgalotsavam

12.12.63

pūjādibalidānāntamanuṣṭhāya yathāvidhi/
alaṅkṛtya ca devībhyāṃ yānamāropya maṇḍapam

12.12.64

anyaṃ nītvāvaropyātha hemarsihāsane śubhe/
niveśya prāṅmukhaṃ devaṃ snāpayenmaṅgalodakaiḥ

12.12.65

dhānyapaṭhisya purataḥ musalaṃ cāpyulūkhalam/
śuddhodakena saṃkṣālya mūlamantraṃ samuccaran

12.12.66

sthāpayitvā navairvastraiḥ pariveṣṭya ca pallavaiḥ/
kusumaiścandanairdravyeḥ alaṅkṛtya manoharam

12.12.67

haridrāṃ tatra nikṣipya śriyaṃ trailokyamātaram/
dhyāyannabhyarcayet gandhapuṣpadhūpādibhiḥ kramāt

12.12.68

tato maṅgalavādinyo devadāsyaḥ svalaṅkṛtāḥ/
āvahanyurniśāṃ sarvāṃ yathāsūkṣmaṃ yathāvidham

12.12.69

sauvarṇādimayaṃ kuṃbhaṃ sūtravastrādiveṣṭitam/
dhānyarāśau samāveśya niśācūrṇena pūrayet

12.12.70

sauvarṇalakṣmīpratimāṃ ratnāni ca niveśayet/
kūrcaṃ ca pallavaṃ cāpi śarāveṇa pidhāpayet

12.12.71

tatra śriyaṃ samāvāhya sāṅgaṃ pūjāṃ samācaret/
mūlamantreṇa vidhivattaiścūrṇairabhiṣecayet

12.12.72

śrīsūktavidyayābhyarcya yathāvidhi yathāpuram/
mahāhavirnivedyānte deśikendraśca ṛtvijaḥ

12.12.73

pradakṣiṇīkṛtya hariṃ vikiret kusumāñjalim/
stotrayedvividhaiḥ stotraiḥ manaḥprahlādanairapi

12.12.74

[maṅgalotsavakrame jaladroṇyāṃ bhagavataḥ snapanaprakāraḥ]
kasmiṃścit divase paścāt kārite maṅgalotsave/
snāpayetsaha devībhyāṃ jaladroṇyāṃ jagad‌gurum

12.12.75

aparāhṇe tu samprāpte śibikāyāṃ jagadgurum/
śrībhūmibhyāṃ samāropya nadītīraṃ nayedguruḥ

12.12.76

maṇḍape vā prapāyāṃ vā sarvālaṅkārasaṃyute/
bherīmṛdaṅgādiravaiḥ pūrite ca digantare

12.12.77

ṛgyajussāmavedānāṃ ghoṣeṇa parimaṇḍite/
nṛtyantīnāṃ tu dāsīnāṃ gītisvananinādite

12.12.78

śāstraśravaṇasaktānāṃ parasparajigīṣuṇām/
anyonyākrośavinyastapāruṣyaninadānvite

12.12.79

dṛśyaiśca dīpikāstambhairdarpaṇaiśca virājite/
kadalīkramukastambhaiḥ saphalaiḥ parimaṇḍite

12.12.80

lambamānaiḥ puṣpasaraiḥ muktādāmabhiranvite/
atisvacchena vastreṇa savitāne manohare

12.12.81

tatra madhye dhānyapīṭhaṃ parikalpya manoharam/
sauvarṇīṃ vā rājatīṃ vā jaladroṇīṃ niveśayet

12.12.82

kuṅkumakṣodakarpūrakastūrīreṇumiśritaiḥ/
candanakṣodabharitairambubhiḥ paripūrayet

12.12.83

puṇyāhavācanaṃ kṛtvā brāhmaṇairvedapāragaiḥ/
prokṣayettāṃ jaladroṇīmādhārādi vicintayet

12.12.84

gaṅgādyāssaritastatra mantrairāvāhayejjale/
pūjayecca nivedyāntaṃ tāssarvāstīrthadevatāḥ

12.12.85

`aghamarṣaṇasūktaṃ' tat japeyuḥ sāmavāruṇam/
atthāpya devaṃ devībhyāṃ jaladroṇyāṃ niveśayet

12.12.86

tatra devaṃ samabhyarcya sauvarṇānyakṣatānyapi/
parito vikireddikṣu cāstramantrābhimantritān

12.12.87

tata utthāpya deveśaṃ devībhyāṃ siṃhaviṣṭare/
vinyasyābhyarcya vidhivannivedya ca mahāhaviḥ

12.12.88

yānamāropya vidhivat prāpayenmaṅgalāvanim/
[bhagavataḥ mṛgayotsavavidhiḥ]
anyasmin divase kuryānmṛgayāṃ śārṅgadhanvanaḥ

12.12.89

rātrau praśastā devasya mṛgayā bhunipuṅgava/
balyantamakhilaṃ kṛtvā turage vāraṇe'pi vā

12.12.90

āropya devaṃ bhūṣādyairalaṅkṛtya manoharam/
śārṅgaṃ ca sāyakaṃ tūṇīṃ yathāsthānaṃ niveśayet

12.12.91

uṣṇīṣaṃ kavacaṃ cāpi kalpayetkanakāmbaram/
kamanīyatamaṃ sarvaṃ vāhanaṃ ca paricchadam

12.12.92

sāyudhaiḥ parivāraiśca maṅgalairakhilaiḥ saha/
araṇyabhāgamakhilaṃ nītvā tatra prapābhuvi

12.12.93

abhyarcayedyathāyogaṃ naivedyāntaṃ madhudviṣam/
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya yathāpūrvaṃ niveśayet

12.12.94

[tīrthayātrārtham anujñāprārthanaṃ pratisarabandhanaṃ ca]
ardharātre tu samprāpte gatvā garbhagṛhaṃ guruḥ/
praṇamya yajamānena prārthayetpuruṣottamam

12.12.95

tīrthayātrā tvayā kāryā śvaḥ prabhāte surottama/
tatra pratisarāraṃbhaṃ tvamanujñātumarhasi

12.12.96

prārthyaivaṃ tīrthabimbasya badhnīyātkautukaṃ kare/
śāyayitvārcayitvā ca prātarutthāpya taṃ punaḥ

12.12.97

abhyarcya vidhivatsarvaṃ karma balyantamācaret/
[tīrthayātrākrame bhagavataḥ abhiṣekakramaḥ]
tīrthabimbaṃ samādāya niveśya mukhamaṇḍape

12.12.98

sthāpayitvāgratastasya dhānyapīṭhaṃ prakalpayet/
sthāpitān yāgaśālāyāṃ kuṃbhānādāya deśikaḥ

12.12.99

pariṣicya ca vardhanyā taiḥ kuṃbhairabhiṣecayet/
prokṣaṇaṃ mūlamantreṇa nṛsūktenābhiṣecanam

12.12.100

ekabere mūlaberaṃ taiḥ kumbhairabhiṣecayet/
pūrvādimadhyakumbhāntamabhiṣekakramaḥ smṛtaḥ

12.12.101

vastrādidīpaparyantam abhyarcya ca nivedya ca/
[tīrthaṃ prati bhagavataḥ ānayanam tatra snapanakramaśca]
sarvamaṅgalasaṃyuktam āropya makhakautukam

12.12.102

hastyādi vā rathaṃ yānaṃ tīrthabimbapurassaram/
nadītīraṃ samudraṃ vā taṭākaṃ vāthavā saraḥ

12.12.103

gamayitvotsavāṅgena kalpite tatra maṇḍape/
avaropyāsane yānānniviṣṭaṃ tīrthakautukam

12.12.104

snāpayennavabhiḥ kuṃbhairarcitaiśca yathāvidhi/
tīrtheṣu saridādīnāṃ gaṅgādyāvāhanaṃ caret

12.12.105

[tīrthayātrākrame tīrthabimbādyalābhe vikalpāḥ]
tīrthabimbamalābhe tu cakraṃ vā trirnimajjayet/
cakreṇa tīrthe kartavye sati nadyādi vāribhiḥ

12.12.106

kūrcāgrapatitairdhīmān prokṣya kalyāṇakautukam/
saritsu cakramādāyā cakramantreṇa majjayet

12.12.107

alābhe cāpi cakrasya kūrcenaiva samācaret/
[tīrthasnānaphalakīrtanam]
snānti ye devadevena te narā muktakalmaṣāḥ

12.12.108

yānti dhruvaṃ suduṣprāpaṃ śāśvataṃ kamalāpateḥ/
[tīrthasnapanānantaraṃ bhagavataḥ arcanamānayanañca]
tato maṇḍapamānīya samabhyarcya yathāvidhi

12.12.109

prādakṣiṇyena gamanaṃ prāpaṇaṃ maṅgalāvaneḥ/
[utsavakrame brāhmaṇabhojanavidhānam]
sahasraṃ vā śataṃ vāpi lakṣaṃ vāpi yathāvasu

12.12.110

bhojanaṃ brāhmaṇānāṃ tu pratyahaṃ ca mahotsave/
[utsavāntasnapanaṃ havirnivedanaṃ tattaddhomaprakāraḥ agnivisarjanaṃ ca]
tadrātrau snapanaṃ kuryāt utsavāntocitaṃ kramāt

12.12.111

havirnivedanāntaṃ tu samārādhya yathāvidhi/
yāgamaṇḍapamāsādya homaṃ kṛtvā yathāpuram

12.12.112

śāntihomaṃ tataḥ kuryāt saṃpātājyaṃ na cāharet/
prāyaścittāya juhuyāt pañcopaniṣadā śatam

12.12.113

agnīn visarjayet paścāt pālikātoraṇāsthitān/
[garuḍārādhanam tadudvāsanam dhvajāvarohaṇañca]
devamāropya yānādau dhvajastaṃbhaṃ samānayet

12.12.114

vainateyaṃ samabhyarcya nivedya ca mahāhaviḥ/
saṃhārakramamāśritya paṭāttārkṣyaṃ tamudvaset

12.12.115

sannidhāne tu bimbasya dhvajaṃ tamavarohayet/
[utsavaprasaṃge āvāhitānāṃ devānāmudvāsanavidhiḥ]
āvāhitāṃstato devān sthāne sthāne sthitānapi

12.12.116

kevalenaiva tūryeṇa baliṃ dattvā gurūttamaḥ/
udvāsya nāmabhiḥ svaiḥ svaiḥ mūkaiḥ parikaraiḥ saha

12.12.117

[ālaye tattatsthāne utsavādibimbānāṃ niveśaḥ ārādhakasya gamanaṃ ca]
praviśya dhāma devasya garbhagehe niveśayet/
utsavasnānabalyarcātīrthabimbāni pūrvavat

12.12.118

aṣṭākṣaraṃ tato mantraṃ sahasraṃ vā śatāvaram/
japtvā praṇamya deveśamanujñāpya samāvrajet

// iti śrī bhārgavatantre dvādaśo'dhyāyaḥ //

Original text: bhārgavatantram · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc