Bhāmati a commentary on Śaṃkara's Brahmasūtrabhāṣya · Chapter 9

pariṇāmamānasarūpā eva pariṇāmā dṛṣṭāḥ /
yathorṇanābhilālāpariṇāmā lūtātantavastatsarūpāḥ, tathā vivartā api vartamānasarūpā eva na virūpāḥ /
yathā rajjuvivartā dhāroragādayo rajjusarūpāḥ /
na jātu rajjvāṃ kuñjara iti viparyasyanti /
naca hemapaṇḍipariṇāmo bhavati lūtātantuḥ /
tatkasya hetoḥ, atyantavairūpyāt. tasmātpradhānameva jaḍaṃ jaḍasya jagato yoniriti yujyate /
svavikārānaśruta iti tadakṣaram /
'yaḥ sarvajñaḥ sarvavit' iti cākṣarātparātparasyākhyānaṃ, 'akṣarātparataḥ paraḥ' iti śruteḥ /
nahi parasmādātmanor'vāgvikarajātasya ca parastātpradhānādṛte 'nyadakṣaraṃ saṃbhavati /
ato yaḥ pradhānātparaḥ paramātmā sa sarvavit /
bhūtayonistvakṣaraṃ pradhānameva, tacca sāṃkhyābhimatamevāstu /
atha tathāprāmāṇikatvānna tatra parituṣyati, astu tarhi nāmarūpabījaśaktibhūtamavyākṛtaṃ bhūtasūkṣmaṃ, pradīyate hi tena vikārājitamiti pradhānaṃ, tatkhalu jaḍamanirvācyamanirvācyasya jaḍasya prapañcasyopādānaṃ yujyate, sārūpyāt /
nanu cidātmānirvācyaḥ, virūpo hi saḥ /
acetanānāmiti bhāṣyaṃ sārūpyapratipādanaparam /
syādetat /
smārtapradhānanirākaraṇenaivaitadapi nirākṛtaprāyaṃ, tatkuto 'sya śaṅketyata āha- #apica pūrvatrādṛṭatvāditi# /
sati bādhake 'syānāśrayaṇaṃ, iha tu bādhakaṃ nāstītyarthaḥ /
tena 'tadaikṣata' ityādāvupacaryatāṃ brahmaṇo jagadyonitāvidyāśaktyāśrayatvena /
iha tvavidyāśaktereva jagadyonitvasaṃbhave na dvārādvāribhāvo yayukta iti pradhānamevātra vākye jagadyonirucyata iti pūrvaḥ pakṣaḥ /
atha yoniśabdo nimittakāraṇaparastathāpi brahmaiva nimittaṃ na tu jīvātmeti vinigamanāyāṃ na heturastīti saṃśayena pūrvaḥ pakṣaḥ /
atrocyate-'akṣarasya jagadyonibhāvamuktvā hyanantaraṃ /
yaḥ sarvajña iti śrutyā sarvajñasya sa ucyate

tena nirdeśasāmānyātpratyabhijñānataḥ sphuṭam /
akṣaraṃ sarvavidviśvayonirnācetanaṃ bhavet

akṣarātparata iti śrutistvavyākṛte matā /
aśrute yatsvakāryāṇi tato 'vyākṛtamakṣaram