ભામતિ · અધ્યાય 9

પરિણામમાનસરૂપા એવ પરિણામા દૃષ્ટાઃ ।
યથોર્ણનાભિલાલાપરિણામા લૂતાતન્તવસ્તત્સરૂપાઃ, તથા વિવર્તા અપિ વર્તમાનસરૂપા એવ ન વિરૂપાઃ ।
યથા રજ્જુવિવર્તા ધારોરગાદયો રજ્જુસરૂપાઃ ।
ન જાતુ રજ્જ્વાં કુઞ્જર ઇતિ વિપર્યસ્યન્તિ ।
નચ હેમપણ્ડિપરિણામો ભવતિ લૂતાતન્તુઃ ।
તત્કસ્ય હેતોઃ, અત્યન્તવૈરૂપ્યાત્. તસ્માત્પ્રધાનમેવ જડં જડસ્ય જગતો યોનિરિતિ યુજ્યતે ।
સ્વવિકારાનશ્રુત ઇતિ તદક્ષરમ્ ।
ઽયઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વવિત્ઽ ઇતિ ચાક્ષરાત્પરાત્પરસ્યાખ્યાનં, ઽઅક્ષરાત્પરતઃ પરઃઽ ઇતિ શ્રુતેઃ ।
નહિ પરસ્માદાત્મનોર્ઽવાગ્વિકરજાતસ્ય ચ પરસ્તાત્પ્રધાનાદૃતે ઽન્યદક્ષરં સંભવતિ ।
અતો યઃ પ્રધાનાત્પરઃ પરમાત્મા સ સર્વવિત્ ।
ભૂતયોનિસ્ત્વક્ષરં પ્રધાનમેવ, તચ્ચ સાંખ્યાભિમતમેવાસ્તુ ।
અથ તથાપ્રામાણિકત્વાન્ન તત્ર પરિતુષ્યતિ, અસ્તુ તર્હિ નામરૂપબીજશક્તિભૂતમવ્યાકૃતં ભૂતસૂક્ષ્મં, પ્રદીયતે હિ તેન વિકારાજિતમિતિ પ્રધાનં, તત્ખલુ જડમનિર્વાચ્યમનિર્વાચ્યસ્ય જડસ્ય પ્રપઞ્ચસ્યોપાદાનં યુજ્યતે, સારૂપ્યાત્ ।
નનુ ચિદાત્માનિર્વાચ્યઃ, વિરૂપો હિ સઃ ।
અચેતનાનામિતિ ભાષ્યં સારૂપ્યપ્રતિપાદનપરમ્ ।
સ્યાદેતત્ ।
સ્માર્તપ્રધાનનિરાકરણેનૈવૈતદપિ નિરાકૃતપ્રાયં, તત્કુતો ઽસ્ય શઙ્કેત્યત આહ- #અપિચ પૂર્વત્રાદૃટત્વાદિતિ# ।
સતિ બાધકે ઽસ્યાનાશ્રયણં, ઇહ તુ બાધકં નાસ્તીત્યર્થઃ ।
તેન ઽતદૈક્ષતઽ ઇત્યાદાવુપચર્યતાં બ્રહ્મણો જગદ્યોનિતાવિદ્યાશક્ત્યાશ્રયત્વેન ।
ઇહ ત્વવિદ્યાશક્તેરેવ જગદ્યોનિત્વસંભવે ન દ્વારાદ્વારિભાવો યયુક્ત ઇતિ પ્રધાનમેવાત્ર વાક્યે જગદ્યોનિરુચ્યત ઇતિ પૂર્વઃ પક્ષઃ ।
અથ યોનિશબ્દો નિમિત્તકારણપરસ્તથાપિ બ્રહ્મૈવ નિમિત્તં ન તુ જીવાત્મેતિ વિનિગમનાયાં ન હેતુરસ્તીતિ સંશયેન પૂર્વઃ પક્ષઃ ।
અત્રોચ્યતે-ઽઅક્ષરસ્ય જગદ્યોનિભાવમુક્ત્વા હ્યનન્તરં ।
યઃ સર્વજ્ઞ ઇતિ શ્રુત્યા સર્વજ્ઞસ્ય સ ઉચ્યતે

તેન નિર્દેશસામાન્યાત્પ્રત્યભિજ્ઞાનતઃ સ્ફુટમ્ ।
અક્ષરં સર્વવિદ્વિશ્વયોનિર્નાચેતનં ભવેત્

અક્ષરાત્પરત ઇતિ શ્રુતિસ્ત્વવ્યાકૃતે મતા ।
અશ્રુતે યત્સ્વકાર્યાણિ તતો ઽવ્યાકૃતમક્ષરમ્