Bhaiṣajyavastu · Part 4146
samudram iva gambhīram aprameyaṃ mahodadhim* /
acintyaṃ dhyāyinām agryaṃ buddhaṃ drakṣyasy anuttaram* //
niryāntaṃ kṛṣṇapakṣād vā bhānumantam ivāmbare /
dhmāyantam agniskandhaṃ vā buddhaṃ drakṣyasi gautamam* //
cakravartī yathā rājā sacivaiḥ parivāritaḥ /
arhadbhir iva saṃbuddhaḥ śobhate saṃpuraskṛtaḥ //
vaśavartī ca kāmeṣu mahābrahmā yatheśvaraḥ /
trisahasraṃ lokadhātuṃ vaśī vartayate muniḥ //
satyāni saṃprakāśayati madhv iva nīḍakāt sravat* /
śrutvā yad upaśāmyanti prataranti mahārṇavam* //
duḥkhaṃ naikaprakāraṃ ca yac ca duḥkhasya saṃbhavam* /
duḥkhasya ca vyupaśamaṃ mārgaṃ dvicaturaṃgikam* //
adhanānāṃ dhanaṃ dātā āturāṃś ca cikitsati /
upadrutānāṃ śaraṇaṃ duḥkhān mocayati prajāḥ //
satvānām andhabhūtānāṃ mūḍhānām utpathacāriṇām* /
ṛjumārgaṃ prakāśayati kṣemaṃ nirvāṇagāminam* //
ādīptāṃ rāgadveṣābhyāṃ mohaprajvalitāṃ prajām* /
mahāmegho yathā vṛṣṭyā nirvāpayati mahāmuniḥ //
rūpavarṇabalopetaḥ sadṛśo 'sya na vidyate /
nārāyaṇasaṃhananaḥ śailo vā supratiṣṭhitaḥ //
lābhālābhasukhair duḥkhair nindayātha praśaṃsayā /
yaśo 'yaśobhyām aliptaḥ paṃkajaṃ vāriṇā yathā //
prāṇātipātād virato nādattam abhinandati /
satyavādī brahmacārī paiśunyāt sa upārataḥ //
paruṣaṃ nānyudīrayati maṃju kālena bhāṣate /
abhidhyā nāsya kāmeṣu maitracittaḥ sa jantuṣu //
satyadarśanasaṃpannaḥ samādhibalagocaraḥ /
ṣaḍabhijño mahādhyāyo nabhaś caryā vigāhate //
śṛṇoti vividhāñ chabdān ye divyā ye ca mānuṣāḥ /
cittaṃ pareṣāṃ jānāti kliṣṭaṃ vā yadi vāśubham* //
pūrvaṃ nivāsakuśalo yatra yatroṣitaḥ purā /
cyutyupapādaṃ jānāti satvānām āgatiṃ gatim* //
kṣīṇāsravo visaṃyukta upaśāntaḥ sunirvṛtaḥ /
śāntendriyaḥ śāntacittaḥ pūrṇo vā dhyāyate hṛdi //
nāgaṃ vā padminīmadhye kuṃjaraṃ ṣaṣṭihāyanam* /
prekṣamāṇas tṛpyamānaḥ prītiṃ brāhmaṇa lapsyase //
īdṛśo bhagavāñ chaila vahniskandha iva tejasā /
dvātriṃśat tasya gātreṣu mahāpuruṣalakṣaṇāḥ //
yo 'pi varṣaśataṃ pūrṇaṃ varṇaṃ bhāṣeta tāyinaḥ /
sa paryantaṃ nādhigacched aprameyas tathāgataḥ //
etaṃ brāhmaṇa paśyanti lābhas teṣām anuttaraḥ /
dṛṣṭvā ye śaraṇaṃ yānti teṣāṃ lābhabharas tataḥ //
saṃvinno brāhmaṇaḥ śailaḥ śrutvā varṇaṃ mahāmuneḥ /
vivekacittasaṃkalpaḥ kaineyam idam abravīt* //
na me manuṣyabhūtasya varṇa etādṛśaḥ śrutaḥ /
śreṣṭho 'sau sarvalokasya yathā kaineya bhāṣase //
mānadhvajaṃ prahāya tvaṃ vaṇijo vā dhanārthikaḥ /
śuśrūṣuḥ paryupāsvaivaṃ prītiṃ brāhmaṇa lapsyase //
paṃcabhiḥ śatair māṇavānāṃ śiṣyebhiḥ saṃpuraskṛtaḥ /
niryāti brāhmaṇaḥ śailo yena buddhāśramaḥ śubhaḥ //
viviktam alpanirghoṣaṃ dvijasaṃghaniṣevitam* /
puṣpapādapasampannaṃ devānām iva nandanam* //
kinnarīvyālabharatiṃ śākyaputraniṣevitam* /
āvāsaṃ dharmarājasya prāviśad brāhmaṇas tataḥ //
adāntadamakaṃ dṛṣṭvā sārathiṃ puruṣottamam* /
śailo vācam udīrayati bhavān kaccid anāmayaḥ //
nelayā pūrṇayā vācā kalaviṅkarutasvanaḥ /
buddhaḥ pratyavadac chailaṃ tat khalv aham anāmayaḥ //
akiṃcano 'smy anādāno 'thānadhaś chinnasaṃśayaḥ /
vipramukto visaṃyukto hy akhilo 'ham anāsravaḥ //
carāmi virajo loke śuddhaḥ śuci nirāmayaḥ //
śuci brāhmaṇa tenāsmi sarvavairabhayātigaḥ //
tavāpi svāgataṃ śaila sanniṣīdedam āsanam* /
mā pariklāntakāyo 'si kaccid brāhmaṇa te sukham* //
sukhito 'haṃ mahāvīra tvāṃ dṛṣṭvādya mahāmunim* /
pratītamānasas tuṣṭo bhūṣaṇair vā vibhūṣitaḥ //
anupūrvam udīryātha kathāṃ tatrānupūrvikīm* /
hrīyamāno nīcamanā nyaṣīdad brāhmaṇas tataḥ //
adhyāpako mantradharas traividyo vedapāragaḥ /
niṣadya brāhmaṇaḥ śailo lakṣaṇān īkṣate muneḥ //
adrākṣīl lokanāthasya triṃśad gātreṣu lakṣaṇān* /
dvayoḥ kāṃkṣati śailaś ca koṣopagatajihvayoḥ //
kathaṃkathī vaimatiko ( fol. 236v1 = GBM 6.785 ) lakṣaṇāni mahāmuneḥ /
āṃgirasaṃ satyanāmasaṃbuddhaṃ paripṛcchati //
śrutāni yāni dvātriṃśal lakṣaṇāni mahāmuneḥ /
dvayaṃ tatra na paśyāmi tava gātreṣu gautama //
kaccit koṣapraticchannavastiguhyam ihāsti te /
rasanānuttamā vāpi kaccij jihvā na hrasvikā //
kaccit prabhūtajihvo 'si jānīyāṃ te mahāmune /
nirṇāmayāśu tanukāṃ kāṃkṣāṃ vyapanayasva me //
kadācit karhicil loke utpadyante vināyakāḥ /
udumbare vā kusumaṃ durlabho hi mahāmuniḥ //
vāri grīṣmābhitapto vā bhojanaṃ vā bubhukṣitaḥ /
āturo bheṣajaṃ yadvac chāstāraṃ paryupāsmahe //
nelayā pūrṇayā vācā kalaviṃkarutasvanaḥ /
buddhaḥ pratyavadac chailaṃ kāṃkṣāṃ brāhmaṇa nirṇuda //
ubhe ca cakṣuṣī śrotre pracchādayati jihvayā /
prabhūtayā cchādayati jihvayā mukamaṇḍalam* //
riddhyā vidarśayati cāpy ṛddhipādeṣu kovidaḥ /
adrākṣīd brāhmaṇa śailo guhyaṃ koṣāvṛtaṃ muniḥ //
āvṛḍhaśalyo niṣkāṃkṣo lakṣaṇāni mahāmuneḥ /
prahṛṣṭacittasaṃkalpaḥ śailo vācam udairayat* //
mantreṣv āptāni me yāni dvātriṃśal lakṣaṇāny aham* /
sarvaṃ tat tava gātreṣu paripūrṇam anūnakam* //
kalyāṇavāk sucaritaḥ sujātaḥ priyadarśanaḥ /
madhye śramaṇasaṃghasya bhāskaro vā virocase //
kāryaṃ śramaṇabhāvena kiṃ tavottamavarṇinaḥ /
rājā tvam arho bhavituṃ cakravartī nararṣabhaḥ //
caturaṃgabalopeto ratnaiḥ saptabhir eva ca /
vartayati kṣitau cakraṃ rājā bhava mahīpatiḥ //
rājāham asmi śaileti dharmarājo hy anuttaraḥ /
dharmeṇa cakraṃ vartaye ihāhaṃ bhūmimaṇḍale //
kalyo 'smy ahaṃ kule jātaḥ kṣatriyo 'smy abhijātitaḥ /
vitrāsya sabalaṃ māraṃ prāptaḥ saṃbodhim uttamām* //
smṛtir brāhmaṇa cakraṃ me prajñā me parināyakaḥ /
vīryaṃ hayaḥ śīghrajavo dhuraṃ vahati coditaḥ /
samādhir me maṇiśreṣṭho hy andhakāro prabhākaraḥ //
upekṣā hastināgaś ca dhuraṃ vahati coditaḥ //
strī vai ratiḥ sarāgāṇāṃ prītir brāhmaṇa me ratiḥ /
prasṛṣṭaṃ brāhmaṇa śreṣṭhaṃ dhanaṃ gṛhagataṃ mayā //
sapta bodhyaṃgaratnāni sarvalokātigāni te /
prabodhayāmi yaiḥ suptām andhabhūtām imāṃ prajām* //
jitā mayā diśaḥ sarvāḥ pratiśatrur na vidyate /
catasro me parṣadaś ca caturaṃgaṃ balaṃ mama //
adhyāvasāmi nagaraṃ pūrvabuddhaniṣevitam* /
riddhyārāmopasaṃpannaṃ mārganirmitacatvaram* //
sūtrāntajātakākīrṇaṃ mahāpuruṣasevitam* /
trayo vimokṣadvārāṇi smṛtyārakṣābhigopitam* //
hrīvyapatrāpyasaṃpannaḥ ahaṃ rājā tathāgataḥ /
dharmayuddhaṃ mayā dattaṃ dharmabherī parāhatā //
citrāsya sabalaṃ māram abhiṣikto 'smi bodhaye /
subhāvitā apramāṇāḥ santi cābharaṇāni me //
brāhmā vihārāś catvāraḥ kleśānāṃ parivāraṇāḥ /
parapravādā vihatā vidhvastā virūḍhīkṛtāḥ //
mama samyaktvaṃ loke 'sminn ālokaṃ prāṇināṃ dadat* /
chinna dṛg jñānaśastreṇa vivekaś cāyudhaṃ mama //
riddhipādaḥ avasthānaṃ śamatho muṣṭisaṃgrahaḥ /
śīlaratho nandighoṣaḥ ( fol. 237r1 = GBM 6.786 ) sārathir me vipaśyanaḥ //
sannāhaḥ kṣāntiḥ sauratyaṃ saṃgrāmo mārgabhāvanaḥ /
kalāpaḥ paṃcendriyāṇi yebhir nivaraṇaṃ hatam* //
catvāraḥ samyakprahāṇā yebhiḥ kleśā nisūditāḥ /
śūrayuddhaṃ mayā dattaṃ dharmabherī mayā hatā /
vitrāsya sabalaṃ māram abhiṣikto 'smi bodhaye //
avidyāṃ vidyayā hatvā skandhānām udayavyayam* /
saṃgrāmaśīrṣam uttīrṇo buddho 'haṃ bodhaye prajām* //
trayo loke mahācaurā yair iyaṃ bādhyate prajā /
rāgo dveṣaś ca mohaś ca sarve te nāśitā mayā //
arhaṃś ca dakṣiṇeyo 'smi ṣaḍabhijño balodyataḥ /
sukṣetre pratipannānām āhutīnāṃ pratigrahaḥ //
ārabhya paramaṃ vīryam āsravā nihatā mayā /
mahāntam ogham uttīrṇo muhyamāneṣv avasthitaḥ //
daṃṣṭrābalī yathā siṃha āsādya prāṇino vane /
samaṃ teṣu praharati bālye madhye mahallake //
tathaiva loke saṃbuddho narasiṃho vināyakaḥ /
samaṃ dharmaṃ prakāśayati bālamadhyamahātmasu //
āturasya ca me ha tvaṃ kāṃkṣāṃ vinaya gautama /
bhavān hi śalyahantrīṇāṃ varaś cālokavedinām* //
vinaya śāmya te kāṃkṣām adhimucyasva brāhmaṇa /
durlabhaṃ darśanaṃ bhavati saṃbuddhānāṃ yaśasvinām* //
yasyeha durlabho bhavati prādurbhāvaḥ kadācana /
so 'haṃ brāhmaṇa saṃbuddho dharmarājo niruttaraḥ //
saṃbuddho 'smīti vadasi śailovāca tathāgatam* /
pravartayasi kevalaṃ cakraṃ yathā gautama bhāṣase //
senāpatiḥ ko bhavataḥ śrāvakaḥ śāstur ātmajaḥ /
yat tvayā vartitaṃ cakram anuvartayati paṇḍitaḥ //
asti me śrāvako brahman sadṛśaḥ prajñayātmajaḥ /
upatiṣya iti khyātaḥ śāriputro bahuśrutaḥ //
sarvagranthavisaṃyukta upaśānto nirāsravaḥ /
yan mayā vartitaṃ cakram anuvartayati paṇḍitaḥ //
aho saṃ buddha āścaryam aho śrāvakasaṃpadaḥ /
lokeṣv āścaryam utpannam aho ratnatrayaṃ param* //
ahaṃ vadāmi bhadraṃ te śrāvakatvam upāgataḥ /
aho dharmarasaṃ pītvā bhaviṣyāmi sunirvṛtaḥ //
prahṛṣṭacittasaṃkalpaḥ saṃvyagro brāhmaṇas tataḥ /
vivekacittasaṃkalpa idaṃ parṣadam abravīt* //
idaṃ bhavantaḥ śṛṇuta cakṣuṣmān bhāṣate yathā /
śalyahantā mahādhyāyī vane nadati siṃhavat* //
ya icchanty anugacchantu ye necchanti vrajantu te /
adyaiva pravrajiṣyāmi varaprajñasya śāsane //
sucīrṇe brahmacarye 'smin mārge caiva subhāvite /
pravrajyā saphalā bhavaty apramādavihāriṇaḥ //
rocate ced iyaṃ tava pravraja jinaśāsane /
chitveha brāhmaṇa jaṭe pravrajiṣyāmahe vayam* //
prahṛṣṭacittasaṃkalpo daśāṃgulikṛtāṃjaliḥ /
avadad brāhmaṇaḥ śailo dhṛtvaikāṃsaṃ sacīvaram* //
paṃcaśatā māṇavā ete tiṣṭhanti prāṃjalīkṛtāḥ /
labhemahe sādhu mune pravrajyām upasaṃpadam* //
tataḥ kāruṇikaḥ śāstā maharṣir anukampakaḥ /
ehi bhikṣave ity āha sa teṣām upasaṃpadā //
śāriputro mahāprajño maudgalyāyana ṛddhimān* /
brāhmaṇa kapphiṇasthaviraḥ pra tibhānagatiṃ gataḥ //
nadīsundarikātīre vanaṣaṇḍe manorame /
tāṃs tatrāvadan sthavirāḥ pratibhāneṣu kovidāḥ //
tebhyas taṃ dharmam ājñāya kathāṃ tatrānulomikīm* /
na cirasya visaṃyuktā uttamārthe pratiṣṭhitāḥ //
te dṛṣṭalābhāḥ sukhitā dṛṣṭadharmābhinirvṛtāḥ /
te paśyanti pramuditāḥ saṃbuddhaṃ lokanāyakam* //
saddharmaṃ ca dhanaśreṣṭhaṃ śikṣāṃ ca jinavarṇitām* /
namasyanty apramādaṃ ca samādhiṃ pratisaṃstaram* //
tasmād ihātmakāmena māhātmyam abhikāṃkṣatām* /
buddhaṃ dharmaṃ ca saṃghaṃ ca satkṛtiṃ śaraṇaṃ vrajet* //
etad dhi śaraṇaṃ loke varṇitaṃ ta t tvadarśinā /
upadrutānāṃ trastānāṃ sarvasaukhyapradāyakam* //
ādityabuddho buddhasya dharmyaṃ māhātmyam uttamam* /
śāsanaṃ dharmarājasya bhajen mokṣārthikaḥ sadā //
kaineyagāthāḥ samāptāḥ //
atha bhagavān kāśīṣu janapadeṣu cārikāṃ caran kāśīpaṭṭam anuprāptaḥ / tasmiṃś ca kāśīpaṭṭe śobhitapūrviṇau dvau pitāputrau pravrajitau / putraḥ kathayati / bhagavān śrāvakasaṃghaḥ kāśīṣu janapade cārikāṃ carann ihānuprāptaḥ śrāntakāyo bhagavān bhikṣusaṃghaś ca / yan nu vayaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ yavāgūpānenopanimantrayāmaḥ / tat kiṃ tvaṃ peyāṃ samudānayasi āhosvid bhikṣusaṃgham upanimaṃtrayasīti / gaccha tvaṃ bhikṣusaṃgham upanimaṃtraya / ahaṃ peyāṃ samudānayāmīti / tena bhikṣusaṃgha upanimaṃtritaḥ / so 'py ādarśaṃ gṛhītvā vīthīṃ gataḥ / tena tasyāṃ śreṣṭhī dṛṣṭo dīrghakeśaśmaśruḥ / tasya tenādarśa upadarśitaḥ / sa kathayati / ārya etad apy asti te kauśalyam* / sa kathayati / asti / avatāraya / so 'vatārayitum ( MSV I 281 ) ārabdho gṛhapatir middham avakrāntaḥ / avatārite pratibuddhaḥ / sa kathayati / āryāvatāritam* / gṛhapate avatāritam* / saṃtuṣṭaḥ kathayati / ārya atīva parituṣṭo 'smi / vada kaṃ te varam anuprayacchāmīti / sa kathayati / mayā buddhapramukho bhikṣusaṃgho yavāgūpānenopanimantritaḥ / yavāgūm anuprayaccheti / sa kathayati / ārya kiṃ te yavāgūpānena / praṇītaṃ khādanīyabhojanīyam anuprayacchāmi / gacchopanimaṃtrayasveti / ārogyam ity uktvāsau prakrāntaḥ / tato 'sau gṛhapatiḥ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pūrvavad yāvat purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇas tatra praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ cāryate / bhikṣavaḥ saṃlakṣayanti / vayaṃ lūhenopanimaṃtritāḥ / ayaṃ ca praṇīta āhāraḥ / kathaṃ vayaṃ pratigṛhṇīma iti / te na pratigṛhṇanti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadi lūhenopanimantritaḥ praṇītaṃ labhate paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
bhagavān saṃlakṣayati / yaḥ kaścid ādīnavo bhikṣavo jātīyaṃ bhāṇḍaṃ dhārayanti / tasmān na bhikṣuṇā śilpam upadarśayitavyam* / na tāvajjātīyena tāvajjātīyaṃ bhāṇḍam upasthāpayitavyam* / upasthāpayati sātisāro bhavati sthāpayitvā vaidyapūrviṇāṃ śastrakoṣaṃ kāyasthapūrviṇām api bhājanaṃ sūcikapravrajitānāṃ sūcīgṛham iti /
( fol. 238r1 = GBM 6.788; MSV I 282 ) bhagavān malleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran pāpām anuprāptaḥ / pāpāyāṃ viharati jalūkāvanaṣaṇḍe / pāpāyāṃ roco nāma mallamahāmātraḥ prativasati / āyuṣmataḥ ānandasya mātulaḥ / so 'tīvāśrāddhaḥ / aśrauṣuḥ pāpeyā mallā bhagavān malleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran pāpām anuprāptaḥ pāpāyāṃ viharati jalūkāvanaṣaṇḍa iti / śrutvā ca punaḥ saṃjalpaṃ kurvanti / bhavantaḥ śrūyate bhagavān malleṣu janapade cārikāṃ caran pāpām anuprāptaḥ pāpāyāṃ viharati jalūkāvanaṣaṇḍa iti / saced asmākam ekaiko buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayiṣyati apare 'vakāsaṃ na lapsyante / sarvathā kriyākāraṃ vyavasthāpayāmaḥ / na kenacid asmākam ekākinā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhojayitavyaḥ / samastā eva vayaṃ bhojayiṣyāmaḥ / yo yuṣmākam ekākī bhojayati sa gaṇena ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍya iti / atha pāpeyā mallāḥ sarve saṃbhūya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ / ekāntaniṣaṇṇān pāpeyān mallān bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśya pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha pāpeyā mallā utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatv asmākaṃ bhagavan* śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / adhivāsayati bhagavān pāpeyānāṃ mallānāṃ tūṣṇīṃbhāvena / atha pāpeyā mallā bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / roco mallamahāmātras tatraivāsthāt* / ( MSV I 283 ) sa āyuṣmatā ānandenoktaḥ / roca kiṃ tvaṃ śrāddhaḥ saṃvṛttaḥ / sa kathayati / nāhaṃ śrāddhaḥ saṃvṛttaḥ / kin tu gaṇena kriyākāraḥ kṛtaḥ / pūrvavad yāvat ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍya iti / tvaṃ nāma daṇḍabhayād bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāntaḥ / evaṃ bhadantānanda / athāyusmān ānando rocaṃ
mallamahāmātram ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / ayaṃ bhadanta roco mallamahāmātro na buddhe 'bhiprasanno na dharme na saṃghe 'bhiprasannaḥ / sādhv asya bhagavāṃs tathā dharmaṃ deśayed yathaiṣa buddhe 'bhiprasīded dharme saṃghe abhiprasīded iti / adhivāsayati bhagavān āyuṣmata ānandasya tūṣṇīṃbhāvena / atha bhagavatā rocasya mahāmātrasya tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā roco mallamahāmātro buddhe 'bhiprasanno dharme saṃghe 'bhiprasannaḥ / atha roco mallamahāmātraḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjalīṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān* śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / nimantrito 'smi roca tatprathamataḥ pāpeyair mallaiḥ / adhivāsayatu me bhagavān ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā pāpeyā mallā ( fol. 238v1 = GBM 6.789 ) anujñāsyanti / sacet te roca pāpeyā mallā anujñāsyanti evaṃ te 'ham adhivāsayāmi / atha roco mallamahāmātro bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrānto yena pāpeyā mallās tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya pāpeyān mallān idam avocat* / āgamayantu tāvad bhavanto yāvad ahaṃ tatprathamataraṃ bhagavantaṃ bhojaye bhikṣusaṃghaṃ ca / paścād yuṣmākam api ( MSV I 284 ) na duṣkaraṃ bhaviṣyati bhagavantaṃ bhojayituṃ bhikṣusaṃghaṃ ca / te kathayanti / asmābhis tatprathamataraṃ buddhapramukho bhikṣusaṃgha upanimantrito na vayam anujānīma iti / sa kathayati / yadi nānujānītha ekaṃ khādyakaṃ cārayāmi pānakaṃ ceti / tatra ye śrāddhās te kathayanti / bhavanta aśrāddha eṣaḥ / anujānīmaḥ sacet saṃghagatā tena dakṣiṇā pratiṣṭhāpitā bhavati / tair anujñātam* / tatas tena śilpina āhūya uktāḥ / bhavantas tādṛśaṃ khādyakaṃ sajjīkuruta yenaikenaiva paryāptir bhavati ahaṃ sarvopakaraṇāni dadāmīti / tena nānāsugandhidravyādisaṃyutāny upakaraṇāni dattāni / tair nānāsugandhidravyaparipūrṇaṃ khādyakaṃ kṛtam* / yenaikenaivaikasya paryāptir bhavati / atha pāpeyā mallās tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya
pūrvavad yāvat purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇāḥ / tato roco mallamahāmātraḥ khādyakaṃ cārayitum ārabdhaḥ pānakaṃ ca / bhikṣavaḥ kaukṛtyena na paribhuṃjanti / bhagavān āha / dānapatir avalokayitavya iti / bhikṣubhiḥ pāpeyā mallā avalokitāḥ / kathayanti / āryā lakṣitā vayaṃ rocena mallamahāmātreṇa / pratigṛhṇīdhvam iti / tato rocena mallamahāmātreṇa khādyakaṃ cāritam* / tenaiva bhikṣūṇāṃ paryāptir jātā / bhagavān dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / pāpeyānāṃ mallānām asāv āhāraḥ paribhogaṃ na gataḥ /
aparasmin divase bhikṣavaḥ piṇḍapātaṃ praviṣṭāḥ / brāhmaṇagṛhapatibhir ucyante / ehi buddha ehi dharma ehi saṃgha idaṃ gṛhāṇeti / ( MSV I 285 ) bhikṣavaḥ kaukṛtyena pratigṛhṇanti / bhagavān āha / praṣṭavyaḥ kiṃ mamānuprayacchatha āhosvid yo 'sau bhagavān dvipadānām agrya iti / yadi kathayanti yo 'sau bhagavān dvipadānām agrya iti / na svīkartavyam* / atha kathayanti / tvam evāsmākaṃ buddha iti pratigrahītvyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / evaṃ dharme vaktavyaṃ yo 'sau virāgāṇām agrya iti / saṃghe vaktavyaṃ yo 'sau gaṇānām agrya iti / vistareṇa yojayitavyam* /
śrāvastyāṃ nidānam* / anyatamena gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃgho jentākenopanimantritaḥ / tena khalu samayenāyuṣmān svātir navāgatas taruṇo 'cirapravrajitaḥ acirāgata imaṃ dharmavinayam* / sa saṃlakṣayati / uktaṃ bhagavatā yaiś cālpaṃ dattaṃ yaiś ca prabhūtaṃ dattaṃ yaiś ca praṇītaṃ dattaṃ yaiś cāttamanaskaiḥ parikarma kṛtaṃ yaiś ca prasannacittair abhyanumoditaṃ ( fol. 239r1 = GBM 6.790 ) sarve te puṇyasya bhāgino bhavanti / yanv ahaṃ parikarma kuryām iti / sa kāṣṭhaṃ pāṭayitum ārabdho yāvad anyatamasmāt pūtidārusuṣirān niṣkramyāśīviṣeṇa dakṣiṇe pādāṅguṣṭhe dṛṣṭaḥ / sa viṣeṇa saṃmūrchito bhūmau patito lālā vāhayati mukhaṃ ca vibhaṇḍayati akṣiṇī ca saṃparivartayati / sa tathā vihvalo brāhmaṇagṛhapatibhir dṛṣṭaḥ / te kathayanti / bhavantaḥ katarasyāyaṃ gṛhapateḥ putra iti / aparaiḥ samākhyātam* / amukasya iti / te kathayanti / anāthānāṃ śramaṇaśākyaputrīyāṇāṃ madhye pravrajitaḥ / yadi na pravrajito 'bhaviṣyat* jñātibhir asya cikitsā kāritā abhaviṣyad iti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ( MSV I 286 ) ārocayanti / bhagavān āha / vaidyaṃ pṛṣṭvā cikitsā kartavyeti / bhikṣubhir vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / sa kathayati / āryā vikṛtabhojanam anuprayacchateti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / dātavyaṃ vaidyopadeśeneti / bhikṣavo na jānate kīdṛśaṃ vikṛtabhojanam iti / tair vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / sa kathayati / āryā yuṣmākam eva śāstā sarvajño bhagavān sarvadarśī sa eva jñāsyatīti / bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / vikṛtabhojanaṃ bhikṣava uccāraḥ prasrāvaś chāyikā mṛttikā ca / tatra uccāraḥ acirajātakānāṃ vatsakānāṃ teṣām eva ca prasrāvaḥ / chāyikā paṃcānāṃ vṛkṣāṇām* / kāṃcanaya kamībalasyāśvatthasyodumbarasya nyagrodhasya / mṛttikā pṛthivyāṃ caturaṃgulam apanīyoddhartavyā iti vikṛtabhojanam iti /
tato bhikṣubhir āyuṣmataḥ svāter vikṛtabhojanaṃ dattam* / tathāpi na svasthībhavati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / śakṣyasi tvam ānanda mamāntikān mahāmāyūrīṃ vidyām udgṛhya paryavāpya svāter bhikṣo rakṣāṃ kartuṃ paritrāṇaṃ parigrahaṃ viṣadūṣaṇaṃ daṇḍaparihāraṃ viṣanāśanaṃ sīmābandhaṃ dharaṇībandhaṃ ca / bhāṣatāṃ bhagavān śroṣyāmi / atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyām imāṃ mahāmāyūrīṃ vidyāṃ bhāṣate sma /
namo buddhāya namo dharmāya namaḥ saṃghāya /
tadyathā amale vimale nirmale maṃgale hiraṇye hiraṇyagarbhe bhadre subhadre samantabhadre śrībhadre sarvārthasādhani paramārthasādhani sarvānarthapraśamani | sarvamaṅgalasādhani | manase | mānase | mahāmānase | acyute adbhute atyadbhute mukte mocani mokṣaṇi araje viraje | amṛte | amare amaraṇi brahme brahmasvare pūrṇe pūrṇamanorathe mukte jīvati rakṣā svātiṃ sarvopadravabhayarogebhyaḥ svāhā /
evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavato 'ntikān mahāmāyūrīṃ vidyām udgṛhya paryavāpya svāter bhikṣoḥ svastyayanaṃ kṛtam* / nirviṣaś ca saṃvṛtto yathā paurāṇaḥ /
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / āscaryaṃ bhagavan yāvac ca bhagavatā mahāmāyūrī vidyā upakarā bahukarā ca / na bhikṣava etarhi yathā mamātīte 'py adhvany akṣaṇapratipannasya ( fol. 239v1 = GBM 6.791 ) vinipatitaśarīrasyāpi mahāmāyūrī vidyārājā upakarā bahukarā ca / tac chrūyatām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo himavati parvatarāje dakṣiṇe pārśve suvarṇāvabhāso nāma mayūrarājaḥ prativasati sma / so 'nayā mahāmāyūryā vidyayā kālyaṃ svastyayanaṃ kṛtvā divā svastyayanena viharati / so 'yaṃ svastyayanaṃ kṛtvā rātrau svastyayanena viharati / so 'pareṇa samayena saṃbahulābhir vanamayūrībhiḥ sārdham ārāmeṇārāmam udyānenodyānaṃ parvatapārśveṇa parvatapārśvam atyarthaṃ kāmarāgaraktaḥ kāme 'nugṛddho grathito mūrchito madamattaḥ pramūḍhaḥ pramūrchitaḥ ( MSV I 288 ) pravicaran prasādād anyataraṃ parvatavivaram anupraviṣṭaḥ / sa tatra dīrgharātraṃ pratyarthikaiḥ pratyamitrair hiṃsakair avatāraprekṣibhir mayūrapāśair baddhaḥ / so 'py atra madhyagataḥ pramūḍhaḥ smṛtiṃ ca labdhvā imām eva mahāmāyūrīṃ vidyāṃ manasyakārṣīt* / tadyathā amale vimale nirmale maṅgalye hiraṇye hiraṇyagarbhe bhadre subhadre samantabhadre śrībhadre sarvārthasādhani paramārthasādhani sarvānarthapraśamani sarvamaṅgalyasādhani manasi mānasi mahāmānasi acyute adbhute atyadbhute mukte mocani mokṣaṇi araje viraje amare amṛte amaraṇi brahme brahmasvare pūrṇe pūrṇamanorathe vimukte jīvati rakṣa māṃ sarvopadravebhyaḥ svāhā /
sa mayūrapāśāṃś chitvā niṣpalānaḥ / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau suvarṇāvabhāso nāma mayūrarājas tena kālena tena samayena / tadāpi mama mahāmāyūrī vidyā upakarā ca bahukarā ca etarhy api mama mahāmāyūrī vidyā upakarā ca bahukarā ceti / paśya bhadanta yāvac ca bhagavataḥ svāter bhikṣor vidyayā svastyayanaṃ kṛtam* / na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvani / tac chrūyatām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ nāgamaṇḍaliko 'nyatamaḥ kṣatriyadārakaḥ sarpeṇa dṛṣṭaḥ / sa kālagataḥ / nāgamaṇḍalikena vidyayā tasya svāsthyaṃ kṛtam* / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau nāgamaṇḍalikaḥ ahaṃ sa tena kālena tena samayena / yo 'sau dārakaḥ svātir bhikṣus tena kālena tena samayena /
bhaiṣajyavastu samāptam* //
Original text: Bhaiṣajyavastu · Edition: N. Dutt. Gilgit Manuscript, vol. 1-4, Calcutta, Srinagar 1939-1959. Vol. III: Mūlasarvāstivādavinayavastu, part 1-4. Part 1: Bhaiṣajyavastu; dto.: second edition, Delhi 1984. · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0