Bhaiṣajyavastu · Part 2140
+ + + + + saṃb uddh e buddhānāṃ śrāvakeṣu vā | 58
śobhitaḥ sthavira ś + bhi kṣusaṃghāgrataḥ sthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 59
śobhitavargaś caturthaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ suman asam idam avoca n* vyākṛtam āyuṣmaṃ sumana āyuṣmatā śobhi tena + + + + idānīm āyuṣmān api svakaṃ karma vyākarotu //
karṇe sumanasaṃ kṛtvā kṛtvā mālā ṃ ca mūrdhani |
udyānabhūmiṃ niryāmi vayasyaiḥ parivāritaḥ 60
vipaśyinaḥ stūpam ahaṃ tatrāpaśyaṃ mahāmuneḥ
sa ṃ pūjyamāna ṃ mahatā janakāyena sarvataḥ 61
vayasyakā gṛhī t v ā + + + mā lāṃ svakāṃ svakāṃ /
tasminn āropayaṃ stūpe suprasannena cetasā | 62
tān ahaṃ tatra dṛṣṭvātha janam anyaṃ tathā bahu |
karṇād gṛhītvā kusumaṃ stūpe āropaye tadā | 63
tenāhaṃ kuśalamūlena yatra yatropapannavān*
devabhūto manuṣyaś ca kṛtapuṇyo virocit aḥ 64
ārādhita ḥ sārthavāhaḥ saṃbuddho 'yam anuttaraḥ
ar hatva ṃ ca ma yā prāptaṃ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 65
ekapuṣpaṃ parityajya varṣakoṭiśatāny aham*
deveṣu paricary'; eva śeṣeṇa parinirvṛtaḥ 66
saced bhadanta ājñāsye saṃbuddhasya guṇān bahūn*
bhūyo 'kariṣye satkārāṃ supra san n e na cetasā | 67
tasmāt prajānatām asya + + + + guṇ ān bahūn*
kāryaḥ stūpeṣu satkāro bhaviṣyati mahāphalaḥ 68
na hi cittaprasādasya svalpā bhavati dakṣiṇā
tathāgate vā saṃbuddhe buddhānāṃ śrāvakeṣu vā | 69
etad bhadantāḥ smarāmi yan mayā kuśalaṃ kṛtaṃ*
anubhūtaṃ phalaṃ tasya ( fol. 203v1 ) kāntam iṣṭaṃ manoramaṃ 70
tena karm. + + + + + + jātiḥ punarbhavaḥ
arhann asmi hatakleśaḥ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 71
nāhaṃ punarbhavaśayyāṃ saṃsāre śayitaḥ kvacit*
iyaṃ me bhavitā jātir ( GBM 6.1062b ) anupādāya paścimā : 72
tenaiva hetunā cedaṃ nāma me sumanā iti /
mukto 'smi sarvaduḥkhebhya uttīrṇo bhavasāga rāt* 73
i ty e vaṃ sumanā sthaviro bhikṣusaṃghāgrataḥ sthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 74
sumanovargaḥ pañcamaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ koṭīviṃśam idam avocan* v yākṛ tam āyuṣmaṃ koṭīviṃsa āyuṣmatā sumanasā svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api svakāṃ karmaplotiṃ vyākarotu kim āyuṣmatā koṭīviṃśena karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavatā ārabdhavīryāṇām agro nirdiṣṭaḥ sa kathayati
cātu rdiśasya saṃ ghasya mayaikaṃ layanaṃ kṛtam*
bandhumatyāṃ pravacane rājadhānyāṃ vipaśyinaḥ 75
saṃstīrya layanasyāhaṃ d ū ṣyair bhuvam avāsṛjam*
prahṛṣṭacittaḥ sumanā akārṣaṃ praṇidhiṃ tadā 76
ārādhayeyaṃ saṃbuddhaṃ labheyaṃ upasampadam*
parāṃ śāntiṃ ca nirvāṇaṃ + + + a jaraṃ padam* 77
aham etena puṇyena kalpāṃ navati saṃsṛtaḥ
devabhūto manuṣyaś ca kṛtapuṇyo virocitaḥ 78
tataḥ karmāvaśeṣeṇa paścime 'smiṃ samucchraye |
śreṣṭhino 'grasya + + + + + + + .. putrakaḥ 79
jātamātraṃ ca māṃ śrutvā chandaḥ pitu r abh ūd a y am*
+ + a haṃ kumārasya koṭīdravyasya viṃśatiṃ 80
romābhūt pādatalayor jātābhūc caturaṅgulāḥ
susūkṣmā mṛdusaṃsparśā ḥ śubhās tūlapicūpamāḥ 81
atītā navatiḥ kalpāḥ kalpo cai k. + + + +
+ + + + a saṃstīrṇe pādaṃ nyastaṃ mahītale | 82
ārādhitaḥ sārtha vā haḥ saṃbuddho 'yam anuttaraḥ
arhatvaṃ ca mayā prāptaṃ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 83
agryo 'smy ārabdhavīryāṇāṃ nirdiṣṭaḥ sarvadarśinā |
kṣīṇāsravo vāntadoṣaḥ prāpto 'ham aca laṃ + + 84
+ + + + + + + + bhikṣu saṃghāgratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 85
koṭīviṃśavargaṣ ṣaṣṭhaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ vāgīśam idam avocan* vyākṛtā āyuṣmaṃ vāgīśa āyuṣma tā + + + + + + + + + + + idānī m āyuṣmān api vyākarotu svakāṃ karm aplotiṃ / sa kathayati
navaty atītāḥ kalpā me nābhijānāmi durgatim*
devabhūto manuṣyaś ca kṛtapuṇyo vi roc i ta ḥ 86
ajānānaḥ kuśalam ahaṃ kevalānyonyadarśanāt*
ta t o v i paśy i naḥ + + + + + + + + + + 87
+ + + kā kinīnāṃ vai gandhamālyavilepanaiḥ
.. + + tvā stūpe ca na vinipātam ahaṃ gataḥ 88
kṛtvālpakaṃ tu kuśalam anubhūtaṃ sukhaṃ bahu |
arhatvaṃ ca mayā + + śī tībhuto 'smi nirvṛtaḥ 89
saced dhi nāma sambuddhaṃ jñatvā mā .. + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + bha v e t* 90
tasmāt prajānatā ṃ samyak saṃbuddhasya .. + + +
stūpeṣu kāryaḥ satkāro bhaviṣyati mahāphalaḥ 91
agro 'smi gāthākārāṇāṃ nirdiṣṭaḥ sarvadarśinā |
bahu śrutaś ca vāgī śaḥ kalyāṇapratibhānavā n* 92
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + ( GBM 6.1063a ) ma h ā hrade // // 93
vāgīśavargaḥ sap tamaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ piṇḍolabharadvājam idam avocan* vyākṛtam āyuṣman bhara d v āja āyuṣmatā vāgīśena svakā ka r m aplotir + + + + + + + + + + + + + + + + + piṇḍo labharadvājaḥ kathayati
abhūvaṃ śreṣṭhi putro 'ham īśvaraḥ paitṛke gṛhe /
anurakṣayā pitur ahaṃ mithyā mātary avarttiṣam* 94
pitaraṃ bhaginī ṃ bhrātṝṃ dāsakarmakarān api |
tarpayāmy annapānena mātara ṃ paryabhāṣiṣam* 95
mātsaryen ā + + + + + + + + + + + +
+ + + u k t a vāṃ vācam upalāṃ bhuṃkṣva bhojanam* 96
tena ka rmavipākena narake kṣepitaṃ bahu |
pratāpane kālasūtre duḥkhaṃ prāptam analpakam* 97
narakebhyas tataś cyutvā labdhvā vai mānuṣaṃ bhavam*
tena karmavipākena pāṣāṇaṃ bhu .. + + + 98
+ + + + + + + + tāsu tasū papattiṣu |
tathā ca kṣutpipāsābhy ā ṃ + + kā laṃ karomy aham* 99
iyaṃ me paścimā jātir labdho me mānuṣo bhavaḥ
ārādhitaḥ sārthavāhaḥ saṃbuddho 'yam anuttaraḥ 100
pravrajyā ca mayā labdhā śākyasiṃhasya śāsane |
a rhatvaṃ + + + + + + + + + 's m i n i rvṛtaḥ 101
siṃhanādinām agraś ca nirdiṣṭaḥ sa rvadarśi nā |
sarve me vāhitā ḥ kleśā vītakleśo 'smy anāsravaḥ 102
idānīm api bhadantāham evam ṛddhimataḥ sataḥ
bhaviṣya n ty upalā eva guhāyāṃ mama bhojanam* 103
etad bhadantā ḥ + + + + + + + + k ṛ ta ṃ mayā |
anubhūtaṃ phalaṃ tasya na hi karma praṇaśya ti 104
piṇḍo labharadvāja ḥ sthaviro bhikṣusaṃghāgratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 105
piṇḍolabharadvājavargo 'ṣṭamaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣ mantaṃ s v ā g a t a m idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ svāgata āyuṣmatā piṇḍolabha radvājena svakā karmaplotir idānīm āy u ṣmān api svāgataḥ svakā ṃ karmaplotiṃ vyākarotu | athāyuṣmāṃ svāgatas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti |
bandhu ma tyāṃ rājadhānyām abhūvaṃ śreṣṭhidārakaḥ
prabhūtadhanadhānyo 'haṃ janakāyasya saṃmataḥ 106
+ + + satkṛ to 'bhūvam atha naigamamantriṇām*
.. + + + da rśanīyo rūpadarśanamūrcchitaḥ 107
{ rūpayauvanamūrcchitaḥ : J.W. de Jong; IIJ 7 (1964), pp. 232-235}
tato 'haṃ ratham āruhya janakāyapuraskṛtaḥ
udyānabhūmiṃ niryāmi sarvakāmasamarpitaḥ 108
tatra cāpaśyam udyāne śramaṇaṃ saṃvṛtendriyam*
śāntendriyasamācāraṃ lūhacīv aradhāriṇam * 109
taṃ cāhaṃ śramaṇaṃ dṛṣṭvā daurmana s y a + + + +
nir d o ṣakaṃ vāṅmanas taṃ jugupsann avasādaye : 110
ayaṃ pravrajitaḥ kasya durvarṇo ghoradarśanaḥ
kuṣṭhī gātreṣv arurgātraḥ kṛśo dhamanisantataḥ 111
tena karmavipākena vacoduścaritena ca /
tataś cyutaḥ kālagato narakeṣūpapannavān* 112
durvarṇo duḥkhito 'haṃ ca bhavāmi narak. + +
+ + gātreṣ v a rurgātraḥ kṛśo dhamanisantataḥ 113
kapālapāṇir vyāhāraṃ śaṇaśāṭīnivāsitaḥ
saṃkārakūṭaśayano 'layano 'thāparāyaṇaḥ 114
yena ( GBM 6.1063b ) yena ca gacchāmi bhikṣām āhārakāraṇāt*
daṇḍino vārayante māṃ bhavāmi ca jugupsitaḥ 115
paṃca jātiśatāny evaṃ yatr a ya tr o p a pannavān*
tatraiva ca kṣutpipāsābhyāṃ duḥkhī kālaṃ karomy aham* 116
durāgataś ca me nāma sarvanāmajugupsitaḥ
amanāpaś ca sarveṣāṃ tadaivāsaṃ jugupsitaḥ 117
so 'haṃ saṃbuddhaṃ adrākṣaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtam*
mahato janak āyasya de śayantaṃ paraṃ padam* 118
dṛṣṭvā ca janakāyaṃ taṃ pradhāvaṃ tvaritaṃ gataḥ
apy evānnasya pānasya labheyaṃ yāvadarthikaṃ / 119
dṛṣṭvā ca janakāyaṃ taṃ dharmārthāya niṣaṇṇakam*
nirāśaḥ pratyapakrāmaṃ nāsti bhaktasya dāyakaḥ 120
pratyabhāṣe tato nātho mahākāruṇiko muniḥ
+ + svāga ta bhadraṃ te niṣīdedaṃ tavāsanam* 121
so 'haṃ prāmodyam āgamya saṃpragṛhyāñjaliṃ tataḥ
śāstuḥ pādau namasyāham ekānte sanniṣaṇṇavān* 122
tataḥ kāruṇikaḥ śāstā gautamo hy anukampayā |
katha + + ā n u pūrvā so 'haṃ satyāni dṛṣṭavān* 123
yācet tato 'haṃ pravrajyāṃ dṛṣṭ asatyo mahā munim*
pravrājayat kāruṇiko gautamo me 'nukaṃpayā 124
svāgataś ceti me nāma kṛtavān lokanāyakaḥ
tejodhātusamāpattyām agryaṃ mām abhyanirdiśet* 125
ity evaṃ svā gatasthaviro bhikṣusaṃ ghāgratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 126
svāgatavargo navamaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣava āyuṣmantaṃ nandikam idam avocan* vyākṛtam āyuṣman nandika āyuṣmatā svā gatena svakā karmaplotir i dānīṃ tvam api nandika svakāṃ karmaplotiṃ vyākaro tu athā yuṣmān nandikas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
purottame rājagṛhe śreṣṭhy abhūvaṃ mahādhanaḥ
durbhikṣe vartamāne ca ṛṣayas tatra bhojit āḥ 127
+ + + + + + + + + + + ṛṣir āga t a ḥ
pratyekabuddho bhagavāṃ vaśībhūto + + sravaḥ 128
cintāmātsaryadoṣeṇa pāpikāṃ cintayāmy aham*
ko 'dhunemaṃ śramaṇakaṃ sapta varṣāṇi bhojayet* 129
kvāthayitvāśvamūtreṇa tato bhaktam apācayet*
abhojayaṃ ṛṣiṃ ta .. + + + + + + + 130
+ + + + + + + + na rakapakvavāṃś ciram*
saṃghāte raura ve + + tapane 'tha pratāpane | 131
narakāt pracyutaś cāhaṃ labdhvā vai mānuṣaṃ bhavam*
glānakaḥ paravaśyaś ca duḥkhī kāla ṃ ka romy aham* 132
pañca jātiśatāny e vaṃ + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 133
iyaṃ m e paścimā jātir labdho me mānuṣo bhavaḥ
ārādhitaḥ sārthavāhaḥ saṃbuddho 'yam anuttaraḥ 134
pravrajyā ca mayā labdhā śākyasiṃhasya śāsane
arhatvaṃ ca mayā prāptaṃ śītībhūto ' sm i nirvṛtaḥ 135
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + gl ānakaḥ parivartakaḥ 136
ity evaṃ na nd i kaḥ sthavi ro ( fol. 205r1 ) bhikṣusaṃghāgratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 137
nandikasyānir uddha + + varg o daśamaḥ // //
u ddānam* // + ( 27 akṣaras lost ) ( GBM 6.1064a ) piṇḍo lasvāgatanandikāḥ // //
atha stha virasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ yaśasam idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ yaśa āyuṣmatā nan d i k e na svakā karmaplotir idānīm āyu ṣmān + svakāṃ k ar m aplotiṃ + + + + + + + + + + + + + + + + + ka rmaplotiṃ vyākaroti |
purāraṇye mu ni + + grāmaṃ piṇḍārtham āvrajam*
nārīkuṇapam adrākṣaṃ vyādhmātakavinīlakam* 138
yoniśaḥ pratyavekṣyāhaṃ paryaṅkena niṣaṇṇavān*
aśubhāṃ tatra bhāvayāmy ekāgraḥ susamāhitaḥ 139
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + bhīṣaṇaṃ śabdaṃ samādher aham u tth i taḥ 140
tasyā ḥ kukṣistham adrākṣaṃ purīṣam atha śoṇita ṃ /
taṃ pūtigandham aśuci ṃ pragharantaṃ samantataḥ 141
āntram antraguṇā vṛkkā hṛdayaṃ klomakaṃ tathā |
khādyamānaṃ kṛmiśataiḥ pu naś + + + + + 142
+ + + + + + dṛṣ ṭvā sve śarīre nibaddhavān*
yathaivedaṃ + + + + yathaivaitad idaṃ tathā 143
tataḥ samādher vyutthāya prakrānto 'smy āśramaṃ prati /
na piṇḍāya tadācārṣaṃ bhuktavān naiva bhojanam* 144
yadā cāhaṃ punar grāmaṃ praviṣaṃ bhojanā r th ikaḥ
+ + + + + + + + + + + tatra bhāvayam* 145
sarvam idaṃ rūpagataṃ ya + + kuṇa paṃ tathā |
antaḥ pūrṇam amedhyasya sarvam eva jugupsitam* 146
evaṃ bhāvayato 'bhīkṣṇaṃ prāpta me vītarāgatā |
brāhmān vihārāṃś catvāra apramāṇāḥ subhāvitāḥ 147 {brāhmā vihārāś}
ta + + + + + + + brahma l o kaparāyaṇaḥ
brahmalokād ahaṃ cyutvā jāto vārāṇa sīpure // 148
jāto 'graśreṣṭhinaḥ śrīmāṃ ahaṃ tatraikaputrakaḥ
priyo manāpaḥ sarveṣāṃ niṣṭhāprāptaś ca sampadām* 149
divā samparicaryāhaṃ rātrau śayyām akalpayam*
laghv eva tata utthāya tatrā paś y aṃ bahū ḥ striyaḥ 150
kṛtvā mrdaṅgāṃ śirasi bherīpaṇavavallarī ḥ
+ + + pra lapant ī s tāḥ suptā vikṣiptabāhavaḥ 151
tato me purvako hetur udapādi mahārthikaḥ
śmaśānasaṃjñāśubhat ā āsīd antaḥpure mama | 152
tataḥ saṃvegam āpanno visvaraṃ kṛtavān aham*
upadr u to 'smi mārṣā upasṛṣṭaḥ samantataḥ 153 {māriṣā}
śayanāt tata utthāya prāsād āt + + + +
vivṛṇvanti mama dvāraṃ devatā a nukampayā 154
nagarād abhiniṣkramya nadītīram upāgataḥ
apaśyaṃ pārime tīre śramaṇaṃ saṃvṛtendriyam* 155
taṃ cāhaṃ śramaṇaṃ dṛṣṭvā śabdam uccam udīrayan*
upadruto 'smi śramaṇa upasṛṣṭo 'smi mārṣa | 156 {māriṣa}
ālapta + + + + .. māṃ vācāmṛtayā tadā |
ehi kumāra nirbhīta m idaṃ te nirupadrutam* 157
nadīpāram ahaṃ tīrṇa utsṛjya maṇipāduke |
upasaṃkrāntaḥ kāruṇikaṃ buddham apratipudgalam* 158
tato māṃ tṛṣitaṃ jñātvā sa śāstāpratipudgalaḥ
dharmaṃ madhuraṃ ācaṣṭe taṃ cāha ṃ prat i buddhavān* 159
yacet tato 'haṃ pravrajyāṃ dṛṣṭasatyo ma hāmuniṃ
prāvrā j a yat kāruṇiko gautamo me 'nukampayā | 160
rātrīnivāsena tata udite 'smin divākare |
sarve mamāśravāḥ kṣīnā ḥ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ
ity evaṃ ( GBM 6.1064a ) yaśāḥsthaviro bhikṣusaṃghāgrataḥ sthita ḥ |
vyākaroti svakaṃ karmaṃ anavatapte mahāhrade // // 162
yaśāḥsthavirasya varga ekādaśaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ śaivalam idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ śaivala āyuṣmatā yaśasā svakā karmaplotir idānīm āyuṣmāṃ śaivalo vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ | athāyuṣmān śaiv alas tasyāṃ ve lāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
vārāṇasyāṃ nagaryāṃ vai nirvṛte kāśyape jine |
mahatstūpaṃ kāritavāṃ rājā ratna mayaṃ kṛkiḥ 163 *{mahāstūpaṃ}
abhūvaṃ jyeṣṭhaputro 'haṃ kṛke rājño yaśasvinaḥ
prathamaṃ ca mayā cchatraṃ jinastūpe pratiṣṭhitam* 164
tat karma kuśalaṃ kṛtvā yatra yatropa pannavān*
de vabhūto manuṣyaś ca kṛtapuṇyo virocitaḥ 165
bhavāmy āḍhyo mahābhogas tāsu tāsūpapattiṣu |
mahādānapatiś cāhaṃ bhavāmi dhanadhānyavān* 166
dattaṃ dānaṃ analpaṃ ca paṃca jātiśatāni me |
santa rpitā yācanakā ḥ śramaṇabrāhmaṇāḥ pṛthak* 167
pratyekabuddhā akhil ā + + + a nāsravāḥ
santarpitāḥ pañcaśatā ḥ suprasannena cetasā | 168
tat karma kṛtvā kuśalam iha paścimake bhave |
āḍhye śākyakule jātamātro vācam abhāṣi yat* 169
kaccid dhanaṃ vā dhāny aṃ + + + + + + .i .. maḥ
dānaṃ yato 'haṃ dāsyāmi tarpayiṣye vanīpakā n* 170
+ + tṛ ptiṃ na gacchāmi tarpayiṣye vanīpakān*
sādhu me kṣipram ākhyātuṃ kaccid astīha vo dhanam* 171
saṃvignamanaso 'bhūvaṃ s te śrutvā mama bhāṣitam*
diśo diśaṃ vidhāvanti sthāpayitvā ca + + + 172
+ + + + + + + + la panam ālapate tadā |
devo manuṣyo yakṣo + + + tvaṃ brūhi me laghu | 173
tava putro 'ham asmy amba mānuṣo 'smi na rākṣasaḥ
jātismaro dānapatir dānaṃ dātuṃ sadotsahe | 174
abhūd āttamanā mātā śrutvā tad vacanaṃ mama |
sā smā śv + + + + + + + + + + + + 175
parivāreṇa janetrī mām apoṣay at + +
+ + ma nāpaḥ sarveṣāṃ nātṛpyaṃ darśanena me | 176
jātamātrasya me nityam abhyavardhata tat kulam*
dhanadhānyasuvarṇena dāsakarmakarair api | 177
śaivalo dāra ko jāto jātamātro 'bhyabhāṣata |
śaival o + + + + + + + + + + + + + 178
+ + ta to 'haṃ dānāni tarpayitvā vanīpakā n*
ārādha yitvā sambuddhaṃ pr a vrajitvānagārikām* 179
nāham ṛṇāt pravrajito nāpi cājīvikābhayāt*
ṣaḍ abhijñā mayā prāptā ḥ pravrajya śraddhayā tadā | 180
.. .. .. rājabhiś cā .. .. + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + nasya ca | 181
ity evaṃ śaivalaḥ sthaviro bhi kṣusaṃghā gratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 182
śaivalavarg o dvādaśaḥ // //
a tha sthavira sthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ bakkulam idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ bakkula āyuṣmatā śaivalena svakā karmapl otir idānīm āyuṣmān api bak kulaḥ svakāṃ ( fol. 206r1 ) karmaplotiṃ vyākarotu | athāyuṣmān bakkulas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ gāndhiko 'haṃ purābhavam*
vipaśyinaḥ pravacane bhi kṣusaṃghaṃ nya mantraya m* 183
dadāmi glānabhai ṣajyaṃ + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 184
+ + ( GBM 6.1065a ) nimantrita ḥ saṃgho na ca kaścid ayācata |
+ + + śramaṇo tv eka ekām eva harītakī ṃ | 185
kalpāni tv ekanavati ṃ vinipāto na me 'bhavat*
paśya bhaiṣa jyadānas y a v i pāko 'yaṃ mahārthikaḥ 186
anu bh ū taṃ + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + mo ditam* 187
tataḥ karmāvaśeṣeṇa labdho me mānu ṣo bhavaḥ
nābhijānāmy aśaikṣo hi grahituṃ rāṣṭrapiṇḍakam* 188
trirātreṇaiva tisro 'pi vidyā ḥ sākṣātkṛtā mayā |
yāpayel lūhalūhena pāṃsukūlaṃ ca cīvaram* 189
asa ṃkīrṇo + + + + + + + + + + + +
+ + + + va rṣaśatam āyur asmiṃ bhave mama | 190
na gl ānam a bhijānāmi tāvatkālikam apy aham*
etad bhadantā ḥ smarāmi parīttaṃ kuśalaṃ kṛtam*
anubhūtaṃ phalan tasya kāntam iṣṭaṃ sukhodayam* 191
ity evaṃ bakkulaḥ stha viro bhikṣusaṃghāgratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma a navatapte mahāhrade // // 192
bakkul avarga s trayodaśaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ sthaviraṃ sthaviranāmānaṃ idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ sthavira āyuṣmatā bakku lena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api sth a viro vyākarotu svakāṃ karmaploti ṃ | atha sthavira ḥ sthaviranāmā tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti /
carmakāro 'ham abhavaṃ pūrvam anyāsu jātiṣu |
durbhikṣe carmakhaṇḍāni tataḥ sve + + + + + 193
+ + + + + + + + āhārasyaiva kāraṇāt*
piṇḍāya śramaṇaś cāny a + + + bhojanārthikaḥ 194
tasmai cittaṃ prasādyāhaṃ dattavāṃś carmamiśrikām*
śramaṇaḥ paribhujyāsau tata ākāśam utthitaḥ 195
prāmodyam upagamyāhaṃ saṃpragṛhyāñjaliṃ tataḥ
.. + + + + + + + + + + + + + + .. .. | 196
prītiṃ ca labdhvā vipulāṃ akārṣaṃ praṇidhiṃ + +
sthavirai r īdṛśair eva bhaven mama samāgamaḥ 197
bhikṣ u ṇānena yo dharmaḥ spṛṣṭaḥ kāyena nirmalaḥ
spṛśeyaṃ tam ahaṃ dharmaṃ praṇidhir me tadābhavat* 198
anupetaṃ ca varṇena gandhena c a + + + +
+ + + + ra sāpann aṃ dattaṃ dānaṃ tadā mayā | 199
anubhūtaṃ bahu sukhaṃ kṛtvā kuśal am + +
deva bhūto manuṣyaś ca kṛtapuṇyo viroc itaḥ 200
iya ṃ m e paścimā jātir labdho me mānuṣo bhavaḥ
ārādhitaḥ sārthavāhaḥ saṃbuddho 'yam anuttaraḥ 201
yaś ca praṇidhir uttamā sa + + + + + + +
+ + + + + + + + śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 202
iti tatra mahāsthavira ḥ sthaviranāmā + + + +
vyāka roti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 203
sthaviranāmā sthaviravargaś caturdaśamaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ uruvilvākāśyap am idam avocan* vyākṛ tam āyuṣman kāśyapa sthavireṇa sthaviranāmnā svakā karmaplotir i dānīṃ ( fol. 206v1 ) āyuṣmanto 'pi vyākurvantu svakāṃ ka rmaplotiṃ + + + vyākartum ārabdhāḥ
āsaṃ s trayaḥ sārthavā hā bhrātaraḥ sahitā vayam*
dṛṣṭvā stūpaṃ kāśyapasya vibhagnaṃ śakalīkṛtam* 204
sārtha .. + + + + + ( GBM 6.1065b ) tatrākā rṣīt punar navam*
bhrātaraḥ sahitās trīṇi cchatrāṇy āropayāmahe 205
tat karma kuśalaṃ kṛtvā ciraṃ svargeṣu moditāḥ
mā nuṣyaṃ + + āga mya āḍhye jātā mahākule | 206
apaśyantaś ca sambuddhaṃ pravrajāmo 'nyatīrthikāḥ
akārṣīt prātihāryāṇi nadīṃ nairañjanāṃ prati 207
+ + + + + + + .. muniṃ yācāmahe vayam*
pravrājaye kāruṇikas tato 'smān anukampayā 208
ga yaśīrṣaṃ vayaṃ gatvā gautamaṃ śāsan aṃ t a t a ḥ
ārabdhavīryair asmābhiḥ prāptaṃ nirvāṇam uttamam* 209
kṛtveha śāstuḥ satkāraṃ stūpaṃ tad abhivandya ca |
sarve vayaṃ pravrajitāḥ śītibh ūtāś ca nirvṛtāḥ 210
uruvi lvānadīgayākāśyapā ḥ sthavirās trayaḥ
vyākurvaṃti svakaṃ karma ana vatapte mahā hrade // // 211
uruvilvānadīgayākāśyapānāṃ vargaḥ paṃcadaśamaḥ // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ yaśasam idam avocan* vyākṛtam āyuṣman + + + + + + + uruvilvānad ī ga yākāś y apaiḥ svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api y aśāḥ svakāṃ ka rmaplotiṃ vyākarotu |
gāndhiko 'haṃ purābhūvaṃ gandhapaṇyeṣu kovidaḥ
kumāryaś ca striyas tatra tadā paṇyārtham āgatāḥ 212
dṛṣṭvā ca rūpadhāriṇya ḥ striyas tatr ā .. + + +
+ + + + + + + + rāgaci t t āś ca dṛṣṭavān* 213
na cotsahe vitarituṃ saṃhasaṃ saṃ .. + + +
kṛtavān pāṇisaṃsparśa ṃ parastrīṣv aparīkṣakaḥ 214
tena karmavipākena narakeṣūpapannavān*
mānuṣyaṃ punar āgamya pāṇiḥ śuṣyat i dakṣiṇaḥ 215
paṃca jāti śatāny + + + + + + + + +
+ + + + + + pāṇiḥ saṃmlāyati viśuṣyati | 216
ārādhito + + + + prāvrajaṃ cānagārikām*
arhatvaṃ ca mayā prāptaṃ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 217
etad bhadantāḥ smarāmi yan mayākuśalaṃ kṛtam*
anubhūtaṃ phalaṃ tasya na hi karma pra ṇaśyati 218
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + da k ṣ iṇakaḥ pāṇir na yathā vāmakas tathā 219
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + puruṣo vāpi duḥkhāṃ vindati vedanām* 220
visarjayet pāradāram agniṃ prajvalitaṃ yathā |
sveṣu dāreṣu santuṣyed buddhimān paṇḍito naraḥ 221
paśyataḥ paradāreṣu yaḥ pumān + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 222
+ + kṛ t aṃ mayā pāpaṃ pūrvam anyāsu jātiṣu
anubhū taṃ phalaṃ tasya analpaṃ narake ciram* 223
iyaṃ me paścimā jātiḥ prāptaṃ padam anuttaram*
mukto 'smi sarvaduḥkhebh ya ḥ ś ītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 224
tasmād vimukhak. .. .. .. ..ṃ .ī .. .. .i + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 225
+ + + + yathā sthaviro bhikṣusaṃghāgratasthit aḥ
vyāka roti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 226
sthavirayaśaso vargaḥ ṣoḍaśaḥ // //
atha sthavirastha virā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ jyo tiṣkam idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ jyotiṣka āyuṣmatā yaśasā svakā karmaploti r idānīm āyuṣmān api jyotiṣk aḥ vyākarotu ( fol. 207r1 ) svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmān jyotiṣkas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
bandhumatyāṃ rāja dhānyāṃ + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 227
+ + + + mahīpālo nararṣabham ahaṃ tadā |
uttarottarabhaktena sagaṇaṃ tarpayāmahe | 228
traimāsyaṃ bhojito buddho + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 229
+ + + + + saha sraṃ bhojanācchādanaṃ tathā |
ekaikasya tadā bhikṣor dānaṃ dattam analpakam* 230
hemajālapraticchannā hastin a ś c a s v alaṃk ṛ tāḥ
+ + + + + + + + + + + + .. .. + + /// 231
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + ḥ paścimaḥ kṛtaḥ 233
saṃtarpito mahārājñā ṛṣiśreṣṭho vināyakaḥ
tato 'smi cintām āpanno dṛṣṭvā āsanasaṃpadaḥ 234
syān me khādy aṃ c a bhoj y aṃ ca na tv e tādṛśam ā sanam*
+ + + + + + + + + + + + + + + + 235
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + mā m abravīc chakraḥ sahāyas te bhavāmy aham* 236
tena nirmitam udyānaṃ śubhaṃ divyaṃ manoramam*
prajñaptam āsanaṃ divyaṃ divyāny ācchādanāni ca | 237
tato vipaśyī .. myā + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 238
+ + + + + + + + + + + + svalaṃkṛtāḥ
bhikṣoś chatraṃ dhārayanti tadaikaikasya mūrdhnani | 239
tato divyena bhaktena tarpitaḥ sa vināyakaḥ
divyair ācchādito vastrair muniḥ saśrāvak o + + /// 240
kṛ tapuṇyo viroceyaṃ deveṣu manujeṣu ca | 241
kṛtvā maharṣeḥ satkāraṃ śrīmato vai vipaśyinaḥ 242
iyaṃ me paścimā jātir jātā rājagṛhe vayam*
biṃbisār as y a + + + + + + + + + + + 243
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + amātyā nāṃ naigamānāṃ ca sarvaśaḥ 244
divyaiḥ kāmair ahaṃ nityam asmiṃ saṃtarpito 'bhavat*
manuṣyabhūto 'nvabhavaṃ divyān kāmān manoramān* 245
anuttaraḥ sārthavāhas tato buddho mahāmuniḥ
vi nāyakaḥ + + + + + + + + + + + + 246
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + saḥ prāyāṃ yenāsau bhagavān muniḥ 247
+ + + + + + dyotam ulkādhāraṃ prabhākaram*
avatīrya rathāt padbhyāṃ upasaṃkrāntavān munim* 248
vanditvā śirasā pādau mudito 'haṃ mah āmuneḥ
+ + + + + + + + + + + + + + + + 249
+ + + + + + + + + + + + + + + +
sārtha vāhaṃ narādityaṃ chinnaṃ mārasya ba ndhanam* 250
lokasyā n u ttaraḥ śāstā mamāsāv anukampayā |
āryasatyāny upadiśe pratyavidhyam ahaṃ tadā | 251
ahaṃ tadā kāruṇikaṃ saṃbu ddham + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 252
+ + + + + + + + + + ( fol. 207v1 ) 'prati pudgalaḥ
ehi bhikṣo ity avad. + + + upasaṃpadā | 253
tenāpramattamanasā dṛḍhavīryasamādhinā |
śivaṃ nirvāṇam amṛtaṃ spṛṣṭaṃ sthānam anuttaram* 254
ārādhi taḥ + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 255
+ + + + + + + rāj jātyā ca maraṇena ca |
śokai .. + + + + + + + mukto 'smi sarvataḥ 256
jyotiṣka evaṃ sthaviraḥ bhikṣusaṃghāgratasthitaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 257
/// ida m avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ rāṣṭrapāla āyuṣmatā jyotiṣkeṇa svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api rāṣṭrapālo vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmān rāṣṭrapālas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
+ + + + + + + + + + + + + va rdhanaḥ
rājñaḥ kṛker ahaṃ putraḥ kanīyān abhavaṃ tadā | 258
akārayan mahatstūpaṃ śrīmataḥ kāśyapasya vai | { mahāstūpaṃ }
tasyaiva ca pituś chatraṃ khuḍḍākam anurak ṣ. + /// 259
ta t karma kṛtvā kuśalaṃ yatra yatropapannavān*
devabhūto manuṣya ś ca kṛtapuṇyo virociṣam* / 261
iyaṃ me paścimā jātir jāto 'haṃ sthūlakoṣṭhake |
śre ṣṭhi + + + + + + + + + + + + + + 262
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + pakṣo 'haṃ tathā janapadeṣv api | 263
prasādiko darśanīyaḥ svabhirūpaḥ susaṃsthitaḥ
mānuṣyakābhī riddhībhiḥ sarvakāmasamarpitaḥ 264
priyaṃ ma nāpaḥ śāstā sa + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 265
sa rvāśayānāṃ kuśalaḥ śāstā me 'pratipudgalaḥ
pratyakṣipaṃ me pravrajyāṃ sa viditvāśayaṃ mama | 266
na buddhā anan u j ñ ā t aṃ mātrā pitrā ca + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 267
+ + + + + + + + mātāpi tror athābruvaṃ
tātāmbāv anujānīta pravrajiṣye 'nagārikām* 268
mātā pitā ca me śrutvā jātau .. .. .. .au .. +
+ + +ṃ + + + + .. maraṇ. + + + + + 269
( MSV,Wi 101 )
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + nā nujñāsyath a māṃ yadi | 270
ṣaḍrātraṃ muktim ākāṃkṣaṃ anāhāraḥ sthito 'bhavan*
.. + + + + + + + + + + + + + + + 271
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + mṛtena kariṣyatha | 272
saced abhirametāyaṃ pravrajyāyāṃ hi vaḥ sutaḥ
evaṃ dr akṣyatha jīvitaṃ + + + + + + + + 273
+ + + + + + + + + + + + + + + +
nānyatra mātāpitarau kānyasyānyā gatir bhavet* 274
mātā pitā ca me prāha vayasyāḥ priy a + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + /// 275
mātā pi tā ca me prāha sacet pravrajito bhavān*
karoti darśanaṃ bhūyo gaccha pravraja putraka : 277
sādhv ity ahaṃ + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + /// 278
tato 'haṃ pravrajitveha vyāhāraṃ śāstṛśāsane |
sarvasaṃyojanaṃ kṣīṇam āsravā nihatā h i me 280
+ + + + + + + + + + a nubhūt aṃ + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 281
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + prāptaṃ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 282
prasādya mānasaṃ tasmān mahākāruṇike jine /
stūpe kuruta satkāra ṃ vimokṣyatha mahābhay aṃ /// 283
rāṣṭrapālavargo 'ṣṭādaśamaḥ | // //
atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ svātim idam avocan* vyākṛtam āyuṣm an /// āyuṣmatā rāṣṭrapālena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api svātir vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ athāyuṣmān svātis tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
ahaṃ rājagṛhe 'bhūvaṃ agra ḥ śreṣṭhī mah ādhanaḥ
+ + + + + + + + + + + + + + + + 285
+ + + + + + + + + + + + + + + +
ṛṣīn abhojayan sarve hy ekaikaṃ ca kule kule | 286
yādṛśaṃ ca svayaṃ bhaktam ātmārthe pacyate sadā |
deyan tādṛśam evaiṣām ekai kasya + + + + 287
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + pra tirūpaka m* | 288
bhaktapaṃcaśat a ṃ yādṛk karaṇḍān ma ma sādhyate |
bhaktaṃ tādṛśam evāhaṃ tasya bhikṣo ḥ pradattavāṃ 289
tato me tatra mātsaryam udapādi sudāru ṇam*
+ + + + + + + + + + + + + + + + /// 290
kutaḥ punar bhikṣum imaṃ traimā s. + + + + +m*
bhaviṣyaty atimātro 'yaṃ vyaya ḥ paṃca śatāni me 292
yanv ahaṃ śramaṇasyāsya maraṇāya parākramam*
ku + + + + + + + + + + + + + + + 293
+ + + + + + + + + + + + + + + +
bhojanena saha prādām ā .. + + + + + + 294
tasmiṃś ca bhuktamātre 'sya vyādhir dāruṇam utthitaḥ
antrāṇy āntraguṇā vṛkkā adhobhāgena nirgataḥ 295
k. + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 296
+ + + + + + ( fol. 208v1 ) śreṣṭhī avadhīd ya imaṃ muniṃ
praty ekabuddham + + śītībhūta m anāsravaṃ | 297
samantāj j ñātayaḥ kruddhā avadhyāyanti māṃ tataḥ
bahv apuṇyaṃ prasūtaṃ te yad ayaṃ ghāti to + + 298
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + prakāśi to 'tyayaṃ tataḥ 299
kṣamayitvā pu naḥ sarvaṃ pratide śyātyayaṃ tataḥ
sahasrārdhena bhaktena tarpayāmi sabhaktitaṃ 300
tat pāpaṃ deśayitvāhaṃ kṣamayitvā ca tān ṛṣī n*
+ + + + + + + + + + + + + + + + 301
+ + + + + + + + + + + + + + + +
ya thā muktā ime sarve tathā mucyeya bandh anāt* 302
mā daridreṣu geheṣu janma me 'bhūt kadācana :
mā bhūt kadācin mātsaryaṃ samutpadyeta cetasi | 303
pratyekabuddhaṃ hat avān + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 304
+ + + + + + + + vedaye duḥkhavedanāṃ |
mānuṣyaṃ punar āgamya kṣipraṃ kālaṃ karomy ahaṃ | 305
mahādhano bhavāmy āḍhyo lokasatkṛtapūjitaḥ
patadbhir āṃtrai + + + + + + + + + + + 306
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + na rāgaḥ sarvasamuddhṛtaḥ 307
yadā cāpy anupādāya nirvāṇaṃ me bhaviṣyati |
antrāṇy antraguṇā vṛkkā caikaṃ ca nipatiṣyati | 308
ya .. + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 309
+ + + + + śrāva styāṃ svātir bhikṣur mahar d dhikaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade // // 310
svātivarga ekonaviṃśatimaḥ // // ///
jaṅghākā śyapa svātinā bhikṣuṇā svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api jaṅghākāśyapo vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāy uṣmāñ jaṅghākāśyapaḥ tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
+ + + + + + + + + + + + + + + kaṃ /
grāmeṇa vai samastena durbhikṣe vartamānake | 311
āgato mama bhāgena tatraikaḥ śīta lo + +
+ + + + + bhagavā ṃ ś ī t ībhūto n irāsravaḥ /// 312
evaṃ vicintayitvāham akārṣaṃ pāpakāṃ matiṃ |
kim asyāhaṃ pradāsyāmi bhikṣor bhaktam aka rmaṇaḥ 314
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 315
+ + + + + + + + + + + + + + + +
saṃghā te tapane caiva duḥkhāṃ vindāmi vedanāṃ* 316
narakāt pracyutaś cāhaṃ yatra yatropapannavān*
kṛ + + + + + + + + + + + + + + + /// 317
pravrajya śraddhayā caivam āsravā nihatā mayā :
abhijñā ḥ ṣaṇ mayā spṛṣṭā ḥ prāptam arha t v am + + /// 319
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + nto bhavāmy aham* 321
jaṃghā kāśyapagotreṇa karmanāmā mahar d dhikaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mah āhrade /// 322
bhi kṣavaḥ āyuṣmantaṃ cūḍ a panthakam idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ cūḍapanthaka āyuṣmatā jaṃghā kāśyapena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api cūḍapanthako vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmān cūḍapanthakas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
+ + sū kariko 'bhūvaṃ pūrvam anyāsu jātiṣu :
ba d dhvā mukhe sūkarakā n nadītīram atārayam* 323
n a d ī m a dhyam aha ṃ prāp. + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 324
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + sma ṛṣayo mamāgatyānukampayā : 325
te mā m a mocayaṃs tatra tataḥ pravrājayanti māṃ
āsaṃjñike vāva .. .. + yā .. + + + + + /// 326
ārādhi taś ca saṃbuddha ḥ prāvrajaṃ cānagārikāṃ |
saṃmohavāṃś ca dhandhagatir uddeśaṃ nādhyagām aham* 328
tṛbhir māsair bhadantaikā mayā + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 329
+ + + + + + + + + + + + + + + +
sa ndhāvatemaṃ saṃsāraṃ dīrghaṃ kalpam analpakam* 330 { sandhāvitvemaṃ }
saṃmukhaṃ lokanāthasya vyākaro c cūḍapanthakaḥ
kṛṣṇaśuklāni karmāṇy a navatapte + + + + /// 331
i dam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ sa rpadāsa āyuṣmatā cūḍapa nthakena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api vyākarotu svakāṃ karma plotiṃ / athāyuṣmān cūḍapanthakas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti
+ + + + + + + + + + śramaṇa ko 'bhavam*
bahuśrutas tṛpiṭakaś cābhūvaṃ .. + + + + 332
.. vācayāmy ahaṃ bhikṣūṃ na dharmaṃ deśayāmi ca |
jānīyur bhikṣavo mānye mā bhūvaṃ + + + + + 333
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 334
+ + + + + + + + + + + + + + + ..
na prakāśayase dharmaṃ na hy etat tava śobhanaṃ | 335
tato maraṇakālo .. + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 336
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + ( fol. 209v1 ) + + + + + + + + + + + + + + 337
+ + + deśayit v ā h aṃ mātsaryaṃ ca vinodya taṃ |
parṣa t sv adeśayaṃ dharmaṃ saptar ātram ahaṃ tadā /// 338
+ + + + + + + + sapta r ā tr a m a h aṃ t a dā |
dev a l o k e pr a m o d itvā sarvakāmasa marpitaḥ 340
devalokāt tataś cyutvā labdho me mānuṣo bhavaḥ
śākyarājakule jā to + + + + + + + + 341
+ + + + + + + + + + + + + + + +
priyo manāpaḥ sarveṣāṃ niṣṭhāprāptaś ca saṃ padān* 342
kulāt kulāc ca puruṣaḥ prāvrajad + + + +
ne cchāmy ahaṃ tu pravrajyāṃ kāmabhogasamarpitaḥ 343
mamaiva cānukaṃpārthaṃ saṃbuddho 'pr atipudgalaḥ
+ + + + + + + + + + + + + + + + 344
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + va rṣāṇy ahaṃ tāva d dānaṃ dāsyāmy analpak aṃ 345
dānāni d a tvā s a pt ā h aṃ varṣāṇām aham atyayāt*
tataś ca pravrajiṣyāmi varapr ajña + + + + /// 346
bu ddhasya gauraveṇāhaṃ vacanaṃ na pratikṣipet*
saptāhena bhadantāhaṃ pravrajiṣye 'nukaṃpaka : 348
datvā ca dānaṃ saptāhaṃ + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 349
+ + + + + + + + + + + + + u ttamam*
acintayitvā janatāṃ pravrajyām abhiniṣkramet* 350
śraddhayā pravrajitvā ca yukto 'haṃ jinaśāsane |
varṣai .. + + + + + + + + + + + + + 351
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + gacchāmi nāmṛtam* 352
tato me hrīvyapatrāpyam udapādi mahar d dhikam*
garhyo 'haṃ jñātisaṃghasya bhavi + + .. .. + + /// 353
+ + + + gṛhītvāhaṃ paryaṅkena niṣaṇṇavān*
grīvāyāṃ sthāpitaṃ śastraṃ atha cittaṃ vyamucyata | 355
akhil. .. .. .i .o ..ṃ .. .. + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 356
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + kṣeṇa mayā prāptā śāntir anuttamā : 357
yat aḥ purāham abhavaṃ klīvī saddharmamatsaraḥ
phalaṃ ta .. + + + + + + + + + + + + /// 358
+ + + + + + + +/ḥ sarpadāso mahar d dhikaḥ
vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade | // // 360
s arpadāsavargo ///
fol. 211r1 (GBM 6.1069b): a kārṣaṃ praṇidhin tadā 403 etādṛśebhi sthavirair bhave ma ma
211r2: ahaṃ / susaṃsthito mayā bhogo yatra yatropapanna vān 406
211r3: ta t karma kṛtvā kuśalaṃ jāto vārāṇasīṃ pure
211r4: jentākasya ca snānena tāla vilepanena ca / āropaṇena cchatrasya anu bhūtaṃ sukhaṃ bahu 411
211r5: .ikā samās triṃśad avarakā ḥ 413 pravrajyā ca mayā labdhā
211v6 (GBM 6.1069a): .. pr. gṛ .y. + + + .. .. .. .. y. .u t. dh. tt. ..
211v7: svayaṃ 439 maitreṇa kāyakarmaṇā vacasā manasā tathā
211v8: śayyā sanaṃ prajñāpaya prātihāryaṃ vidarśayaṃ / mame
211v9: cin t i t a m abhūd yaś cāsīt praṇidhir mama / taṃ ṣiddham e
211v10: sa ptāviṃśaḥ // // atha sthavirasthavi rā bhikṣava ayuṣmantam upasenam idam avocan* vyākṛtāyuṣman upasena āyuṣmatā dravyamallaputreṇa svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api
212r1 (GBM 6.1067b): sva kāṃ karmaplotiṃ vyākaroti / athāyuṣmān upasena s
212r2: durgeṣu tatra tatra carāmy aham 448 samupasthāpaye
212r3: ta dā / ahiṃsakasyātha mune ḥ śaraṃ kāye 'nupātayaṃ 451
212r4: narakebh ya s ta taś cyutvā tiryagyonim u pāgataḥ
212v7 (GBM 6.1067a): prārthaya / coccaku
212v8: kṛtapu ṇyo virocitaḥ 485 anubhūtaṃ mayā rājyaṃ di v yamā nuṣa
212v9: mā nuṣo bhavaḥ / ārādhitaḥ śākyasiṃhaḥ saṃbuddho 'yam a nuttaraḥ 488
212v10: 's m i nirvṛtaḥ 490 rājñāṃ kulāt pravrajito jñātir buddhasya bha drikaḥ
213r1 (GBM 6.1068b): āyuṣmaṃ lavaṇabhadrika āyuṣmatā bhadrikeṇa śākyarājena
213r2: tā yinaḥ / abhūvaṃ karmakāro 'haṃ bhṛtakaḥ puruṣas tadā 492
213r3: karmav ipākena vacoduścaritena ca / tataś cyutaḥ kāla gato
213r4: mā rge vanaṣaṇ ḍ a n i v āsitaḥ 497 tatrāsmi lokapradyo taṃ
213v6 (GBM 6.1068a): c yu t v ā s pṛ ṣ ṭ a v ān am ṛ taṃ padaṃ 523cd
213v7: ity e vaṃ madhuvāsiṣṭho bhikṣ usaṃghāgrataḥ
213v8: vipa śy i naṃ buddham adrākṣaṃ praviśantaṃ purottamam 527 dṛṣṭvā mah ākāruṇikam
213v10: na cā haṃ dharmam aśrauṣaṃ na cainaṃ śaraṇaṃ gataḥ / cittam eva pra sādya
( fol. 218r1; MSV I 211 ) ṣvenodyacchamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtam* /
bharadvājenāpi paṭhatā svādhyāyavatā trīṇi piṭakāny ( GBM 6.1070a ) adhītāni / tripiṭaḥ saṃvṛtto dhārmakathiko yuktam uktapratibhānaḥ / yāvat tenānyatamo gṛhapatir anvāvartitaḥ / tena tam uddiśya sarvopakaraṇasaṃpanno vihāraḥ kāritaḥ / tatas tena bhrātur vasiṣṭhasya saṃdiṣṭam* / āgaccha ekadhye prativasāmaḥ / sa śrutvā āgataḥ / tatas tena gṛhapatinā dṛṣṭaḥ śānteryāpathaḥ kāyaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca / sa taṃ dṛṣṭvābhiprasannaḥ / tataḥ prasādajātena praṇītenāhāreṇa saṃtarpya mahārheṇa vastrayugenācchāditaḥ / tato bharadvājasya īrṣyā samutpannā / aham asya sarvatra pūrvaṃgamo nāham anena kadācid vastreṇācchāditaḥ / eṣa tv acirābhyāgata eṣa vastreṇācchādita iti sa bhrātur vasiṣṭhasya randhrānveṣī saṃvṛttaḥ / tenāsau saṃlakṣitaś cintayati / īrṣyāprakṛtir iyam* / yady asmai etad vastrayugaṃ na dāsyāmi bhūyasyā mātrayā aprasādaṃ pravedayiṣyatīti / tena tasmai dattam* / tathāpy asau randhrānveṣaṇaparas tiṣṭhaty eva / yāvat tasya gṛhapateḥ preṣyadārikā taṃ vihāram āgaty āgatya karma karoti sā bharadvājenocyate / dārike ahaṃ tavaitad vastrayugam anuprayacchāmi / tvayā mama vacanaṃ kartavyam iti / sā kathayati / ārya kiṃ mayā karaṇīyam* / tvam etad vastrayugaṃ prāvṛtya gṛhe parikarma kuru / yadi gṛhapatiḥ pṛcchet kutas tavaitad vastrayugam iti / vaktavyaḥ ārya vasiṣṭhena me dattam iti / yadi pṛcchet kimartham iti / ( MSV I 212 ) vaktavyaḥ ārya etad api praṣṭavyam* / kimarthaṃ puruṣāḥ strīṇāṃ praya cchantīti / tatas tayā yathāsaṃdiṣṭaṃ sarvam anuṣṭhitam* / tatas tena gṛhapatinā vasiṣṭhasyāntike aprasādaḥ praveditaḥ / asatkārabhīravas te mahātmānaḥ / sa utthāya prakrāntaḥ / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau bharadvājaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayārha nn asatkṛto 'bhyākhyānenābhyākhyātaḥ tatas tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣāṇi pūrvavan narakeṣu pakvaḥ yāvad etarhy apy aham abhisaṃbodhiḥ sundarikayā pravrājikayā abhūtenābhyākhyātaḥ /
kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtam* / yasya karmaṇo vipākena caṃcāmāṇavikayābhūtenābhyākhyātaḥ / bhagavān āha / tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni sādhāraṇāny asādhāraṇāni ca labdhasaṃbhārāṇi / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / katamāni sādhāraṇāni /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo brāhmaṇo vedavedāṅgapāragaḥ pañcānāṃ māṇavakaśatānāṃ brāhmaṇānāṃ mantrān vācayati vārāṇasīnivāsino janakāyasyātīva satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhan saṃmataḥ / yāvad anyatamaḥ paṃcābhijña ṛṣir janapadacārikāṃ caran vārāṇasī m anuprāptaḥ / vārāṇasīnivāsinā janakāyena dṛṣṭaḥ ( fol. 218v1 ) prāsādikaś ca / dṛṣṭvā ca punaḥ sarvajanakāyo 'bhiprasannaḥ / yasya yad dātavyaṃ kartavyaṃ vā pāralaukikaṃ sa tasmai anuprayacchati / tatas tasya lābhasatkāro 'ntarhitaḥ / tasya ṛṣer antike ( GBM 6.1070b ) īrṣyābhiniviṣṭabuddhir ( MSV I 213 ) māṇavakān āmantrayate / māṇavakā api tu kāmabhogy eṣa iti / te 'pi kathayanti / evam etad upādhyāya kāmabhogy evaiṣa nāyam ṛṣir iti / tataḥ sa rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu brāhmaṇagṛhapatikuleṣu cārocayanti / kin tarhi / kāmabhogīti śrutvā mahājanakāyena aprasādaḥ praveditaḥ / asatkārabhīrur asau vārāṇasyāḥ prakrāntaḥ / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau brāhmaṇo 'ham sa tena kālena tena samayena / yāni tāni paṃcamāṇavakaśatāni evaitāni paṃcabhikṣuśatāni / yan mayābhyākhyātas tasya karmaṇo vipākena pūrvavad yāvan narakeṣu pakvaḥ / tenaiva karmāvaśeṣeṇa etarhy apy saṃbuddhabodhiś caṃcāmāṇavikayā abhūtenābhyākhyātaḥ sārdhaṃ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / idaṃ sādhāranaṃ karma /
katarad asādhāraṇam* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ceti vistareṇa / tena khalu samayena bhadrā nāma rūpājīvinī prativasati / mṛṇālaś ca nāma dhūrtapuruṣaḥ / tena tasyā vastrālaṃkāram anupreṣitaṃ paricāraṇāya / sā tad vastrālaṃkāraṃ prāvṛtā / anyatamaś ca puruṣa paṃcakārṣāpaṇaśatāny ādāya upasthitaḥ / kathayati / bhadre āgaccha paricārayāva iti / sā saṃlakṣayati / yadi gamiṣyāmi paṃca kārṣāpaṇaśatāni na lapsye / adakṣiṇyaṃ caitat gṛhāgataṃ pratyākhyāya anyatra gamanam iti / tayā preṣyadārikā uktā / gaccha mṛṇālasya kathaya āryā kathayati na tāvad ahaṃ sajjā paścād āgamiṣyāmīti / tayā ( MSV I 214 ) tasmai gatvā ārocitam* / so 'pi puruṣo bahukaraṇīyas tāṃ paricārya prathama eva yāme prakrāntaḥ / sā saṃlakṣayati / mahatī velā varta te / śakṣyāmy ahaṃ tasyāpi cittagrāhaṃ kartum iti / tayā punar apy asau dārikābhihitā / gaccha mṛṇālasyārocaya / āryā sajjā saṃvṛttā / kathaya katarad udyānam āgacchatv iti / tayā tasmai gatvā ārocitam* / sa kathayati / kṣaṇena tavāryā sajjā kṣaṇena na sajjeti / sā dārikā tasyāḥ sāntarā / tayā samākhyātam* / āryaputra nāsau sajjā / kin tarhi / tvadīyena vastrālaṃkāreṇa anyena puruṣeṇa sārdhaṃ paricāritam iti / tasya yat kāmarāgaparyavasthānaṃ tad vigatam* / vyāpādaparyavasthānaṃ samutpannam* / saṃjātāmarṣaḥ kathayati / dārike bhadrāyā gatvā kathaya amukam udyānaṃ gaccheti / tayā gatvā bhadrāyā ārocitam* / sā tad udyānaṃ gatā / mṛṇālena dhūrtakapuruṣeṇoktā / yuktaṃ nāma tava madīyena vastrālaṃkāreṇa anyena puruṣeṇa sārdhaṃ paricaritum iti / sā kathayati / āryaputra asti eva mamāparādhaḥ / kin tu nityāparādho mātṛgrāmaḥ kṣamasveti / tatas tena saṃjātāmarṣeṇa ( fol. 219r1 ) niṣkoṣam asiṃ kṛtvā jīvitād vyaparopitā / tatas tayā preṣyadārikayā mahān kolāhalaśabdaḥ kṛtaḥ / āryā praghātitā āryā praghātitena śrutvā mahājanakāyaḥ pradhāvito ( GBM 6.1071a ) yāvat tasminn udyāne surucir nāma pratyekabuddho dhyāyati / tato 'sau mṛṇālo
dhūrtapuruṣaḥ saṃtrasto rudhiramrakṣitam asiṃ suruceḥ pratyekabuddhasya purastāc chorayitvā tasyaiva mahājanakāyasya madhyaṃ praviṣṭaḥ / mahājanakāyaś ca rudhiramrakṣitam asiṃ dṛṣṭvā anena pravrajitena bhadrā ( MSV I 215 ) jīvitād vyaparopitā / tatas taṃ pratyekabuddhaṃ saṃjātāryāḥ kathayanti / bhoḥ pravrajita ṛṣidhvajaṃ dhārayasi / īdṛśaṃ nāma karoṣīti / sa kathayati / kiṃ kṛtam* / te kathayanti / bhadrayā te sārdhaṃ paricāritam* / sā jīvitād vyaparopiteti / sa kathayati / śāntaṃ nāham asya karmaṇaḥ kārīti / sa śāntavādy api tena mahājanakāyena paścādbāhugāḍhabandhanabaddho rājña upanāmitaḥ / devānena pravrajitena bhadrayā sārdhaṃ paricaritam* / sā jīvitād vyaparopiteti / aparīkṣakā hi rājānaḥ / kathayati / yady evaṃ gacchata ghātayata / parityakto 'yaṃ mayā pravrajita iti / tato 'sau karavīramālāvasaktakaṇṭhaguṇo nīlāmbaravasanaiḥ puruṣair udyataśastraiḥ saṃparivārito rathyāvīthicatvaraśṛṅgāṭakeṣv anuśrāvyamāno nagarād udyānābhimukho nīyate / tato mṛṇālasya dhūrtapuruṣasya buddhir utpannā ayaṃ tapasvī pravrajita adūṣyanapakārī abhūtenābhyākhyātaḥ / so 'yam idānīṃ praghātyate / na mama pratirūpaṃ syāt* / yad aham apy upekṣeya / iti viditvā parāvṛtya rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati / deva nāyaṃ pravrajito 'sya karmaṇaḥ kārī mayaitat pāpakaṃ karma kṛtam* / mucyatām ayaṃ pravrajita iti / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau mṛṇālo nāma dhūrtaḥ ahaṃ sa tena kālena tena samayena / yan mayā pratyekabuddho 'bhūtenābhyākhyātas tasyāhaṃ karmaṇo vipākena bahūni varṣāṇi pūrvavad yāvan narakeṣu pakvaḥ / tena ca ( MSV I 216 ) karmāvaśeṣeṇa caṃcāmāṇavikayā abhūtenākhyātaḥ / idam asādhāraṇam* /
kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena vairaṃbheṣu yavān paribhuktavān sārdhaṃ bhikṣudvayonaiḥ pañcabhir bhikṣuśatair āyuṣman* śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ divyā sudhā paribhukteti / bhagavān āha / tathāgatenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / yo 'śītivarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ vipaśyī nāma śāstā loka utpannaḥ / pūrvavad yāvad buddho bhagavān* / sa janapadacārikāṃ caran bandhumatīrājadhānīm anuprāptaḥ / tasyāṃ bandhumatyām anyatamo brāhmaṇaḥ paṇcamāṇavakaśatāni brāhmaṇānāṃ mantrān vācayati /
tena vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ pañcaśataparivāro dṛṣṭaḥ / sa māṇa vakān ( fol. 219v1 ) ā mantrayate / nārhanti bhavanto 'mī muṇḍakāḥ śramaṇakā divyāṃ sudhām arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tair abhyanumoditam* / evam evaitad upādhyāya nārhanty evāmī muṇḍakāḥ śramaṇakā divyāṃ sudhāṃ ( GBM 6.1071b ) bhoktum arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tatra dvau māṇavakau śuklau / tau kathayataḥ / upādhyāya na śobhanam uktam* / arhanty evāmī mahātmāno divyāṃ sudhāṃ paribhoktum iti / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau pañcaśataparivāro brāhmaṇaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayā vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya saśrāvakasaṃghasyāntike kharaṃ ( MSV I 217 ) vākkarma niścāritaṃ tasya karmaṇo vipākena mayā bahūni varṣāṇi bahūni varṣaśatāni bahūni varṣasahasrāṇi bahūni varṣaśatasahasrāṇi koṭarayavāḥ paribhuktāḥ / tenaiva karmāvaśeṣeṇaitarhy apy abhisaṃbuddhabodhinā vairambheṣu koṭarayavāḥ paribhuktāḥ sārdhaṃ bhikṣudvayonaiḥ paṃcabhikṣuśataiḥ / yau tau dvau māṇavakau etau śāriputramaudgalyāyanau bhikṣū /
kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena duṣkaraṃ caritam iti / bhagavān āha tathāgatenaiva tāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vaibhiḍiṃgyāṃ grāmanigame nandīpālo ghaṭīkāro 'bhūt* / nandīpālasūtraṃ vistareṇa yathā madhyamāgame rājasaṃyuktanikāye {Cf. SBV II 22ff.} / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sāv uttaro nāmo māṇavo 'ham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayā pudgalo 'pavādo dattasya {MS: pudgalo 'vabodhito na boditas tasya / } karmaṇo vipākena bodhimūle ṣaḍvarṣaṃ duṣkaraṃ caritam* / yan mayā bodhir abodhitābhaviṣyat* punar api mayā ( MSV I 218 ) parāvṛtya trīṇi kalpāsaṃkhyeyāni bodhinimittam ātmā parikhedito 'bhaviṣyat* /
kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākenābhisaṃbuddhabodhir api bhagavān mandāgninā vyādhinā spṛṣṭa iti / bhagavān āha tathāgatenaiva tāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapurvaṃ bhikṣavo 'nytamasmin karvaṭake vaidyo babhūva / tato 'nyatamasya gṛhapateḥ putraḥ glānaḥ saṃvṛttaḥ / tenāsau vaidya āhūya pṛṣṭaḥ / tena tasya bhaiṣajyaṃ dattam* / sa svasthaḥ saṃvṛttaḥ / tena gṛhapatinā tasyābhisāro na dattaḥ / yāvat trir apy asau gṛhapatiputro glānaḥ saṃvṛttaḥ yāvat trir api tena svasthīkṛtaḥ / na ca tena tasyābhisāro dattaḥ / tataḥ sa vaidyas tīvreṇa paryavasthānenāmarṣitaḥ saṃlakṣayati / asya gṛhapatiputrasya mayā yāvat trir api cikitsā kṛtā / na cānena kiṃcid apy upakṛtam* / idānīṃ yadi bhūyo glānyaṃ patati tādṛśam asya bhaiṣajyaṃ dadāmi yenāsyāntrāṇi khaṇḍakhaṇḍaṃ śīryante iti / yāvad asau gṛhapatiputro daivayogāt punar glānyaṃ patitaḥ / tena vaidyena saṃjātāmarṣeṇā tādṛśaṃ tasya bhaiṣajyaṃ dattaṃ yenāntrāṇi khaṇḍa ...
[folios 220-221 are missing in the MS]
( fol. 222r1; MSV I 220 ) m ādiśed anukaṃpām anupādāyeti / bhagavān āha / samayenāhaṃ yuṣmāka nāmnā dakṣiṇām ādiśāmi / yadi yūyam anenaiva varṣeṇa dakṣiṇādeśanākāla upasaṃkrāmateti / te ( GBM 6.1072a ) kathayanti / jihrīmaḥ katham āgacchāma iti / atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate /
alajjitavye lajjino lajjitavye alajjinaḥ /
abhaye bhayadarśino bhaye cābhayadarśinaḥ /
mithyādṛṣṭisamādānāt satvā gacchanti durgatim* //
alajjitavye 'lajjino lajjitavye ca lajjinaḥ /
abhaye 'bhayadarśino bhaye ca bhayadarśinaḥ /
samyagdṛṣṭisamādānāt satvā gacchanti sadgatim* // iti /
te kathayanti / bhagavann adyaivāgamiṣyāma iti /
atha nāgarabindavā brāhmaṇagṛhapatayas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pūrvavad yāvan nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tāni ca pañca pretaśatāny upasaṃkrāntāni / tato nāgarabindavā brāhmaṇagṛhapatayaḥ pretān dṛṣṭvā niṣpalāyitum ārabdhāḥ / bhagavatābhihitāḥ / bhavantaḥ kimarthaṃ niṣpalāyanti / te kathayanti / bhagavan ete pretā āgacchanti / bhagavān āha / āgacchantu yuṣmākam evaite jñātayaḥ / yadi yūyam anujānīdhve aham eṣāṃ nāmnā dakṣiṇām ādiśeyam iti / te kathayanti / bhagavann anujānīmahe {MS: -nīdhvam* } / tato bhagavān pañcāṅgena svareṇa teṣāṃ nāmnā dakṣiṇām ādeṣṭuṃ pravṛttaḥ /
ito dānād dhi yad puṇyaṃ tat pretānupagacchatu /
vyuttiṣṭhantāṃ kṣipram ime pretalokāt sudāruṇāt* // iti
tato '; bhinivṛttaṃ teṣāṃ cīvaraṃ pānabhojanam* /
śayanaṃ vāpi vividham akṣayaṃ sārvakālikam* //
tato nāgarabindavān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ /
tato nāgarabindavānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ kutūhalaśālāyāṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antasamudāhāraḥ / maheccho vata bhavantaḥ śramaṇo gautamo mahecchā vāsya śrāvakā iti / apare kathayanti / alpeccho bhavantaḥ śramaṇo gautamo alpecchā vāsya śrāvakā na yathā tīrthyā iti / tena khalu samayena vairaṭṭasiṃho nāma brāhmaṇas tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo nāgarabindavān brāhmaṇagṛhapatīn idam avocat* / ahaṃ bhavatāṃ pratyakṣīkariṣyāmi / alpeccho vā śramaṇo gautamo maheccho vā alpecchā vāsya śrāvakā mahecchā veti / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān gautamo guḍakhādanikayā sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān vairaṭṭasiṃhasya tūṣṇīṃbhāvena / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena adhivāsanaṃ viditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate ( fol. 222v1 ) sma / avatāraprekṣiṇā bhikṣavo vairaṭṭasiṃhena ( MSV I 222 ) brāhmaṇena buddhapramukho bhikṣusaṃgho guḍakhādanikayā upanimantritaḥ / tad yuṣmākaṃ yo yāvat paribhuṃkte tena tāvad grahītavyam iti / ( GBM 6.1072b ) vairaṭṭasiṃhabrāhmaṇasya pañcaguḍasthālīśatāni bhavanti / sa pratyekaṃ guḍaśālāyā guḍasthālīṃ gṛhītvā paṃcaguḍasthālīśatāny ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / niṣīdatu bhagavān gautamaḥ saśrāvakasaṃghaḥ / sajjo guḍaḥ / paribhuṃkṣva / atha bhagavān niṣpāditapāṇipātraḥ purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / tato vairaṭṭasiṃho brāhmaṇaḥ ekāṃ guḍasthālīṃ gṛhītvā cārayitum ārabdhaḥ / yāvad bhagavatā tathādhiṣṭhitā yathā bhikṣusaṃghasya cāritā / avaśiṣṭā pūrṇāvasthitā / tato vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo 'bhiprasannaḥ / tatas tena prasādajātena sāmantakena śabdo niścāritaḥ / alpeccho bhavantaḥ śramaṇo
gautamaḥ / alpecchāś cāsya śrāvakā iti / tatas tena tīrthyā upanimantritāḥ / guḍaṃ paribhuktam* / tair amātrayā guḍo gṛhītaḥ / kaiścit khorakāṃ pūrayitvā tato gṛhītvā ca saṃprasthitam* / tato vairaṭṭasiṃhena brāhmaṇenābhihitāḥ / yūyam eva mohapuruṣā mahecchāḥ / śramaṇas tu gautamaḥ alpecchaḥ / alpecchā vāsya śrāvakāḥ / ity uktvā sa bhūyasyā mātrayā bhagavaty abhiprasanno yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ saṃmodanīṃ saṃraṃjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikānte nyaṣīdat* / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye ( MSV I 223 ) pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / tato bhagavatā ehibhikṣukayā ābhāṣitaḥ / ehi bhikṣo cara brahmacaryam iti / pūrvavad yāvan nopasthito buddhamanorathena / {MS: nopacchito ; read nepa- ; cf. nepacchitā -> Pravr-v III, fol.47r6}
tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / tasmād anujānāmi kālena vākalena vā glānena vāglānena vā guḍaḥ paribhoktavyaḥ / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam iti /
āyuṣmān vairaṭṭasiṃhaḥ kuṇapadaurgandhyena cittaikāgratāṃ nārāgayati / bhagavān saṃlakṣayati / vairaṭṭasiṃho bhikṣuś caramabhavikaḥ kimarthaṃ satyāni na paśyatīti / saṃlakṣayati / kuṇapadaurgandhyavihāram* / pūrvavad yāvat* / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate sma / gacchānanda vairaṭṭasiṃhasya bhikṣor vihāraṃ gandhair mālyair dhūpaiś cūrṇaiḥ saṃskuru / śayanāsanaṃ ca dhūpaya / surabhikusumopacitaṃ ca puṣpavitānaṃ vitanv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya yāvad asau piṇḍapātaṃ gatas tāvat tasya vihāraṃ gatvā bhagavatopadiṣṭena vidhinā sarvam anuṣṭhitavān* /
athāyuṣmān vairaṭṭasiṃhaḥ piṇḍapātam aṭitvā vihāram āgataḥ / paśyati divyāṃ vibhūtim* / tataḥ prītamanāḥ piṇḍapātaṃ paribhujya kṛtabhaktakṛtyo bahir vihārasya pādau prakṣālya vihāraṃ prāviśat* / praviśya niṣaṇṇaḥ paryaṅkam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya ( fol. 223r1 ) tasya sugandhaṃ ghrātvā cittasamādhānam utpannam* / tatas tena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / pūrvavad yāvad abhivādyaś ca ( MSV I 224 ) saṃvṛttaḥ / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / eṣo 'gro me ( GBM 6.1073a ) bhikṣavo bhikṣūṇāṃ mama śrāvakāṇāṃ śubhādhimuktānāṃ yaduta vairaṭṭasiṃho bhikṣuḥ / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / paśya bhadanta anye bhikṣavaḥ śubhayādhimuktāḥ / āyuṣmāṃs tu vairaṭṭasiṃhaḥ śubhayādhimukta iti / bhagavān āha /
eṣa bhikṣavaḥ paṃca janmaśatāni nirantaraṃ trayastriṃśebhyo devebhyaś cyutvā teṣv evopapannaḥ / idānīṃ carame bhave manuṣyeṣūpapannaḥ / kuṇapagandhaṃ ghrātvā cittaikāgratāṃ nāsāditavān* / sugandhaṃ tu ghrātvā cittasamādhānaṃ pratilabhya śubhayādhimuktaḥ / yady asyāyam upacāro na kṛto 'bhaviṣyad ūṣmagatam apy anena notpāditam abhaviṣyad iti / tasmād anujānāmi yo 'py anya evaṃ śubhādhimuktas tasyāpy evaṃrūpānupūrvī kartavyā / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
atha bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām* / aśrauṣur vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām iti / śrutvā ca punar ekadhye sannipatya kathayati / bhavantaḥ śrūyate bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām iti / yady asmākam ekaiko bhagavantam upanimantrya bhojayiṣyati bhagavān viprakramiṣyati / anye 'vakāśaṃ na lapsyante / ( MSV I 225 ) tat kriyākāraṃ vyavasthāpayāmo yathā gaṇa eva sambhūya bhagavantaṃ bhojayati na tv ekapuruṣa iti / te kriyākāraṃ kṛtvā vyavasthitāḥ /
tena khalu samayena vaiśālyāṃ catvāro mahāpuṇyāḥ prativasanti / dhaniko dhanikapatnī dhanikaputro dhanikasnuṣā ca / teṣāṃ divyamānuṣyaśrīr gṛhe prādurbhūtā / tair asau kriyākāro na śrutaḥ / aśrauṣīd dhaniko gṛhapatir bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām iti / śrutvā ca punar vaiśālyā niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha dhaniko gṛhapatir utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu bhagavān me śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikasya gṛhe tūṣṇīṃbhāvena / atha dhaniko gṛhapatir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ /
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / pūrvavad yāvad adhivāsayatu asmākaṃ bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / nimantrito 'smi vāsiṣṭhās ( fol. 223v1 ) tatprathamataraṃ dhanikena gṛhapatineti / te kathayanti / bhavanto dhanikena gṛhapatinā gaṇasya kriyākāro 'tikrānta ity apare kathayanti / ( MSV I 226 ) kim asau vyatikramiṣyati / na tena kriyākāraḥ śrutaḥ / ( GBM 6.1073b ) puruṣaḥ śvo bhojayatu / vayaṃ paraśvo bhojayiṣyāma iti /
athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya pūrveṇa nagaradvāreṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati nāsanaprajñaptiṃ na bhaktaṃ sajjīkṛtam* / tato dhanikaṃ gṛhapatim idam avocat* / gṛhapate tvaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantryālpotsukaḥ sthita iti / sa kathayati / kim āryānandaiva kathayasi gṛhapate nāsanaprajñaptiṃ paśyāmi nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / gṛhapate pūrveṇa nagaradvāreṇa / ārya dakṣiṇena praviśa / sa dakṣiṇena praviṣṭo yāvat paśyati divyām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ divyaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / atha dhaniko gṛhapatir bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktam* / apīdānīṃ pūrvavad bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
atha dhanikapatnī utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikapatnyā tūṣṇīṃbhāvena / adhivāsya ca dhanikasya gṛhapater dharmadeśanāṃ kṛtvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / dhanikapatnyāpi ( MSV I 227 ) bhojanaṃ sajjīkṛtam* / athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya dakṣiṇena dvāreṇa praviṣṭaḥ / nāsanaprajñaptiṃ paśyati nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / dṛṣṭvā ca punar dhanikapatnīm idam avocat* / gṛhapatipatni buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kimartham ity alpotsukā tiṣṭhasīti nāsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / dakṣiṇena / ārya pūrveṇa dvāreṇa praviśa / sa pūrveṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati śobhanām āsanaprajñaptiṃ praṇītaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikapatnī bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti / pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
atha dhanikaputraḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikaputrasya tūṣṇīṃbhāvena / atha bhagavān dhanikapatnyā dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / dhanikaputreṇāpi śucinā praṇītaṃ khādaniyabhojanīyaṃ samudānītam* / athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya ( fol. 224r1 ) pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya dakṣiṇena dvāreṇa praviṣṭaḥ / nāsanaprajñaptiṃ paśyati nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / dṛṣṭvā ( MSV I 228 ) ca punar ( GBM 6.1074a ) dhanikaputram idam avocat* / gṛhapatiputra tvaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kim alpotsukas tiṣṭhasīti / sa kathayati / ārya kim eva kathayasi / na paśyāmy āsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / dakṣiṇena / ārya paścimena praviśa / yāvad asau praviṣṭaḥ / yāvat paśyati śobhanām āsanaprajñaptiṃ praṇītaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikaputro bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
atha dhanikasnuṣā utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān / dhanikaputrasya dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ /
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇān vaiśālakān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā yāvat samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan* / adhivāsayatu bhagavān tv asmākaṃ śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / nimintrito 'smi vāsiṣṭhās tatprathamataraṃ dhanikasnuṣayeti / tato vaiśālikā ( MSV I 229 ) brāhmaṇagṛhapatayaḥ kṣubdhāḥ kathayanti / bhavantaḥ kiṃ dhanikasyaikasya dhanam asti yena buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ pratidinaṃ bhojayati vayam avakāśaṃ na labhāmahe / katham atra pratipattavyam iti / apare kathayanti / yadā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhuktvā prakrāmati tadāsya gṛhād ekaikāṃ śilām udveṣṭayāma iti /
athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya paścimena dvāreṇa praviṣṭaḥ / paśyati nāsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punar dhanikasnuṣām idam avocat* / dhanikasnuṣe buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kim tvam alpotsukā tiṣṭhasīti / sā kathayati / maiva kathayasi / na paśyāmy āsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / paścimena / ārya uttareṇa praviśa / sa uttareṇa dvāreṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati divyām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ divyaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikasnuṣā bhagavato dūtena kālam ārocayati / ( fol. 224v1 ) samayo bhadanta sajjaṃ bhaktam* / yasyedānīṃ pūrvavad yāvad purastād bhikṣusaṃghaya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayaḥ sarve saṃbhūya dhanikasya gṛhadvāre sthitāḥ / ( GBM 6.1074b ) dhanikaṃ gṛhapatim idam avocan* / gṛhapate vaiśālako gaṇaḥ kṣuṇṇo dvāre tiṣṭhati / gaccha kṣamayainam* / mā te anarthaṃ kariṣyatīti / ( MSV I 230 ) sa nirgatya kṣamāyitum ārabdhaḥ / te kathayanti / gṛhapate kiṃ tavaivaikasya dhanam asti yena tvaṃ pratidivasaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayasi vayam avakāśaṃ na labhāmahe iti / sa kathayati / bhavanto na mayā gaṇasya kriyākāraḥ śrutaḥ / tad arhati gaṇaḥ kṣantum iti / apare kathayanti / bhavantaḥ pradhānapuruṣo 'yaṃ kṣamyatām asyeti / taiḥ kṣāntam* / sa kathayati / yady evaṃ praviśata / te gṛhaṃ praviṣṭāḥ / paśyanti śobhanām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ praṇītaṃ cāhāraṃ samanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannāḥ kathayanti / gṛhapate tvam evaiko 'rhasi buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayituṃ na vayam iti / sa teṣāṃ ratnān anuprayacchati / te na pratigṛhṇanti / bhagavatābhihitāḥ / pratigṛhṇīdhvaṃ durlabhāny etāni ratnānīti / tair gṛhītāni / yena ca yādṛśaṃ gṛhītaṃ tasya tādṛśam eva varṇāvabhāsaḥ saṃvṛttaḥ / tato dhanikasnuṣā sukhaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /
tato bhagavatā dhanikasya dhanikapatnyā dhanikaputrasya dhanikasnuṣāyāś cāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca viditvā caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā / yāṃ śrutvā dhanikena dhanikapatnyā dhanikaputreṇa dhanikasnuṣayā ca viṃśatiśikharaṃ samudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / ( MSV I 231 ) te dṛṣṭasatyās trir udānam udānayanti pūrvavad yāvat* / abhikrāntā vayaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmo dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakāṃś cāsmān dhārayantu yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannāḥ / atha bhagavān dhanikaṃ dhanikapatnīṃ dhanikaputraṃ dhanikasnuṣāṃ ca dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ /
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta dhanikena dhanikapatnyā dhanikaputreṇa dhanikasnuṣayā ca karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātā divyamānuṣīṃ ca śriyaṃ pratyanubhavanti / bhagavataś cāntike satyadarśanaṃ kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapurvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo mālākāraḥ ( fol. 225r1 = GBM 6.1059 ; MSV,Wi 108) prativasati tena sadṛśāt kulāt kalataram ānītaṃ sa tayā sārdha ṃ kr ī ḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ tenāpy asau sadṛśāt kulāt pariṇītaḥ so ( GBM 6.1075a ) 'pareṇa samayena daridraḥ sa ṃ vṛttaḥ paramadaridras tena saputrakalatrasnuṣeṇa / mahatā yatnenaikaḥ paṭaḥ saṃpāditas tatas taṃ prāvṛtya mālākāro rājñe puṣpāṇy upanāmayati | tam eva prāvṛtya mālākārapatnī antaḥpurāyopanayati mālākāraputro 'pi tam eva prāvṛtya kumārāṇāṃ upanayati / mālākārasnuṣāpi tam eva prāvṛtya rājñaḥ snuṣāṇāṃ puṣpāṇy upanayati /
asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caraṃ sūryasyāstaṃgamanakālasamaye vārāṇasīm anuprāptaḥ / tasya ca mālākārasya ( MSV,Wi 109 ) nagarasaṃpraveśe gṛhaṃ tasya ca vāṭikāyāṃ rātriṃ vāsam upagatas tejodhātuṃ samāpannaḥ tatas tena mālākāreṇa dṛṣṭo 'gniskandha iva jvalaṃ tena prasādajātena patnyā ḥ samākhyātaṃ sābhiprasannā tayā putrasya so 'bhiprasannas tenā pi snuṣāyā ākhyātaṃ sā bhiprasan n ā tatas te saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ alam asmākaṃ śvo bhaktena ayaṃ pravrajitaḥ śāntātmā saṃbhūyainaṃ bhojayāma iti / tataḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ tair asau piṇḍakena pratipāditaḥ mālākāraḥ kathayati bhadre yo mama paṭa pratyaṃśas tam asmai pravrajitāya pratipādayāmi .. sā kathayaty āryaputra mayā dattaḥ putraḥ kathayati mayā dattaḥ snuṣā kathayati mayāpi datta iti | tatas tair asau saṃbhūya paṭenācchāditaḥ kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī | tataḥ sa mahātmā teṣām anukampayā uparivihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī te śastranikṛttā { mūlanikṛttā } iva drumāḥ pā dayo r nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ yad asmābhir evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nena vayaṃ kuśalamūlenā ḍh ye mahādhane mahābhoge kule jāyema divyamānuṣī asmākaṃ gṛhe śrīḥ prādurbhaved evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhinaḥ syāma / prativiśiṣṭa taraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayemo mā virāgayema iti | tataḥ pratyekabuddhas te ṣāṃ anukampayā riddhiṃ kṛtvā rājakulasyopariṣṭhāt saṃprasthitaḥ / tasya gacchato chāyā ( MSV,Wi 110 ) rājña upari patitā sa ūrdhvamukho nirīkṣitum ārabdhaḥ paśyati taṃ mahātmānaṃ sa saṃlakṣayati kasyāpy ane na mahāt m a nā dāridramūlāni samuddhṛtāni | tasya mālākārasya
yaḥ kālo rā jñe puṣpāṇy upanāmayituṃ so 'tikrāntaḥ / rājāpi puṣpāṇi pratīkṣamāṇas tiṣṭhati / tato mālāk āro rājapuruṣair āhūtaḥ sa rājñābhihitaḥ kimarthaṃ tavādya puṣpavelātikrānteti / tena vistare ṇa yathābh ūtam ākhyātaṃ / tato rājñā yathāprāvṛtenācchāditaḥ evaṃ mālākāra patnī ( fol. 225v1 ) antaḥpureṇa yathāprāvṛtenācchāditā mālākāraputro kumārair ( GBM 6.1060 ) mālā k ā rasnuṣā rājavadhūbhis tasya dṛṣṭa eva dharme dhana ḥ puṣpair abhinirvṛttaḥ adaridraḥ saṃvṛttaḥ kiṃ manyadhve bhikṣ avo yo 's au ( GBM 6.1075b ) mālākāra evāsau dhanikas tena kālena tena samayena mālākā rapatnī dhanikapatnī mālākāraputro dhanikaputro mālākārasnuṣā dhanikasnu ṣā yad ebhiḥ pratyekabuddhe kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābho ge kule jātā divyamānuṣi śrīḥ gṛhe prādurbhūtā mama cāntike satyāni dṛṣṭāni / ahaṃ caibhiḥ pratyekabuddhakoṭīśa tasahasr e bhyaḥ prativiś iṣ ṭ ata raḥ śāstā ārāgito na virāgita iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇāṃ pūrvavad yāvad ābhogaḥ kara ṇīya it y e vaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam*
atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhū yasyā mātrayābhiprasannā utthāyāsanā d yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan* adhivāsayatv asmākaṃ bhagavāṃs traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanagl āna pr a tyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghenety adhivāsayati bhagavāṃ vaiśā lakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ tūṣṇīṃbhāve na / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānī ya pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / atha bhagavān vaiśālakān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samutte j y a saṃ pr a h a rṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ / evaṃ dvau trayo vā divasā atikrāntaḥ vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo vistīrṇaparivārāḥ sakṛcchraś ca kālo vartate | te teṣāṃ jñātayo bhojanam iti kṛtvā pratyaham upasaṃkrāmanti tair upadrūyamāṇā bhikṣūṇāṃ kathayanti āryāḥ sakṛcchraḥ kālo vartate 'smākaṃ jñātaya ākāṃkṣamāṇā upasaṃkrāmanti teṣāṃ vayaṃ pratyaham anuprayacchāmo na ca śaknumo yuṣmākaṃ teṣāṃ ca saṃpādayitum* aho vatāryakāḥ pratijāgṛyur vayam upakaraṇāni prayacchāma iti bhikṣavaḥ kathayanti / bhagavantam avalokayāma iti | etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti | bhagavān āha // tasmād anujānāmi bhikṣubhiḥ pratijāgartavyam iti | uktaṃ bhagavatā bhikṣubhir bhaktaṃ pratijāgartavyam iti | te pratijāgartum ārabdhāḥ / yāvad abhyavakāśe pratijāgrati peyā ca sādhyate devaś ca vṛṣṭaḥ sā ca naṣṭā | etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti | bhagavān āha / nābhyavakāśe sādhayitavyam* dvārakoṣṭhake prāsāde sādhayanti | bhagavān āha / na dvārakoṣṭhake na prāsāde / tasmāt tarhi bhikṣavo daśemāny akalpikāni
kalpikaśālāvastūni yeṣu bhaktaṃ na pratijāgartavyaṃ katamāni daśa ( MSV I 234.6 ) abhyavakāśadvārakoṣṭhakaprāsādāgniśālāyantradhararājāṅganadevasthānagṛhapatikuṭibhikṣuṇīśālā / etāni ( fol. 226r1 ) śālāvastūni yeṣu bhaktaṃ na pratijāgartavyaṃ / pratijāgrati sātiśarā bhavanti /
uddānam* / ....
śrāvastyāṃ nidānam* / athānyatamasya bhikṣor glānyam utpannam* / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati / bhadramukha bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / tena roganidānaṃ pṛṣṭvā abhihitaḥ / ārya peyāṃ piba svastho bhaviṣyasīti / sa kathayati / bhadramukha bhagavatā nānujñātam* / vaidyaḥ kathayati / ārya kāruṇiko vaḥ śāstā sthānam etad vidyate yad anujñāsyati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadi vaidyaḥ kathayati peyāṃ pibeti / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
bhagavān āha / vaidyopadeśena peyā pātavvyeti / tasyopasthāpakena śītalā peyā dattā / sa vaidyasakāśaṃ gatvā kathayati / bhadramukha kiṃ tayā peyayā nāhaṃ svasthaḥ / vaidyaḥ kathayati / ārya kiṃ tvayā peyā na pītā / sa kathayati / pitā / kim uṣṇā / śītalaiva / ( MSV I 235 ) ārya na śobhanaṃ kṛtam* / uṣṇīkṛtya pātavyā / bhikṣavo na jānate kutra uṣṇīkartavyā / bhagavān āha / tasmāt tarhi bhikṣavaḥ kalpikaśālā saṃmantavyā / bhikṣavo na jānate kīdṛg iti / bhagavān āha / paṃca kalpikaśālā bhavanti / ārambhyamāṇāntikā ucchrīyamāṇāntikā goniṣādikā udbhūtava stukā saṃmatikā ca /
tatra ārambhyamāṇāntikā katamā / tadyathā navakarmiko bhikṣur yatra prathamataḥ sthitvā saṃghasya kalpikasthānam iti kṛtvā vācayati idaṃ kalpikasthānam iti / idam ārambhyamāṇāntikā ucyate / tatra ucchrīyamāṇāntikā katamā / yathāpi tan navakarmiko bhikṣuḥ śilāyām ucchrīyamāṇāyāṃ tatprathamataḥ śilāyāṃ nyasyamānāyāṃ sāmantakān bhikṣūn āmantrayate / avadhārayantu āyuṣmantaḥ idaṃ saṃghasya kalpikasthānam* / idam evocchrīyamāṇāntikocyate / tatra goniṣādikā katamā / yatra dvārāntas tad goniṣādiketi / tatra udbhūtavastukā katamā / prahīṇavastukā iyam ucyate / saṃmatikā katamā / yad dvābhyāṃ saṃmataṃ yat saṃmatiketi / bhikṣavo na jānate kathaṃ saṃmantavyam iti / bhagavān āha / yat sthānam adhiṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyā maparivāram ( fol. 226v1 ) abhimataṃ saṃghasya tat saṃmantavyam* / evaṃ ca punaḥ saṃmantavyam* / śayanāsanaprajñaptiṃ kṛtvā gaṇḍīm ākoṭya pṛṣṭavācikayā bhikṣūn samanuyujya sarvasaṃghe sanniṣaṇṇe sannipatite ekena bhikṣuṇā jñaptiṃ kṛtvā karma karaṇīyam* / śṛṇotu bhadantaḥ ( MSV I 236 ) saṃghaḥ / idaṃ sarvā kārapariniṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāraṃ saṃghasya kalpikaśālāṃ saṃmantu / sacet saṃghasya prāptakālaṃ kṣametānujānīyāt saṃgho yat saṃghaḥ etat kalpikasthānaṃ saṃmanyate ity eṣā jñaptiḥ / evaṃ ca karma kartavyam* / śṛṇotu bhadantaḥ saṃghaḥ / idaṃ vastu sarvākārapariniṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāma parivāraṃ saṃghaḥ kalpikasthānaṃ saṃ manyate / yenāyuṣmatāṃ kṣamante idaṃ vastu kalpikasthānaṃ saṃmantuṃ te tūṣṇīm* / na kṣamante bhāṣantām* / kṣāntam anujñātaṃ saṃghena yasmāt tūṣṇīm evaitad dhārayāmi /
buddho bhagavān vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre / vaiśālyāṃ siṃhaḥ senāpatiḥ prativasati / sa jñātibhir āhṛtaṃ māṃsaṃ paribhuṃkte / yadā bhagavato 'ntikāt satyāni dṛṣṭāni tadā na paribhuṃkte / āhṛtāni tu bhikṣūṇāṃ prayacchati / bhikṣavas tat paribhuṃjate / tīrthikā avadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / āyuṣmantaḥ siṃhena senāpatinā uddiśya kṛtaṃ māṃsam āhṛtam* / tat śra maṇaśākyaputrīyāṇām anuprayacchati / śramaṇaśākyaputrīyaiḥ uddiśya kṛtaṃ māṃsaṃ pari bhuktam iti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / trīṇi cākalpikāni māṃsāni na paribhoktavyānīti vadāmi / katamāni trīṇi / mām uddiśya kṛtam iti saṃmukhaṃ dṛṣṭam akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam iti vadāmi / śrutam tvām ( fol. 227r1 ) uddiśya kṛtam iti akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam iti vadāmi / svayam evam ākāraparivitarka utpanno bhavati / mām uddiśya kṛtam iti saṃcintya akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam ( MSV I 237 ) iti vadāmi / bhikṣavas trīṇi kalpikāni māṃsāni paribhoktavyānīti vadāmi / katamāni trīṇi / mām uddiśya kṛtam iti saṃmukham adṛṣṭaṃ kalpikamāṃsaṃ paribhoktavyam iti vadāmi / aśrutaṃ tvām uddiśya kṛtam iti kalpikamāṃsaṃ paribhoktayam iti vadāmi / na svayam eva pūrvavad yāvat kalpikaṃ māṃsaṃ paribhoktavyam iti vadāmi /
śrāvastyām nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / bhikṣavaḥ pārśvaṃ datvā tiṣṭhanti / te brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryā ekāntaghaṭake śāsane kimarthaṃ pārśvaṃ datvā tiṣṭhatha na kuśalapakṣaṃ pratijāgṛtheti / te kathayanti / sakṛcchraḥ kālo vartate paryāptaṃ piṇḍakaṃ nāsādayāmaḥ / vayaṃ kṣudhārtā durbalā jātāḥ / ataḥ pārśvaṃ datvā sthitāḥ / te kathayanti / kasmān na pratijāgṛtha iti / nānujñātaṃ bhagavatā / kāruṇiko vaḥ śāstā sthānam etad vidyate yad anujñāsyati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmāt tarhi bhikṣavo 'nujā nāmi / evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre bhikṣavaḥ pratijāgartavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyām nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / bhikṣavaḥ śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhir ucyante / āryā ihaiva bhaktakṛtyaṃ kuruteti / te bhaktakṛtyaṃ kṛtvā pūrvalabdhaṃ gṛhītvā vihāraṃ gacchanti durbhikṣakāle bhuṃjiṣyāma iti kṛtvā kin tu kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇam bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / ( MSV I 238 ) tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre ākāṃkṣatā prāggṛhītam iti kṛtvā prāggṛhītaṃ paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyāṃ nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūn upanimantrya antargṛhe bhojayanti / teṣāṃ tu bhaktānāṃ khādyakāny avaśiṣyante / brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryā yuṣmākaṃ kṛte adhiṣṭhitaṃ bhaktam avaśiṣyate / etat pragṛhyatām* / te tad gṛhī tvā gacchanti / gatās tam api ākāṃkṣanti paribhoktum* / kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre evaṃvidhaṃ dānam iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyāṃ nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūn upanimantrya bhojayanti / teṣāṃ bhuktavatāṃ khādyakāni kiṃcid avaśiṣyante / bhikṣavaḥ prakrāntāḥ / brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryāḥ sadya eva prakrāntāḥ / khādyakāny avaśiṣyante / durlabhāny etāni / gṛhītvā gaccha / tair nītam* / bhikṣavas tad api ākāṃkṣanti paribhoktum* / kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre prāgdattam iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /
śrāvastyām nidānam* / śrāddhānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām auttarāpathikāni vanāstikāni phalāni saṃpadyante / te saṃlakṣayanti / durlabhāny etāni āryāṇāṃ dātavyāni / bhikṣūṇāṃ parigrahārthaṃ dattāni / bhikṣavaḥ pratigrahītavyam iti kṛtvā ( fol. 227v1 ) kaukṛtyān na paribhuṃjate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / ārya yadā bhagavān loke notpannas tadā tīrthyā dakṣiṇīyāḥ / idānīṃ tu bhagavān loke utpanna idānīṃ bhavanto dakṣiṇīyāḥ / tasmād anukampayā gṛhṇīteti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmīti / durlabhānīti kṛtvā paribhoktavyāni / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / tatremāni vanāstikāni / drākṣādāḍimbatinduka ... /
śrāvastyāṃ nidānam* / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūṇāṃ sat kurvatāṃ pravārayatāṃ puṣkarā stikāni anuprayacchanti / bhikṣava ākāṃkṣanti kin tu kaukṛtyān na paribhuṃjate / bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / durlabhānīti kṛ tvā paribhoktavyāni / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / tatremāni puṣkarāstikāni / tālūkaṃ mṛṇālaṃ kumudabījaṃ padmabījaṃ ceti /
śrāvastyāṃ nidānam* / āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuvai ṣamyād glānyam utpannam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣaya ti ( MSV I 240 ) bahuśo mayā āyuṣmataḥ śāriputrasya sva matena upasthānaṃ kṛtam* / na ca kadācid vaidyaḥ pṛṣṭaḥ yanv ahaṃ pṛccheyam iti / tena vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / bhadramukha āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuḥ kupitaḥ / bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / sa kathayati / ārya padmabījaṃ prayaccha svastho bhaviṣyati / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣayati / na mama pratirūpaṃ syād yad aham āyuṣmataḥ śāriputrasya kṛte na visakṣīreṇa upasthānaṃ kuryā m iti / saṃlakṣitamātra eva śrāvastyā anta rhito mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre pratyaṣṭhān nāgararājasya bhavanasamīpe / tataḥ supratiṣṭhitena nāgarājena dṛṣṭa uktaś ca / kim āryasya āgamane kāraṇam* / sa kathayati / āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuḥ kupitaḥ / tasya vaidyena visakṣīram ādiṣṭam iti / supratiṣṭhito nāgarājaḥ kathayati / ārya yady evaṃ tiṣṭha tāvad iti / sa mandākinīṃ puṣkariṇīm avatīrya puruṣapramāṇāni visakṣīrāṇy utpāṭya utpāṭya vi sakṣīreṇāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pātraṃ pūritam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'sya visāni rujyamānāni nirīkṣitum ārabdhaḥ / supratiṣṭhito nāgarājaḥ kathayati / ārya kim ākāṃkṣase visāni paribhoktum iti / sa tūṣṇīm avasthitaḥ / sa kathayati / ārya gaccha / svasti te / athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano visakṣīreṇa pātraṃ pūrayitvā mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre 'ntarhitaḥ śrāvastyāṃ pratyaṣṭhāt* jetavane 'nāthapiṇḍadasyārame / tata āyuṣmatā śāriputreṇa vaidyopadeśena visakṣīraṃ paribhuktam* / svasthībhūtaḥ ...
( fol. 228r1; MSV,Wi 112 ) + + + + + + + + g a ccha śrāvastyā ṃ je tavane maṇḍapa kariṇyāṃ chorayitvā āgaccheti / sa pavanabalavegavāhinā javena śrāvastīm āgamya jeta vana /// ( 228r2 ) ka l a bho jātaḥ tatsamanantaraṃ ca si ṃ h a nādo muktaḥ tataḥ sā hastinī saṃtrastā mūtrapurīṣam utsṛjantī kalabhaṃ chorayitvā pra krāmati /// ( 228r3 ) vardhayi to dhanena pālita iti dhanapālako dhanapālaka iti saṃjñā saṃvṛttā / apare paṭhanti rājñā prasenajitā rājño bimbisāra sya /// ( 228r4 ) kānici d visāni paribhuktāni kānicid āyuṣmatā śāriputreṇa aparāṇi saṃghe caritāni / tathā avaśiṣṭaṃ ta to /// ( 228r5 ) bh i kṣavo bhagavatā ārocayanti / bhagavān āha / durlabhāni bhavanto mānuṣāṇāṃ divyāni visāni tasmād anujānāmi durlabhāni divyāni visānīti /// ( 228r6 ; cf. MSV I 241 .1ff. which has been suplied from Divy 123ff.) bhadraṃ kare nagare ṣaḍ jñātā mahāpuṇyāḥ prativasanti miṇḍhako gṛhapatiḥ miṇḍhakapatnī miṇḍhakaputraḥ miṇḍhakasnuṣā miṇḍhakadāso miṇḍhakadāsī /// ( 228r7 ) sahadarśa nād eva pūryante | evaṃ miṇḍhako gṛhapatir jñāto mahāpuṇyaḥ kathaṃ miṇḍhakapatnī sā ekasyārthāya sthālīṃ sādhayati śatāni sahasrāṇi ca paribhuṃjate evaṃ miṇḍhaka patnī /// ( 228r8 ) pari tyajati tadā pūrṇa eva tiṣṭhati na ca parikṣīyate | evaṃ miṇḍhakaputraḥ miṇḍhakasnuṣā ekasyārthāya gatvā saṃpādayati śatasya sahasrasya ca paryāptaṃ bhavati /// ( 228r9 ) evaṃ miṇḍhakadāsaḥ kathaṃ miṇḍhakadāsī mahāpuṇyā | sā yadā ekāṃ mātrāṃ pratijāgarti tadā sapta mātrāḥ saṃpadyante / evaṃ miṇḍhakadāsī mahāpuṇyā /
bha gavāṃ saṃlakṣayati / ayaṃ miṇḍhako gṛhapatiḥ saparivāro bhadraṃkare nagare prativasati / tasya vaineyakāla āpannaḥ / ( MSV I 242 ) tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gaccha tvam ānanda ( 228r10 ) bhikṣūṇā m ārocaya tathāgato bhikṣa vaḥ janapadacārik a yā bhadra ṃ ka ra ṃ .. + yuṣmākam utsahate tathāgatena sārdhaṃ ( MSV,Wi 114 ) janapadacārikayā bhadra ṃ karaṃ nagaraṃ gantuṃ sa cī varakāṇi pratigṛhṇātv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya bhikṣūṇām ārocayati / ( fol. 228v1 ) bhagavān āyuṣma n to janapadacārik a yā bhadra ṃ k a r aṃ + + yuṣmākam utsahate bhagavatā sārdhaṃ janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gantuṃ sa cīvara kāṇi pratigṛhṇātv iti / evam āyuṣmann iti / te bhikṣava āyuṣmata ānandasya pratiśrutya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā gacchanti /
atha bhagavān ( 228v2 ) dāntapa rivāraḥ śāntaḥ śāntaparivāraḥ arhann arhaparivāraḥ ja napadacārikāṃ caraṃ bhadraṃkaraṃ nagaraṃ samprasthitaḥ yadā bhagavatā śrāvastyāṃ mahāprātihāryaṃ vi darśitaṃ tadā tīrthyā nirbhartsitāḥ / tataḥ kecid bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gatvāvasthitāḥ / taiḥ śrutaṃ śramaṇo ( 228v3 ) gau tama āgacchatīti śrutvā ca punar vyathitāḥ pūrvaṃ tāvad vayaṃ ś r a maṇena gautamena madhyadeśān nirvāsitāḥ sa yadīhāgamiṣyati niścayenāsmān ito 'pi nirvā sayiṣyati tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti / te kulopakaraṇaśālā upasaṃkramya kathayanti ( 228v4 ) dharmalābho dharmalābhaḥ ārya kim idaṃ avalokitā bhavataḥ ( MSV I 243 ) gamiṣyāmaḥ kasyārthāya / dṛṣṭāsmābhir yuṣmākaṃ saṃpattir yāvad vipattin na paśyāmas tāvad gacchāmaḥ ārya kā asmākaṃ vipattir bhaviṣyati / bhavantaḥ śramaṇo gautama kṣurāśaniṃ pātayann anekā aputrikā ( 228v5 ) apa tikāni kurvann āgacchati | ārya yady evaṃ yasminn eva kāle sthātavyaṃ tasminn eva kāle 'smākaṃ parityāgaḥ kriyate / tiṣṭhatha na gantavyam iti / te kathayanti / kiṃ vayaṃ na tiṣṭhāmaḥ / na yūyam asmākaṃ śroṣyatha / āryāḥ kathayata śroṣyāmaḥ / te kathayanti ( 228v6 ) bhadraṃka ranagarasāmanatakena sarvaṃ janakāyam udvāsya bhadraṃkaraṃ nagaraṃ praveśayata : śādvalāni kṛṣata : sthaṇḍilāni pātayata : puṣpaphalavrkṣāṃś che dayata pānīyāni viṣeṇa dūṣayata / te kathayanti / āryās tiṣṭhata sarvam utiṣṭhāma iti / te 'vasthitāḥ / tatas tair ( 228v7 ) bhadr aṃkarasāmantakena sarvo janakāya udvāsya bhadraṃkaraṃ nagaraṃ praveśitaḥ śādvalāni kṛṣṭāni sthaṇḍilāni pātitāni puṣpavṛkṣāś chinnāḥ pānīyāni vi ṣadūṣitāni / tataḥ śakro devendraḥ saṃlakṣayati / na mama pratirūpaṃ yad ahaṃ bhagavato 'satkāram ( 228v8 ) adhyu pekṣe yaṃ yena nāma bhagavatā trikalpāsaṃkhyeyair anekaiś ca duṣkaraśatasahasraiḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryānuttaraṃ
jñānam adhigatam .. .. bhagava sarvalokaprativiśiṣṭaḥ sarvavādavijayī śūnye janapade cārikām cariṣyati / yanv ahaṃ bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya sukhasparśārthāyautsukyam ( 228v9 ) ā padyeyam iti | tena vātabalāhakānāṃ dev a putrāṇām ājñā dattā / gacchata viṣapānīyāni śoṣayateti / varṣabal āhakānāṃ devaputrāṇām ājñā dattā / aṣṭāṅgopetasya ( MSV I 244 ) pānīyasyāpūrayateti / cāturmahārājikā devā uktāḥ / yūyaṃ ( 228v10 ) bhadraṃkara nagarasamantād āvāsa yateti ta to vātabalāhakair devaputrair viṣadūṣitāni pānīyāni śoṣitāni varṣa balāhakair eva kūpodapānavāpīsaras taḍāgāny aṣṭāṅgopetasya pānīyasya pūritāni / cāturmahārājikair devair ( fol. 229r1 = GBM 6.770; MSV I 244.5 ) bhadraṃkaranagara sāmantakaṃ sarvam āvāsitam* / janapadā ṛddhā sphītāś ca saṃvṛttāḥ / tīrthyair nagaravāsijanakāyasametair avacarakāḥ preṣitāḥ / paśyata kīdṛśā janapadā iti / te gatāḥ paśyanti / atiśayena janapadā ṛddhasphītāḥ / tata āgatya kathayanti / bhavanto na kadācid asmābhir evaṃ janapadā ṛddhasphītā dṛṣṭapūrvā iti / tīrthyāḥ kathayanti / bhavanto dṛṣṭo vo yas tāvad acetanān bhāvān anvāvartayati sa yuṣmān nānvāvartayiṣyatīti / tat kuta etat* / sarvathā avalokitā bhavantu bhavantaḥ / paścimaṃ vo darśanaṃ gacchāma iti / te kathayanti / āryās tiṣṭhata / kiṃ śramaṇo gautamo yuṣmākaṃ karoti / so 'pi pravrajito yūyam api pravrajitāḥ / bhikṣopajīvitaḥ kim asau yuṣmākaṃ bhikṣāṃ vārayiṣyatīti / tīrthyāḥ kathayanti / samayena tiṣṭhāmaḥ / yadi yūyaṃ kriyākāraṃ kuruta na kenacit śramaṇaṃ gautamaṃ darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍayitavya iti / taiḥ pratijñātaṃ kriyākāraś ca kṛtaḥ /
tato bhagavān anupūrveṇa bhadraṃkaraṃ nagaram anuprāpto bhadraṃkare viharati dakṣiṇāyatane / tena khalu samayena kāpilavāstuno brāhmaṇadārikā bhadraṃkare nagare pariṇītā / tayā prākārasthayā bhagavān andhakāre sthito dṛṣṭaḥ / sā saṃlakṣayati / ayaṃ bhagavān śākyakulanandanaḥ śākyakulād rājyam apahāya pravrajitaḥ / yady atra sopānaṃ syād ahaṃ pradīpam ādāyāvatareyam iti / tato bhagavatā tasyāś cetasā cittam ājñāya sopānaṃ nirmitam* / tato 'sau hṛṣṭatuṣṭāḥ pramuditāḥ pradīpam ādāya sopānenāvatīrya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā / upasaṃkramya bhagavataḥ purastāt pradīpaṃ sthāpayitvā pādau śirasā vanditvā niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / tato bhagavatā tasyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedikī purvavad yāvac charaṇagatām atiprasannām iti / atha bhagavāṃs tāṃ dārikām idam avocat* / ehi tvaṃ dārike yena miṇḍha kagṛhapatis tenopasaṃkrama / upasaṃkramya evaṃ madvacanād ārogyaya / evaṃ vada / gṛhapate tvām uddiśyāham ihāgatas tvaṃ ca dvāraṃ baddhvāvasthito yuktam etad evaṃ hy atitheḥ pratipattuṃ yathā tvaṃ pratipanna iti / yadi kathaya ti gaṇena kriyākāraḥ kṛta iti / vaktavyaḥ / tava putrasya paṃcaśatiko nakulakaḥ kaṭyāṃ baddhas tiṣṭhati / sa yadi śataṃ vā sahasraṃ vā vyayīkaroti pūryata eva na parikṣīyate / na śaknoṣi tvaṃ ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān datvāgantum iti / evaṃ bhadanteti sā dārikā bhaga vataḥ pratiśrutya saṃprasthitā / yathāparijñātaiva kenacid evaṃ miṇḍhakasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gatā / gatvā kathayati / gṛhapate bhagavāṃs te ārogyayati / sa ( MSV I 246 ) kathayati dārike vande buddhaṃ bhagavantam* / gṛhapate bhagavān evam āha / tvām e vāham uddiśyāgatas tvaṃ ca dvāraṃ baddhāvasthitaḥ / yuktam etad evam atitheḥ ( fol. 229v1 = GBM 6.771 ) pratipattuṃ yathā tvaṃ pratipanna iti / sa kathayati / dārike gaṇena kriyākāraḥ kṛto na kenacit śramaṇaṃ gautamaṃ darśaṇāyopasaṃkramitavyam* / yaḥ upasaṃkrāmati sa gaṇena ṣaṣṭiṃ kārṣapaṇān daṇḍya iti
/ gṛhapate bhagavān kathayati / tava putrasya paṃcaśatiko nakula kaḥ kaṭyāṃ baddhas tiṣṭhati / sa yadi śataṃ sahasraṃ vā vyayīkaroti pūryate eva na parikṣīyate / na śaknoṣi tvaṃ ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān datvāgantum iti / sa saṃlakṣayati / na kaścid etat saṃjānīte nūnaṃ sarvajñaḥ sa bhagavān* / gacchāmīti / sa ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān dvāre sthāpayitvā brāhmaṇa dārikopadiṣṭena sopānenāvatīrya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatāḥ pādau śirasā vanditvā purastān niṣaṇṇaḥ / tato bhagavān miṇḍha kasya gṛhapater aśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃ prativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān yāṃ śrutvā miṇḍhakena pūrvavad yāvat srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / sa dṛṣṭasatyaḥ kathayati / bhagavan kim eṣo 'pi bhadraṃkaranivāsijanakāya evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhīti / bhagavān āha / gṛhapate tvam āgamya bhūyasā sarva eva janakāyo labhīti / tato miṇḍhako gṛhapatir bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / sa gṛhaṃ gatvā kārṣāpaṇānāṃ rāśiṃ vyavasthāpya gāthāṃ bhāṣate /
yo draṣṭum icchati jinaṃ jitarāgadoṣaṃ nirdvandvam apratisamaṃ kanakāvadātam* /
so niścalena hṛdayena suniścitena kṣipraṃ pradātu dhanam asya mayā pradeyam* // iti
janakāyāḥ kathayati / gṛhapate śreyaḥ śramaṇasya gautamasya darśanam* / sa kathayati / śreyaḥ / te kathayanti / yadi evaṃ gaṇenaiva kriyākāraḥ kṛto gaṇa evotpāṭayatu / ko 'tra virodhaḥ / te kriyākāram utpāṭya nirgantum ārabdhāḥ / tataḥ parasparaṃ saṃghaṭṭena na śaknuvanti nirgantum iti / vajrapāṇinā yakṣeṇa vinayajanānukampayā vajraḥ kṣiptaḥ / prākārasya khaṇḍaḥ patitaḥ / anekāni prāṇiśatasahasrāṇi nirgatāni kānicit kutūhalajātāni kānicit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni / tato mahājanakāyasannipātād bhagavato yojanaṃ sāmantakena parṣat sannipatitā / atha bhagavāṃs tāṃ parṣadam avagāhya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣadyānekasatvasantānakuśalamūlasamāropikāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān* / yāṃ śrutvā kaiścit srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / pūrvavat kenacic charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / bhagavato 'ticiraṃ dharmaṃ deśayitvā bhojanakālo 'tikrāntaḥ /
miṇḍhako gṛhapatiḥ kathayati / bhagavan bhaktakṛtyaṃ kriyatām iti / bhagavān āha / gṛhapate bhojanakālo 'tikrānta iti / sa kathayati / bhagavan kim akāle kalpate / bhagavān āha / ghṛtaṃ guḍaṃ ( MSV I 248 ) śarkarāḥ pānakāni ceti / tato miṇḍhakena gṛhapatinā śilpina āhūyoktāḥ / bhagavanto 'kālakhādyakāni śīghraṃ sajjīkuruteti / tair api kathitam* / akālakhādyakāni ( fol. 230r1 = GBM 6.772 ) sajjīkṛtāni / gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ akālakhādyakair akālapānakaiś ca saṃtarpitaḥ / tato bhagavān miṇḍhakaṃ gṛhapatiṃ saparivāraṃ satyeṣu pratiṣṭhāpya taṃ ca karvaṭakanivāsinaṃ janakāyaṃ yathābhavyatayā vinīya saṃprasthitaḥ /
miṇḍhakagṛhapatiḥ kathayati / bhagavan kārṣāpaṇaḥ pathyādinimittaṃ gṛhyatām iti / bhagavān āha / grahītavya iti / uktaṃ bhagavatā kārṣāpaṇo grahītavya iti / bhikṣavo na jānate kena grahītavyaḥ kathaṃ ceti / bhagavān āha / kalpakāreṇa / kalpakāro na bhavati / bhagavān āha / srāmaṇera ke ṇa / āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati / yat taduktaṃ bhadanta bhagavatā śrāmaṇerakasya jātarūparajatapratigraho daśamaṃ śikṣāpadam iti / uktaṃ bhagavatā śrāmaṇerakeṇa grahītavya iti / tat katham* / bhagavān āha / pratigraham upālin mayā sandhāyoktaṃ mā tv agṛhyam* / tasmāt śramaṇerakeṇodgrahītavyam* / no tu pratigrahaḥ svīkartavyaḥ /
miṇḍhako gṛhapatiḥ kathayati / bhagavan guḍaudanaṃ gṛhyatām iti / bhagavān āha / grahītavyam iti / bhikṣavo na jānate kena grahītavyaṃ kathaṃ ceti / bhagavān āha / asatyāgārike śrāmaṇerakeṇa bhikṣubhir vā sāptāhikam adhiṣṭhāya svayam eva voḍhavyam* / bhikṣavo na jānate katham ( MSV I 249 ) adhiṣṭhātavyam iti / bhagavān āha / hastau prakṣālya pratigrāhayitvā vāme pāṇau pratiṣṭhāpya dakṣiṇena pāṇinā praticchādya bhikṣoḥ purataḥ sthitvā vaktavyam* / samanvāharatāyuṣmantaḥ / aham evaṃnāmā idaṃ bhaiṣajyaṃ sāptāhikam adhiṣṭhāsyāmi teṣām arthāya sabrahmacāriṇāṃ ceti / evaṃ dvir api trir api / āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati / yad uktaṃ bhadanta bhagavatā guḍaḥ sāptāhiko 'dhiṣṭhātavya iti / kena paribhoktavyaḥ / paṃcabhir upālin pudgalaiḥ / adhvapratipannakena bhaktacchinnakena glānakena upadhivārikeṇa navakarmikeṇa ceti /
bhikṣavo janapadacārikāṃ saṃprasthitāḥ / taṇḍulānāṃ ca saktūnāṃ ca madhye guḍaṃ prakṣipanti / adhvagā icchanti paribhoktum* / kaukṛtyena paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / na labhyaṃ bhikṣavas tenāmiṣeṇāmiṣakṛtyaṃ kartum* / yas taṇḍuleṣu prakṣiptaḥ sa prasphoṭya paribhoktavyaḥ / yas tu saktuṣu udakena dravīkṛtya paribhoktavyaḥ / aparo 'pi dravīkṛtya na parisphuṭa eva bhavati / bhagavān āha / vaṃśadalikayā nirlikhyodakena prakṣālayitavyaḥ / tathāpi na śakyate nirāmiṣaḥ kartavyaḥ / bhagavān āha / suśocitaḥ kṛtvā udakena dravīkṛtya pātavyaḥ /
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta miṇḍhakena miṇḍhakapatnyā miṇḍhakaputreṇa miṇḍhakasnuṣayā miṇḍhakadāsena miṇḍhakadāsyā ca karma kṛtaṃ yena ṣaḍabhijñātā ( MSV I 250 ) mahāpuṇyāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavato 'ntike satyāni ( fol. 230v1 = GBM 6.773 ) dṛṣṭā ni / bhagavān caibhir ārāgito na virāgita iti / bhagavān āhā / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāni upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā pūrvavad yāvad dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ naimittikair dvādaśavārṣikī anāvṛṣṭir vyākṛtā śalākāvṛtti {Dutt: Ms. śilakā throughout; but MS śalākā- throughout} mahādurbhikṣaṃ bhaviṣyatīti / trividhaṃ durbhikṣaṃ bhaviṣyati caṃcu śvetāsthi śalākāvṛtti ca / tatra caṃcu ucyate / samudgake tasmin manuṣyā bījāni prakṣipya anāgatasatvāpekṣayā sthāpayanti / asmākam anena bījena manuṣyāḥ kāryaṃ kariṣyantīti / idaṃ samudgasaṃbandhāc {Dutt: samudgakasambandhāt* } caṃcu ucyate / śvetāsthi katamat* / tasmin kāle manuṣyā asthīni upasaṃhṛtya tāvat kvāthayanti yāvat tāny asthīni śvetāni saṃvṛttā nīti / tatas taṃ pānaṃ pibanti / idaṃ śvetāsthisaṃbandhāt* śvetāsthi ucyate / śalākāvṛtti katamat* / tasmin kāle manuṣyāḥ khālabilebhyo dhānyaguḍakāni śalākayākṛṣya bahūdakāyāṃ sthālyāṃ kvāthayitvā pibanti / idaṃ śalākāsaṃbandhāc chalākāvṛtti ucyate / rājñā brahmadattena vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / śṛṇvantu bhavanto vārāṇasīnivāsinaḥ paurā naimittikair dvādaśavārṣiky ( MSV I 251 ) anāvṛṣṭir vyākṛtā śalākāvṛtti durbhikṣaṃ bhaviṣyati caṃcu śvetāsthi ca / yeṣāṃ dvādaśavārṣikaṃ bhaktam asti taiḥ sthātavyam* / yeṣāṃ nāsti te yatheṣṭaṃ gacchantu / vigatadurbhikṣatayā subhikṣe punar āgamiṣyatha iti / tasmiṃś ca samaye vārāṇasyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparivāraḥ / vistīrṇaviśālas tena koṣṭhāgārika āhūyoktaḥ / bhoḥ puruṣa bhaviṣyati me saparivārasya dvādaśavārṣikaṃ bhaktam iti / sa kathayati / ārya bhaviṣyatīti / sa tatraivāvasthitaḥ / samanantarāt tu eva tad durbhikṣam* / tasya koṣṭhāgāraḥ parikṣīṇaḥ / sarvaś ca parijanaḥ kālagataḥ / ātmanā ṣaṣṭho vyavasthitaḥ / tatas tena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇi śodhayitvā dhānyaprastha upasaṃhṛtaḥ / so 'sya patnyā sthālyāṃ
prakṣipya sādhitaḥ / asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante / hīnadīnānukampakā prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyataraḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ / sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya vārāṇasīṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ / sa ca gṛhapatiḥ sajjo 'vasthito bhoktum* / sa ca pratyekabuddho 'nupūrveṇa piṇḍapātam aṭaṃs tasya gṛham anuprāptaḥ / sa tena gṛhapatinā dṛṣṭaḥ kāthaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca / dṛṣṭvā ca punaḥ saṃlakṣayati / etad apy ahaṃ paribhujya niyataṃ prāṇair viyokṣye / yanv ahaṃ pratyaṃśam asmai pravrajitāya dadyām iti / tena bhāryābhihitā / bhadre yo mama pratyaṃśas tam asmai pravrajitāyānuprayaccheti / ( fol. 231r1 = GBM 6.774 ) sā saṃlakṣayati / mama svāmī na paribhuṃkte / katham ahaṃ paribhuṃje iti / sā kathayati āryaputra ( MSV I 252 ) aham api svaṃ pratyaṃśam asmai prayacchāmīti / evaṃ putreṇa snuṣayā dāsena dāsyā svasvapratyaṃśāḥ parityaktāḥ / tatas taiḥ sarvaiḥ saṃbhūya pratyekabuddhaḥ piṇḍena pratipāditaḥ / kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī / sa vitatapakṣa iva haṃsarāja upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ / āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī / te mūlanikṛttā iva drumāḥ pādayor nipatya yatheṣṭaṃ praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ / gṛhapatiḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yadi riktakāni kośakoṣṭhāgārāṇi paśyāmi sahadarśanān me pūrṇāni syuḥ / evaṃvidhānāṃ ca me dharmāṇāṃ lābhī syām* / ataḥ prativiśiṣṭataraṃ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / patnī praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlenāhaṃ yady ekasyārthāya sthālīṃ paceyaṃ sā śatenāpi paribhujya sahasreṇāpi na ca parikṣayaṃ gacched yan mayā prayogo na pratiprasrabdhaḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī
syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / putraḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nena me kuśalamūlena paṃcaśataḥ kamarakaḥ kaṭyām upanibaddhas tiṣṭhet* / yadi śataṃ vā sahasraṃ vā tato vyayaṃ kuryāṃ pūrṇaka eva tiṣṭhet* / mā parikṣayaṃ ( MSV I 253 ) gacchet* / evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / snuṣā praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yady ekasyārthāya gandhān yojaye te śatasya vā sahasrasya
vā upayujyeran na ca parikṣayaṃ gaccheyuḥ / yāvat prayogo na pratiprasrabdhaḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / dāsaḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yady ekaṃ sīraṃ karṣeyaṃ saptasīrāḥ kṛṣṭā bhāveyuḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / dāsī praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena dhānyānām e kāṃ mātrām ārabheyaṃ sapta mātrāḥ saṃpadyeran* / apy evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭa taraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti ( fol. 231v1 = GBM 6.775 ) praṇidhānaṃ kṛtam* / sa ca mahātmā pratyekabuddhas teṣām anukampāṃ kṛtvā ṛddhyā saṃprasthitaḥ / yāvad rājā brahmadattaḥ upari prāsadatalagatas tiṣṭhati / tasya ṛddhyā gacchato rājño brahmadattasyopari cchāyā nipatitā / sa ūrddhvamukho nirīkṣitum ārabdhaḥ / paśyati tat pratyekabuddham* / tasyaitad abhavat* / kasyāpy anena mahātmanā ṛddhimahālāṅgalair dāridryamūlāny utpāṭitānīti / balavatpāśā / tato 'sau gṛhapatiḥ ( MSV I 254 ) kośakoṣṭhāgārāṇi pratyavekṣitum ārabdho yāvat pūrṇāni paśyati / sa patnīm āmantrayate / mama tāva t praṇidhānaṃ pūrṇaṃ yuṣmākam idānīṃ paśyāma iti / tato dāsyā dhānyānām ekāṃ mātrām ārabdhā parikarmayitum* / sapta mātrāḥ saṃpannāḥ / patnyā ekasyārthāya sthālī sādhitā / sarvais taiḥ paribhuktā tathaivāvasthitā / prātiveśyair anekaiś ca prāṇiśatasahasraiḥ paribhuktā tathaivāvasthitā / tathaiva putrasya snuṣāyā dāsasya praṇidhiḥ siddhā / tato gṛhapatinā vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / yo bhavanto 'nnena arthī sa āgacchatv iti / vārāṇasyām uccaśabdo mahāśabdo jātaḥ / rājñā śrutam* / sa kathayati / kim eṣa bhavanta uccaśabdo
mahāśabda iti / amātyaiḥ samākhyātam* / devāmukena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitānīti / rājā kathayati / yāvat sarva eva lokaḥ kālagatas tadā tena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitāni / āhūyatāṃ bhavantaḥ sa gṛhapatir iti / tair āhūtaḥ / tato rājñābhihitaḥ / gṛhapate yadā sarvalokaḥ kālagatas tadā tvayā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitānīti / deva kasya koṣṭhāgārāṇy uddhāṭitāni / api tu adyaiva me bījam uptam adyaiva phalitam iti / rājā kathayati / yathākatham* / sa tat prakaraṇaṃ vistareṇārocayati / rājā kathayati / gṛhapate tvayāsau mahātmā piṇḍakena pratipāditaḥ / deva mayā pratipāditaḥ / sa gāthāṃ bhāṣate /
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam* /
yatroptaṃ bījam adyaiva adyaiva phaladāyakam* // iti /
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau gṛhapatir gṛhapatipatnī gṛhapatiputro ( MSV I 255 ) gṛhapatidāso gṛhapatidāsī ca / eṣa evāsau miṇḍhako gṛhapatir miṇḍhakapatnī miṇḍhakaputro miṇḍhakasnuṣā miṇḍhakadāso miṇḍhakadāsī ca / ya ebhiḥ pratyekabuddhakārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena ṣaḍ api mahāpuṇyā jātā mamāntike satyāni dṛṣṭāni / ahaṃ caibhiḥ pratyekabuddhakoṭīśatasahasrebhyaḥ prativiśiṣṭataraḥ śāstā ārāgito na virāgita iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ ekāntaśuklānām ekāntaśuklo vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ / tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* /
uddānam* /
kaineya ḥ pānam ādāya kāśīpaṭṭaṃ ca yavāgvaḥ /
pāpāyāṃ khādyakaṃ kṛtvā kaukṛtyaṃ vikṛtabhojanam* // //
bhagavān ādumāyāṃ viharaty āvasathe | tena khalu samayena kaineyasya ṛṣer ādumāyām āvasatho 'bhūt * / mandākinyās tu puṣkariṇyās tīre divāvihāraḥ / bhagavān saṃlakṣayati | kutra nv ahaṃ caturṇāṃ lokapālānāṃ dharmaṃ deśa ye yaṃ / yatra me kaineya ṛṣir alpakṛcchreṇa damatham āgata e tasyai tad abhavat* / yanv ahaṃ mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre deśayeyaṃ / tatra damatham eṣyati | tatra bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam* / dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavanto ( MSV I 256 ) laukikaṃ cittam utpādayanti tasmiṃ samaye śakrabrahmādayo devā bhagavataś cetasā cittam ājānanti / vaiśravaṇo mahārājaḥ saṃlakṣayati | kiṃkāraṇaṃ bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditaṃ / paśyaty asmākam eva caturṇāṃ lokapālānāṃ dharmaṃ deśayitukāma iti viditvā pāṃcikasya mahāyakṣasenāpater ājñā ṃ dattavān* / gaccha pāñcika bhagavato 'rthāya mandākinyā ḥ puṣkariṇyās tīre śayanāsanaprajñaptiṃ kuru / kaineyasya ṛṣer ekam ārakṣakaṃ sthāpaya / mahābhūtasannipāto bhaviṣyati mā kaścid asyojo ghaṭṭayiṣyatīti / sa mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre kaineyasya ṛṣer ārakṣakaṃ sthāpayitvā śayanāsanaprajñaptiṃ kartum ( Bhaiṣ-v(Ch/W) 120 ) ārabdhaḥ / tatra mahājanakāyasya kolāhalaśabdo jātaḥ / tataḥ kaineya ṛṣiḥ kolāhalaśabdenotthitaḥ tam ārakṣakaṃ pṛcchati / kim eṣa kolāhalaśabda iti | sa kathayati / śayanāsanaprajñaptiḥ kriyate | kiṃ mamārthāya / na tavārthāya / api tu buddhasya bhagavataḥ / tvam atra kiṃ tiṣṭhasi | tavaivārakṣakaḥ / kimartham* / mahābhūtasamāgamo 'tra bhaviṣyati / mā kaścid ojo ghaṭṭayiṣyatīti | sa kathayati / tasya śramaṇasya gautamasya ko rakṣāṃ karotīti | sa kathayati / kas tasya bhagavato rakṣāṃ karoti / sa eva bhagavāṃ sadevakasya lokasya rakṣāṃ karotīti śrutvā kaineya ṛṣis tūṣṇīm* /
tato bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya ādumāṃ piṇḍāya prāviśat* / ādumāṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātaṃ pratikrāntaḥ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte ādumāyām antarhito mandākinyā ḥ puṣkariṇyās tīre ( MSV I 257 ) pratyaṣṭhāt sārdhaṃ bhikṣusaṃghena | atha bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /
tato dhṛtarāṣṭro mahārājo 'nekagandharvaparivāro 'nekagandharvaśataparivāro 'nekagandharvasahasraparivāro 'nekagandharvaśatasahasraparivāro divyānāṃ maṇīnām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagav antaṃ divyābh ir ma ṇi bh i r ā kīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā pūrvāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca //
virūḍhako 'pi mahārājo 'nekakumbhāṇḍaparivāro 'nekakumbhāṇḍaśataparivāro 'nekakumbhāṇḍasahasraparivāro 'nekakumbhāṇḍaś atasahasrapariv āro divyānāṃ muktānām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ ( fol. 232v1 = GBM 6.777 ) / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyābhir muktābhir ākīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā dakṣiṇāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca |
virūpākṣo 'pi mahārā jo 'nekanāgapariv āro 'nekanāgaśataparivāro 'nekanāgasahasraparivāro 'nekanāgaśatasahasraparivāro divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyair utpa lapadmakumudapuṇḍarīkamandārakaiḥ puṣpair avakīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā paścimāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca //
vaiśravaṇo 'pi mahārājo 'nekayakṣaparivāro 'nekayakṣaśataparivāro 'nekay ak ṣ a sahasrap a rivāro 'nekayakṣaśatasahasraparivāro divyasya hiraṇyasya suvarṇasyotsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyena hiraṇyasuvarṇenākīrya ( Bhaiṣ-v(Ch/W) 121 ) bhagavataḥ pādau ( MSV I 258 ) śirasā vanditvā uttarāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃ puraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca |
tatra dvāv āryajātīyau dhṛtarāṣṭro virūḍhakaś ca / dvau dasyujātīyau virūpākṣo vaiśravaṇaś ca | atha bhagavata etad abhavat* / saced aham āryayā vācā dharmaṃ deśayeyaṃ dvau cājñāsyataḥ dvau nājñāsyataḥ / saced dasyuvācā deśayeyam evam api dvau ājñāsyataḥ dvau nājñāsyataḥ / yanv ahaṃ dvayor āryayā vācā dharmaṃ deśayeyaṃ / dvayor api dasyuvāceti viditvā
dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārājabhinnaḥ kāyo vedanā śītībhūtā saṃjñā niruddhā saṃskārā vyupaśāntā vijñā naṃ cāstaṃgata ṃ : eṣa evānto duḥkhasyeti / asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe dhṛtarāṣṭrasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ gandharvaśatasahasrāṇāṃ //
tatra bhagavān virūḍhakaṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārāja atra te dṛṣṭe dṛṣṭamātraṃ bhavatu śrute mate vijñāte vijñātamātraṃ / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe virūḍhakasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ kumbhāṇḍaśatasahasrāṇāṃ //
tatra bhagavāṃ virūpākṣaṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārāja ine mene dapphe daḍapphe eṣa evānto duḥkhasyeti / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe virūpākṣasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ nāga śatasahasrāṇāṃ /
tatra bhagavān vaiśravaṇaṃ mahārājam āmantrayate | atra te mahārāja māśā tuṣā saṃśāmā ( Bhaiṣ-v(Ch/W) 122 ) sarvatra virāḍi eṣa evānto duḥkhasyeti / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe vaiśravaṇasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ( fol. 233r1 = GBM 6.778 ) ca tatsabhāgānāṃ yakṣaśatasahasrāṇāṃ /
bhagavān saṃlakṣayati / etarhi me parinirvāṇakālasamayaḥ pratyupasthitaḥ / kasyopanyasya śāsanaṃ parinirvāsyāmi / saced devānāṃ devāḥ pramattā ratibahulā na cirasthitikaṃ bhaviṣyati / atha manuṣyāṇām alpāyuṣo manuṣyāḥ evam eva na cirasthitikam eva / yanv ahaṃ devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca kāśyapasya ca bhikṣoḥ śāsa na m upanyasya parinirvāyeyam iti viditvā dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam āmantrayate | mama te mahārāja parinirvṛtasya pūrvasyāṃ diśi śāsane ārakṣā karaṇīyeti / virūḍhakaṃ mahārājam āmantrayate / tvayāpi mahārāja dakṣiṇasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti / virūpākṣaṃ mahārājam āmantrayate | tvayāpi mahārāja paścimasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti / ( MSV I 260 ) vaiśravaṇaṃ mahārājam āmantrayate / tvayāpi mahārāja uttarasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti // tataś catvāro mahārājānaḥ pramuditamanaso bhagavantam idam avocan* / evaṃ bhavatu bhagavan yathājñāpayati bhagavan * / vayam ārakṣā ṃ kariṣyāma iti viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā dṛṣṭasatyā bhagavato 'ntikāt prakrāntāḥ / bhagavatā āyuṣmate mahākāśyapāya kṛtsnaṃ śāsanam upanyastaṃ / āyuṣmāṃś cānando 'bhihitaḥ / tvayāpy ānanda śāsanakāryakaraṇe autsukyam āpattavyam iti | //
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta caturbhir mahārājaiḥ karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena catvāro mahārājāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavataś cāntike satyadarśanaṃ kṛtam iti | bhagavān āha | ebhir eva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmā ṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavat phalanti khalu dehinām* /
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi | pūrvavad yāvac chāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* / tena khalu samayena mahāsamudre dvau nāgau prativasataḥ śvāso mahāśvāsaś ca | kūṭaśālmalyām api dvau suparṇināv aṭṭeśvaraś cūḍeśvaraś ca | yadā śvāsamahāśvāsau tābhyām abhidrūyete tadā pātālaṃ praviśato / yāvad apareṇa samayena śvāsamahāśvāsābhyāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / tau c a s u p a rṇināv ( MSV I 261 ) abhidravitum ārabdhau na śaknuvataḥ / sumerupratyāhatam iva pavanasalilavegau pratinivṛtya kathayato / bhavantau pūrvam asmābhir yuvām abhidrutau ( Bhaiṣ-v(Ch/W 123 ) pātālaṃ praviśata / idānīṃ ko hetur yena vayaṃ sumerupratyāhatāv iva pavanasalila v e gau y uvām āsādya pratinivṛttāv iti | śvāsamahāśvāsau kathayato / ( fol. 233v1 = GBM 6.779 ) 'smābhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītānīti / tau kathayato / yady evaṃ vayam api grahīṣyāma iti / tau tābhyāṃ sārdhaṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasy ānti k e saṃprasthitau / tau ca saṃprāptau / catvāraś ca lokapālāḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikād dharmaṃ śrutvā saṃprasthitāḥ / te tābhyāṃ dṛṣṭās / tau suparṇinau śvāsamahāśvāsau nāgau pṛcchataḥ / ka ete gacchantīti | tābhyāṃ vistareṇa kathitam* / suparṇinau kath ayataḥ / y a dy evaṃ vayam api kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni saṃgṛhītvā praṇidhānaṃ kurma iti / tābhyāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / śvāsamahāśvāsābhyāṃ pūrvam eva gṛhītāni / tataḥ saṃbhūya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ / yathaite catvāro lokapālāḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikād
dharmaṃ śrutvā dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ saṃprasthitāḥ : evaṃ vayam apy anena kuśalamūlena catvāro lokapālāḥ syāma : yaś cāsau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro māṇavo vyākṛtaḥ bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma samyaksaṃbuddha iti | ( MSV I 262 ) so 'py asmākaṃ bhagavān eva mandākinyā ḥ puṣkariṇyās tīre dharmaṃ deśayed / vayaṃ ca taṃ dharmaṃ śrutvā dṛṣṭasatyā evam eva svabhavanaṃ gacchāma iti |
kiṃ manyadhve bhikṣavo ye te catvāro nāgasuparṇinaḥ eta eva te catvāro lokapālāḥ / yo 'sau śvāsa eṣa evāsau dhṛṭarāṣṭras tena kālena tena samayena / mahāśvāso virūḍhakaḥ aṭṭeśvaro 'sau virūpākṣaḥ cūḍeśvaro 'sau vaiśravaṇaḥ tena kālena tena samayena | yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni pratigṛhya praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena catvāro lokapālā jātā mamāntike satyadarśanaṃ kṛtvā svabhavanaṃ gatāḥ /
tāṃ ca dharmadeśanāṃ śrutvā kaineya ṛṣiḥ paraṃ vismayam upagato bhagavati cābhiprasannaḥ / tato 'sya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñā tvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā / yāṃ śrutvā kaineyarṣiṇā sahasatyābhisamayād anāgāmiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ / tato 'sāv avetyaprasādasamanvāgato 'ṣṭau pānāny ādāya cocapānaṃ mocapānaṃ kolapānam aśvatthapānam udumbarapānaṃ paruṣakapānaṃ kharjūrapānaṃ mṛdvīkāpānaṃ ca yena bhagavāṃs tenopasaṃkrānta / upasaṃkramya bhagavatam idam avocat* / imāni bhadanta aṣṭau pānāni pūrvakair ṛṣibhi ḥ stutāni varṇitāni / tāni bhagavān pratigṛhṇātv ( Bhaiṣ-v(Ch/W) 124 ) anukampām upādāya | pratigṛhṇāti bhagavān kaineyasya ṛṣer antikād aṣṭau pānāni anukampām upādāya / pratigṛhya bhikṣūn āmantrayate sma / itīmāni bhikṣavo 'ṣṭau pānāni kāle ( fol. 234r1 = GBM 6.780 ) pratigrāhitāni akāle marditāni ( MSV I 263 ) akāle parisrutāni akāle 'dhiṣṭhitāni paścādbhaktena paribhoktavyāni // itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni // kāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni | // itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni kāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni // itīmāni aṣṭau pānāni akāle marditāni akāle parisrutāni paścādbhaktena paribhoktavyāni / rātryāś ca prathame yāmātikrāntā na paribhoktavyāni // {Dutt: As the Tibetan translation does not agree with the Sanskrit textr, we reconstruct here the Sanskrit from Tibetant: itīmāni bhikṣavo 'ṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni kāle adhiṣṭhitāni kāle paribhoktavyāni / akāle na paribhoktavyāni / rātryāś ca prathame yāme 'tikrānte na paribhoktavyāni / itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni akāle marditāni akāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni / itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni akāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni / itīmāni aṣṭau
pānāni akāle pratigrāhitāni akāle marditāni akāle parisrutāni paścādbhaktena na paribhoktavyāni / rātryāś ca yāme 'tikrānte na paribhoktavyāni / }
atha kaineya ṛṣir utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān* śvo bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān kaineyasya ṛṣes tūṣṇīṃbhāvena / atha kaineya ṛṣir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / bhagavān api mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre 'ntarhita ādumāyāṃ pratyaṣṭhāt sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / atha kaineya ṛṣiḥ sarātram evotthāyāntarjanam āmantrayate / uttiṣṭhata ( MSV I 264 ) āryā uttiṣṭhata / bhadramukhāḥ kāṣṭhāni pāṭayata / khādyakāny ullāḍayata / pratijāgrata maṇḍapavāḍam iti /
tena khalu samayena śailo nāma ṛṣiḥ kaineyasya ṛṣer bhāgineyas tasminn āvasathe rātriṃ vāsam upagataḥ / aśroṣīt śaila ṛṣiḥ kaineyam ṛṣiṃ sarātram evotthāyāntarjanam āmantrayantam* / śrutvā ca punaḥ kaineyam ṛṣim idam avocat* / kiṃ punas te ṛṣe sabrahmacāriṇo nimantritāḥ / rājā vā māgadhaśreṇyo biṃbisāro rāṣṭranivāsī janakāyo yathepsitasya vā ṛṣidharmasya parisamāptir iti / sa kathayati / na me śaila sabrahmacāriṇa upanimantritā nāpi rājā māgadhaśreṇyo biṃbisāro rāṣṭranivāsī janakāyo nāpi yathepsitasya ṛṣidharmasya parisamāptiḥ / api tu mayā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhaktenopanimantrita iti tasya buddha ity aśrutapūrvaṃ ghoṣaṃ śrutvā sarvaromakūpāny āhṛṣṭāni / sagauravaḥ sa papraccha / ka eṣa ṛṣe buddho nāma iti / asti śaila śramaṇo gautamaḥ śākyaputraḥ śākyakulāt keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajitaḥ / so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ / sa eṣa buddho nāmeti / śailaḥ kathayati / ka eṣa ṛṣe saṃgho nāmeti / kaineya ṛṣiḥ kathayati / santi śaila kṣatriyakulād api kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajitaḥ / santi brāhmaṇakulād api vaiśyakulād api kulaputrāḥ pūrvavat tam eva bhagavantaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ pravrajitāḥ / sa eṣa ṛṣe saṃgho nāma iti / ayaṃ ca śaila saṃghaḥ pūrvakaś ca ( MSV I 265 ) buddhaḥ / sa eṣa ( fol. 234v1 = GBM 6.781 ) buddhapramukho bhikṣusaṃgho mayā bhaktenopanimantritaḥ / atha śailaṛṣir buddhālambanayā smṛtyā kālyam evotthāya paṃcaśataparivāro yena bhagavāms tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam etad avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / labdhavān śaila ṛṣiḥ paṃcaśataparivāraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* /
atha kaineya ṛṣis tām eva śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pūrvavad yāvat saṃtarpayati saṃpravārayati / tena buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayamānena śailaḥ pravrajito dṛṣṭaḥ / sa kathayati / śaila tvaṃ pravrajitaḥ / pravrajitvā suṣṭhu kṛtaṃ sādhu kṛtam* / aham api buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayitvā pravrajiṣyāmīti / atha kaineya ṛṣir anekaparyāyeṇa buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tato bhagavāṃs tasmai dakṣiṇām ādiśya dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / atha kaineya ṛṣir yat tatrotpādanadharmakaṃ sarvaṃ visarjanadharmakaṃ kṛtvā {MS tatrotsadanadharmakaṃ ta t sarvaṃ visarjanadharmakaṃ kṛtvā; cf. MPS 7.2 tatrotsīdana- ; BHSD s.v. utsīdana } paṃcaśataparivāro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* / ekāntasthitaḥ kaineya ṛṣir bhagavantam idam avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike ( MSV I 266 ) brahmacaryam iti / labdhavān kaineya ṛṣiḥ paṃcaśataparivāraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* /
atha bhagavāṃs tad bhikṣusahasraṃ pravrajyopasaṃpādya nadyāḥ prabhadrikāyās tīre vāsam upagataś chatrāmbuvane {MS chatrāpravane } / tatra bhagavatā paṃcabhikṣuśatāny āyuṣmate brāhmaṇakapphiṇāya dattāni / ardhatṛtīyāny āyuṣmate mahāmaudgalyāyanāya / ardhatṛtīyāny āyuṣmate śāriputrāya / tatra ye āyuṣmatā brāhmaṇkapphiṇenāvacoditās taiḥ sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / ye āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena tair anāgāmiphalam* / ye āyuṣmatā śāriputreṇa taiḥ srotaāpattiphalam* /
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / paśya bhadanta bhagavatā āyuṣmān śāriputro mahāprajñānām agryo vyākṛtaḥ āyuṣmāṃś ca mahāmaudgalyāyano mahardhikānāṃ mahānubhāvānām* / atha ca punar ye āyuṣmatā brāhmaṇakapphiṇenāvacoditās tair ahatvaṃ sākṣātkṛtam* / ye āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena tair anāgāmiphalam* / ye āyuṣmatā śāriputreṇa taiḥ srotaāpattiphalam* / bhagavān āha / bhikṣava etarhi yathā tathātīte 'dhvani ye ( fol. 235r1 = GBM 6.782 ) brāhmaṇakapphiṇenāvacoditās te ārūpyadhātau pratiṣṭhitāḥ / ye maudgalyāyanena te rūpadhātau / ye śāriputreṇa te paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhitāḥ / tac chrūyatām* /
bhūtacaraṃ bhikṣavo 'nyatarasminn araṇyāyatane dvau ṛṣī prativasataḥ / pratyekaṃ paṃcaśataparivāraḥ / yāvad apareṇa samayena tayor ekaḥ ( MSV I 267 ) kālagataḥ / tatas tasya māṇavakā guruviyogaduḥkhadaurmanasyasaṃtaptā itaś cāmutaś ca paribhramantas tasya dvitīyasya ṛṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ / tena te dṛṣṭā aśruparyākulekṣaṇāḥ pṛṣṭāś ca / māṇavakā yo 'sau yuṣmākam upādhyāyaḥ kālagataḥ / sa saṃlakṣayati / mamātyayān māṇavakān āmīdṛśī samavasthā bhaviṣyati / yanv aham eṣām upasaṃgrahaṃ kuryām iti / tena te samāśvāsitā upasaṃgṛhītāś ca / yāvad apareṇa samayena so 'pi ṛṣir glānaḥ saṃvṛttaḥ / tasya trayo 'gryaśiṣyāḥ / tenaikaikasya paṃcaśatāni dattāni / dvitīyasyārdhatṛtīyāni / tṛtīyasyārdhatṛtīyāni / sa kāladharmeṇa saṃyuktaḥ / tatra yasya paṃcaśatāni dattāni tena tathāvacoditāni yathā ārūpyadhātau pratiṣṭhāpitāni / yasyārdhatṛtīyāni tena tathāvacoditāni yathā rūpadhātau pratiṣṭhāpitāni / yasyāpy ardhatṛtīyāni tena tathāvacoditāni yathā paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpitāni / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau ṛṣir yena tāni paṃcamāṇavakaśatāny ārūpyadhātau pratiṣṭhāpitāny eṣa evāsau kapphiṇo bhikṣus tena kālena tena samayena / yenārdhatṛtīyāni rūpadhātau pratiṣṭhāpitāny eṣa evāsau maudgalyāyano bhikṣuḥ / yenāpy ardhatṛtīyāni śatāni paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpitāny eṣa evāsau śāriputro bhikṣuḥ / api tu bhikṣavo ye kapphiṇenāvacoditās te tīkṣṇendriyāḥ / ye maudgalyāyanena te madhyendriyāḥ / ye śāriputreṇa te mṛdvindriyāḥ / yadi śāriputreṇāvacoditā nābhaviṣyan uṣmagatā apy anayagatā abhaviṣyan* /
sarve samagrāḥ śṛṇuta viprasannena cetasā /
prakāśayan buddhavarṇaṃ kaineyajaṭilas tathā //
ekasmin samaye śāstā kaineyasya niveśane /
saśrāvako mahāvīro bhojanena nimantritaḥ //
adrākṣīd brāhmaṇaḥ śailaḥ kaineyasya niveśane /
pratijāgryamānam aśanaṃ dṛṣṭvā kaineyam abravīt* //
vivāhaḥ kiṃ nu rājā vā rāṣṭraṃ vopanimantritam* /
athavā te mahāprajña pṛṣṭa ācakṣva tan mama //
na me vivāho rājā vā rāṣṭraṃ vopanimantritam*
agrasatvo mayā buddho bhaktenopanimantritaḥ //
so 'yaṃ buddha iti śrutvā śailaḥ saṃvegam āgataḥ /
ka eṣa buddhaḥ kaineya pṛṣṭa ācakṣva tan mama //
asti śākyakule jātaḥ sa śāstāpratipudgalaḥ /
buddhimān sarvadharmeṣu tasmād buddho nirucyate //
dṛṣṭaṃ hy atītaṃ buddhena tathā dṛṣṭam anāgatam* /
pratyutpannam atho dṛṣṭaṃ saṃskārā vyaya dharmiṇaḥ //
yac ca kiṃcid abhijñeyaṃ sarvaṃ tad vetti tatvavit* /
sarvajñaḥ sarvadarśī ca tasmād buddho nirucyate //
abhijñeyam abhijñātaṃ bhāvanīyaṃ ca bhāvitam* /
prahātavyaṃ prahīnaṃ ca tasmād buddho nirucyate //
jāyamāne ca yatreyaṃ sasamudrā saparvatā /
prakaṃpitābhū d dharaṇī taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //
nihato yena māraś ca kṛṣṇabandhuḥ savāhanaḥ /
tathāgatabalaprāptaṃ taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //
yena tad dvādaśākāraṃ dharmacakraṃ pravartitam* /
vārāṇasīṃ purīṃ gatvā taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //
rāgabandhena baddhān ye rāgadveṣābhipīḍitān* /
bahūn mocayate satvāṃs taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //
kutra buddhaḥ sa bhagavān kiyad dūre vināyakaḥ /
adyaiva śaraṇaṃ yāmi śākyaputraṃ prabhākaram* //
gaccha brāhmaṇa tenedaṃ vanaṣaṇḍaṃ manoramam* /
gandharvarājopanibhaṃ buddhaṃ drakṣyasy anuttaram* //
kāṣāyavastraṃ dyutimantaṃ hemavarṇaṃ haritvacam* /
tad ghāṭakam ivottaptaṃ bimbaṃ hemamayaṃ yathā //
sālavṛkṣaṃ kusumitaṃ puṣpitaṃ karṇikāravat* /
nānāratnaparicchannaṃ yūpaṃ ratnamayaṃ yathā //
samantato 'vabhāsayati samantād vyāmatejasā /
ārohapariṇāhena nyagrodhaparimaṇḍalaḥ //
sarvakāmaratiṃ hitvā sphītaṃ rājyaṃ sabāndhavam* /
pravrajyām abhiniṣkrānto viveke ramate muniḥ //
siṃhavan nadate cchambhī kesarī gandhamādane /
vanāntareṣv asaṃtrastaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //
brahmasvaraṃ mañjugiraṃ ślakṣṇavācā smitonmukham* /
dundubhisvaranirghoṣaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //
candraṃ vā gagane śuddhaṃ nakṣatraparivāritam* /
candramaṇḍalasaṃkāśaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //
vairocanaṃ vā dīptāṃśuṃ bhānumantaṃ nabhastale /
vītāndhakāraṃ rājantaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //
yathārṣabhaṃ yūthapatim acalaṃ kakudaṃ sthitam* /
puruṣarṣabhaṃ daśabalaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //
Original text: Bhaiṣajyavastu · Edition: N. Dutt. Gilgit Manuscript, vol. 1-4, Calcutta, Srinagar 1939-1959. Vol. III: Mūlasarvāstivādavinayavastu, part 1-4. Part 1: Bhaiṣajyavastu; dto.: second edition, Delhi 1984. · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0