भैषज्यवस्तु · भाग 2140

+ + + + + संब् उद्ध् ए बुद्धानां श्रावकेषु वा । 58
शोभितः स्थविर श् + भि क्षुसंघाग्रतः स्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 59
शोभितवर्गश् चतुर्थः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं सुमन् असम् इदम् अवोच न्* व्याकृतम् आयुष्मं सुमन आयुष्मता शोभि तेन + + + + इदानीम् आयुष्मान् अपि स्वकं कर्म व्याकरोतु ॥
कर्णे सुमनसं कृत्वा कृत्वा माला ं च मूर्धनि ।
उद्यानभूमिं निर्यामि वयस्यैः परिवारितः 60
विपश्यिनः स्तूपम् अहं तत्रापश्यं महामुनेः
स ं पूज्यमान ं महता जनकायेन सर्वतः 61
वयस्यका गृही त् व् आ + + + मा लां स्वकां स्वकां ।
तस्मिन्न् आरोपयं स्तूपे सुप्रसन्नेन चेतसा । 62
तान् अहं तत्र दृष्ट्वाथ जनम् अन्यं तथा बहु ।
कर्णाद् गृहीत्वा कुसुमं स्तूपे आरोपये तदा । 63
तेनाहं कुशलमूलेन यत्र यत्रोपपन्नवान्*
देवभूतो मनुष्यश् च कृतपुण्यो विरोचित् अः 64
आराधित ः सार्थवाहः संबुद्धो ऽयम् अनुत्तरः
अर् हत्व ं च म या प्राप्तं शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 65
एकपुष्पं परित्यज्य वर्षकोटिशतान्य् अहम्*
देवेषु परिचर्य्ऽ; एव शेषेण परिनिर्वृतः 66
सचेद् भदन्त आज्ञास्ये संबुद्धस्य गुणान् बहून्*
भूयो ऽकरिष्ये सत्कारां सुप्र सन् न् ए न चेतसा । 67
तस्मात् प्रजानताम् अस्य + + + + गुण् आन् बहून्*
कार्यः स्तूपेषु सत्कारो भविष्यति महाफलः 68
न हि चित्तप्रसादस्य स्वल्पा भवति दक्षिणा
तथागते वा संबुद्धे बुद्धानां श्रावकेषु वा । 69
एतद् भदन्ताः स्मरामि यन् मया कुशलं कृतं*
अनुभूतं फलं तस्य ( fओल्. 203व्1 ) कान्तम् इष्टं मनोरमं 70
तेन कर्म्. + + + + + + जातिः पुनर्भवः
अर्हन्न् अस्मि हतक्लेशः शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 71
नाहं पुनर्भवशय्यां संसारे शयितः क्वचित्*
इयं मे भविता जातिर् ( ग्ब्म् 6.1062ब् ) अनुपादाय पश्चिमा : 72
तेनैव हेतुना चेदं नाम मे सुमना इति ।
मुक्तो ऽस्मि सर्वदुःखेभ्य उत्तीर्णो भवसाग रात्* 73
इ त्य् ए वं सुमना स्थविरो भिक्षुसंघाग्रतः स्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 74
सुमनोवर्गः पञ्चमः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं कोटीविंशम् इदम् अवोचन्* व् याकृ तम् आयुष्मं कोटीविंस आयुष्मता सुमनसा स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोतु किम् आयुष्मता कोटीविंशेन कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन भगवता आरब्धवीर्याणाम् अग्रो निर्दिष्टः स कथयति
चातु र्दिशस्य सं घस्य मयैकं लयनं कृतम्*
बन्धुमत्यां प्रवचने राजधान्यां विपश्यिनः 75
संस्तीर्य लयनस्याहं द् ऊ ष्यैर् भुवम् अवासृजम्*

प्रहृष्टचित्तः सुमना अकार्षं प्रणिधिं तदा 76
आराधयेयं संबुद्धं लभेयं उपसम्पदम्*
परां शान्तिं च निर्वाणं + + + अ जरं पदम्* 77
अहम् एतेन पुण्येन कल्पां नवति संसृतः
देवभूतो मनुष्यश् च कृतपुण्यो विरोचितः 78
ततः कर्मावशेषेण पश्चिमे ऽस्मिं समुच्छ्रये ।
श्रेष्ठिनो ऽग्रस्य + + + + + + + .. पुत्रकः 79
जातमात्रं च मां श्रुत्वा छन्दः पितु र् अभ् ऊद् अ य् अम्*
+ + अ हं कुमारस्य कोटीद्रव्यस्य विंशतिं 80
रोमाभूत् पादतलयोर् जाताभूच् चतुरङ्गुलाः
सुसूक्ष्मा मृदुसंस्पर्शा ः शुभास् तूलपिचूपमाः 81
अतीता नवतिः कल्पाः कल्पो चै क्. + + + +
+ + + + अ संस्तीर्णे पादं न्यस्तं महीतले । 82
आराधितः सार्थ वा हः संबुद्धो ऽयम् अनुत्तरः
अर्हत्वं च मया प्राप्तं शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 83
अग्र्यो ऽस्म्य् आरब्धवीर्याणां निर्दिष्टः सर्वदर्शिना ।
क्षीणास्रवो वान्तदोषः प्राप्तो ऽहम् अच लं + + 84
+ + + + + + + + भिक्षु संघाग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 85
कोटीविंशवर्गष् षष्ठः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं वागीशम् इदम् अवोचन्* व्याकृता आयुष्मं वागीश आयुष्म ता + + + + + + + + + + + इदानी म् आयुष्मान् अपि व्याकरोतु स्वकां कर्म् अप्लोतिं । स कथयति
नवत्य् अतीताः कल्पा मे नाभिजानामि दुर्गतिम्*
देवभूतो मनुष्यश् च कृतपुण्यो वि रोच् इ त ः 86
अजानानः कुशलम् अहं केवलान्योन्यदर्शनात्*
त त् ओ व् इ पश्य् इ नः + + + + + + + + + + 87
+ + + का किनीनां वै गन्धमाल्यविलेपनैः
.. + + त्वा स्तूपे च न विनिपातम् अहं गतः 88
कृत्वाल्पकं तु कुशलम् अनुभूतं सुखं बहु ।
अर्हत्वं च मया + + शी तीभुतो ऽस्मि निर्वृतः 89
सचेद् धि नाम सम्बुद्धं ज्ञत्वा मा .. + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + भ व् ए त्* 90
तस्मात् प्रजानता ं सम्यक् संबुद्धस्य .. + + +
स्तूपेषु कार्यः सत्कारो भविष्यति महाफलः 91
अग्रो ऽस्मि गाथाकाराणां निर्दिष्टः सर्वदर्शिना ।
बहु श्रुतश् च वागी शः कल्याणप्रतिभानवा न्* 92
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + ( ग्ब्म् 6.1063अ ) म ह् आ ह्रदे ॥ ॥ 93
वागीशवर्गः सप् तमः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं पिण्डोलभरद्वाजम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मन् भर द् व् आज आयुष्मता वागीशेन स्वका क र् म् अप्लोतिर् + + + + + + + + + + + + + + + + + पिण्डो लभरद्वाजः कथयति
अभूवं श्रेष्ठि पुत्रो ऽहम् ईश्वरः पैतृके गृहे ।

अनुरक्षया पितुर् अहं मिथ्या मातर्य् अवर्त्तिषम्* 94
पितरं भगिनी ं भ्रातॄं दासकर्मकरान् अपि ।
तर्पयाम्य् अन्नपानेन मातर ं पर्यभाषिषम्* 95
मात्सर्येन् आ + + + + + + + + + + + +
+ + + उ क् त् अ वां वाचम् उपलां भुंक्ष्व भोजनम्* 96
तेन क र्मविपाकेन नरके क्षेपितं बहु ।
प्रतापने कालसूत्रे दुःखं प्राप्तम् अनल्पकम्* 97
नरकेभ्यस् ततश् च्युत्वा लब्ध्वा वै मानुषं भवम्*
तेन कर्मविपाकेन पाषाणं भु .. + + + 98
+ + + + + + + + तासु तसू पपत्तिषु ।
तथा च क्षुत्पिपासाभ्य् आ ं + + का लं करोम्य् अहम्* 99
इयं मे पश्चिमा जातिर् लब्धो मे मानुषो भवः
आराधितः सार्थवाहः संबुद्धो ऽयम् अनुत्तरः 100
प्रव्रज्या च मया लब्धा शाक्यसिंहस्य शासने ।
अ र्हत्वं + + + + + + + + + ऽस् म् इ न् इ र्वृतः 101
सिंहनादिनाम् अग्रश् च निर्दिष्टः स र्वदर्शि ना ।
सर्वे मे वाहिता ः क्लेशा वीतक्लेशो ऽस्म्य् अनास्रवः 102
इदानीम् अपि भदन्ताहम् एवम् ऋद्धिमतः सतः
भविष्य न् त्य् उपला एव गुहायां मम भोजनम्* 103
एतद् भदन्ता ः + + + + + + + + क् ऋ त ं मया ।
अनुभूतं फलं तस्य न हि कर्म प्रणश्य ति 104
पिण्डो लभरद्वाज ः स्थविरो भिक्षुसंघाग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 105
पिण्डोलभरद्वाजवर्गो ऽष्टमः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष् मन्तं स् व् आ ग् अ त् अ म् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं स्वागत आयुष्मता पिण्डोलभ रद्वाजेन स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आय् उ ष्मान् अपि स्वागतः स्वका ं कर्मप्लोतिं व्याकरोतु । अथायुष्मां स्वागतस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति ।
बन्धु म त्यां राजधान्याम् अभूवं श्रेष्ठिदारकः
प्रभूतधनधान्यो ऽहं जनकायस्य संमतः 106
+ + + सत्कृ तो ऽभूवम् अथ नैगममन्त्रिणाम्*
.. + + + द र्शनीयो रूपदर्शनमूर्च्छितः 107
{ रूपयौवनमूर्च्छितः : ज्.w. दे जोन्ग्; इइज् 7 (1964), प्प्. 232-235}
ततो ऽहं रथम् आरुह्य जनकायपुरस्कृतः
उद्यानभूमिं निर्यामि सर्वकामसमर्पितः 108
तत्र चापश्यम् उद्याने श्रमणं संवृतेन्द्रियम्*
शान्तेन्द्रियसमाचारं लूहचीव् अरधारिणम् * 109
तं चाहं श्रमणं दृष्ट्वा दौर्मन स् य् अ + + + +
निर् द् ओ षकं वाङ्मनस् तं जुगुप्सन्न् अवसादये : 110
अयं प्रव्रजितः कस्य दुर्वर्णो घोरदर्शनः
कुष्ठी गात्रेष्व् अरुर्गात्रः कृशो धमनिसन्ततः 111
तेन कर्मविपाकेन वचोदुश्चरितेन च ।
ततश् च्युतः कालगतो नरकेषूपपन्नवान्* 112

दुर्वर्णो दुःखितो ऽहं च भवामि नरक्. + +
+ + गात्रेष् व् अ रुर्गात्रः कृशो धमनिसन्ततः 113
कपालपाणिर् व्याहारं शणशाटीनिवासितः
संकारकूटशयनो ऽलयनो ऽथापरायणः 114
येन ( ग्ब्म् 6.1063ब् ) येन च गच्छामि भिक्षाम् आहारकारणात्*
दण्डिनो वारयन्ते मां भवामि च जुगुप्सितः 115
पंच जातिशतान्य् एवं यत्र् अ य त्र् ओ प् अ पन्नवान्*
तत्रैव च क्षुत्पिपासाभ्यां दुःखी कालं करोम्य् अहम्* 116
दुरागतश् च मे नाम सर्वनामजुगुप्सितः
अमनापश् च सर्वेषां तदैवासं जुगुप्सितः 117
सो ऽहं संबुद्धं अद्राक्षं भिक्षुसंघपुरस्कृतम्*
महतो जनक् आयस्य दे शयन्तं परं पदम्* 118
दृष्ट्वा च जनकायं तं प्रधावं त्वरितं गतः
अप्य् एवान्नस्य पानस्य लभेयं यावदर्थिकं । 119
दृष्ट्वा च जनकायं तं धर्मार्थाय निषण्णकम्*
निराशः प्रत्यपक्रामं नास्ति भक्तस्य दायकः 120
प्रत्यभाषे ततो नाथो महाकारुणिको मुनिः
+ + स्वाग त भद्रं ते निषीदेदं तवासनम्* 121
सो ऽहं प्रामोद्यम् आगम्य संप्रगृह्याञ्जलिं ततः
शास्तुः पादौ नमस्याहम् एकान्ते सन्निषण्णवान्* 122
ततः कारुणिकः शास्ता गौतमो ह्य् अनुकम्पया ।
कथ + + आ न् उ पूर्वा सो ऽहं सत्यानि दृष्टवान्* 123
याचेत् ततो ऽहं प्रव्रज्यां दृष्ट् असत्यो महा मुनिम्*
प्रव्राजयत् कारुणिको गौतमो मे ऽनुकंपया 124
स्वागतश् चेति मे नाम कृतवान् लोकनायकः
तेजोधातुसमापत्त्याम् अग्र्यं माम् अभ्यनिर्दिशेत्* 125
इत्य् एवं स्वा गतस्थविरो भिक्षुसं घाग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 126
स्वागतवर्गो नवमः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षव आयुष्मन्तं नन्दिकम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मन् नन्दिक आयुष्मता स्वा गतेन स्वका कर्मप्लोतिर् इ दानीं त्वम् अपि नन्दिक स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरो तु अथा युष्मान् नन्दिकस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
पुरोत्तमे राजगृहे श्रेष्ठ्य् अभूवं महाधनः
दुर्भिक्षे वर्तमाने च ऋषयस् तत्र भोजित् आः 127
+ + + + + + + + + + + ऋषिर् आग त् अ ः
प्रत्येकबुद्धो भगवां वशीभूतो + + स्रवः 128
चिन्तामात्सर्यदोषेण पापिकां चिन्तयाम्य् अहम्*
को ऽधुनेमं श्रमणकं सप्त वर्षाणि भोजयेत्* 129
क्वाथयित्वाश्वमूत्रेण ततो भक्तम् अपाचयेत्*
अभोजयं ऋषिं त .. + + + + + + + 130
+ + + + + + + + न रकपक्ववांश् चिरम्*
संघाते रौर वे + + तपने ऽथ प्रतापने । 131

नरकात् प्रच्युतश् चाहं लब्ध्वा वै मानुषं भवम्*
ग्लानकः परवश्यश् च दुःखी काल ं क रोम्य् अहम्* 132
पञ्च जातिशतान्य् ए वं + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 133
इयं म् ए पश्चिमा जातिर् लब्धो मे मानुषो भवः
आराधितः सार्थवाहः संबुद्धो ऽयम् अनुत्तरः 134
प्रव्रज्या च मया लब्धा शाक्यसिंहस्य शासने
अर्हत्वं च मया प्राप्तं शीतीभूतो ऽ स्म् इ निर्वृतः 135
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + ग्ल् आनकः परिवर्तकः 136
इत्य् एवं न न्द् इ कः स्थवि रो ( fओल्. 205र्1 ) भिक्षुसंघाग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 137
नन्दिकस्यानिर् उद्ध + + वर्ग् ओ दशमः ॥ ॥
उ द्दानम्* ॥ + ( 27 अक्षरस् लोस्त् ) ( ग्ब्म् 6.1064अ ) पिण्डो लस्वागतनन्दिकाः ॥ ॥
अथ स्थ विरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं यशसम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं यश आयुष्मता नन् द् इ क् ए न स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयु ष्मान् + स्वकां क् अर् म् अप्लोतिं + + + + + + + + + + + + + + + + + क र्मप्लोतिं व्याकरोति ।
पुरारण्ये मु नि + + ग्रामं पिण्डार्थम् आव्रजम्*
नारीकुणपम् अद्राक्षं व्याध्मातकविनीलकम्* 138
योनिशः प्रत्यवेक्ष्याहं पर्यङ्केन निषण्णवान्*
अशुभां तत्र भावयाम्य् एकाग्रः सुसमाहितः 139
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + भीषणं शब्दं समाधेर् अहम् उ त्थ् इ तः 140
तस्या ः कुक्षिस्थम् अद्राक्षं पुरीषम् अथ शोणित ं ।
तं पूतिगन्धम् अशुचि ं प्रघरन्तं समन्ततः 141
आन्त्रम् अन्त्रगुणा वृक्का हृदयं क्लोमकं तथा ।
खाद्यमानं कृमिशतैः पु नश् + + + + + 142
+ + + + + + दृष् ट्वा स्वे शरीरे निबद्धवान्*
यथैवेदं + + + + यथैवैतद् इदं तथा 143
ततः समाधेर् व्युत्थाय प्रक्रान्तो ऽस्म्य् आश्रमं प्रति ।
न पिण्डाय तदाचार्षं भुक्तवान् नैव भोजनम्* 144
यदा चाहं पुनर् ग्रामं प्रविषं भोजना र् थ् इकः
+ + + + + + + + + + + तत्र भावयम्* 145
सर्वम् इदं रूपगतं य + + कुण पं तथा ।
अन्तः पूर्णम् अमेध्यस्य सर्वम् एव जुगुप्सितम्* 146
एवं भावयतो ऽभीक्ष्णं प्राप्त मे वीतरागता ।
ब्राह्मान् विहारांश् चत्वार अप्रमाणाः सुभाविताः 147 {ब्राह्मा विहाराश्}
त + + + + + + + ब्रह्म ल् ओ कपरायणः
ब्रह्मलोकाद् अहं च्युत्वा जातो वाराण सीपुरे ॥ 148
जातो ऽग्रश्रेष्ठिनः श्रीमां अहं तत्रैकपुत्रकः
प्रियो मनापः सर्वेषां निष्ठाप्राप्तश् च सम्पदाम्* 149
दिवा सम्परिचर्याहं रात्रौ शय्याम् अकल्पयम्*

लघ्व् एव तत उत्थाय तत्रा पश् य् अं बहू ः स्त्रियः 150
कृत्वा म्र्दङ्गां शिरसि भेरीपणववल्लरी ः
+ + + प्र लपन्त् ई स् ताः सुप्ता विक्षिप्तबाहवः 151
ततो मे पुर्वको हेतुर् उदपादि महार्थिकः
श्मशानसंज्ञाशुभत् आ आसीद् अन्तःपुरे मम । 152
ततः संवेगम् आपन्नो विस्वरं कृतवान् अहम्*
उपद्र् उ तो ऽस्मि मार्षा उपसृष्टः समन्ततः 153 {मारिषा}
शयनात् तत उत्थाय प्रासाद् आत् + + + +
विवृण्वन्ति मम द्वारं देवता अ नुकम्पया 154
नगराद् अभिनिष्क्रम्य नदीतीरम् उपागतः
अपश्यं पारिमे तीरे श्रमणं संवृतेन्द्रियम्* 155
तं चाहं श्रमणं दृष्ट्वा शब्दम् उच्चम् उदीरयन्*
उपद्रुतो ऽस्मि श्रमण उपसृष्टो ऽस्मि मार्ष । 156 {मारिष}
आलप्त + + + + .. मां वाचामृतया तदा ।
एहि कुमार निर्भीत म् इदं ते निरुपद्रुतम्* 157
नदीपारम् अहं तीर्ण उत्सृज्य मणिपादुके ।
उपसंक्रान्तः कारुणिकं बुद्धम् अप्रतिपुद्गलम्* 158
ततो मां तृषितं ज्ञात्वा स शास्ताप्रतिपुद्गलः
धर्मं मधुरं आचष्टे तं चाह ं प्रत् इ बुद्धवान्* 159
यचेत् ततो ऽहं प्रव्रज्यां दृष्टसत्यो म हामुनिं
प्राव्रा ज् अ यत् कारुणिको गौतमो मे ऽनुकम्पया । 160
रात्रीनिवासेन तत उदिते ऽस्मिन् दिवाकरे ।
सर्वे ममाश्रवाः क्षीना ः शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः
इत्य् एवं ( ग्ब्म् 6.1064अ ) यशाःस्थविरो भिक्षुसंघाग्रतः स्थित ः ।
व्याकरोति स्वकं कर्मं अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 162
यशाःस्थविरस्य वर्ग एकादशः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं शैवलम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं शैवल आयुष्मता यशसा स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मां शैवलो व्याकरोतु स्वकां कर्मप्लोतिं । अथायुष्मान् शैव् अलस् तस्यां वे लायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
वाराणस्यां नगर्यां वै निर्वृते काश्यपे जिने ।
महत्स्तूपं कारितवां राजा रत्न मयं कृकिः 163 *{महास्तूपं}
अभूवं ज्येष्ठपुत्रो ऽहं कृके राज्ञो यशस्विनः
प्रथमं च मया च्छत्रं जिनस्तूपे प्रतिष्ठितम्* 164
तत् कर्म कुशलं कृत्वा यत्र यत्रोप पन्नवान्*
दे वभूतो मनुष्यश् च कृतपुण्यो विरोचितः 165
भवाम्य् आढ्यो महाभोगस् तासु तासूपपत्तिषु ।
महादानपतिश् चाहं भवामि धनधान्यवान्* 166
दत्तं दानं अनल्पं च पंच जातिशतानि मे ।
सन्त र्पिता याचनका ः श्रमणब्राह्मणाः पृथक्* 167
प्रत्येकबुद्धा अखिल् आ + + + अ नास्रवाः
सन्तर्पिताः पञ्चशता ः सुप्रसन्नेन चेतसा । 168
तत् कर्म कृत्वा कुशलम् इह पश्चिमके भवे ।

आढ्ये शाक्यकुले जातमात्रो वाचम् अभाषि यत्* 169
कच्चिद् धनं वा धान्य् अं + + + + + + .इ .. मः
दानं यतो ऽहं दास्यामि तर्पयिष्ये वनीपका न्* 170
+ + तृ प्तिं न गच्छामि तर्पयिष्ये वनीपकान्*
साधु मे क्षिप्रम् आख्यातुं कच्चिद् अस्तीह वो धनम्* 171
संविग्नमनसो ऽभूवं स् ते श्रुत्वा मम भाषितम्*
दिशो दिशं विधावन्ति स्थापयित्वा च + + + 172
+ + + + + + + + ल पनम् आलपते तदा ।
देवो मनुष्यो यक्षो + + + त्वं ब्रूहि मे लघु । 173
तव पुत्रो ऽहम् अस्म्य् अम्ब मानुषो ऽस्मि न राक्षसः
जातिस्मरो दानपतिर् दानं दातुं सदोत्सहे । 174
अभूद् आत्तमना माता श्रुत्वा तद् वचनं मम ।
सा स्मा श्व् + + + + + + + + + + + + 175
परिवारेण जनेत्री माम् अपोषय् अत् + +
+ + म नापः सर्वेषां नातृप्यं दर्शनेन मे । 176
जातमात्रस्य मे नित्यम् अभ्यवर्धत तत् कुलम्*
धनधान्यसुवर्णेन दासकर्मकरैर् अपि । 177
शैवलो दार को जातो जातमात्रो ऽभ्यभाषत ।
शैवल् ओ + + + + + + + + + + + + + 178
+ + त तो ऽहं दानानि तर्पयित्वा वनीपका न्*
आराध यित्वा सम्बुद्धं प्र् अ व्रजित्वानगारिकाम्* 179
नाहम् ऋणात् प्रव्रजितो नापि चाजीविकाभयात्*
षड् अभिज्ञा मया प्राप्ता ः प्रव्रज्य श्रद्धया तदा । 180
.. .. .. राजभिश् चा .. .. + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + नस्य च । 181
इत्य् एवं शैवलः स्थविरो भि क्षुसंघा ग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 182
शैवलवर्ग् ओ द्वादशः ॥ ॥
अ थ स्थविर स्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं बक्कुलम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं बक्कुल आयुष्मता शैवलेन स्वका कर्मप्ल् ओतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि बक् कुलः स्वकां ( fओल्. 206र्1 ) कर्मप्लोतिं व्याकरोतु । अथायुष्मान् बक्कुलस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
बन्धुमत्यां राजधान्यां गान्धिको ऽहं पुराभवम्*
विपश्यिनः प्रवचने भि क्षुसंघं न्य मन्त्रय म्* 183
ददामि ग्लानभै षज्यं + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 184
+ + ( ग्ब्म् 6.1065अ ) निमन्त्रित ः संघो न च कश्चिद् अयाचत ।
+ + + श्रमणो त्व् एक एकाम् एव हरीतकी ं । 185
कल्पानि त्व् एकनवति ं विनिपातो न मे ऽभवत्*
पश्य भैष ज्यदानस् य् अ व् इ पाको ऽयं महार्थिकः 186
अनु भ् ऊ तं + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + मो दितम्* 187
ततः कर्मावशेषेण लब्धो मे मानु षो भवः

नाभिजानाम्य् अशैक्षो हि ग्रहितुं राष्ट्रपिण्डकम्* 188
त्रिरात्रेणैव तिस्रो ऽपि विद्या ः साक्षात्कृता मया ।
यापयेल् लूहलूहेन पांसुकूलं च चीवरम्* 189
अस ंकीर्णो + + + + + + + + + + + +
+ + + + व र्षशतम् आयुर् अस्मिं भवे मम । 190
न ग्ल् आनम् अ भिजानामि तावत्कालिकम् अप्य् अहम्*
एतद् भदन्ता ः स्मरामि परीत्तं कुशलं कृतम्*
अनुभूतं फलन् तस्य कान्तम् इष्टं सुखोदयम्* 191
इत्य् एवं बक्कुलः स्थ विरो भिक्षुसंघाग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अ नवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 192
बक्कुल् अवर्ग स् त्रयोदशः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं स्थविरं स्थविरनामानं इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं स्थविर आयुष्मता बक्कु लेन स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि स्थ् अ विरो व्याकरोतु स्वकां कर्मप्लोति ं । अथ स्थविर ः स्थविरनामा तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति ।
चर्मकारो ऽहम् अभवं पूर्वम् अन्यासु जातिषु ।
दुर्भिक्षे चर्मखण्डानि ततः स्वे + + + + + 193
+ + + + + + + + आहारस्यैव कारणात्*
पिण्डाय श्रमणश् चान्य् अ + + + भोजनार्थिकः 194
तस्मै चित्तं प्रसाद्याहं दत्तवांश् चर्ममिश्रिकाम्*
श्रमणः परिभुज्यासौ तत आकाशम् उत्थितः 195
प्रामोद्यम् उपगम्याहं संप्रगृह्याञ्जलिं ततः
.. + + + + + + + + + + + + + + .. .. । 196
प्रीतिं च लब्ध्वा विपुलां अकार्षं प्रणिधिं + +
स्थविरै र् ईदृशैर् एव भवेन् मम समागमः 197
भिक्ष् उ णानेन यो धर्मः स्पृष्टः कायेन निर्मलः
स्पृशेयं तम् अहं धर्मं प्रणिधिर् मे तदाभवत्* 198
अनुपेतं च वर्णेन गन्धेन च् अ + + + +
+ + + + र सापन्न् अं दत्तं दानं तदा मया । 199
अनुभूतं बहु सुखं कृत्वा कुशल् अम् + +
देव भूतो मनुष्यश् च कृतपुण्यो विरोच् इतः 200
इय ं म् ए पश्चिमा जातिर् लब्धो मे मानुषो भवः
आराधितः सार्थवाहः संबुद्धो ऽयम् अनुत्तरः 201
यश् च प्रणिधिर् उत्तमा स + + + + + + +
+ + + + + + + + शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 202
इति तत्र महास्थविर ः स्थविरनामा + + + +
व्याक रोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 203
स्थविरनामा स्थविरवर्गश् चतुर्दशमः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं उरुविल्वाकाश्यप् अम् इदम् अवोचन्* व्याकृ तम् आयुष्मन् काश्यप स्थविरेण स्थविरनाम्ना स्वका कर्मप्लोतिर् इ दानीं ( fओल्. 206व्1 ) आयुष्मन्तो ऽपि व्याकुर्वन्तु स्वकां क र्मप्लोतिं + + + व्याकर्तुम् आरब्धाः
आसं स् त्रयः सार्थवा हा भ्रातरः सहिता वयम्*
दृष्ट्वा स्तूपं काश्यपस्य विभग्नं शकलीकृतम्* 204
सार्थ .. + + + + + ( ग्ब्म् 6.1065ब् ) तत्राका र्षीत् पुनर् नवम्*
भ्रातरः सहितास् त्रीणि च्छत्राण्य् आरोपयामहे 205

तत् कर्म कुशलं कृत्वा चिरं स्वर्गेषु मोदिताः
मा नुष्यं + + आग म्य आढ्ये जाता महाकुले । 206
अपश्यन्तश् च सम्बुद्धं प्रव्रजामो ऽन्यतीर्थिकाः
अकार्षीत् प्रातिहार्याणि नदीं नैरञ्जनां प्रति 207
+ + + + + + + .. मुनिं याचामहे वयम्*
प्रव्राजये कारुणिकस् ततो ऽस्मान् अनुकम्पया 208
ग यशीर्षं वयं गत्वा गौतमं शासन् अं त् अ त् अ ः
आरब्धवीर्यैर् अस्माभिः प्राप्तं निर्वाणम् उत्तमम्* 209
कृत्वेह शास्तुः सत्कारं स्तूपं तद् अभिवन्द्य च ।
सर्वे वयं प्रव्रजिताः शीतिभ् ऊताश् च निर्वृताः 210
उरुवि ल्वानदीगयाकाश्यपा ः स्थविरास् त्रयः
व्याकुर्वंति स्वकं कर्म अन वतप्ते महा ह्रदे ॥ ॥ 211
उरुविल्वानदीगयाकाश्यपानां वर्गः पंचदशमः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं यशसम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मन् + + + + + + + उरुविल्वानद् ई ग याकाश् य् अपैः स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि य् अशाः स्वकां क र्मप्लोतिं व्याकरोतु ।
गान्धिको ऽहं पुराभूवं गन्धपण्येषु कोविदः
कुमार्यश् च स्त्रियस् तत्र तदा पण्यार्थम् आगताः 212
दृष्ट्वा च रूपधारिण्य ः स्त्रियस् तत्र् आ .. + + +
+ + + + + + + + रागचि त् त् आश् च दृष्टवान्* 213
न चोत्सहे वितरितुं संहसं सं .. + + +
कृतवान् पाणिसंस्पर्श ं परस्त्रीष्व् अपरीक्षकः 214
तेन कर्मविपाकेन नरकेषूपपन्नवान्*
मानुष्यं पुनर् आगम्य पाणिः शुष्यत् इ दक्षिणः 215
पंच जाति शतान्य् + + + + + + + + +
+ + + + + + पाणिः संम्लायति विशुष्यति । 216
आराधितो + + + + प्राव्रजं चानगारिकाम्*
अर्हत्वं च मया प्राप्तं शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 217
एतद् भदन्ताः स्मरामि यन् मयाकुशलं कृतम्*
अनुभूतं फलं तस्य न हि कर्म प्र णश्यति 218
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + द क् ष् इणकः पाणिर् न यथा वामकस् तथा 219
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + पुरुषो वापि दुःखां विन्दति वेदनाम्* 220
विसर्जयेत् पारदारम् अग्निं प्रज्वलितं यथा ।
स्वेषु दारेषु सन्तुष्येद् बुद्धिमान् पण्डितो नरः 221
पश्यतः परदारेषु यः पुमान् + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 222
+ + कृ त् अं मया पापं पूर्वम् अन्यासु जातिषु
अनुभू तं फलं तस्य अनल्पं नरके चिरम्* 223
इयं मे पश्चिमा जातिः प्राप्तं पदम् अनुत्तरम्*
मुक्तो ऽस्मि सर्वदुःखेभ् य ः श् ईतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 224

तस्माद् विमुखक्. .. .. .. ..ं .ई .. .. .इ + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 225
+ + + + यथा स्थविरो भिक्षुसंघाग्रतस्थित् अः
व्याक रोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 226
स्थविरयशसो वर्गः षोडशः ॥ ॥
अथ स्थविरस्थ विरा भिक्षवः आयुष्मन्तं ज्यो तिष्कम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं ज्योतिष्क आयुष्मता यशसा स्वका कर्मप्लोति र् इदानीम् आयुष्मान् अपि ज्योतिष्क् अः व्याकरोतु ( fओल्. 207र्1 ) स्वकां कर्मप्लोतिं । अथायुष्मान् ज्योतिष्कस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
बन्धुमत्यां राज धान्यां + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 227
+ + + + महीपालो नरर्षभम् अहं तदा ।
उत्तरोत्तरभक्तेन सगणं तर्पयामहे । 228
त्रैमास्यं भोजितो बुद्धो + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 229
+ + + + + सह स्रं भोजनाच्छादनं तथा ।
एकैकस्य तदा भिक्षोर् दानं दत्तम् अनल्पकम्* 230
हेमजालप्रतिच्छन्ना हस्तिन् अ श् च् अ स् व् अलंक् ऋ ताः
+ + + + + + + + + + + + .. .. + + ॥। 231
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + ः पश्चिमः कृतः 233
संतर्पितो महाराज्ञा ऋषिश्रेष्ठो विनायकः
ततो ऽस्मि चिन्ताम् आपन्नो दृष्ट्वा आसनसंपदः 234
स्यान् मे खाद्य् अं च् अ भोज् य् अं च न त्व् ए तादृशम् आ सनम्*
+ + + + + + + + + + + + + + + + 235
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + मा म् अब्रवीच् छक्रः सहायस् ते भवाम्य् अहम्* 236
तेन निर्मितम् उद्यानं शुभं दिव्यं मनोरमम्*
प्रज्ञप्तम् आसनं दिव्यं दिव्यान्य् आच्छादनानि च । 237
ततो विपश्यी .. म्या + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 238
+ + + + + + + + + + + + स्वलंकृताः
भिक्षोश् छत्रं धारयन्ति तदैकैकस्य मूर्ध्ननि । 239
ततो दिव्येन भक्तेन तर्पितः स विनायकः
दिव्यैर् आच्छादितो वस्त्रैर् मुनिः सश्रावक् ओ + + ॥। 240
कृ तपुण्यो विरोचेयं देवेषु मनुजेषु च । 241
कृत्वा महर्षेः सत्कारं श्रीमतो वै विपश्यिनः 242
इयं मे पश्चिमा जातिर् जाता राजगृहे वयम्*
बिंबिसार् अस् य् अ + + + + + + + + + + + 243
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + अमात्या नां नैगमानां च सर्वशः 244
दिव्यैः कामैर् अहं नित्यम् अस्मिं संतर्पितो ऽभवत्*
मनुष्यभूतो ऽन्वभवं दिव्यान् कामान् मनोरमान्* 245

अनुत्तरः सार्थवाहस् ततो बुद्धो महामुनिः
वि नायकः + + + + + + + + + + + + 246
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + सः प्रायां येनासौ भगवान् मुनिः 247
+ + + + + + द्योतम् उल्काधारं प्रभाकरम्*
अवतीर्य रथात् पद्भ्यां उपसंक्रान्तवान् मुनिम्* 248
वन्दित्वा शिरसा पादौ मुदितो ऽहं मह् आमुनेः
+ + + + + + + + + + + + + + + + 249
+ + + + + + + + + + + + + + + +
सार्थ वाहं नरादित्यं छिन्नं मारस्य ब न्धनम्* 250
लोकस्या न् उ त्तरः शास्ता ममासाव् अनुकम्पया ।
आर्यसत्यान्य् उपदिशे प्रत्यविध्यम् अहं तदा । 251
अहं तदा कारुणिकं संबु द्धम् + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 252
+ + + + + + + + + + ( fओल्. 207व्1 ) ऽप्रति पुद्गलः
एहि भिक्षो इत्य् अवद्. + + + उपसंपदा । 253
तेनाप्रमत्तमनसा दृढवीर्यसमाधिना ।
शिवं निर्वाणम् अमृतं स्पृष्टं स्थानम् अनुत्तरम्* 254
आराधि तः + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 255
+ + + + + + + राज् जात्या च मरणेन च ।
शोकै .. + + + + + + + मुक्तो ऽस्मि सर्वतः 256
ज्योतिष्क एवं स्थविरः भिक्षुसंघाग्रतस्थितः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 257
॥। इद म् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं राष्ट्रपाल आयुष्मता ज्योतिष्केण स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि राष्ट्रपालो व्याकरोतु स्वकां कर्मप्लोतिं । अथायुष्मान् राष्ट्रपालस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
+ + + + + + + + + + + + + व र्धनः
राज्ञः कृकेर् अहं पुत्रः कनीयान् अभवं तदा । 258
अकारयन् महत्स्तूपं श्रीमतः काश्यपस्य वै । { महास्तूपं }
तस्यैव च पितुश् छत्रं खुड्डाकम् अनुरक् ष्. + ॥। 259
त त् कर्म कृत्वा कुशलं यत्र यत्रोपपन्नवान्*
देवभूतो मनुष्य श् च कृतपुण्यो विरोचिषम्* । 261
इयं मे पश्चिमा जातिर् जातो ऽहं स्थूलकोष्ठके ।
श्रे ष्ठि + + + + + + + + + + + + + + 262
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + पक्षो ऽहं तथा जनपदेष्व् अपि । 263
प्रसादिको दर्शनीयः स्वभिरूपः सुसंस्थितः
मानुष्यकाभी रिद्धीभिः सर्वकामसमर्पितः 264
प्रियं म नापः शास्ता स + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 265
स र्वाशयानां कुशलः शास्ता मे ऽप्रतिपुद्गलः

प्रत्यक्षिपं मे प्रव्रज्यां स विदित्वाशयं मम । 266
न बुद्धा अनन् उ ज् ञ् आ त् अं मात्रा पित्रा च + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 267
+ + + + + + + + मातापि त्रोर् अथाब्रुवं
ताताम्बाव् अनुजानीत प्रव्रजिष्ये ऽनगारिकाम्* 268
माता पिता च मे श्रुत्वा जातौ .. .. .. .औ .. +
+ + +ं + + + + .. मरण्. + + + + + 269
( म्स्व्,wइ 101 )
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + ना नुज्ञास्यथ् अ मां यदि । 270
षड्रात्रं मुक्तिम् आकांक्षं अनाहारः स्थितो ऽभवन्*
.. + + + + + + + + + + + + + + + 271
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + मृतेन करिष्यथ । 272
सचेद् अभिरमेतायं प्रव्रज्यायां हि वः सुतः
एवं द्र् अक्ष्यथ जीवितं + + + + + + + + 273
+ + + + + + + + + + + + + + + +
नान्यत्र मातापितरौ कान्यस्यान्या गतिर् भवेत्* 274
माता पिता च मे प्राह वयस्याः प्रिय् अ + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + ॥। 275
माता पि ता च मे प्राह सचेत् प्रव्रजितो भवान्*
करोति दर्शनं भूयो गच्छ प्रव्रज पुत्रक : 277
साध्व् इत्य् अहं + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + ॥। 278
ततो ऽहं प्रव्रजित्वेह व्याहारं शास्तृशासने ।
सर्वसंयोजनं क्षीणम् आस्रवा निहता ह् इ मे 280
+ + + + + + + + + + अ नुभूत् अं + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 281
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + प्राप्तं शीतीभूतो ऽस्मि निर्वृतः 282
प्रसाद्य मानसं तस्मान् महाकारुणिके जिने ।
स्तूपे कुरुत सत्कार ं विमोक्ष्यथ महाभय् अं ॥। 283
राष्ट्रपालवर्गो ऽष्टादशमः । ॥ ॥
अथ स्थविरस्थविरा भिक्षवः आयुष्मन्तं स्वातिम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्म् अन् ॥। आयुष्मता राष्ट्रपालेन स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि स्वातिर् व्याकरोतु स्वकां कर्मप्लोतिं अथायुष्मान् स्वातिस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
अहं राजगृहे ऽभूवं अग्र ः श्रेष्ठी मह् आधनः
+ + + + + + + + + + + + + + + + 285
+ + + + + + + + + + + + + + + +
ऋषीन् अभोजयन् सर्वे ह्य् एकैकं च कुले कुले । 286
यादृशं च स्वयं भक्तम् आत्मार्थे पच्यते सदा ।
देयन् तादृशम् एवैषाम् एकै कस्य + + + + 287

+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + प्र तिरूपक म्* । 288
भक्तपंचशत् अ ं यादृक् करण्डान् म म साध्यते ।
भक्तं तादृशम् एवाहं तस्य भिक्षो ः प्रदत्तवां 289
ततो मे तत्र मात्सर्यम् उदपादि सुदारु णम्*
+ + + + + + + + + + + + + + + + ॥। 290
कुतः पुनर् भिक्षुम् इमं त्रैमा स्. + + + + +म्*
भविष्यत्य् अतिमात्रो ऽयं व्यय ः पंच शतानि मे 292
यन्व् अहं श्रमणस्यास्य मरणाय पराक्रमम्*
कु + + + + + + + + + + + + + + + 293
+ + + + + + + + + + + + + + + +
भोजनेन सह प्रादाम् आ .. + + + + + + 294
तस्मिंश् च भुक्तमात्रे ऽस्य व्याधिर् दारुणम् उत्थितः
अन्त्राण्य् आन्त्रगुणा वृक्का अधोभागेन निर्गतः 295
क्. + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 296
+ + + + + + ( fओल्. 208व्1 ) श्रेष्ठी अवधीद् य इमं मुनिं
प्रत्य् एकबुद्धम् + + शीतीभूत म् अनास्रवं । 297
समन्ताज् ज् ञातयः क्रुद्धा अवध्यायन्ति मां ततः
बह्व् अपुण्यं प्रसूतं ते यद् अयं घाति तो + + 298
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + प्रकाशि तो ऽत्ययं ततः 299
क्षमयित्वा पु नः सर्वं प्रतिदे श्यात्ययं ततः
सहस्रार्धेन भक्तेन तर्पयामि सभक्तितं 300
तत् पापं देशयित्वाहं क्षमयित्वा च तान् ऋषी न्*
+ + + + + + + + + + + + + + + + 301
+ + + + + + + + + + + + + + + +
य था मुक्ता इमे सर्वे तथा मुच्येय बन्ध् अनात्* 302
मा दरिद्रेषु गेहेषु जन्म मे ऽभूत् कदाचन :
मा भूत् कदाचिन् मात्सर्यं समुत्पद्येत चेतसि । 303
प्रत्येकबुद्धं हत् अवान् + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 304
+ + + + + + + + वेदये दुःखवेदनां ।
मानुष्यं पुनर् आगम्य क्षिप्रं कालं करोम्य् अहं । 305
महाधनो भवाम्य् आढ्यो लोकसत्कृतपूजितः
पतद्भिर् आंत्रै + + + + + + + + + + + 306
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + न रागः सर्वसमुद्धृतः 307
यदा चाप्य् अनुपादाय निर्वाणं मे भविष्यति ।
अन्त्राण्य् अन्त्रगुणा वृक्का चैकं च निपतिष्यति । 308

य .. + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 309
+ + + + + श्राव स्त्यां स्वातिर् भिक्षुर् महर् द् धिकः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे ॥ ॥ 310
स्वातिवर्ग एकोनविंशतिमः ॥ ॥ ॥।
जङ्घाका श्यप स्वातिना भिक्षुणा स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि जङ्घाकाश्यपो व्याकरोतु स्वकां कर्मप्लोतिं । अथाय् उष्माञ् जङ्घाकाश्यपः तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
+ + + + + + + + + + + + + + + कं ।
ग्रामेण वै समस्तेन दुर्भिक्षे वर्तमानके । 311
आगतो मम भागेन तत्रैकः शीत लो + +
+ + + + + भगवा ं श् ई त् ईभूतो न् इरास्रवः ॥। 312
एवं विचिन्तयित्वाहम् अकार्षं पापकां मतिं ।
किम् अस्याहं प्रदास्यामि भिक्षोर् भक्तम् अक र्मणः 314
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 315
+ + + + + + + + + + + + + + + +
संघा ते तपने चैव दुःखां विन्दामि वेदनां* 316
नरकात् प्रच्युतश् चाहं यत्र यत्रोपपन्नवान्*
कृ + + + + + + + + + + + + + + + ॥। 317
प्रव्रज्य श्रद्धया चैवम् आस्रवा निहता मया :
अभिज्ञा ः षण् मया स्पृष्टा ः प्राप्तम् अर्ह त् व् अम् + + ॥। 319
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + न्तो भवाम्य् अहम्* 321
जंघा काश्यपगोत्रेण कर्मनामा महर् द् धिकः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते मह् आह्रदे ॥। 322
भि क्षवः आयुष्मन्तं चूड् अ पन्थकम् इदम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं चूडपन्थक आयुष्मता जंघा काश्यपेन स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि चूडपन्थको व्याकरोतु स्वकां कर्मप्लोतिं । अथायुष्मान् चूडपन्थकस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
+ + सू करिको ऽभूवं पूर्वम् अन्यासु जातिषु :
ब द् ध्वा मुखे सूकरका न् नदीतीरम् अतारयम्* 323
न् अ द् ई म् अ ध्यम् अह ं प्राप्. + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 324
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + स्म ऋषयो ममागत्यानुकम्पया : 325
ते मा म् अ मोचयंस् तत्र ततः प्रव्राजयन्ति मां
आसंज्ञिके वाव .. .. + या .. + + + + + ॥। 326
आराधि तश् च संबुद्ध ः प्राव्रजं चानगारिकां ।
संमोहवांश् च धन्धगतिर् उद्देशं नाध्यगाम् अहम्* 328
तृभिर् मासैर् भदन्तैका मया + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 329
+ + + + + + + + + + + + + + + +
स न्धावतेमं संसारं दीर्घं कल्पम् अनल्पकम्* 330 { सन्धावित्वेमं }
संमुखं लोकनाथस्य व्याकरो च् चूडपन्थकः

कृष्णशुक्लानि कर्माण्य् अ नवतप्ते + + + + ॥। 331
इ दम् अवोचन्* व्याकृतम् आयुष्मं स र्पदास आयुष्मता चूडप न्थकेन स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि व्याकरोतु स्वकां कर्म प्लोतिं । अथायुष्मान् चूडपन्थकस् तस्यां वेलायां स्वकां कर्मप्लोतिं व्याकरोति
+ + + + + + + + + + श्रमण को ऽभवम्*
बहुश्रुतस् तृपिटकश् चाभूवं .. + + + + 332
.. वाचयाम्य् अहं भिक्षूं न धर्मं देशयामि च ।
जानीयुर् भिक्षवो मान्ये मा भूवं + + + + + 333
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 334
+ + + + + + + + + + + + + + + ..
न प्रकाशयसे धर्मं न ह्य् एतत् तव शोभनं । 335
ततो मरणकालो .. + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 336
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + ( fओल्. 209व्1 ) + + + + + + + + + + + + + + 337
+ + + देशयित् व् आ ह् अं मात्सर्यं च विनोद्य तं ।
पर्ष त् स्व् अदेशयं धर्मं सप्तर् आत्रम् अहं तदा ॥। 338
+ + + + + + + + सप्त र् आ त्र् अ म् अ ह् अं त् अ दा ।
देव् अ ल् ओ क् ए प्र् अ म् ओ द् इत्वा सर्वकामस मर्पितः 340
देवलोकात् ततश् च्युत्वा लब्धो मे मानुषो भवः
शाक्यराजकुले जा तो + + + + + + + + 341
+ + + + + + + + + + + + + + + +
प्रियो मनापः सर्वेषां निष्ठाप्राप्तश् च सं पदान्* 342
कुलात् कुलाच् च पुरुषः प्राव्रजद् + + + +
ने च्छाम्य् अहं तु प्रव्रज्यां कामभोगसमर्पितः 343
ममैव चानुकंपार्थं संबुद्धो ऽप्र् अतिपुद्गलः
+ + + + + + + + + + + + + + + + 344
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + व र्षाण्य् अहं ताव द् दानं दास्याम्य् अनल्पक् अं 345
दानानि द् अ त्वा स् अ प्त् आ ह् अं वर्षाणाम् अहम् अत्ययात्*
ततश् च प्रव्रजिष्यामि वरप्र् अज्ञ + + + + ॥। 346
बु द्धस्य गौरवेणाहं वचनं न प्रतिक्षिपेत्*
सप्ताहेन भदन्ताहं प्रव्रजिष्ये ऽनुकंपक : 348
दत्वा च दानं सप्ताहं + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 349
+ + + + + + + + + + + + + उ त्तमम्*
अचिन्तयित्वा जनतां प्रव्रज्याम् अभिनिष्क्रमेत्* 350
श्रद्धया प्रव्रजित्वा च युक्तो ऽहं जिनशासने ।
वर्षै .. + + + + + + + + + + + + + 351
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + गच्छामि नामृतम्* 352

ततो मे ह्रीव्यपत्राप्यम् उदपादि महर् द् धिकम्*
गर्ह्यो ऽहं ज्ञातिसंघस्य भवि + + .. .. + + ॥। 353
+ + + + गृहीत्वाहं पर्यङ्केन निषण्णवान्*
ग्रीवायां स्थापितं शस्त्रं अथ चित्तं व्यमुच्यत । 355
अखिल्. .. .. .इ .ओ ..ं .. .. + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + 356
+ + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + क्षेण मया प्राप्ता शान्तिर् अनुत्तमा : 357
यत् अः पुराहम् अभवं क्लीवी सद्धर्ममत्सरः
फलं त .. + + + + + + + + + + + + ॥। 358
+ + + + + + + +।ः सर्पदासो महर् द् धिकः
व्याकरोति स्वकं कर्म अनवतप्ते महाह्रदे । ॥ ॥ 360
स् अर्पदासवर्गो ॥।
fओल्. 211र्1 (ग्ब्म् 6.1069ब्): अ कार्षं प्रणिधिन् तदा 403 एतादृशेभि स्थविरैर् भवे म म
211र्2: अहं । सुसंस्थितो मया भोगो यत्र यत्रोपपन्न वान् 406
211र्3: त त् कर्म कृत्वा कुशलं जातो वाराणसीं पुरे
211र्4: जेन्ताकस्य च स्नानेन ताल विलेपनेन च । आरोपणेन च्छत्रस्य अनु भूतं सुखं बहु 411
211र्5: .इका समास् त्रिंशद् अवरका ः 413 प्रव्रज्या च मया लब्धा
211व्6 (ग्ब्म् 6.1069अ): .. प्र्. गृ .य्. + + + .. .. .. .. य्. .उ त्. ध्. त्त्. ..
211व्7: स्वयं 439 मैत्रेण कायकर्मणा वचसा मनसा तथा
211व्8: शय्या सनं प्रज्ञापय प्रातिहार्यं विदर्शयं । ममे
211व्9: चिन् त् इ त् अ म् अभूद् यश् चासीत् प्रणिधिर् मम । तं षिद्धम् ए
211व्10: स प्ताविंशः ॥ ॥ अथ स्थविरस्थवि रा भिक्षव अयुष्मन्तम् उपसेनम् इदम् अवोचन्* व्याकृतायुष्मन् उपसेन आयुष्मता द्रव्यमल्लपुत्रेण स्वका कर्मप्लोतिर् इदानीम् आयुष्मान् अपि
212र्1 (ग्ब्म् 6.1067ब्): स्व कां कर्मप्लोतिं व्याकरोति । अथायुष्मान् उपसेन स्
212र्2: दुर्गेषु तत्र तत्र चराम्य् अहम् 448 समुपस्थापये
212र्3: त दा । अहिंसकस्याथ मुने ः शरं काये ऽनुपातयं 451
212र्4: नरकेभ् य स् त तश् च्युत्वा तिर्यग्योनिम् उ पागतः
212व्7 (ग्ब्म् 6.1067अ): प्रार्थय । चोच्चकु
212व्8: कृतपु ण्यो विरोचितः 485 अनुभूतं मया राज्यं दि व् यमा नुष
212व्9: मा नुषो भवः । आराधितः शाक्यसिंहः संबुद्धो ऽयम् अ नुत्तरः 488
212व्10: ऽस् म् इ निर्वृतः 490 राज्ञां कुलात् प्रव्रजितो ज्ञातिर् बुद्धस्य भ द्रिकः
213र्1 (ग्ब्म् 6.1068ब्): आयुष्मं लवणभद्रिक आयुष्मता भद्रिकेण शाक्यराजेन
213र्2: ता यिनः । अभूवं कर्मकारो ऽहं भृतकः पुरुषस् तदा 492
213र्3: कर्मव् इपाकेन वचोदुश्चरितेन च । ततश् च्युतः काल गतो
213र्4: मा र्गे वनषण् ड् अ न् इ व् आसितः 497 तत्रास्मि लोकप्रद्यो तं
213व्6 (ग्ब्म् 6.1068अ): च् यु त् व् आ स् पृ ष् ट् अ व् आन् अम् ऋ तं पदं 523च्द्
213व्7: इत्य् ए वं मधुवासिष्ठो भिक्ष् उसंघाग्रतः
213व्8: विप श्य् इ नं बुद्धम् अद्राक्षं प्रविशन्तं पुरोत्तमम् 527 दृष्ट्वा मह् आकारुणिकम्
213व्10: न चा हं धर्मम् अश्रौषं न चैनं शरणं गतः । चित्तम् एव प्र साद्य
( fओल्. 218र्1; म्स्व् इ 211 ) ष्वेनोद्यच्छमानेन घटमानेन व्यायच्छमानेन सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम्* । किं भदन्त भगवता कर्म कृतम्* ।

भरद्वाजेनापि पठता स्वाध्यायवता त्रीणि पिटकान्य् ( ग्ब्म् 6.1070अ ) अधीतानि । त्रिपिटः संवृत्तो धार्मकथिको युक्तम् उक्तप्रतिभानः । यावत् तेनान्यतमो गृहपतिर् अन्वावर्तितः । तेन तम् उद्दिश्य सर्वोपकरणसंपन्नो विहारः कारितः । ततस् तेन भ्रातुर् वसिष्ठस्य संदिष्टम्* । आगच्छ एकध्ये प्रतिवसामः । स श्रुत्वा आगतः । ततस् तेन गृहपतिना दृष्टः शान्तेर्यापथः कायप्रासादिकश् चित्तप्रासादिकश् च । स तं दृष्ट्वाभिप्रसन्नः । ततः प्रसादजातेन प्रणीतेनाहारेण संतर्प्य महार्हेण वस्त्रयुगेनाच्छादितः । ततो भरद्वाजस्य ईर्ष्या समुत्पन्ना । अहम् अस्य सर्वत्र पूर्वंगमो नाहम् अनेन कदाचिद् वस्त्रेणाच्छादितः । एष त्व् अचिराभ्यागत एष वस्त्रेणाच्छादित इति स भ्रातुर् वसिष्ठस्य रन्ध्रान्वेषी संवृत्तः । तेनासौ संलक्षितश् चिन्तयति । ईर्ष्याप्रकृतिर् इयम्* । यद्य् अस्मै एतद् वस्त्रयुगं न दास्यामि भूयस्या मात्रया अप्रसादं प्रवेदयिष्यतीति । तेन तस्मै दत्तम्* । तथाप्य् असौ रन्ध्रान्वेषणपरस् तिष्ठत्य् एव । यावत् तस्य गृहपतेः प्रेष्यदारिका तं विहारम् आगत्य् आगत्य कर्म करोति सा भरद्वाजेनोच्यते । दारिके अहं तवैतद् वस्त्रयुगम् अनुप्रयच्छामि । त्वया मम वचनं कर्तव्यम् इति । सा कथयति । आर्य किं मया करणीयम्* । त्वम् एतद् वस्त्रयुगं प्रावृत्य गृहे परिकर्म कुरु । यदि गृहपतिः पृच्छेत् कुतस् तवैतद् वस्त्रयुगम् इति । वक्तव्यः आर्य वसिष्ठेन मे दत्तम् इति । यदि पृच्छेत् किमर्थम् इति । ( म्स्व् इ 212 ) वक्तव्यः आर्य एतद् अपि प्रष्टव्यम्* । किमर्थं पुरुषाः स्त्रीणां प्रय च्छन्तीति । ततस् तया यथासंदिष्टं सर्वम् अनुष्ठितम्* । ततस् तेन गृहपतिना वसिष्ठस्यान्तिके अप्रसादः प्रवेदितः । असत्कारभीरवस् ते महात्मानः । स उत्थाय प्रक्रान्तः । किं मन्यध्वे भिक्षवः । यो ऽसौ भरद्वाजः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन । यन् मयार्ह न्न् असत्कृतो ऽभ्याख्यानेनाभ्याख्यातः ततस् तस्य कर्मणो विपाकेन बहूनि वर्षाणि पूर्ववन् नरकेषु पक्वः यावद् एतर्ह्य् अप्य् अहम् अभिसंबोधिः सुन्दरिकया प्रव्राजिकया अभूतेनाभ्याख्यातः ।
किं भदन्त भगवता कर्म कृतम्* । यस्य कर्मणो विपाकेन चंचामाणविकयाभूतेनाभ्याख्यातः । भगवान् आह । तथागतेनैवैतानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतानि उपचितानि साधारणान्य् असाधारणानि च लब्धसंभाराणि । पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्* । कतमानि साधारणानि ।
भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्याम् अन्यतमो ब्राह्मणो वेदवेदाङ्गपारगः पञ्चानां माणवकशतानां ब्राह्मणानां मन्त्रान् वाचयति वाराणसीनिवासिनो जनकायस्यातीव सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो ऽर्हन् संमतः । यावद् अन्यतमः पंचाभिज्ञ ऋषिर् जनपदचारिकां चरन् वाराणसी म् अनुप्राप्तः । वाराणसीनिवासिना जनकायेन दृष्टः ( fओल्. 218व्1 ) प्रासादिकश् च । दृष्ट्वा च पुनः सर्वजनकायो ऽभिप्रसन्नः । यस्य यद् दातव्यं कर्तव्यं वा पारलौकिकं स तस्मै अनुप्रयच्छति । ततस् तस्य लाभसत्कारो ऽन्तर्हितः । तस्य ऋषेर् अन्तिके ( ग्ब्म् 6.1070ब् ) ईर्ष्याभिनिविष्टबुद्धिर् ( म्स्व् इ 213 ) माणवकान् आमन्त्रयते । माणवका अपि तु कामभोग्य् एष इति । ते ऽपि कथयन्ति । एवम् एतद् उपाध्याय कामभोग्य् एवैष नायम् ऋषिर् इति । ततः स रथ्यावीथीचत्वरशृङ्गाटकेषु ब्राह्मणगृहपतिकुलेषु चारोचयन्ति । किन् तर्हि । कामभोगीति श्रुत्वा महाजनकायेन अप्रसादः प्रवेदितः । असत्कारभीरुर् असौ वाराणस्याः प्रक्रान्तः । किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ ब्राह्मणो ऽहम् स तेन कालेन तेन समयेन । यानि तानि पंचमाणवकशतानि एवैतानि पंचभिक्षुशतानि । यन् मयाभ्याख्यातस् तस्य कर्मणो विपाकेन पूर्ववद् यावन् नरकेषु पक्वः । तेनैव कर्मावशेषेण एतर्ह्य् अप्य् संबुद्धबोधिश् चंचामाणविकया अभूतेनाभ्याख्यातः सार्धं पंचभिर् भिक्षुशतैः । इदं साधारनं कर्म ।
कतरद् असाधारणम्* । भूतपूर्वं भिक्षवो वाराणस्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा राज्यं कारयति ऋद्धं चेति विस्तरेण । तेन खलु समयेन भद्रा नाम रूपाजीविनी प्रतिवसति । मृणालश् च नाम धूर्तपुरुषः । तेन तस्या वस्त्रालंकारम् अनुप्रेषितं परिचारणाय । सा तद् वस्त्रालंकारं प्रावृता । अन्यतमश् च पुरुष पंचकार्षापणशतान्य् आदाय उपस्थितः । कथयति । भद्रे आगच्छ परिचारयाव इति । सा संलक्षयति । यदि गमिष्यामि पंच कार्षापणशतानि न लप्स्ये । अदक्षिण्यं चैतत् गृहागतं प्रत्याख्याय अन्यत्र गमनम् इति । तया प्रेष्यदारिका उक्ता । गच्छ मृणालस्य कथय आर्या कथयति न तावद् अहं सज्जा पश्चाद् आगमिष्यामीति । तया ( म्स्व् इ 214 ) तस्मै गत्वा आरोचितम्* । सो ऽपि पुरुषो बहुकरणीयस् तां परिचार्य प्रथम एव यामे प्रक्रान्तः । सा संलक्षयति । महती वेला वर्त ते । शक्ष्याम्य् अहं तस्यापि चित्तग्राहं कर्तुम् इति । तया पुनर् अप्य् असौ दारिकाभिहिता । गच्छ मृणालस्यारोचय । आर्या सज्जा संवृत्ता । कथय कतरद् उद्यानम् आगच्छत्व् इति । तया तस्मै गत्वा आरोचितम्* । स कथयति । क्षणेन तवार्या सज्जा क्षणेन न सज्जेति । सा दारिका तस्याः सान्तरा । तया समाख्यातम्* । आर्यपुत्र नासौ सज्जा । किन् तर्हि । त्वदीयेन वस्त्रालंकारेण अन्येन पुरुषेण सार्धं परिचारितम् इति । तस्य यत् कामरागपर्यवस्थानं तद् विगतम्* । व्यापादपर्यवस्थानं समुत्पन्नम्* । संजातामर्षः कथयति । दारिके भद्राया गत्वा कथय अमुकम् उद्यानं गच्छेति । तया गत्वा भद्राया आरोचितम्* । सा तद् उद्यानं गता । मृणालेन धूर्तकपुरुषेणोक्ता । युक्तं नाम तव मदीयेन वस्त्रालंकारेण अन्येन पुरुषेण सार्धं परिचरितुम् इति । सा कथयति । आर्यपुत्र अस्ति एव ममापराधः । किन् तु नित्यापराधो मातृग्रामः क्षमस्वेति । ततस् तेन संजातामर्षेण ( fओल्. 219र्1 ) निष्कोषम् असिं कृत्वा जीविताद् व्यपरोपिता । ततस् तया प्रेष्यदारिकया महान् कोलाहलशब्दः कृतः । आर्या प्रघातिता आर्या प्रघातितेन श्रुत्वा महाजनकायः प्रधावितो ( ग्ब्म् 6.1071अ ) यावत् तस्मिन्न् उद्याने सुरुचिर् नाम प्रत्येकबुद्धो ध्यायति । ततो ऽसौ मृणालो

धूर्तपुरुषः संत्रस्तो रुधिरम्रक्षितम् असिं सुरुचेः प्रत्येकबुद्धस्य पुरस्ताच् छोरयित्वा तस्यैव महाजनकायस्य मध्यं प्रविष्टः । महाजनकायश् च रुधिरम्रक्षितम् असिं दृष्ट्वा अनेन प्रव्रजितेन भद्रा ( म्स्व् इ 215 ) जीविताद् व्यपरोपिता । ततस् तं प्रत्येकबुद्धं संजातार्याः कथयन्ति । भोः प्रव्रजित ऋषिध्वजं धारयसि । ईदृशं नाम करोषीति । स कथयति । किं कृतम्* । ते कथयन्ति । भद्रया ते सार्धं परिचारितम्* । सा जीविताद् व्यपरोपितेति । स कथयति । शान्तं नाहम् अस्य कर्मणः कारीति । स शान्तवाद्य् अपि तेन महाजनकायेन पश्चाद्बाहुगाढबन्धनबद्धो राज्ञ उपनामितः । देवानेन प्रव्रजितेन भद्रया सार्धं परिचरितम्* । सा जीविताद् व्यपरोपितेति । अपरीक्षका हि राजानः । कथयति । यद्य् एवं गच्छत घातयत । परित्यक्तो ऽयं मया प्रव्रजित इति । ततो ऽसौ करवीरमालावसक्तकण्ठगुणो नीलाम्बरवसनैः पुरुषैर् उद्यतशस्त्रैः संपरिवारितो रथ्यावीथिचत्वरशृङ्गाटकेष्व् अनुश्राव्यमानो नगराद् उद्यानाभिमुखो नीयते । ततो मृणालस्य धूर्तपुरुषस्य बुद्धिर् उत्पन्ना अयं तपस्वी प्रव्रजित अदूष्यनपकारी अभूतेनाभ्याख्यातः । सो ऽयम् इदानीं प्रघात्यते । न मम प्रतिरूपं स्यात्* । यद् अहम् अप्य् उपेक्षेय । इति विदित्वा परावृत्य राज्ञः सकाशम् उपसंक्रान्तः पादयोर् निपत्य कथयति । देव नायं प्रव्रजितो ऽस्य कर्मणः कारी मयैतत् पापकं कर्म कृतम्* । मुच्यताम् अयं प्रव्रजित इति । किं मन्यध्वे भिक्षवः । यो ऽसौ मृणालो नाम धूर्तः अहं स तेन कालेन तेन समयेन । यन् मया प्रत्येकबुद्धो ऽभूतेनाभ्याख्यातस् तस्याहं कर्मणो विपाकेन बहूनि वर्षाणि पूर्ववद् यावन् नरकेषु पक्वः । तेन च ( म्स्व् इ 216 ) कर्मावशेषेण चंचामाणविकया अभूतेनाख्यातः । इदम् असाधारणम्* ।
किं भदन्त भगवता कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन वैरंभेषु यवान् परिभुक्तवान् सार्धं भिक्षुद्वयोनैः पञ्चभिर् भिक्षुशतैर् आयुष्मन्* शारिपुत्रमौद्गल्यायनाभ्यां दिव्या सुधा परिभुक्तेति । भगवान् आह । तथागतेनैव भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतानि उपचितानि । पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्* । यो ऽशीतिवर्षसहस्रायुषि प्रजायां विपश्यी नाम शास्ता लोक उत्पन्नः । पूर्ववद् यावद् बुद्धो भगवान्* । स जनपदचारिकां चरन् बन्धुमतीराजधानीम् अनुप्राप्तः । तस्यां बन्धुमत्याम् अन्यतमो ब्राह्मणः पण्चमाणवकशतानि ब्राह्मणानां मन्त्रान् वाचयति ।
तेन विपश्यी सम्यक्संबुद्धः पञ्चशतपरिवारो दृष्टः । स माण वकान् ( fओल्. 219व्1 ) आ मन्त्रयते । नार्हन्ति भवन्तो ऽमी मुण्डकाः श्रमणका दिव्यां सुधाम् अर्हन्ति तु कोटरयवान् परिभोक्तुम् इति । तैर् अभ्यनुमोदितम्* । एवम् एवैतद् उपाध्याय नार्हन्त्य् एवामी मुण्डकाः श्रमणका दिव्यां सुधां ( ग्ब्म् 6.1071ब् ) भोक्तुम् अर्हन्ति तु कोटरयवान् परिभोक्तुम् इति । तत्र द्वौ माणवकौ शुक्लौ । तौ कथयतः । उपाध्याय न शोभनम् उक्तम्* । अर्हन्त्य् एवामी महात्मानो दिव्यां सुधां परिभोक्तुम् इति । किं मन्यध्वे भिक्षवः । यो ऽसौ पञ्चशतपरिवारो ब्राह्मणः अहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन । यन् मया विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य सश्रावकसंघस्यान्तिके खरं ( म्स्व् इ 217 ) वाक्कर्म निश्चारितं तस्य कर्मणो विपाकेन मया बहूनि वर्षाणि बहूनि वर्षशतानि बहूनि वर्षसहस्राणि बहूनि वर्षशतसहस्राणि कोटरयवाः परिभुक्ताः । तेनैव कर्मावशेषेणैतर्ह्य् अप्य् अभिसंबुद्धबोधिना वैरम्भेषु कोटरयवाः परिभुक्ताः सार्धं भिक्षुद्वयोनैः पंचभिक्षुशतैः । यौ तौ द्वौ माणवकौ एतौ शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ भिक्षू ।
किं भदन्त भगवता कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन दुष्करं चरितम् इति । भगवान् आह तथागतेनैव तानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतानि उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्* ।
भूतपूर्वं भिक्षवो वैभिडिंग्यां ग्रामनिगमे नन्दीपालो घटीकारो ऽभूत्* । नन्दीपालसूत्रं विस्तरेण यथा मध्यमागमे राजसंयुक्तनिकाये {च्f. स्ब्व् इइ 22ff.} । किं मन्यध्वे भिक्षवः । यो ऽसाव् उत्तरो नामो माणवो ऽहम् एव स तेन कालेन तेन समयेन । यन् मया पुद्गलो ऽपवादो दत्तस्य {म्स्: पुद्गलो ऽवबोधितो न बोदितस् तस्य । } कर्मणो विपाकेन बोधिमूले षड्वर्षं दुष्करं चरितम्* । यन् मया बोधिर् अबोधिताभविष्यत्* पुनर् अपि मया ( म्स्व् इ 218 ) परावृत्य त्रीणि कल्पासंख्येयानि बोधिनिमित्तम् आत्मा परिखेदितो ऽभविष्यत्* ।
किं भदन्त भगवता कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेनाभिसंबुद्धबोधिर् अपि भगवान् मन्दाग्निना व्याधिना स्पृष्ट इति । भगवान् आह तथागतेनैव तानि भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्माणि कृतानि उपचितानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्* ।
भूतपुर्वं भिक्षवो ऽन्य्तमस्मिन् कर्वटके वैद्यो बभूव । ततो ऽन्यतमस्य गृहपतेः पुत्रः ग्लानः संवृत्तः । तेनासौ वैद्य आहूय पृष्टः । तेन तस्य भैषज्यं दत्तम्* । स स्वस्थः संवृत्तः । तेन गृहपतिना तस्याभिसारो न दत्तः । यावत् त्रिर् अप्य् असौ गृहपतिपुत्रो ग्लानः संवृत्तः यावत् त्रिर् अपि तेन स्वस्थीकृतः । न च तेन तस्याभिसारो दत्तः । ततः स वैद्यस् तीव्रेण पर्यवस्थानेनामर्षितः संलक्षयति । अस्य गृहपतिपुत्रस्य मया यावत् त्रिर् अपि चिकित्सा कृता । न चानेन किंचिद् अप्य् उपकृतम्* । इदानीं यदि भूयो ग्लान्यं पतति तादृशम् अस्य भैषज्यं ददामि येनास्यान्त्राणि खण्डखण्डं शीर्यन्ते इति । यावद् असौ गृहपतिपुत्रो दैवयोगात् पुनर् ग्लान्यं पतितः । तेन वैद्येन संजातामर्षेणा तादृशं तस्य भैषज्यं दत्तं येनान्त्राणि खण्ड ...
[fओलिओस् 220-221 अरे मिस्सिन्ग् इन् थे म्स्]
( fओल्. 222र्1; म्स्व् इ 220 ) म् आदिशेद् अनुकंपाम् अनुपादायेति । भगवान् आह । समयेनाहं युष्माक नाम्ना दक्षिणाम् आदिशामि । यदि यूयम् अनेनैव वर्षेण दक्षिणादेशनाकाल उपसंक्रामतेति । ते ( ग्ब्म् 6.1072अ ) कथयन्ति । जिह्रीमः कथम् आगच्छाम इति । अथ भगवांस् तस्यां वेलायां गाथां भाषते ।
अलज्जितव्ये लज्जिनो लज्जितव्ये अलज्जिनः ।
अभये भयदर्शिनो भये चाभयदर्शिनः ।
मिथ्यादृष्टिसमादानात् सत्वा गच्छन्ति दुर्गतिम्* ॥
अलज्जितव्ये ऽलज्जिनो लज्जितव्ये च लज्जिनः ।
अभये ऽभयदर्शिनो भये च भयदर्शिनः ।
सम्यग्दृष्टिसमादानात् सत्वा गच्छन्ति सद्गतिम्* ॥ इति ।
ते कथयन्ति । भगवन्न् अद्यैवागमिष्याम इति ।

अथ नागरबिन्दवा ब्राह्मणगृहपतयस् ताम् एव रात्रिं शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं पूर्ववद् यावन् नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय । तानि च पञ्च प्रेतशतान्य् उपसंक्रान्तानि । ततो नागरबिन्दवा ब्राह्मणगृहपतयः प्रेतान् दृष्ट्वा निष्पलायितुम् आरब्धाः । भगवताभिहिताः । भवन्तः किमर्थं निष्पलायन्ति । ते कथयन्ति । भगवन् एते प्रेता आगच्छन्ति । भगवान् आह । आगच्छन्तु युष्माकम् एवैते ज्ञातयः । यदि यूयम् अनुजानीध्वे अहम् एषां नाम्ना दक्षिणाम् आदिशेयम् इति । ते कथयन्ति । भगवन्न् अनुजानीमहे {म्स्: -नीध्वम्* } । ततो भगवान् पञ्चाङ्गेन स्वरेण तेषां नाम्ना दक्षिणाम् आदेष्टुं प्रवृत्तः ।
इतो दानाद् धि यद् पुण्यं तत् प्रेतानुपगच्छतु ।
व्युत्तिष्ठन्तां क्षिप्रम् इमे प्रेतलोकात् सुदारुणात्* ॥ इति
ततो ऽ; भिनिवृत्तं तेषां चीवरं पानभोजनम्* ।
शयनं वापि विविधम् अक्षयं सार्वकालिकम्* ॥
ततो नागरबिन्दवान् ब्राह्मणगृहपतीन् धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः ।
ततो नागरबिन्दवानां ब्राह्मणगृहपतीनां कुतूहलशालायां संनिषण्णानां संनिपतितानाम् अयम् एवंरूपो ऽभूद् अन्तसमुदाहारः । महेच्छो वत भवन्तः श्रमणो गौतमो महेच्छा वास्य श्रावका इति । अपरे कथयन्ति । अल्पेच्छो भवन्तः श्रमणो गौतमो अल्पेच्छा वास्य श्रावका न यथा तीर्थ्या इति । तेन खलु समयेन वैरट्टसिंहो नाम ब्राह्मणस् तस्याम् एव पर्षदि सन्निषण्णो ऽभूत् सन्निपतितः । अथ वैरट्टसिंहो ब्राह्मणो नागरबिन्दवान् ब्राह्मणगृहपतीन् इदम् अवोचत्* । अहं भवतां प्रत्यक्षीकरिष्यामि । अल्पेच्छो वा श्रमणो गौतमो महेच्छो वा अल्पेच्छा वास्य श्रावका महेच्छा वेति । अथ वैरट्टसिंहो ब्राह्मणो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । अधिवासयतु मे भगवान् गौतमो गुडखादनिकया सार्धं भिक्षुसंघेनेति । अधिवासयति भगवान् वैरट्टसिंहस्य तूष्णींभावेन । अथ वैरट्टसिंहो ब्राह्मणो भगवतस् तूष्णींभावेन अधिवासनं विदित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः । तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते ( fओल्. 222व्1 ) स्म । अवतारप्रेक्षिणा भिक्षवो वैरट्टसिंहेन ( म्स्व् इ 222 ) ब्राह्मणेन बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघो गुडखादनिकया उपनिमन्त्रितः । तद् युष्माकं यो यावत् परिभुंक्ते तेन तावद् ग्रहीतव्यम् इति । ( ग्ब्म् 6.1072ब् ) वैरट्टसिंहब्राह्मणस्य पञ्चगुडस्थालीशतानि भवन्ति । स प्रत्येकं गुडशालाया गुडस्थालीं गृहीत्वा पंचगुडस्थालीशतान्य् आदाय येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । निषीदतु भगवान् गौतमः सश्रावकसंघः । सज्जो गुडः । परिभुंक्ष्व । अथ भगवान् निष्पादितपाणिपात्रः पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः । ततो वैरट्टसिंहो ब्राह्मणः एकां गुडस्थालीं गृहीत्वा चारयितुम् आरब्धः । यावद् भगवता तथाधिष्ठिता यथा भिक्षुसंघस्य चारिता । अवशिष्टा पूर्णावस्थिता । ततो वैरट्टसिंहो ब्राह्मणो ऽभिप्रसन्नः । ततस् तेन प्रसादजातेन सामन्तकेन शब्दो निश्चारितः । अल्पेच्छो भवन्तः श्रमणो
गौतमः । अल्पेच्छाश् चास्य श्रावका इति । ततस् तेन तीर्थ्या उपनिमन्त्रिताः । गुडं परिभुक्तम्* । तैर् अमात्रया गुडो गृहीतः । कैश्चित् खोरकां पूरयित्वा ततो गृहीत्वा च संप्रस्थितम्* । ततो वैरट्टसिंहेन ब्राह्मणेनाभिहिताः । यूयम् एव मोहपुरुषा महेच्छाः । श्रमणस् तु गौतमः अल्पेच्छः । अल्पेच्छा वास्य श्रावकाः । इत्य् उक्त्वा स भूयस्या मात्रया भगवत्य् अभिप्रसन्नो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवता सार्धं संमोदनीं संरंजनीं विविधां कथां व्यतिसार्यैकान्ते न्यषीदत्* । अथ वैरट्टसिंहो ब्राह्मणो येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । लभेयाहं भदन्त स्वाख्याते धर्मविनये ( म्स्व् इ 223 ) प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावं चरेयम् अहं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम् इति । ततो भगवता एहिभिक्षुकया आभाषितः । एहि भिक्षो चर ब्रह्मचर्यम् इति । पूर्ववद् यावन् नोपस्थितो बुद्धमनोरथेन । {म्स्: नोपच्छितो ; रेअद् नेप- ; च्f. नेपच्छिता -> प्रव्र्-व् इइइ, fओल्.47र्6}
तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म । तस्माद् अनुजानामि कालेन वाकलेन वा ग्लानेन वाग्लानेन वा गुडः परिभोक्तव्यः । नात्र कौकृत्यं करणीयम् इति ।
आयुष्मान् वैरट्टसिंहः कुणपदौर्गन्ध्येन चित्तैकाग्रतां नारागयति । भगवान् संलक्षयति । वैरट्टसिंहो भिक्षुश् चरमभविकः किमर्थं सत्यानि न पश्यतीति । संलक्षयति । कुणपदौर्गन्ध्यविहारम्* । पूर्ववद् यावत्* । तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते स्म । गच्छानन्द वैरट्टसिंहस्य भिक्षोर् विहारं गन्धैर् माल्यैर् धूपैश् चूर्णैः संस्कुरु । शयनासनं च धूपय । सुरभिकुसुमोपचितं च पुष्पवितानं वितन्व् इति । एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रतिश्रुत्य यावद् असौ पिण्डपातं गतस् तावत् तस्य विहारं गत्वा भगवतोपदिष्टेन विधिना सर्वम् अनुष्ठितवान्* ।
अथायुष्मान् वैरट्टसिंहः पिण्डपातम् अटित्वा विहारम् आगतः । पश्यति दिव्यां विभूतिम्* । ततः प्रीतमनाः पिण्डपातं परिभुज्य कृतभक्तकृत्यो बहिर् विहारस्य पादौ प्रक्षाल्य विहारं प्राविशत्* । प्रविश्य निषण्णः पर्यङ्कम् आभुज्य ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखां स्मृतिम् उपस्थाप्य ( fओल्. 223र्1 ) तस्य सुगन्धं घ्रात्वा चित्तसमाधानम् उत्पन्नम्* । ततस् तेन सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम्* । पूर्ववद् यावद् अभिवाद्यश् च ( म्स्व् इ 224 ) संवृत्तः । तत्र भगवान् भिक्षून् आमन्त्रयते स्म । एषो ऽग्रो मे ( ग्ब्म् 6.1073अ ) भिक्षवो भिक्षूणां मम श्रावकाणां शुभाधिमुक्तानां यदुत वैरट्टसिंहो भिक्षुः । भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः । पश्य भदन्त अन्ये भिक्षवः शुभयाधिमुक्ताः । आयुष्मांस् तु वैरट्टसिंहः शुभयाधिमुक्त इति । भगवान् आह ।
एष भिक्षवः पंच जन्मशतानि निरन्तरं त्रयस्त्रिंशेभ्यो देवेभ्यश् च्युत्वा तेष्व् एवोपपन्नः । इदानीं चरमे भवे मनुष्येषूपपन्नः । कुणपगन्धं घ्रात्वा चित्तैकाग्रतां नासादितवान्* । सुगन्धं तु घ्रात्वा चित्तसमाधानं प्रतिलभ्य शुभयाधिमुक्तः । यद्य् अस्यायम् उपचारो न कृतो ऽभविष्यद् ऊष्मगतम् अप्य् अनेन नोत्पादितम् अभविष्यद् इति । तस्माद् अनुजानामि यो ऽप्य् अन्य एवं शुभाधिमुक्तस् तस्याप्य् एवंरूपानुपूर्वी कर्तव्या । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* ।

अथ भगवान् वृजिषु जनपदेषु चारिकां चरन् वैशालीम् अनुप्राप्तो वैशाल्यां विहरति मर्कटह्रदतीरे कूटागारशालायाम्* । अश्रौषुर् वैशालका ब्राह्मणगृहपतयो भगवान् वृजिषु जनपदेषु चारिकां चरन् वैशालीम् अनुप्राप्तो वैशाल्यां विहरति मर्कटह्रदतीरे कूटागारशालायाम् इति । श्रुत्वा च पुनर् एकध्ये सन्निपत्य कथयति । भवन्तः श्रूयते भगवान् वृजिषु जनपदेषु चारिकां चरन् वैशालीम् अनुप्राप्तो वैशाल्यां विहरति मर्कटह्रदतीरे कूटागारशालायाम् इति । यद्य् अस्माकम् एकैको भगवन्तम् उपनिमन्त्र्य भोजयिष्यति भगवान् विप्रक्रमिष्यति । अन्ये ऽवकाशं न लप्स्यन्ते । ( म्स्व् इ 225 ) तत् क्रियाकारं व्यवस्थापयामो यथा गण एव सम्भूय भगवन्तं भोजयति न त्व् एकपुरुष इति । ते क्रियाकारं कृत्वा व्यवस्थिताः ।
तेन खलु समयेन वैशाल्यां चत्वारो महापुण्याः प्रतिवसन्ति । धनिको धनिकपत्नी धनिकपुत्रो धनिकस्नुषा च । तेषां दिव्यमानुष्यश्रीर् गृहे प्रादुर्भूता । तैर् असौ क्रियाकारो न श्रुतः । अश्रौषीद् धनिको गृहपतिर् भगवान् वृजिषु जनपदेषु चारिकां चरन् वैशालीम् अनुप्राप्तो वैशाल्यां विहरति मर्कटह्रदतीरे कूटागारशालायाम् इति । श्रुत्वा च पुनर् वैशाल्या निष्क्रम्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । पूर्ववद् यावत् संप्रहर्ष्य तूष्णीम्* । अथ धनिको गृहपतिर् उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासंगं कृत्वा येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । अधिवासयतु भगवान् मे श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । अधिवासयति भगवान् धनिकस्य गृहे तूष्णींभावेन । अथ धनिको गृहपतिर् भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः ।
अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ताः । पूर्ववद् यावद् अधिवासयतु अस्माकं भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । भगवान् आह । निमन्त्रितो ऽस्मि वासिष्ठास् ( fओल्. 223व्1 ) तत्प्रथमतरं धनिकेन गृहपतिनेति । ते कथयन्ति । भवन्तो धनिकेन गृहपतिना गणस्य क्रियाकारो ऽतिक्रान्त इत्य् अपरे कथयन्ति । ( म्स्व् इ 226 ) किम् असौ व्यतिक्रमिष्यति । न तेन क्रियाकारः श्रुतः । ( ग्ब्म् 6.1073ब् ) पुरुषः श्वो भोजयतु । वयं परश्वो भोजयिष्याम इति ।
अथायुष्मान् आनन्दः काल्यम् एवोत्थाय पात्रचीवरम् आदाय येन धनिकस्य गृहपतेर् निवेशनं तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य पूर्वेण नगरद्वारेण प्रविष्टः । यावत् पश्यति नासनप्रज्ञप्तिं न भक्तं सज्जीकृतम्* । ततो धनिकं गृहपतिम् इदम् अवोचत्* । गृहपते त्वं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघम् उपनिमन्त्र्याल्पोत्सुकः स्थित इति । स कथयति । किम् आर्यानन्दैव कथयसि गृहपते नासनप्रज्ञप्तिं पश्यामि नाप्य् आहारं सज्जीकृतम्* । आर्य कतरेण त्वं द्वारेण प्रविष्टः । गृहपते पूर्वेण नगरद्वारेण । आर्य दक्षिणेन प्रविश । स दक्षिणेन प्रविष्टो यावत् पश्यति दिव्याम् आसनप्रज्ञप्तिं कृतां दिव्यं चाहारम् उपन्वाहृतम्* । दृष्ट्वा च पुनः परं विस्मयम् आपन्नः । अथ धनिको गृहपतिर् भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति । समयो भदन्त सज्जं भक्तम्* । अपीदानीं पूर्ववद् भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय ।
अथ धनिकपत्नी उत्थायासनाद् येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । अधिवासयतु मे भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । अधिवासयति भगवान् धनिकपत्न्या तूष्णींभावेन । अधिवास्य च धनिकस्य गृहपतेर् धर्मदेशनां कृत्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः । धनिकपत्न्यापि ( म्स्व् इ 227 ) भोजनं सज्जीकृतम्* । अथायुष्मान् आनन्दः काल्यम् एवोत्थाय पात्रचीवरम् आदाय येन धनिकस्य गृहपतेर् निवेशनं तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य दक्षिणेन द्वारेण प्रविष्टः । नासनप्रज्ञप्तिं पश्यति नाप्य् आहारं सज्जीकृतम्* । दृष्ट्वा च पुनर् धनिकपत्नीम् इदम् अवोचत्* । गृहपतिपत्नि बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघम् उपनिमन्त्र्य किमर्थम् इत्य् अल्पोत्सुका तिष्ठसीति नासनप्रज्ञप्तिं नाप्य् आहारं सज्जीकृतम्* । आर्य कतरेण त्वं द्वारेण प्रविष्टः । दक्षिणेन । आर्य पूर्वेण द्वारेण प्रविश । स पूर्वेण प्रविष्टः । यावत् पश्यति शोभनाम् आसनप्रज्ञप्तिं प्रणीतं चाहारम् उपन्वाहृतम्* । दृष्ट्वा च पुनः परं विस्मयम् आपन्नः । ततो धनिकपत्नी भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति । समयो भदन्त सज्जं भक्तं यस्येदानीं भगवान् कालं मन्यत इति । पूर्ववद् यावद् धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय ।
अथ धनिकपुत्रः उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासंगं कृत्वा येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । अधिवासयतु भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । अधिवासयति भगवान् धनिकपुत्रस्य तूष्णींभावेन । अथ भगवान् धनिकपत्न्या धर्मदेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः । धनिकपुत्रेणापि शुचिना प्रणीतं खादनियभोजनीयं समुदानीतम्* । अथायुष्मान् आनन्दः काल्यम् एवोत्थाय ( fओल्. 224र्1 ) पात्रचीवरम् आदाय येन धनिकस्य गृहपतेर् निवेशनं तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य दक्षिणेन द्वारेण प्रविष्टः । नासनप्रज्ञप्तिं पश्यति नाप्य् आहारं सज्जीकृतम्* । दृष्ट्वा ( म्स्व् इ 228 ) च पुनर् ( ग्ब्म् 6.1074अ ) धनिकपुत्रम् इदम् अवोचत्* । गृहपतिपुत्र त्वं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघम् उपनिमन्त्र्य किम् अल्पोत्सुकस् तिष्ठसीति । स कथयति । आर्य किम् एव कथयसि । न पश्याम्य् आसनप्रज्ञप्तिं नाप्य् आहारं सज्जीकृतम्* । आर्य कतरेण त्वं द्वारेण प्रविष्टः । दक्षिणेन । आर्य पश्चिमेन प्रविश । यावद् असौ प्रविष्टः । यावत् पश्यति शोभनाम् आसनप्रज्ञप्तिं प्रणीतं चाहारम् उपन्वाहृतम्* । दृष्ट्वा च पुनः परं विस्मयम् आपन्नः । ततो धनिकपुत्रो भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति । समयो भदन्त सज्जं भक्तं यस्येदानीं भगवान् कालं मन्यत इति पूर्ववद् यावद् धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय ।
अथ धनिकस्नुषा उत्थायासनाद् येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । अधिवासयतु मे भगवान् श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । अधिवासयति भगवान् । धनिकपुत्रस्य धर्मदेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः ।

अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ताः । उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते निषण्णः । एकान्तनिषण्णान् वैशालकान् ब्राह्मणगृहपतीन् धर्म्यया कथया यावत् समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्य तूष्णीम्* । अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयः उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासंगं कृत्वा येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचन्* । अधिवासयतु भगवान् त्व् अस्माकं श्वो ऽन्तर्गृहे भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । भगवान् आह । निमिन्त्रितो ऽस्मि वासिष्ठास् तत्प्रथमतरं धनिकस्नुषयेति । ततो वैशालिका ( म्स्व् इ 229 ) ब्राह्मणगृहपतयः क्षुब्धाः कथयन्ति । भवन्तः किं धनिकस्यैकस्य धनम् अस्ति येन बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं प्रतिदिनं भोजयति वयम् अवकाशं न लभामहे । कथम् अत्र प्रतिपत्तव्यम् इति । अपरे कथयन्ति । यदा बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघो भुक्त्वा प्रक्रामति तदास्य गृहाद् एकैकां शिलाम् उद्वेष्टयाम इति ।

अथायुष्मान् आनन्दः काल्यम् एवोत्थाय पात्रचीवरम् आदाय येन गृहपतेर् निवेशनं तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य पश्चिमेन द्वारेण प्रविष्टः । पश्यति नासनप्रज्ञप्तिं नाप्य् आहारं उपन्वाहृतम्* । दृष्ट्वा च पुनर् धनिकस्नुषाम् इदम् अवोचत्* । धनिकस्नुषे बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघम् उपनिमन्त्र्य किम् त्वम् अल्पोत्सुका तिष्ठसीति । सा कथयति । मैव कथयसि । न पश्याम्य् आसनप्रज्ञप्तिं नाप्य् आहारं सज्जीकृतम्* । आर्य कतरेण त्वं द्वारेण प्रविष्टः । पश्चिमेन । आर्य उत्तरेण प्रविश । स उत्तरेण द्वारेण प्रविष्टः । यावत् पश्यति दिव्याम् आसनप्रज्ञप्तिं कृतां दिव्यं चाहारम् उपन्वाहृतम्* । दृष्ट्वा च पुनः परं विस्मयम् आपन्नः । ततो धनिकस्नुषा भगवतो दूतेन कालम् आरोचयति । ( fओल्. 224व्1 ) समयो भदन्त सज्जं भक्तम्* । यस्येदानीं पूर्ववद् यावद् पुरस्ताद् भिक्षुसंघय प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः ।
अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयः सर्वे संभूय धनिकस्य गृहद्वारे स्थिताः । ( ग्ब्म् 6.1074ब् ) धनिकं गृहपतिम् इदम् अवोचन्* । गृहपते वैशालको गणः क्षुण्णो द्वारे तिष्ठति । गच्छ क्षमयैनम्* । मा ते अनर्थं करिष्यतीति । ( म्स्व् इ 230 ) स निर्गत्य क्षमायितुम् आरब्धः । ते कथयन्ति । गृहपते किं तवैवैकस्य धनम् अस्ति येन त्वं प्रतिदिवसं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं भोजयसि वयम् अवकाशं न लभामहे इति । स कथयति । भवन्तो न मया गणस्य क्रियाकारः श्रुतः । तद् अर्हति गणः क्षन्तुम् इति । अपरे कथयन्ति । भवन्तः प्रधानपुरुषो ऽयं क्षम्यताम् अस्येति । तैः क्षान्तम्* । स कथयति । यद्य् एवं प्रविशत । ते गृहं प्रविष्टाः । पश्यन्ति शोभनाम् आसनप्रज्ञप्तिं कृतां प्रणीतं चाहारं समन्वाहृतम्* । दृष्ट्वा च पुनः परं विस्मयम् आपन्नाः कथयन्ति । गृहपते त्वम् एवैको ऽर्हसि बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं भोजयितुं न वयम् इति । स तेषां रत्नान् अनुप्रयच्छति । ते न प्रतिगृह्णन्ति । भगवताभिहिताः । प्रतिगृह्णीध्वं दुर्लभान्य् एतानि रत्नानीति । तैर् गृहीतानि । येन च यादृशं गृहीतं तस्य तादृशम् एव वर्णावभासः संवृत्तः । ततो धनिकस्नुषा सुखनिषण्णं बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं विदित्वा शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन पूर्ववद् यावद् धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय ।
ततो भगवता धनिकस्य धनिकपत्न्या धनिकपुत्रस्य धनिकस्नुषायाश् चाशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च विदित्वा चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता । यां श्रुत्वा धनिकेन धनिकपत्न्या धनिकपुत्रेण धनिकस्नुषया च विंशतिशिखरं समुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्वा स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतम्* । ( म्स्व् इ 231 ) ते दृष्टसत्यास् त्रिर् उदानम् उदानयन्ति पूर्ववद् यावत्* । अभिक्रान्ता वयं भगवन्तं शरणं गच्छामो धर्मं च भिक्षुसंघं च । उपासकांश् चास्मान् धारयन्तु यावज्जीवं प्राणोपेतं शरणगतम् अभिप्रसन्नाः । अथ भगवान् धनिकं धनिकपत्नीं धनिकपुत्रं धनिकस्नुषां च धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्तेज्य संप्रहर्ष्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः ।
भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः । किं भदन्त धनिकेन धनिकपत्न्या धनिकपुत्रेण धनिकस्नुषया च कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महाभोगे कुले जाता दिव्यमानुषीं च श्रियं प्रत्यनुभवन्ति । भगवतश् चान्तिके सत्यदर्शनं कृतम् इति । भगवान् आह । एभिर् एव भिक्षवः कर्माणि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययान्य् ओघवत् प्रत्युपस्थितान्य् अवश्यंभावीनि । पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्* ।
भूतपुर्वं भिक्षवो वाराणस्याम् अन्यतमो मालाकारः ( fओल्. 225र्1 = ग्ब्म् 6.1059 ; म्स्व्,wइ 108) प्रतिवसति तेन सदृशात् कुलात् कलतरम् आनीतं स तया सार्ध ं क्र् ई डति रमते परिचारयति । तस्य क्रीडतो रममाणस्य परिचारयतः पुत्रो जातः तेनाप्य् असौ सदृशात् कुलात् परिणीतः सो ( ग्ब्म् 6.1075अ ) ऽपरेण समयेन दरिद्रः स ं वृत्तः परमदरिद्रस् तेन सपुत्रकलत्रस्नुषेण । महता यत्नेनैकः पटः संपादितस् ततस् तं प्रावृत्य मालाकारो राज्ञे पुष्पाण्य् उपनामयति । तम् एव प्रावृत्य मालाकारपत्नी अन्तःपुरायोपनयति मालाकारपुत्रो ऽपि तम् एव प्रावृत्य कुमाराणां उपनयति । मालाकारस्नुषापि तम् एव प्रावृत्य राज्ञः स्नुषाणां पुष्पाण्य् उपनयति ।
असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते हीनदीनानुकम्पकाः प्रान्तशयनासनभक्ता एकदक्षिणीया लोकस्य । यावद् अन्यतमः प्रत्येकबुद्धो जनपदचारिकां चरं सूर्यस्यास्तंगमनकालसमये वाराणसीम् अनुप्राप्तः । तस्य च मालाकारस्य ( म्स्व्,wइ 109 ) नगरसंप्रवेशे गृहं तस्य च वाटिकायां रात्रिं वासम् उपगतस् तेजोधातुं समापन्नः ततस् तेन मालाकारेण दृष्टो ऽग्निस्कन्ध इव ज्वलं तेन प्रसादजातेन पत्न्या ः समाख्यातं साभिप्रसन्ना तया पुत्रस्य सो ऽभिप्रसन्नस् तेना पि स्नुषाया आख्यातं सा भिप्रसन् न् आ ततस् ते संजल्पं कर्तुम् आरब्धाः अलम् अस्माकं श्वो भक्तेन अयं प्रव्रजितः शान्तात्मा संभूयैनं भोजयाम इति । ततः प्रभातायां रजन्यां तैर् असौ पिण्डकेन प्रतिपादितः मालाकारः कथयति भद्रे यो मम पट प्रत्यंशस् तम् अस्मै प्रव्रजिताय प्रतिपादयामि .. सा कथयत्य् आर्यपुत्र मया दत्तः पुत्रः कथयति मया दत्तः स्नुषा कथयति मयापि दत्त इति । ततस् तैर् असौ संभूय पटेनाच्छादितः कायिकी तेषां महात्मनां धर्मदेशना न वाचिकी । ततः स महात्मा तेषाम् अनुकम्पया उपरिविहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः आशु पृथग्जनस्य रिद्धिर् आवर्जनकरी ते शस्त्रनिकृत्ता { मूलनिकृत्ता } इव द्रुमाः पा दयो र् निपत्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धाः यद् अस्माभिर् एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेन वयं कुशलमूलेना ढ् ये महाधने महाभोगे कुले जायेम दिव्यमानुषी अस्माकं गृहे श्रीः प्रादुर्भवेद् एवंविधानां च धर्माणां लाभिनः स्याम । प्रतिविशिष्ट तरं चातः शास्तारम् आरागयेमो मा विरागयेम इति । ततः प्रत्येकबुद्धस् ते षां अनुकम्पया रिद्धिं कृत्वा राजकुलस्योपरिष्ठात् संप्रस्थितः । तस्य गच्छतो छाया ( म्स्व्,wइ 110 ) राज्ञ उपरि पतिता स ऊर्ध्वमुखो निरीक्षितुम् आरब्धः पश्यति तं महात्मानं स संलक्षयति कस्याप्य् अने न महात् म् अ ना दारिद्रमूलानि समुद्धृतानि । तस्य मालाकारस्य

यः कालो रा ज्ञे पुष्पाण्य् उपनामयितुं सो ऽतिक्रान्तः । राजापि पुष्पाणि प्रतीक्षमाणस् तिष्ठति । ततो मालाक् आरो राजपुरुषैर् आहूतः स राज्ञाभिहितः किमर्थं तवाद्य पुष्पवेलातिक्रान्तेति । तेन विस्तरे ण यथाभ् ऊतम् आख्यातं । ततो राज्ञा यथाप्रावृतेनाच्छादितः एवं मालाकार पत्नी ( fओल्. 225व्1 ) अन्तःपुरेण यथाप्रावृतेनाच्छादिता मालाकारपुत्रो कुमारैर् ( ग्ब्म् 6.1060 ) माला क् आ रस्नुषा राजवधूभिस् तस्य दृष्ट एव धर्मे धन ः पुष्पैर् अभिनिर्वृत्तः अदरिद्रः संवृत्तः किं मन्यध्वे भिक्ष् अवो यो ऽस् औ ( ग्ब्म् 6.1075ब् ) मालाकार एवासौ धनिकस् तेन कालेन तेन समयेन मालाका रपत्नी धनिकपत्नी मालाकारपुत्रो धनिकपुत्रो मालाकारस्नुषा धनिकस्नु षा यद् एभिः प्रत्येकबुद्धे कारान् कृत्वा प्रणिधानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन आढ्ये महाधने महाभो गे कुले जाता दिव्यमानुषि श्रीः गृहे प्रादुर्भूता मम चान्तिके सत्यानि दृष्टानि । अहं चैभिः प्रत्येकबुद्धकोटीश तसहस्र् ए भ्यः प्रतिविश् इष् ट् अत रः शास्ता आरागितो न विरागित इति हि भिक्षवः एकान्तकृष्णानां कर्मणां पूर्ववद् यावद् आभोगः कर णीय इत् य् ए वं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्*
अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयो भू यस्या मात्रयाभिप्रसन्ना उत्थायासना द् येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचन्* अधिवासयत्व् अस्माकं भगवांस् त्रैमासीं चीवरपिण्डपातशयनासनग्ल् आन प्र् अ त्ययभैषज्यपरिष्कारैः सार्धं भिक्षुसंघेनेत्य् अधिवासयति भगवां वैशा लकानां ब्राह्मणगृहपतीनां तूष्णींभावे न । अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयो भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः । अथ वैशालका ब्राह्मणगृहपतयस् ताम् एव रात्रिं शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं समुदानी य पूर्ववद् यावद् धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णा धर्मश्रवणाय । अथ भगवान् वैशालकान् ब्राह्मणगृहपतीन् धर्म्यया कथया संदर्श्य समादाप्य समुत्ते ज् य् अ सं प्र् अ ह् अ र्ष्योत्थायासनात् प्रक्रान्तः । एवं द्वौ त्रयो वा दिवसा अतिक्रान्तः वैशालका ब्राह्मणगृहपतयो विस्तीर्णपरिवाराः सकृच्छ्रश् च कालो वर्तते । ते तेषां ज्ञातयो भोजनम् इति कृत्वा प्रत्यहम् उपसंक्रामन्ति तैर् उपद्रूयमाणा भिक्षूणां कथयन्ति आर्याः सकृच्छ्रः कालो वर्तते ऽस्माकं ज्ञातय आकांक्षमाणा उपसंक्रामन्ति तेषां वयं प्रत्यहम् अनुप्रयच्छामो न च शक्नुमो युष्माकं तेषां च संपादयितुम्* अहो वतार्यकाः प्रतिजागृयुर् वयम् उपकरणानि प्रयच्छाम इति भिक्षवः कथयन्ति । भगवन्तम् अवलोकयाम इति । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह ॥ तस्माद् अनुजानामि भिक्षुभिः प्रतिजागर्तव्यम् इति । उक्तं भगवता भिक्षुभिर् भक्तं प्रतिजागर्तव्यम् इति । ते प्रतिजागर्तुम् आरब्धाः । यावद् अभ्यवकाशे प्रतिजाग्रति पेया च साध्यते देवश् च वृष्टः सा च नष्टा । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । नाभ्यवकाशे साधयितव्यम्* द्वारकोष्ठके प्रासादे साधयन्ति । भगवान् आह । न द्वारकोष्ठके न प्रासादे । तस्मात् तर्हि भिक्षवो दशेमान्य् अकल्पिकानि
कल्पिकशालावस्तूनि येषु भक्तं न प्रतिजागर्तव्यं कतमानि दश ( म्स्व् इ 234.6 ) अभ्यवकाशद्वारकोष्ठकप्रासादाग्निशालायन्त्रधरराजाङ्गनदेवस्थानगृहपतिकुटिभिक्षुणीशाला । एतानि ( fओल्. 226र्1 ) शालावस्तूनि येषु भक्तं न प्रतिजागर्तव्यं । प्रतिजाग्रति सातिशरा भवन्ति ।
उद्दानम्* । ....
श्रावस्त्यां निदानम्* । अथान्यतमस्य भिक्षोर् ग्लान्यम् उत्पन्नम्* । स वैद्यसकाशम् उपसंक्रान्तः कथयति । भद्रमुख भैषज्यं व्यपदिश । तेन रोगनिदानं पृष्ट्वा अभिहितः । आर्य पेयां पिब स्वस्थो भविष्यसीति । स कथयति । भद्रमुख भगवता नानुज्ञातम्* । वैद्यः कथयति । आर्य कारुणिको वः शास्ता स्थानम् एतद् विद्यते यद् अनुज्ञास्यति । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । यदि वैद्यः कथयति पेयां पिबेति । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* ।
भगवान् आह । वैद्योपदेशेन पेया पातव्व्येति । तस्योपस्थापकेन शीतला पेया दत्ता । स वैद्यसकाशं गत्वा कथयति । भद्रमुख किं तया पेयया नाहं स्वस्थः । वैद्यः कथयति । आर्य किं त्वया पेया न पीता । स कथयति । पिता । किम् उष्णा । शीतलैव । ( म्स्व् इ 235 ) आर्य न शोभनं कृतम्* । उष्णीकृत्य पातव्या । भिक्षवो न जानते कुत्र उष्णीकर्तव्या । भगवान् आह । तस्मात् तर्हि भिक्षवः कल्पिकशाला संमन्तव्या । भिक्षवो न जानते कीदृग् इति । भगवान् आह । पंच कल्पिकशाला भवन्ति । आरम्भ्यमाणान्तिका उच्छ्रीयमाणान्तिका गोनिषादिका उद्भूतव स्तुका संमतिका च ।
तत्र आरम्भ्यमाणान्तिका कतमा । तद्यथा नवकर्मिको भिक्षुर् यत्र प्रथमतः स्थित्वा संघस्य कल्पिकस्थानम् इति कृत्वा वाचयति इदं कल्पिकस्थानम् इति । इदम् आरम्भ्यमाणान्तिका उच्यते । तत्र उच्छ्रीयमाणान्तिका कतमा । यथापि तन् नवकर्मिको भिक्षुः शिलायाम् उच्छ्रीयमाणायां तत्प्रथमतः शिलायां न्यस्यमानायां सामन्तकान् भिक्षून् आमन्त्रयते । अवधारयन्तु आयुष्मन्तः इदं संघस्य कल्पिकस्थानम्* । इदम् एवोच्छ्रीयमाणान्तिकोच्यते । तत्र गोनिषादिका कतमा । यत्र द्वारान्तस् तद् गोनिषादिकेति । तत्र उद्भूतवस्तुका कतमा । प्रहीणवस्तुका इयम् उच्यते । संमतिका कतमा । यद् द्वाभ्यां संमतं यत् संमतिकेति । भिक्षवो न जानते कथं संमन्तव्यम् इति । भगवान् आह । यत् स्थानम् अधिष्ठितम् अन्तःसीमं बहिर्व्या मपरिवारम् ( fओल्. 226व्1 ) अभिमतं संघस्य तत् संमन्तव्यम्* । एवं च पुनः संमन्तव्यम्* । शयनासनप्रज्ञप्तिं कृत्वा गण्डीम् आकोट्य पृष्टवाचिकया भिक्षून् समनुयुज्य सर्वसंघे सन्निषण्णे सन्निपतिते एकेन भिक्षुणा ज्ञप्तिं कृत्वा कर्म करणीयम्* । शृणोतु भदन्तः ( म्स्व् इ 236 ) संघः । इदं सर्वा कारपरिनिष्ठितम् अन्तःसीमं बहिर्व्यामपरिवारं संघस्य कल्पिकशालां संमन्तु । सचेत् संघस्य प्राप्तकालं क्षमेतानुजानीयात् संघो यत् संघः एतत् कल्पिकस्थानं संमन्यते इत्य् एषा ज्ञप्तिः । एवं च कर्म कर्तव्यम्* । शृणोतु भदन्तः संघः । इदं वस्तु सर्वाकारपरिनिष्ठितम् अन्तःसीमं बहिर्व्याम परिवारं संघः कल्पिकस्थानं सं मन्यते । येनायुष्मतां क्षमन्ते इदं वस्तु कल्पिकस्थानं संमन्तुं ते तूष्णीम्* । न क्षमन्ते भाषन्ताम्* । क्षान्तम् अनुज्ञातं संघेन यस्मात् तूष्णीम् एवैतद् धारयामि ।

बुद्धो भगवान् वैशाल्यां विहरति मर्कटह्रदतीरे । वैशाल्यां सिंहः सेनापतिः प्रतिवसति । स ज्ञातिभिर् आहृतं मांसं परिभुंक्ते । यदा भगवतो ऽन्तिकात् सत्यानि दृष्टानि तदा न परिभुंक्ते । आहृतानि तु भिक्षूणां प्रयच्छति । भिक्षवस् तत् परिभुंजते । तीर्थिका अवध्यायन्ति क्षिपन्ति विवाचयन्ति । आयुष्मन्तः सिंहेन सेनापतिना उद्दिश्य कृतं मांसम् आहृतम्* । तत् श्र मणशाक्यपुत्रीयाणाम् अनुप्रयच्छति । श्रमणशाक्यपुत्रीयैः उद्दिश्य कृतं मांसं परि भुक्तम् इति । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । त्रीणि चाकल्पिकानि मांसानि न परिभोक्तव्यानीति वदामि । कतमानि त्रीणि । माम् उद्दिश्य कृतम् इति संमुखं दृष्टम् अकल्पिकं मांसं न परिभोक्तव्यम् इति वदामि । श्रुतम् त्वाम् ( fओल्. 227र्1 ) उद्दिश्य कृतम् इति अकल्पिकं मांसं न परिभोक्तव्यम् इति वदामि । स्वयम् एवम् आकारपरिवितर्क उत्पन्नो भवति । माम् उद्दिश्य कृतम् इति संचिन्त्य अकल्पिकं मांसं न परिभोक्तव्यम् ( म्स्व् इ 237 ) इति वदामि । भिक्षवस् त्रीणि कल्पिकानि मांसानि परिभोक्तव्यानीति वदामि । कतमानि त्रीणि । माम् उद्दिश्य कृतम् इति संमुखम् अदृष्टं कल्पिकमांसं परिभोक्तव्यम् इति वदामि । अश्रुतं त्वाम् उद्दिश्य कृतम् इति कल्पिकमांसं परिभोक्तयम् इति वदामि । न स्वयम् एव पूर्ववद् यावत् कल्पिकं मांसं परिभोक्तव्यम् इति वदामि ।
श्रावस्त्याम् निदानम्* । सकृच्छ्रः कालो वर्तते । भिक्षवः पार्श्वं दत्वा तिष्ठन्ति । ते ब्राह्मणगृहपतयः कथयन्ति । आर्या एकान्तघटके शासने किमर्थं पार्श्वं दत्वा तिष्ठथ न कुशलपक्षं प्रतिजागृथेति । ते कथयन्ति । सकृच्छ्रः कालो वर्तते पर्याप्तं पिण्डकं नासादयामः । वयं क्षुधार्ता दुर्बला जाताः । अतः पार्श्वं दत्वा स्थिताः । ते कथयन्ति । कस्मान् न प्रतिजागृथ इति । नानुज्ञातं भगवता । कारुणिको वः शास्ता स्थानम् एतद् विद्यते यद् अनुज्ञास्यति । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । तस्मात् तर्हि भिक्षवो ऽनुजा नामि । एवंविधे दुर्भिक्षे कृच्छ्रे कान्तारे भिक्षवः प्रतिजागर्तव्यम्* । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* ।
श्रावस्त्याम् निदानम्* । सकृच्छ्रः कालो वर्तते । भिक्षवः श्राद्धैर् ब्राह्मणगृहपतिभिर् उच्यन्ते । आर्या इहैव भक्तकृत्यं कुरुतेति । ते भक्तकृत्यं कृत्वा पूर्वलब्धं गृहीत्वा विहारं गच्छन्ति दुर्भिक्षकाले भुंजिष्याम इति कृत्वा किन् तु कौकृत्यान् न परिभुंजते । एतत् प्रकरणम् भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । ( म्स्व् इ 238 ) तस्माद् अनुजानामि एवंविधे दुर्भिक्षे कृच्छ्रे कान्तारे आकांक्षता प्राग्गृहीतम् इति कृत्वा प्राग्गृहीतं परिभोक्तव्यम्* । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* ।
श्रावस्त्यां निदानम्* । सकृच्छ्रः कालो वर्तते । श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयो भिक्षून् उपनिमन्त्र्य अन्तर्गृहे भोजयन्ति । तेषां तु भक्तानां खाद्यकान्य् अवशिष्यन्ते । ब्राह्मणगृहपतयः कथयन्ति । आर्या युष्माकं कृते अधिष्ठितं भक्तम् अवशिष्यते । एतत् प्रगृह्यताम्* । ते तद् गृही त्वा गच्छन्ति । गतास् तम् अपि आकांक्षन्ति परिभोक्तुम्* । कौकृत्यान् न परिभुंजते । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । तस्माद् अनुजानामि एवंविधे दुर्भिक्षे कृच्छ्रे कान्तारे एवंविधं दानम् इति कृत्वा परिभोक्तव्यम्* । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* ।
श्रावस्त्यां निदानम्* । सकृच्छ्रः कालो वर्तते । श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयो भिक्षून् उपनिमन्त्र्य भोजयन्ति । तेषां भुक्तवतां खाद्यकानि किंचिद् अवशिष्यन्ते । भिक्षवः प्रक्रान्ताः । ब्राह्मणगृहपतयः कथयन्ति । आर्याः सद्य एव प्रक्रान्ताः । खाद्यकान्य् अवशिष्यन्ते । दुर्लभान्य् एतानि । गृहीत्वा गच्छ । तैर् नीतम्* । भिक्षवस् तद् अपि आकांक्षन्ति परिभोक्तुम्* । कौकृत्यान् न परिभुंजते । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । तस्माद् अनुजानामि एवंविधे दुर्भिक्षे कृच्छ्रे कान्तारे प्राग्दत्तम् इति कृत्वा परिभोक्तव्यम्* । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* ।
श्रावस्त्याम् निदानम्* । श्राद्धानां ब्राह्मणगृहपतीनाम् औत्तरापथिकानि वनास्तिकानि फलानि संपद्यन्ते । ते संलक्षयन्ति । दुर्लभान्य् एतानि आर्याणां दातव्यानि । भिक्षूणां परिग्रहार्थं दत्तानि । भिक्षवः प्रतिग्रहीतव्यम् इति कृत्वा ( fओल्. 227व्1 ) कौकृत्यान् न परिभुंजते । श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयः कथयन्ति । आर्य यदा भगवान् लोके नोत्पन्नस् तदा तीर्थ्या दक्षिणीयाः । इदानीं तु भगवान् लोके उत्पन्न इदानीं भवन्तो दक्षिणीयाः । तस्माद् अनुकम्पया गृह्णीतेति । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । तस्माद् अनुजानामीति । दुर्लभानीति कृत्वा परिभोक्तव्यानि । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* । तत्रेमानि वनास्तिकानि । द्राक्षादाडिम्बतिन्दुक ... ।
श्रावस्त्यां निदानम्* । श्राद्धा ब्राह्मणगृहपतयो भिक्षूणां सत् कुर्वतां प्रवारयतां पुष्करा स्तिकानि अनुप्रयच्छन्ति । भिक्षव आकांक्षन्ति किन् तु कौकृत्यान् न परिभुंजते । भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । दुर्लभानीति कृ त्वा परिभोक्तव्यानि । नात्र कौकृत्यं करणीयम्* । तत्रेमानि पुष्करास्तिकानि । तालूकं मृणालं कुमुदबीजं पद्मबीजं चेति ।

श्रावस्त्यां निदानम्* । आयुष्मतः शारिपुत्रस्य धातुवै षम्याद् ग्लान्यम् उत्पन्नम्* । आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः संलक्षय ति ( म्स्व् इ 240 ) बहुशो मया आयुष्मतः शारिपुत्रस्य स्व मतेन उपस्थानं कृतम्* । न च कदाचिद् वैद्यः पृष्टः यन्व् अहं पृच्छेयम् इति । तेन वैद्यः पृष्टः । भद्रमुख आयुष्मतः शारिपुत्रस्य धातुः कुपितः । भैषज्यं व्यपदिश । स कथयति । आर्य पद्मबीजं प्रयच्छ स्वस्थो भविष्यति । आयुष्मान् महामौद्गल्यायनः संलक्षयति । न मम प्रतिरूपं स्याद् यद् अहम् आयुष्मतः शारिपुत्रस्य कृते न विसक्षीरेण उपस्थानं कुर्या म् इति । संलक्षितमात्र एव श्रावस्त्या अन्त र्हितो मन्दाकिन्याः पुष्करिण्यास् तीरे प्रत्यष्ठान् नागरराजस्य भवनसमीपे । ततः सुप्रतिष्ठितेन नागराजेन दृष्ट उक्तश् च । किम् आर्यस्य आगमने कारणम्* । स कथयति । आयुष्मतः शारिपुत्रस्य धातुः कुपितः । तस्य वैद्येन विसक्षीरम् आदिष्टम् इति । सुप्रतिष्ठितो नागराजः कथयति । आर्य यद्य् एवं तिष्ठ तावद् इति । स मन्दाकिनीं पुष्करिणीम् अवतीर्य पुरुषप्रमाणानि विसक्षीराण्य् उत्पाट्य उत्पाट्य वि सक्षीरेणायुष्मतो महामौद्गल्यायनस्य पात्रं पूरितम्* । आयुष्मान् महामौद्गल्यायनो ऽस्य विसानि रुज्यमानानि निरीक्षितुम् आरब्धः । सुप्रतिष्ठितो नागराजः कथयति । आर्य किम् आकांक्षसे विसानि परिभोक्तुम् इति । स तूष्णीम् अवस्थितः । स कथयति । आर्य गच्छ । स्वस्ति ते । अथायुष्मान् महामौद्गल्यायनो विसक्षीरेण पात्रं पूरयित्वा मन्दाकिन्याः पुष्करिण्यास् तीरे ऽन्तर्हितः श्रावस्त्यां प्रत्यष्ठात्* जेतवने ऽनाथपिण्डदस्यारमे । तत आयुष्मता शारिपुत्रेण वैद्योपदेशेन विसक्षीरं परिभुक्तम्* । स्वस्थीभूतः ...
( fओल्. 228र्1; म्स्व्,wइ 112 ) + + + + + + + + ग् अ च्छ श्रावस्त्या ं जे तवने मण्डप करिण्यां छोरयित्वा आगच्छेति । स पवनबलवेगवाहिना जवेन श्रावस्तीम् आगम्य जेत वन ॥। ( 228र्2 ) क ल् अ भो जातः तत्समनन्तरं च सि ं ह् अ नादो मुक्तः ततः सा हस्तिनी संत्रस्ता मूत्रपुरीषम् उत्सृजन्ती कलभं छोरयित्वा प्र क्रामति ॥। ( 228र्3 ) वर्धयि तो धनेन पालित इति धनपालको धनपालक इति संज्ञा संवृत्ता । अपरे पठन्ति राज्ञा प्रसेनजिता राज्ञो बिम्बिसार स्य ॥। ( 228र्4 ) कानिचि द् विसानि परिभुक्तानि कानिचिद् आयुष्मता शारिपुत्रेण अपराणि संघे चरितानि । तथा अवशिष्टं त तो ॥। ( 228र्5 ) भ् इ क्षवो भगवता आरोचयन्ति । भगवान् आह । दुर्लभानि भवन्तो मानुषाणां दिव्यानि विसानि तस्माद् अनुजानामि दुर्लभानि दिव्यानि विसानीति ॥। ( 228र्6 ; च्f. म्स्व् इ 241 .1ff. wहिछ् हस् बेएन् सुप्लिएद् fरोम् दिव्य् 123ff.) भद्रं करे नगरे षड् ज्ञाता महापुण्याः प्रतिवसन्ति मिण्ढको गृहपतिः मिण्ढकपत्नी मिण्ढकपुत्रः मिण्ढकस्नुषा मिण्ढकदासो मिण्ढकदासी ॥। ( 228र्7 ) सहदर्श नाद् एव पूर्यन्ते । एवं मिण्ढको गृहपतिर् ज्ञातो महापुण्यः कथं मिण्ढकपत्नी सा एकस्यार्थाय स्थालीं साधयति शतानि सहस्राणि च परिभुंजते एवं मिण्ढक पत्नी ॥। ( 228र्8 ) परि त्यजति तदा पूर्ण एव तिष्ठति न च परिक्षीयते । एवं मिण्ढकपुत्रः मिण्ढकस्नुषा एकस्यार्थाय गत्वा संपादयति शतस्य सहस्रस्य च पर्याप्तं भवति ॥। ( 228र्9 ) एवं मिण्ढकदासः कथं मिण्ढकदासी महापुण्या । सा यदा एकां मात्रां प्रतिजागर्ति तदा सप्त मात्राः संपद्यन्ते । एवं मिण्ढकदासी महापुण्या ।
भ गवां संलक्षयति । अयं मिण्ढको गृहपतिः सपरिवारो भद्रंकरे नगरे प्रतिवसति । तस्य वैनेयकाल आपन्नः । ( म्स्व् इ 242 ) तत्र भगवान् आयुष्मन्तम् आनन्दम् आमन्त्रयते । गच्छ त्वम् आनन्द ( 228र्10 ) भिक्षूणा म् आरोचय तथागतो भिक्ष वः जनपदचारिक् अ या भद्र ं क र ं .. + युष्माकम् उत्सहते तथागतेन सार्धं ( म्स्व्,wइ 114 ) जनपदचारिकया भद्र ं करं नगरं गन्तुं स ची वरकाणि प्रतिगृह्णात्व् इति । एवं भदन्तेत्य् आयुष्मान् आनन्दो भगवतः प्रतिश्रुत्य भिक्षूणाम् आरोचयति । ( fओल्. 228व्1 ) भगवान् आयुष्म न् तो जनपदचारिक् अ या भद्र ं क् अ र् अं + + युष्माकम् उत्सहते भगवता सार्धं जनपदचारिकया भद्रंकरं नगरं गन्तुं स चीवर काणि प्रतिगृह्णात्व् इति । एवम् आयुष्मन्न् इति । ते भिक्षव आयुष्मत आनन्दस्य प्रतिश्रुत्य पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद्धा गच्छन्ति ।
अथ भगवान् ( 228व्2 ) दान्तप रिवारः शान्तः शान्तपरिवारः अर्हन्न् अर्हपरिवारः ज नपदचारिकां चरं भद्रंकरं नगरं सम्प्रस्थितः यदा भगवता श्रावस्त्यां महाप्रातिहार्यं वि दर्शितं तदा तीर्थ्या निर्भर्त्सिताः । ततः केचिद् भद्रंकरं नगरं गत्वावस्थिताः । तैः श्रुतं श्रमणो ( 228व्3 ) गौ तम आगच्छतीति श्रुत्वा च पुनर् व्यथिताः पूर्वं तावद् वयं श् र् अ मणेन गौतमेन मध्यदेशान् निर्वासिताः स यदीहागमिष्यति निश्चयेनास्मान् इतो ऽपि निर्वा सयिष्यति तद् उपायसंविधानं कर्तव्यम् इति । ते कुलोपकरणशाला उपसंक्रम्य कथयन्ति ( 228व्4 ) धर्मलाभो धर्मलाभः आर्य किम् इदं अवलोकिता भवतः ( म्स्व् इ 243 ) गमिष्यामः कस्यार्थाय । दृष्टास्माभिर् युष्माकं संपत्तिर् यावद् विपत्तिन् न पश्यामस् तावद् गच्छामः आर्य का अस्माकं विपत्तिर् भविष्यति । भवन्तः श्रमणो गौतम क्षुराशनिं पातयन्न् अनेका अपुत्रिका ( 228व्5 ) अप तिकानि कुर्वन्न् आगच्छति । आर्य यद्य् एवं यस्मिन्न् एव काले स्थातव्यं तस्मिन्न् एव काले ऽस्माकं परित्यागः क्रियते । तिष्ठथ न गन्तव्यम् इति । ते कथयन्ति । किं वयं न तिष्ठामः । न यूयम् अस्माकं श्रोष्यथ । आर्याः कथयत श्रोष्यामः । ते कथयन्ति ( 228व्6 ) भद्रंक रनगरसामनतकेन सर्वं जनकायम् उद्वास्य भद्रंकरं नगरं प्रवेशयत : शाद्वलानि कृषत : स्थण्डिलानि पातयत : पुष्पफलव्र्क्षांश् छे दयत पानीयानि विषेण दूषयत । ते कथयन्ति । आर्यास् तिष्ठत सर्वम् उतिष्ठाम इति । ते ऽवस्थिताः । ततस् तैर् ( 228व्7 ) भद्र् अंकरसामन्तकेन सर्वो जनकाय उद्वास्य भद्रंकरं नगरं प्रवेशितः शाद्वलानि कृष्टानि स्थण्डिलानि पातितानि पुष्पवृक्षाश् छिन्नाः पानीयानि वि षदूषितानि । ततः शक्रो देवेन्द्रः संलक्षयति । न मम प्रतिरूपं यद् अहं भगवतो ऽसत्कारम् ( 228व्8 ) अध्यु पेक्षे यं येन नाम भगवता त्रिकल्पासंख्येयैर् अनेकैश् च दुष्करशतसहस्रैः षट् पारमिताः परिपूर्यानुत्तरं

ज्ञानम् अधिगतम् .. .. भगव सर्वलोकप्रतिविशिष्टः सर्ववादविजयी शून्ये जनपदे चारिकाम् चरिष्यति । यन्व् अहं भगवतः सश्रावकसंघस्य सुखस्पर्शार्थायौत्सुक्यम् ( 228व्9 ) आ पद्येयम् इति । तेन वातबलाहकानां देव् अ पुत्राणाम् आज्ञा दत्ता । गच्छत विषपानीयानि शोषयतेति । वर्षबल् आहकानां देवपुत्राणाम् आज्ञा दत्ता । अष्टाङ्गोपेतस्य ( म्स्व् इ 244 ) पानीयस्यापूरयतेति । चातुर्महाराजिका देवा उक्ताः । यूयं ( 228व्10 ) भद्रंकर नगरसमन्ताद् आवास यतेति त तो वातबलाहकैर् देवपुत्रैर् विषदूषितानि पानीयानि शोषितानि वर्ष बलाहकैर् एव कूपोदपानवापीसरस् तडागान्य् अष्टाङ्गोपेतस्य पानीयस्य पूरितानि । चातुर्महाराजिकैर् देवैर् ( fओल्. 229र्1 = ग्ब्म् 6.770; म्स्व् इ 244.5 ) भद्रंकरनगर सामन्तकं सर्वम् आवासितम्* । जनपदा ऋद्धा स्फीताश् च संवृत्ताः । तीर्थ्यैर् नगरवासिजनकायसमेतैर् अवचरकाः प्रेषिताः । पश्यत कीदृशा जनपदा इति । ते गताः पश्यन्ति । अतिशयेन जनपदा ऋद्धस्फीताः । तत आगत्य कथयन्ति । भवन्तो न कदाचिद् अस्माभिर् एवं जनपदा ऋद्धस्फीता दृष्टपूर्वा इति । तीर्थ्याः कथयन्ति । भवन्तो दृष्टो वो यस् तावद् अचेतनान् भावान् अन्वावर्तयति स युष्मान् नान्वावर्तयिष्यतीति । तत् कुत एतत्* । सर्वथा अवलोकिता भवन्तु भवन्तः । पश्चिमं वो दर्शनं गच्छाम इति । ते कथयन्ति । आर्यास् तिष्ठत । किं श्रमणो गौतमो युष्माकं करोति । सो ऽपि प्रव्रजितो यूयम् अपि प्रव्रजिताः । भिक्षोपजीवितः किम् असौ युष्माकं भिक्षां वारयिष्यतीति । तीर्थ्याः कथयन्ति । समयेन तिष्ठामः । यदि यूयं क्रियाकारं कुरुत न केनचित् श्रमणं गौतमं दर्शनायोपसंक्रमितव्यम्* । य उपसंक्रामति षष्टिं कार्षापणान् दण्डयितव्य इति । तैः प्रतिज्ञातं क्रियाकारश् च कृतः ।
ततो भगवान् अनुपूर्वेण भद्रंकरं नगरम् अनुप्राप्तो भद्रंकरे विहरति दक्षिणायतने । तेन खलु समयेन कापिलवास्तुनो ब्राह्मणदारिका भद्रंकरे नगरे परिणीता । तया प्राकारस्थया भगवान् अन्धकारे स्थितो दृष्टः । सा संलक्षयति । अयं भगवान् शाक्यकुलनन्दनः शाक्यकुलाद् राज्यम् अपहाय प्रव्रजितः । यद्य् अत्र सोपानं स्याद् अहं प्रदीपम् आदायावतरेयम् इति । ततो भगवता तस्याश् चेतसा चित्तम् आज्ञाय सोपानं निर्मितम्* । ततो ऽसौ हृष्टतुष्टाः प्रमुदिताः प्रदीपम् आदाय सोपानेनावतीर्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ता । उपसंक्रम्य भगवतः पुरस्तात् प्रदीपं स्थापयित्वा पादौ शिरसा वन्दित्वा निषण्णा धर्मश्रवणाय । ततो भगवता तस्या आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेदिकी पुर्ववद् यावच् छरणगताम् अतिप्रसन्नाम् इति । अथ भगवांस् तां दारिकाम् इदम् अवोचत्* । एहि त्वं दारिके येन मिण्ढ कगृहपतिस् तेनोपसंक्रम । उपसंक्रम्य एवं मद्वचनाद् आरोग्यय । एवं वद । गृहपते त्वाम् उद्दिश्याहम् इहागतस् त्वं च द्वारं बद्ध्वावस्थितो युक्तम् एतद् एवं ह्य् अतिथेः प्रतिपत्तुं यथा त्वं प्रतिपन्न इति । यदि कथय ति गणेन क्रियाकारः कृत इति । वक्तव्यः । तव पुत्रस्य पंचशतिको नकुलकः कट्यां बद्धस् तिष्ठति । स यदि शतं वा सहस्रं वा व्ययीकरोति पूर्यत एव न परिक्षीयते । न शक्नोषि त्वं षष्टिं कार्षापणान् दत्वागन्तुम् इति । एवं भदन्तेति सा दारिका भग वतः प्रतिश्रुत्य संप्रस्थिता । यथापरिज्ञातैव केनचिद् एवं मिण्ढकस्य गृहपतेः सकाशं गता । गत्वा कथयति । गृहपते भगवांस् ते आरोग्ययति । स ( म्स्व् इ 246 ) कथयति दारिके वन्दे बुद्धं भगवन्तम्* । गृहपते भगवान् एवम् आह । त्वाम् ए वाहम् उद्दिश्यागतस् त्वं च द्वारं बद्धावस्थितः । युक्तम् एतद् एवम् अतिथेः ( fओल्. 229व्1 = ग्ब्म् 6.771 ) प्रतिपत्तुं यथा त्वं प्रतिपन्न इति । स कथयति । दारिके गणेन क्रियाकारः कृतो न केनचित् श्रमणं गौतमं दर्शणायोपसंक्रमितव्यम्* । यः उपसंक्रामति स गणेन षष्टिं कार्षपणान् दण्ड्य इति
। गृहपते भगवान् कथयति । तव पुत्रस्य पंचशतिको नकुल कः कट्यां बद्धस् तिष्ठति । स यदि शतं सहस्रं वा व्ययीकरोति पूर्यते एव न परिक्षीयते । न शक्नोषि त्वं षष्टिं कार्षापणान् दत्वागन्तुम् इति । स संलक्षयति । न कश्चिद् एतत् संजानीते नूनं सर्वज्ञः स भगवान्* । गच्छामीति । स षष्टिं कार्षापणान् द्वारे स्थापयित्वा ब्राह्मण दारिकोपदिष्टेन सोपानेनावतीर्य येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवताः पादौ शिरसा वन्दित्वा पुरस्तान् निषण्णः । ततो भगवान् मिण्ढ कस्य गृहपतेर् अशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशीं चतुरार्यसत्यसं प्रतिवेधिकीं धर्मदेशनां कृतवान् यां श्रुत्वा मिण्ढकेन पूर्ववद् यावत् स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतम्* । स दृष्टसत्यः कथयति । भगवन् किम् एषो ऽपि भद्रंकरनिवासिजनकाय एवंविधानां धर्माणां लाभीति । भगवान् आह । गृहपते त्वम् आगम्य भूयसा सर्व एव जनकायो लभीति । ततो मिण्ढको गृहपतिर् भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्तः । स गृहं गत्वा कार्षापणानां राशिं व्यवस्थाप्य गाथां भाषते ।
यो द्रष्टुम् इच्छति जिनं जितरागदोषं निर्द्वन्द्वम् अप्रतिसमं कनकावदातम्* ।
सो निश्चलेन हृदयेन सुनिश्चितेन क्षिप्रं प्रदातु धनम् अस्य मया प्रदेयम्* ॥ इति
जनकायाः कथयति । गृहपते श्रेयः श्रमणस्य गौतमस्य दर्शनम्* । स कथयति । श्रेयः । ते कथयन्ति । यदि एवं गणेनैव क्रियाकारः कृतो गण एवोत्पाटयतु । को ऽत्र विरोधः । ते क्रियाकारम् उत्पाट्य निर्गन्तुम् आरब्धाः । ततः परस्परं संघट्टेन न शक्नुवन्ति निर्गन्तुम् इति । वज्रपाणिना यक्षेण विनयजनानुकम्पया वज्रः क्षिप्तः । प्राकारस्य खण्डः पतितः । अनेकानि प्राणिशतसहस्राणि निर्गतानि कानिचित् कुतूहलजातानि कानिचित् पूर्वकैः कुशलमूलैः संचोद्यमानानि । ततो महाजनकायसन्निपाताद् भगवतो योजनं सामन्तकेन पर्षत् सन्निपतिता । अथ भगवांस् तां पर्षदम् अवगाह्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषद्यानेकसत्वसन्तानकुशलमूलसमारोपिकां धर्मदेशनां कृतवान्* । यां श्रुत्वा कैश्चित् स्रोतआपत्तिफलं साक्षात्कृतम्* । पूर्ववत् केनचिच् छरणगमनशिक्षापदानि गृहीतानि । भगवतो ऽतिचिरं धर्मं देशयित्वा भोजनकालो ऽतिक्रान्तः ।

मिण्ढको गृहपतिः कथयति । भगवन् भक्तकृत्यं क्रियताम् इति । भगवान् आह । गृहपते भोजनकालो ऽतिक्रान्त इति । स कथयति । भगवन् किम् अकाले कल्पते । भगवान् आह । घृतं गुडं ( म्स्व् इ 248 ) शर्कराः पानकानि चेति । ततो मिण्ढकेन गृहपतिना शिल्पिन आहूयोक्ताः । भगवन्तो ऽकालखाद्यकानि शीघ्रं सज्जीकुरुतेति । तैर् अपि कथितम्* । अकालखाद्यकानि ( fओल्. 230र्1 = ग्ब्म् 6.772 ) सज्जीकृतानि । गृहपतिना बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघः अकालखाद्यकैर् अकालपानकैश् च संतर्पितः । ततो भगवान् मिण्ढकं गृहपतिं सपरिवारं सत्येषु प्रतिष्ठाप्य तं च कर्वटकनिवासिनं जनकायं यथाभव्यतया विनीय संप्रस्थितः ।
मिण्ढकगृहपतिः कथयति । भगवन् कार्षापणः पथ्यादिनिमित्तं गृह्यताम् इति । भगवान् आह । ग्रहीतव्य इति । उक्तं भगवता कार्षापणो ग्रहीतव्य इति । भिक्षवो न जानते केन ग्रहीतव्यः कथं चेति । भगवान् आह । कल्पकारेण । कल्पकारो न भवति । भगवान् आह । स्रामणेर के ण । आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति । यत् तदुक्तं भदन्त भगवता श्रामणेरकस्य जातरूपरजतप्रतिग्रहो दशमं शिक्षापदम् इति । उक्तं भगवता श्रामणेरकेण ग्रहीतव्य इति । तत् कथम्* । भगवान् आह । प्रतिग्रहम् उपालिन् मया सन्धायोक्तं मा त्व् अगृह्यम्* । तस्मात् श्रमणेरकेणोद्ग्रहीतव्यम्* । नो तु प्रतिग्रहः स्वीकर्तव्यः ।
मिण्ढको गृहपतिः कथयति । भगवन् गुडौदनं गृह्यताम् इति । भगवान् आह । ग्रहीतव्यम् इति । भिक्षवो न जानते केन ग्रहीतव्यं कथं चेति । भगवान् आह । असत्यागारिके श्रामणेरकेण भिक्षुभिर् वा साप्ताहिकम् अधिष्ठाय स्वयम् एव वोढव्यम्* । भिक्षवो न जानते कथम् ( म्स्व् इ 249 ) अधिष्ठातव्यम् इति । भगवान् आह । हस्तौ प्रक्षाल्य प्रतिग्राहयित्वा वामे पाणौ प्रतिष्ठाप्य दक्षिणेन पाणिना प्रतिच्छाद्य भिक्षोः पुरतः स्थित्वा वक्तव्यम्* । समन्वाहरतायुष्मन्तः । अहम् एवंनामा इदं भैषज्यं साप्ताहिकम् अधिष्ठास्यामि तेषाम् अर्थाय सब्रह्मचारिणां चेति । एवं द्विर् अपि त्रिर् अपि । आयुष्मान् उपाली बुद्धं भगवन्तं पृच्छति । यद् उक्तं भदन्त भगवता गुडः साप्ताहिको ऽधिष्ठातव्य इति । केन परिभोक्तव्यः । पंचभिर् उपालिन् पुद्गलैः । अध्वप्रतिपन्नकेन भक्तच्छिन्नकेन ग्लानकेन उपधिवारिकेण नवकर्मिकेण चेति ।
भिक्षवो जनपदचारिकां संप्रस्थिताः । तण्डुलानां च सक्तूनां च मध्ये गुडं प्रक्षिपन्ति । अध्वगा इच्छन्ति परिभोक्तुम्* । कौकृत्येन परिभुंजते । एतत् प्रकरणं भिक्षवो भगवत आरोचयन्ति । भगवान् आह । न लभ्यं भिक्षवस् तेनामिषेणामिषकृत्यं कर्तुम्* । यस् तण्डुलेषु प्रक्षिप्तः स प्रस्फोट्य परिभोक्तव्यः । यस् तु सक्तुषु उदकेन द्रवीकृत्य परिभोक्तव्यः । अपरो ऽपि द्रवीकृत्य न परिस्फुट एव भवति । भगवान् आह । वंशदलिकया निर्लिख्योदकेन प्रक्षालयितव्यः । तथापि न शक्यते निरामिषः कर्तव्यः । भगवान् आह । सुशोचितः कृत्वा उदकेन द्रवीकृत्य पातव्यः ।
भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः । किं भदन्त मिण्ढकेन मिण्ढकपत्न्या मिण्ढकपुत्रेण मिण्ढकस्नुषया मिण्ढकदासेन मिण्ढकदास्या च कर्म कृतं येन षडभिज्ञाता ( म्स्व् इ 250 ) महापुण्याः संवृत्ताः । भगवतो ऽन्तिके सत्यानि ( fओल्. 230व्1 = ग्ब्म् 6.773 ) दृष्टा नि । भगवान् चैभिर् आरागितो न विरागित इति । भगवान् आहा । एभिर् एव भिक्षवः कर्माणि कृतानि उपचितानि लब्धसंभाराणि परिणतप्रत्ययानि पूर्ववद् यावत् फलन्ति खलु देहिनाम्* ।
भूतपूर्वं भिक्षवो ऽतीते ऽध्वनि वाराणस्यां नगर्यां ब्रह्मदत्तो नाम राजा पूर्ववद् यावद् धर्मेण राज्यं कारयति । तेन खलु समयेन वाराणस्यां नगर्यां नैमित्तिकैर् द्वादशवार्षिकी अनावृष्टिर् व्याकृता शलाकावृत्ति {दुत्त्: म्स्. शिलका थ्रोउघोउत्; बुत् म्स् शलाका- थ्रोउघोउत्} महादुर्भिक्षं भविष्यतीति । त्रिविधं दुर्भिक्षं भविष्यति चंचु श्वेतास्थि शलाकावृत्ति च । तत्र चंचु उच्यते । समुद्गके तस्मिन् मनुष्या बीजानि प्रक्षिप्य अनागतसत्वापेक्षया स्थापयन्ति । अस्माकम् अनेन बीजेन मनुष्याः कार्यं करिष्यन्तीति । इदं समुद्गसंबन्धाच् {दुत्त्: समुद्गकसम्बन्धात्* } चंचु उच्यते । श्वेतास्थि कतमत्* । तस्मिन् काले मनुष्या अस्थीनि उपसंहृत्य तावत् क्वाथयन्ति यावत् तान्य् अस्थीनि श्वेतानि संवृत्ता नीति । ततस् तं पानं पिबन्ति । इदं श्वेतास्थिसंबन्धात्* श्वेतास्थि उच्यते । शलाकावृत्ति कतमत्* । तस्मिन् काले मनुष्याः खालबिलेभ्यो धान्यगुडकानि शलाकयाकृष्य बहूदकायां स्थाल्यां क्वाथयित्वा पिबन्ति । इदं शलाकासंबन्धाच् छलाकावृत्ति उच्यते । राज्ञा ब्रह्मदत्तेन वाराणस्यां घण्टावघोषणं कारितम्* । शृण्वन्तु भवन्तो वाराणसीनिवासिनः पौरा नैमित्तिकैर् द्वादशवार्षिक्य् ( म्स्व् इ 251 ) अनावृष्टिर् व्याकृता शलाकावृत्ति दुर्भिक्षं भविष्यति चंचु श्वेतास्थि च । येषां द्वादशवार्षिकं भक्तम् अस्ति तैः स्थातव्यम्* । येषां नास्ति ते यथेष्टं गच्छन्तु । विगतदुर्भिक्षतया सुभिक्षे पुनर् आगमिष्यथ इति । तस्मिंश् च समये वाराणस्याम् अन्यतमो गृहपतिर् आढ्यो महाधनो महाभोगो विस्तीर्णविशालपरिवारः । विस्तीर्णविशालस् तेन कोष्ठागारिक आहूयोक्तः । भोः पुरुष भविष्यति मे सपरिवारस्य द्वादशवार्षिकं भक्तम् इति । स कथयति । आर्य भविष्यतीति । स तत्रैवावस्थितः । समनन्तरात् तु एव तद् दुर्भिक्षम्* । तस्य कोष्ठागारः परिक्षीणः । सर्वश् च परिजनः कालगतः । आत्मना षष्ठो व्यवस्थितः । ततस् तेन गृहपतिना कोशकोष्ठागाराणि शोधयित्वा धान्यप्रस्थ उपसंहृतः । सो ऽस्य पत्न्या स्थाल्यां

प्रक्षिप्य साधितः । असति बुद्धानाम् उत्पादे प्रत्येकबुद्धा लोक उत्पद्यन्ते । हीनदीनानुकम्पका प्रान्तशयनासनभक्ता एकदक्षिणीया लोकस्य । यावद् अन्यतरः प्रत्येकबुद्धो जनपदचारिकां चरन् वाराणसीम् अनुप्राप्तः । स पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय वाराणसीं पिण्डाय प्रविष्टः । स च गृहपतिः सज्जो ऽवस्थितो भोक्तुम्* । स च प्रत्येकबुद्धो ऽनुपूर्वेण पिण्डपातम् अटंस् तस्य गृहम् अनुप्राप्तः । स तेन गृहपतिना दृष्टः काथप्रासादिकश् चित्तप्रासादिकश् च । दृष्ट्वा च पुनः संलक्षयति । एतद् अप्य् अहं परिभुज्य नियतं प्राणैर् वियोक्ष्ये । यन्व् अहं प्रत्यंशम् अस्मै प्रव्रजिताय दद्याम् इति । तेन भार्याभिहिता । भद्रे यो मम प्रत्यंशस् तम् अस्मै प्रव्रजितायानुप्रयच्छेति । ( fओल्. 231र्1 = ग्ब्म् 6.774 ) सा संलक्षयति । मम स्वामी न परिभुंक्ते । कथम् अहं परिभुंजे इति । सा कथयति आर्यपुत्र ( म्स्व् इ 252 ) अहम् अपि स्वं प्रत्यंशम् अस्मै प्रयच्छामीति । एवं पुत्रेण स्नुषया दासेन दास्या स्वस्वप्रत्यंशाः परित्यक्ताः । ततस् तैः सर्वैः संभूय प्रत्येकबुद्धः पिण्डेन प्रतिपादितः । कायिकी तेषां महात्मनां धर्मदेशना न वाचिकी । स विततपक्ष इव हंसराज उपरि विहायसम् अभ्युद्गम्य ज्वलनतपनवर्षणविद्योतनप्रातिहार्याणि कर्तुम् आरब्धः । आशु पृथग्जनस्य ऋद्धिर् आवर्जनकरी । ते मूलनिकृत्ता इव द्रुमाः पादयोर् निपत्य यथेष्टं प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धाः । गृहपतिः प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः । यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेनाहं कुशलमूलेन यदि रिक्तकानि कोशकोष्ठागाराणि पश्यामि सहदर्शनान् मे पूर्णानि स्युः । एवंविधानां च मे धर्माणां लाभी स्याम्* । अतः प्रतिविशिष्टतरं शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति । पत्नी प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धा । यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेनाहं कुशलमूलेनाहं यद्य् एकस्यार्थाय स्थालीं पचेयं सा शतेनापि परिभुज्य सहस्रेणापि न च परिक्षयं गच्छेद् यन् मया प्रयोगो न प्रतिप्रस्रब्धः । एवंविधानां धर्माणां लाभिनी
स्याम्* । प्रतिविशिष्टतरं चातः शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति । पुत्रः प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः । यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेन मे कुशलमूलेन पंचशतः कमरकः कट्याम् उपनिबद्धस् तिष्ठेत्* । यदि शतं वा सहस्रं वा ततो व्ययं कुर्यां पूर्णक एव तिष्ठेत्* । मा परिक्षयं ( म्स्व् इ 253 ) गच्छेत्* । एवंविधानां च धर्माणां लाभी स्याम्* । प्रतिविशिष्टतरं चातः शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति । स्नुषा प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धा । यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेनाहं कुशलमूलेन यद्य् एकस्यार्थाय गन्धान् योजये ते शतस्य वा सहस्रस्य
वा उपयुज्येरन् न च परिक्षयं गच्छेयुः । यावत् प्रयोगो न प्रतिप्रस्रब्धः । एवंविधानां धर्माणां लाभिनी स्याम्* । प्रतिविशिष्टतरं चातः शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति । दासः प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धः । यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेनाहं कुशलमूलेन यद्य् एकं सीरं कर्षेयं सप्तसीराः कृष्टा भावेयुः । एवंविधानां धर्माणां लाभी स्याम्* । प्रतिविशिष्टतरं चातः शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति । दासी प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धा । यन् मया एवंविधे सद्भूतदक्षिणीये कारः कृतो ऽनेनाहं कुशलमूलेन धान्यानाम् ए कां मात्राम् आरभेयं सप्त मात्राः संपद्येरन्* । अप्य् एवंविधानां धर्माणां लाभिनी स्याम्* । प्रतिविशिष्ट तरं चातः शास्तारम् आरागयेयं मा विरागयेयम् इति ( fओल्. 231व्1 = ग्ब्म् 6.775 ) प्रणिधानं कृतम्* । स च महात्मा प्रत्येकबुद्धस् तेषाम् अनुकम्पां कृत्वा ऋद्ध्या संप्रस्थितः । यावद् राजा ब्रह्मदत्तः उपरि प्रासदतलगतस् तिष्ठति । तस्य ऋद्ध्या गच्छतो राज्ञो ब्रह्मदत्तस्योपरि च्छाया निपतिता । स ऊर्द्ध्वमुखो निरीक्षितुम् आरब्धः । पश्यति तत् प्रत्येकबुद्धम्* । तस्यैतद् अभवत्* । कस्याप्य् अनेन महात्मना ऋद्धिमहालाङ्गलैर् दारिद्र्यमूलान्य् उत्पाटितानीति । बलवत्पाशा । ततो ऽसौ गृहपतिः ( म्स्व् इ 254 ) कोशकोष्ठागाराणि प्रत्यवेक्षितुम् आरब्धो यावत् पूर्णानि पश्यति । स पत्नीम् आमन्त्रयते । मम ताव त् प्रणिधानं पूर्णं युष्माकम् इदानीं पश्याम इति । ततो दास्या धान्यानाम् एकां मात्राम् आरब्धा परिकर्मयितुम्* । सप्त मात्राः संपन्नाः । पत्न्या एकस्यार्थाय स्थाली साधिता । सर्वैस् तैः परिभुक्ता तथैवावस्थिता । प्रातिवेश्यैर् अनेकैश् च प्राणिशतसहस्रैः परिभुक्ता तथैवावस्थिता । तथैव पुत्रस्य स्नुषाया दासस्य प्रणिधिः सिद्धा । ततो गृहपतिना वाराणस्यां घण्टावघोषणं कारितम्* । यो भवन्तो ऽन्नेन अर्थी स आगच्छत्व् इति । वाराणस्याम् उच्चशब्दो महाशब्दो जातः । राज्ञा श्रुतम्* । स कथयति । किम् एष भवन्त उच्चशब्दो
महाशब्द इति । अमात्यैः समाख्यातम्* । देवामुकेन गृहपतिना कोशकोष्ठागाराण्य् उद्धाटितानीति । राजा कथयति । यावत् सर्व एव लोकः कालगतस् तदा तेन गृहपतिना कोशकोष्ठागाराण्य् उद्धाटितानि । आहूयतां भवन्तः स गृहपतिर् इति । तैर् आहूतः । ततो राज्ञाभिहितः । गृहपते यदा सर्वलोकः कालगतस् तदा त्वया कोशकोष्ठागाराण्य् उद्धाटितानीति । देव कस्य कोष्ठागाराण्य् उद्धाटितानि । अपि तु अद्यैव मे बीजम् उप्तम् अद्यैव फलितम् इति । राजा कथयति । यथाकथम्* । स तत् प्रकरणं विस्तरेणारोचयति । राजा कथयति । गृहपते त्वयासौ महात्मा पिण्डकेन प्रतिपादितः । देव मया प्रतिपादितः । स गाथां भाषते ।

अहो गुणमयं क्षेत्रं सर्वदोषविवर्जितम्* ।
यत्रोप्तं बीजम् अद्यैव अद्यैव फलदायकम्* ॥ इति ।
किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ गृहपतिर् गृहपतिपत्नी गृहपतिपुत्रो ( म्स्व् इ 255 ) गृहपतिदासो गृहपतिदासी च । एष एवासौ मिण्ढको गृहपतिर् मिण्ढकपत्नी मिण्ढकपुत्रो मिण्ढकस्नुषा मिण्ढकदासो मिण्ढकदासी च । य एभिः प्रत्येकबुद्धकारान् कृत्वा प्रणिधानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन षड् अपि महापुण्या जाता ममान्तिके सत्यानि दृष्टानि । अहं चैभिः प्रत्येकबुद्धकोटीशतसहस्रेभ्यः प्रतिविशिष्टतरः शास्ता आरागितो न विरागित इति हि भिक्षव एकान्तकृष्णानां कर्मणाम् एकान्तकृष्णो विपाकः एकान्तशुक्लानाम् एकान्तशुक्लो व्यतिमिश्राणां व्यतिमिश्रः । तस्मात् तर्हि भिक्षव एकान्तकृष्णानि कर्माण्य् अपास्य व्यतिमिश्राणि च एकान्तशुक्लेष्व् एव कर्मस्व् आभोगाः करणीयः इत्य् एवं वो भिक्षवः शिक्षितव्यम्* ।
उद्दानम्* ।
कैनेय ः पानम् आदाय काशीपट्टं च यवाग्वः ।
पापायां खाद्यकं कृत्वा कौकृत्यं विकृतभोजनम्* ॥ ॥
भगवान् आदुमायां विहरत्य् आवसथे । तेन खलु समयेन कैनेयस्य ऋषेर् आदुमायाम् आवसथो ऽभूत् * । मन्दाकिन्यास् तु पुष्करिण्यास् तीरे दिवाविहारः । भगवान् संलक्षयति । कुत्र न्व् अहं चतुर्णां लोकपालानां धर्मं देश ये यं । यत्र मे कैनेय ऋषिर् अल्पकृच्छ्रेण दमथम् आगत ए तस्यै तद् अभवत्* । यन्व् अहं मन्दाकिन्याः पुष्करिण्यास् तीरे देशयेयं । तत्र दमथम् एष्यति । तत्र भगवता लौकिकं चित्तम् उत्पादितम्* । धर्मता खलु यस्मिन् समये बुद्धा भगवन्तो ( म्स्व् इ 256 ) लौकिकं चित्तम् उत्पादयन्ति तस्मिं समये शक्रब्रह्मादयो देवा भगवतश् चेतसा चित्तम् आजानन्ति । वैश्रवणो महाराजः संलक्षयति । किंकारणं भगवता लौकिकं चित्तम् उत्पादितं । पश्यत्य् अस्माकम् एव चतुर्णां लोकपालानां धर्मं देशयितुकाम इति विदित्वा पांचिकस्य महायक्षसेनापतेर् आज्ञा ं दत्तवान्* । गच्छ पाञ्चिक भगवतो ऽर्थाय मन्दाकिन्या ः पुष्करिण्यास् तीरे शयनासनप्रज्ञप्तिं कुरु । कैनेयस्य ऋषेर् एकम् आरक्षकं स्थापय । महाभूतसन्निपातो भविष्यति मा कश्चिद् अस्योजो घट्टयिष्यतीति । स मन्दाकिन्याः पुष्करिण्यास् तीरे कैनेयस्य ऋषेर् आरक्षकं स्थापयित्वा शयनासनप्रज्ञप्तिं कर्तुम् ( भैष्-व्(छ्।w) 120 ) आरब्धः । तत्र महाजनकायस्य कोलाहलशब्दो जातः । ततः कैनेय ऋषिः कोलाहलशब्देनोत्थितः तम् आरक्षकं पृच्छति । किम् एष कोलाहलशब्द इति । स कथयति । शयनासनप्रज्ञप्तिः क्रियते । किं ममार्थाय । न तवार्थाय । अपि तु बुद्धस्य भगवतः । त्वम् अत्र किं तिष्ठसि । तवैवारक्षकः । किमर्थम्* । महाभूतसमागमो ऽत्र भविष्यति । मा कश्चिद् ओजो घट्टयिष्यतीति । स कथयति । तस्य श्रमणस्य गौतमस्य को रक्षां करोतीति । स कथयति । कस् तस्य भगवतो रक्षां करोति । स एव भगवां सदेवकस्य लोकस्य रक्षां करोतीति श्रुत्वा कैनेय ऋषिस् तूष्णीम्* ।
ततो भगवान् पूर्वाह्णे निवास्य पात्रचीवरम् आदाय आदुमां पिण्डाय प्राविशत्* । आदुमां पिण्डाय चरित्वा कृतभक्तकृत्यः पश्चाद्भक्तपिण्डपातं प्रतिक्रान्तः तद्रूपं समाधिं समापन्नो यथा समाहिते चित्ते आदुमायाम् अन्तर्हितो मन्दाकिन्या ः पुष्करिण्यास् तीरे ( म्स्व् इ 257 ) प्रत्यष्ठात् सार्धं भिक्षुसंघेन । अथ भगवान् पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त एवासने निषण्णः ।
ततो धृतराष्ट्रो महाराजो ऽनेकगन्धर्वपरिवारो ऽनेकगन्धर्वशतपरिवारो ऽनेकगन्धर्वसहस्रपरिवारो ऽनेकगन्धर्वशतसहस्रपरिवारो दिव्यानां मणीनाम् उत्संगं पूरयित्वा येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगव् अन्तं दिव्याभ् इर् म णि भ् इ र् आ कीर्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा पूर्वां दिशं निशृत्य निषण्णो भगवन्तं संपुरस्कृत्य भिक्षुसंघं च ॥
विरूढको ऽपि महाराजो ऽनेककुम्भाण्डपरिवारो ऽनेककुम्भाण्डशतपरिवारो ऽनेककुम्भाण्डसहस्रपरिवारो ऽनेककुम्भाण्डश् अतसहस्रपरिव् आरो दिव्यानां मुक्तानाम् उत्संगं पूरयित्वा येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः ( fओल्. 232व्1 = ग्ब्म् 6.777 ) । उपसंक्रम्य भगवन्तं दिव्याभिर् मुक्ताभिर् आकीर्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा दक्षिणां दिशं निशृत्य निषण्णो भगवन्तं संपुरस्कृत्य भिक्षुसंघं च ।
विरूपाक्षो ऽपि महारा जो ऽनेकनागपरिव् आरो ऽनेकनागशतपरिवारो ऽनेकनागसहस्रपरिवारो ऽनेकनागशतसहस्रपरिवारो दिव्यानाम् उत्पलपद्मकुमुदपुण्डरीकमन्दारकाणां पुष्पाणाम् उत्संगं पूरयित्वा येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवन्तं दिव्यैर् उत्प लपद्मकुमुदपुण्डरीकमन्दारकैः पुष्पैर् अवकीर्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा पश्चिमां दिशं निशृत्य निषण्णो भगवन्तं संपुरस्कृत्य भिक्षुसंघं च ॥
वैश्रवणो ऽपि महाराजो ऽनेकयक्षपरिवारो ऽनेकयक्षशतपरिवारो ऽनेकय् अक् ष् अ सहस्रप् अ रिवारो ऽनेकयक्षशतसहस्रपरिवारो दिव्यस्य हिरण्यस्य सुवर्णस्योत्संगं पूरयित्वा येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवन्तं दिव्येन हिरण्यसुवर्णेनाकीर्य ( भैष्-व्(छ्।w) 121 ) भगवतः पादौ ( म्स्व् इ 258 ) शिरसा वन्दित्वा उत्तरां दिशं निशृत्य निषण्णो भगवन्तं सं पुरस्कृत्य भिक्षुसंघं च ।
तत्र द्वाव् आर्यजातीयौ धृतराष्ट्रो विरूढकश् च । द्वौ दस्युजातीयौ विरूपाक्षो वैश्रवणश् च । अथ भगवत एतद् अभवत्* । सचेद् अहम् आर्यया वाचा धर्मं देशयेयं द्वौ चाज्ञास्यतः द्वौ नाज्ञास्यतः । सचेद् दस्युवाचा देशयेयम् एवम् अपि द्वौ आज्ञास्यतः द्वौ नाज्ञास्यतः । यन्व् अहं द्वयोर् आर्यया वाचा धर्मं देशयेयं । द्वयोर् अपि दस्युवाचेति विदित्वा
धृतराष्ट्रं महाराजम् आमन्त्रयते । इति हि महाराजभिन्नः कायो वेदना शीतीभूता संज्ञा निरुद्धा संस्कारा व्युपशान्ता विज्ञा नं चास्तंगत ं : एष एवान्तो दुःखस्येति । अस्मिन् खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे धृतराष्ट्रस्य महाराजस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम् अनेकेषां च तत्सभागानां गन्धर्वशतसहस्राणां ॥
तत्र भगवान् विरूढकं महाराजम् आमन्त्रयते । इति हि महाराज अत्र ते दृष्टे दृष्टमात्रं भवतु श्रुते मते विज्ञाते विज्ञातमात्रं । अस्मिं खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे विरूढकस्य महाराजस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम् अनेकेषां च तत्सभागानां कुम्भाण्डशतसहस्राणां ॥
तत्र भगवां विरूपाक्षं महाराजम् आमन्त्रयते । इति हि महाराज इने मेने दप्फे दडप्फे एष एवान्तो दुःखस्येति । अस्मिं खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे विरूपाक्षस्य महाराजस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम् अनेकेषां च तत्सभागानां नाग शतसहस्राणां ।

तत्र भगवान् वैश्रवणं महाराजम् आमन्त्रयते । अत्र ते महाराज माशा तुषा संशामा ( भैष्-व्(छ्।w) 122 ) सर्वत्र विराडि एष एवान्तो दुःखस्येति । अस्मिं खलु धर्मपर्याये भाष्यमाणे वैश्रवणस्य महाराजस्य विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुर् उत्पन्नम् अनेकेषां ( fओल्. 233र्1 = ग्ब्म् 6.778 ) च तत्सभागानां यक्षशतसहस्राणां ।
भगवान् संलक्षयति । एतर्हि मे परिनिर्वाणकालसमयः प्रत्युपस्थितः । कस्योपन्यस्य शासनं परिनिर्वास्यामि । सचेद् देवानां देवाः प्रमत्ता रतिबहुला न चिरस्थितिकं भविष्यति । अथ मनुष्याणाम् अल्पायुषो मनुष्याः एवम् एव न चिरस्थितिकम् एव । यन्व् अहं देवानां च मनुष्याणां च काश्यपस्य च भिक्षोः शास न म् उपन्यस्य परिनिर्वायेयम् इति विदित्वा धृतराष्ट्रं महाराजम् आमन्त्रयते । मम ते महाराज परिनिर्वृतस्य पूर्वस्यां दिशि शासने आरक्षा करणीयेति । विरूढकं महाराजम् आमन्त्रयते । त्वयापि महाराज दक्षिणस्यां दिशि आरक्षा करणीयेति । विरूपाक्षं महाराजम् आमन्त्रयते । त्वयापि महाराज पश्चिमस्यां दिशि आरक्षा करणीयेति । ( म्स्व् इ 260 ) वैश्रवणं महाराजम् आमन्त्रयते । त्वयापि महाराज उत्तरस्यां दिशि आरक्षा करणीयेति ॥ ततश् चत्वारो महाराजानः प्रमुदितमनसो भगवन्तम् इदम् अवोचन्* । एवं भवतु भगवन् यथाज्ञापयति भगवन् * । वयम् आरक्षा ं करिष्याम इति विदित्वा भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वा दृष्टसत्या भगवतो ऽन्तिकात् प्रक्रान्ताः । भगवता आयुष्मते महाकाश्यपाय कृत्स्नं शासनम् उपन्यस्तं । आयुष्मांश् चानन्दो ऽभिहितः । त्वयाप्य् आनन्द शासनकार्यकरणे औत्सुक्यम् आपत्तव्यम् इति । ॥
भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः । किं भदन्त चतुर्भिर् महाराजैः कर्म कृतं यस्य कर्मणो विपाकेन चत्वारो महाराजाः संवृत्ताः । भगवतश् चान्तिके सत्यदर्शनं कृतम् इति । भगवान् आह । एभिर् एव भिक्षवः पूर्वम् अन्यासु जातिषु कर्मा णि कृतान्य् उपचितानि लब्धसंभाराणि पूर्ववत् फलन्ति खलु देहिनाम्* ।
भूतपूर्वं भिक्षवो ऽस्मिन्न् एव भद्रके कल्पे विंशतिवर्षसहस्रायुषि प्रजायां काश्यपो नाम शास्ता लोक उदपादि । पूर्ववद् यावच् छास्ता देवमनुष्याणां बुद्धो भगवान्* । तेन खलु समयेन महासमुद्रे द्वौ नागौ प्रतिवसतः श्वासो महाश्वासश् च । कूटशाल्मल्याम् अपि द्वौ सुपर्णिनाव् अट्टेश्वरश् चूडेश्वरश् च । यदा श्वासमहाश्वासौ ताभ्याम् अभिद्रूयेते तदा पातालं प्रविशतो । यावद् अपरेण समयेन श्वासमहाश्वासाभ्यां काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाच् छरणगमनशिक्षापदानि गृहीतानि । तौ च् अ स् उ प् अ र्णिनाव् ( म्स्व् इ 261 ) अभिद्रवितुम् आरब्धौ न शक्नुवतः । सुमेरुप्रत्याहतम् इव पवनसलिलवेगौ प्रतिनिवृत्य कथयतो । भवन्तौ पूर्वम् अस्माभिर् युवाम् अभिद्रुतौ ( भैष्-व्(छ्।w 123 ) पातालं प्रविशत । इदानीं को हेतुर् येन वयं सुमेरुप्रत्याहताव् इव पवनसलिल व् ए गौ य् उवाम् आसाद्य प्रतिनिवृत्ताव् इति । श्वासमहाश्वासौ कथयतो । ( fओल्. 233व्1 = ग्ब्म् 6.779 ) ऽस्माभिः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाच् छरणगमनशिक्षापदानि गृहीतानीति । तौ कथयतो । यद्य् एवं वयम् अपि ग्रहीष्याम इति । तौ ताभ्यां सार्धं काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य् आन्ति क् ए संप्रस्थितौ । तौ च संप्राप्तौ । चत्वारश् च लोकपालाः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाद् धर्मं श्रुत्वा संप्रस्थिताः । ते ताभ्यां दृष्टास् । तौ सुपर्णिनौ श्वासमहाश्वासौ नागौ पृच्छतः । क एते गच्छन्तीति । ताभ्यां विस्तरेण कथितम्* । सुपर्णिनौ कथ् अयतः । य् अ द्य् एवं वयम् अपि काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाच् छरणगमनशिक्षापदानि संगृहीत्वा प्रणिधानं कुर्म इति । ताभ्यां काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाच् छरणगमनशिक्षापदानि गृहीतानि । श्वासमहाश्वासाभ्यां पूर्वम् एव गृहीतानि । ततः संभूय काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पादयोर् निपत्य प्रणिधानं कर्तुम् आरब्धाः । यथैते चत्वारो लोकपालाः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाद्
धर्मं श्रुत्वा दृष्टसत्याः स्वभवनं संप्रस्थिताः : एवं वयम् अप्य् अनेन कुशलमूलेन चत्वारो लोकपालाः स्याम : यश् चासौ भगवता काश्यपेन सम्यक्संबुद्धेन उत्तरो माणवो व्याकृतः भविष्यसि त्वं माणव वर्षशतायुषि प्रजायां शाक्यमुनिर् नाम सम्यक्संबुद्ध इति । ( म्स्व् इ 262 ) सो ऽप्य् अस्माकं भगवान् एव मन्दाकिन्या ः पुष्करिण्यास् तीरे धर्मं देशयेद् । वयं च तं धर्मं श्रुत्वा दृष्टसत्या एवम् एव स्वभवनं गच्छाम इति ।
किं मन्यध्वे भिक्षवो ये ते चत्वारो नागसुपर्णिनः एत एव ते चत्वारो लोकपालाः । यो ऽसौ श्वास एष एवासौ धृटराष्ट्रस् तेन कालेन तेन समयेन । महाश्वासो विरूढकः अट्टेश्वरो ऽसौ विरूपाक्षः चूडेश्वरो ऽसौ वैश्रवणः तेन कालेन तेन समयेन । यद् एभिः काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्यान्तिकाच् छरणगमनशिक्षापदानि प्रतिगृह्य प्रणिधानं कृतं तस्य कर्मणो विपाकेन चत्वारो लोकपाला जाता ममान्तिके सत्यदर्शनं कृत्वा स्वभवनं गताः ।

तां च धर्मदेशनां श्रुत्वा कैनेय ऋषिः परं विस्मयम् उपगतो भगवति चाभिप्रसन्नः । ततो ऽस्य भगवता आशयानुशयं धातुं प्रकृतिं च ज्ञा त्वा तादृशी चतुरार्यसत्यसंप्रतिवेधिकी धर्मदेशना कृता । यां श्रुत्वा कैनेयर्षिणा सहसत्याभिसमयाद् अनागामिफलं साक्षात्कृतं । ततो ऽसाव् अवेत्यप्रसादसमन्वागतो ऽष्टौ पानान्य् आदाय चोचपानं मोचपानं कोलपानम् अश्वत्थपानम् उदुम्बरपानं परुषकपानं खर्जूरपानं मृद्वीकापानं च येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्त । उपसंक्रम्य भगवतम् इदम् अवोचत्* । इमानि भदन्त अष्टौ पानानि पूर्वकैर् ऋषिभि ः स्तुतानि वर्णितानि । तानि भगवान् प्रतिगृह्णात्व् ( भैष्-व्(छ्।w) 124 ) अनुकम्पाम् उपादाय । प्रतिगृह्णाति भगवान् कैनेयस्य ऋषेर् अन्तिकाद् अष्टौ पानानि अनुकम्पाम् उपादाय । प्रतिगृह्य भिक्षून् आमन्त्रयते स्म । इतीमानि भिक्षवो ऽष्टौ पानानि काले ( fओल्. 234र्1 = ग्ब्म् 6.780 ) प्रतिग्राहितानि अकाले मर्दितानि ( म्स्व् इ 263 ) अकाले परिस्रुतानि अकाले ऽधिष्ठितानि पश्चाद्भक्तेन परिभोक्तव्यानि ॥ इतीमानि अष्टौ पानानि काले प्रतिग्राहितानि काले मर्दितानि ॥ काले परिस्रुतानि अकाले अधिष्ठितानि न परिभोक्तव्यानि । ॥ इतीमानि अष्टौ पानानि काले प्रतिग्राहितानि काले मर्दितानि काले परिस्रुतानि अकाले अधिष्ठितानि न परिभोक्तव्यानि ॥ इतीमानि अष्टौ पानानि अकाले मर्दितानि अकाले परिस्रुतानि पश्चाद्भक्तेन परिभोक्तव्यानि । रात्र्याश् च प्रथमे यामातिक्रान्ता न परिभोक्तव्यानि ॥ {दुत्त्: अस् थे तिबेतन् त्रन्स्लतिओन् दोएस् नोत् अग्रेए wइथ् थे सन्स्क्रित् तेxत्र्, wए रेचोन्स्त्रुच्त् हेरे थे सन्स्क्रित् fरोम् तिबेतन्त्: इतीमानि भिक्षवो ऽष्टौ पानानि काले प्रतिग्राहितानि काले मर्दितानि काले अधिष्ठितानि काले परिभोक्तव्यानि । अकाले न परिभोक्तव्यानि । रात्र्याश् च प्रथमे यामे ऽतिक्रान्ते न परिभोक्तव्यानि । इतीमानि अष्टौ पानानि काले प्रतिग्राहितानि अकाले मर्दितानि अकाले परिस्रुतानि अकाले अधिष्ठितानि न परिभोक्तव्यानि । इतीमानि अष्टौ पानानि काले प्रतिग्राहितानि काले मर्दितानि अकाले परिस्रुतानि अकाले अधिष्ठितानि न परिभोक्तव्यानि । इतीमानि अष्टौ
पानानि अकाले प्रतिग्राहितानि अकाले मर्दितानि अकाले परिस्रुतानि पश्चाद्भक्तेन न परिभोक्तव्यानि । रात्र्याश् च यामे ऽतिक्रान्ते न परिभोक्तव्यानि । }
अथ कैनेय ऋषिर् उत्थायासनाद् एकांसम् उत्तरासंगं कृत्वा येन भगवांस् तेनांजलिं प्रणमय्य भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । अधिवासयतु मे भगवान्* श्वो भक्तेन सार्धं भिक्षुसंघेनेति । अधिवासयति भगवान् कैनेयस्य ऋषेस् तूष्णींभावेन । अथ कैनेय ऋषिर् भगवतस् तूष्णींभावेनाधिवासनां विदित्वोत्थायासनात् प्रक्रान्तः । भगवान् अपि मन्दाकिन्याः पुष्करिण्यास् तीरे ऽन्तर्हित आदुमायां प्रत्यष्ठात् सार्धं भिक्षुसंघेन । अथ कैनेय ऋषिः सरात्रम् एवोत्थायान्तर्जनम् आमन्त्रयते । उत्तिष्ठत ( म्स्व् इ 264 ) आर्या उत्तिष्ठत । भद्रमुखाः काष्ठानि पाटयत । खाद्यकान्य् उल्लाडयत । प्रतिजाग्रत मण्डपवाडम् इति ।
तेन खलु समयेन शैलो नाम ऋषिः कैनेयस्य ऋषेर् भागिनेयस् तस्मिन्न् आवसथे रात्रिं वासम् उपगतः । अश्रोषीत् शैल ऋषिः कैनेयम् ऋषिं सरात्रम् एवोत्थायान्तर्जनम् आमन्त्रयन्तम्* । श्रुत्वा च पुनः कैनेयम् ऋषिम् इदम् अवोचत्* । किं पुनस् ते ऋषे सब्रह्मचारिणो निमन्त्रिताः । राजा वा मागधश्रेण्यो बिंबिसारो राष्ट्रनिवासी जनकायो यथेप्सितस्य वा ऋषिधर्मस्य परिसमाप्तिर् इति । स कथयति । न मे शैल सब्रह्मचारिण उपनिमन्त्रिता नापि राजा मागधश्रेण्यो बिंबिसारो राष्ट्रनिवासी जनकायो नापि यथेप्सितस्य ऋषिधर्मस्य परिसमाप्तिः । अपि तु मया बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघो भक्तेनोपनिमन्त्रित इति तस्य बुद्ध इत्य् अश्रुतपूर्वं घोषं श्रुत्वा सर्वरोमकूपान्य् आहृष्टानि । सगौरवः स पप्रच्छ । क एष ऋषे बुद्धो नाम इति । अस्ति शैल श्रमणो गौतमः शाक्यपुत्रः शाक्यकुलात् केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः । सो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धः । स एष बुद्धो नामेति । शैलः कथयति । क एष ऋषे संघो नामेति । कैनेय ऋषिः कथयति । सन्ति शैल क्षत्रियकुलाद् अपि कुलपुत्राः केशश्मश्र्व् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः । सन्ति ब्राह्मणकुलाद् अपि वैश्यकुलाद् अपि कुलपुत्राः पूर्ववत् तम् एव भगवन्तं तथागतम् अर्हन्तं सम्यक्संबुद्धं प्रव्रजिताः । स एष ऋषे संघो नाम इति । अयं च शैल संघः पूर्वकश् च ( म्स्व् इ 265 ) बुद्धः । स एष ( fओल्. 234व्1 = ग्ब्म् 6.781 ) बुद्धप्रमुखो भिक्षुसंघो मया भक्तेनोपनिमन्त्रितः । अथ शैलऋषिर् बुद्धालम्बनया स्मृत्या काल्यम् एवोत्थाय पंचशतपरिवारो येन भगवाम्स् तेनोपसंक्रान्तः । उपसंक्रम्य भगवन्तम् एतद् अवोचत्* । लभेयाहं भदन्त स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावं चरेयम् अहं भगवतो ऽन्तिके ब्रह्मचर्यम् इति । लब्धवान् शैल ऋषिः पंचशतपरिवारः स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्* ।
अथ कैनेय ऋषिस् ताम् एव शुचि प्रणीतं खादनीयभोजनीयं पूर्ववद् यावत् संतर्पयति संप्रवारयति । तेन बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं भोजयमानेन शैलः प्रव्रजितो दृष्टः । स कथयति । शैल त्वं प्रव्रजितः । प्रव्रजित्वा सुष्ठु कृतं साधु कृतम्* । अहम् अपि बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं भोजयित्वा प्रव्रजिष्यामीति । अथ कैनेय ऋषिर् अनेकपर्यायेण बुद्धप्रमुखं भिक्षुसंघं शुचिना प्रणीतेन खादनीयभोजनीयेन संतर्प्य संप्रवार्य भगवन्तं भुक्तवन्तं विदित्वा धौतहस्तम् अपनीतपात्रं नीचतरम् आसनं गृहीत्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णो धर्मश्रवणाय । ततो भगवांस् तस्मै दक्षिणाम् आदिश्य धर्मदेशनां कृत्वा प्रक्रान्तः । अथ कैनेय ऋषिर् यत् तत्रोत्पादनधर्मकं सर्वं विसर्जनधर्मकं कृत्वा {म्स् तत्रोत्सदनधर्मकं त त् सर्वं विसर्जनधर्मकं कृत्वा; च्f. म्प्स् 7.2 तत्रोत्सीदन- ; भ्स्द् स्.व्. उत्सीदन } पंचशतपरिवारो येन भगवांस् तेनोपसंक्रान्ताः । उपसंक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा वन्दित्वैकान्ते ऽस्थात्* । एकान्तस्थितः कैनेय ऋषिर् भगवन्तम् इदम् अवोचत्* । लभेयाहं भदन्त स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावं चरेयम् अहं भगवतो ऽन्तिके ( म्स्व् इ 266 ) ब्रह्मचर्यम् इति । लब्धवान् कैनेय ऋषिः पंचशतपरिवारः स्वाख्याते धर्मविनये प्रव्रज्याम् उपसंपदं भिक्षुभावम्* ।

अथ भगवांस् तद् भिक्षुसहस्रं प्रव्रज्योपसंपाद्य नद्याः प्रभद्रिकायास् तीरे वासम् उपगतश् छत्राम्बुवने {म्स् छत्राप्रवने } । तत्र भगवता पंचभिक्षुशतान्य् आयुष्मते ब्राह्मणकप्फिणाय दत्तानि । अर्धतृतीयान्य् आयुष्मते महामौद्गल्यायनाय । अर्धतृतीयान्य् आयुष्मते शारिपुत्राय । तत्र ये आयुष्मता ब्राह्मण्कप्फिणेनावचोदितास् तैः सर्वक्लेशप्रहाणाद् अर्हत्वं साक्षात्कृतम्* । ये आयुष्मता महामौद्गल्यायनेन तैर् अनागामिफलम्* । ये आयुष्मता शारिपुत्रेण तैः स्रोतआपत्तिफलम्* ।
भिक्षवः संशयजाताः सर्वसंशयच्छेत्तारं बुद्धं भगवन्तं पप्रच्छुः । पश्य भदन्त भगवता आयुष्मान् शारिपुत्रो महाप्रज्ञानाम् अग्र्यो व्याकृतः आयुष्मांश् च महामौद्गल्यायनो महर्धिकानां महानुभावानाम्* । अथ च पुनर् ये आयुष्मता ब्राह्मणकप्फिणेनावचोदितास् तैर् अहत्वं साक्षात्कृतम्* । ये आयुष्मता महामौद्गल्यायनेन तैर् अनागामिफलम्* । ये आयुष्मता शारिपुत्रेण तैः स्रोतआपत्तिफलम्* । भगवान् आह । भिक्षव एतर्हि यथा तथातीते ऽध्वनि ये ( fओल्. 235र्1 = ग्ब्म् 6.782 ) ब्राह्मणकप्फिणेनावचोदितास् ते आरूप्यधातौ प्रतिष्ठिताः । ये मौद्गल्यायनेन ते रूपधातौ । ये शारिपुत्रेण ते पंचस्व् अभिज्ञासु प्रतिष्ठिताः । तच् छ्रूयताम्* ।
भूतचरं भिक्षवो ऽन्यतरस्मिन्न् अरण्यायतने द्वौ ऋषी प्रतिवसतः । प्रत्येकं पंचशतपरिवारः । यावद् अपरेण समयेन तयोर् एकः ( म्स्व् इ 267 ) कालगतः । ततस् तस्य माणवका गुरुवियोगदुःखदौर्मनस्यसंतप्ता इतश् चामुतश् च परिभ्रमन्तस् तस्य द्वितीयस्य ऋषेः सकाशम् उपसंक्रान्ताः । तेन ते दृष्टा अश्रुपर्याकुलेक्षणाः पृष्टाश् च । माणवका यो ऽसौ युष्माकम् उपाध्यायः कालगतः । स संलक्षयति । ममात्ययान् माणवकान् आमीदृशी समवस्था भविष्यति । यन्व् अहम् एषाम् उपसंग्रहं कुर्याम् इति । तेन ते समाश्वासिता उपसंगृहीताश् च । यावद् अपरेण समयेन सो ऽपि ऋषिर् ग्लानः संवृत्तः । तस्य त्रयो ऽग्र्यशिष्याः । तेनैकैकस्य पंचशतानि दत्तानि । द्वितीयस्यार्धतृतीयानि । तृतीयस्यार्धतृतीयानि । स कालधर्मेण संयुक्तः । तत्र यस्य पंचशतानि दत्तानि तेन तथावचोदितानि यथा आरूप्यधातौ प्रतिष्ठापितानि । यस्यार्धतृतीयानि तेन तथावचोदितानि यथा रूपधातौ प्रतिष्ठापितानि । यस्याप्य् अर्धतृतीयानि तेन तथावचोदितानि यथा पंचस्व् अभिज्ञासु प्रतिष्ठापितानि । किं मन्यध्वे भिक्षवो यो ऽसौ ऋषिर् येन तानि पंचमाणवकशतान्य् आरूप्यधातौ प्रतिष्ठापितान्य् एष एवासौ कप्फिणो भिक्षुस् तेन कालेन तेन समयेन । येनार्धतृतीयानि रूपधातौ प्रतिष्ठापितान्य् एष एवासौ मौद्गल्यायनो भिक्षुः । येनाप्य् अर्धतृतीयानि शतानि पंचस्व् अभिज्ञासु प्रतिष्ठापितान्य् एष एवासौ शारिपुत्रो भिक्षुः । अपि तु भिक्षवो ये कप्फिणेनावचोदितास् ते तीक्ष्णेन्द्रियाः । ये मौद्गल्यायनेन ते मध्येन्द्रियाः । ये शारिपुत्रेण ते मृद्विन्द्रियाः । यदि शारिपुत्रेणावचोदिता नाभविष्यन् उष्मगता अप्य् अनयगता अभविष्यन्* ।
सर्वे समग्राः शृणुत विप्रसन्नेन चेतसा ।
प्रकाशयन् बुद्धवर्णं कैनेयजटिलस् तथा ॥
एकस्मिन् समये शास्ता कैनेयस्य निवेशने ।
सश्रावको महावीरो भोजनेन निमन्त्रितः ॥
अद्राक्षीद् ब्राह्मणः शैलः कैनेयस्य निवेशने ।
प्रतिजाग्र्यमानम् अशनं दृष्ट्वा कैनेयम् अब्रवीत्* ॥
विवाहः किं नु राजा वा राष्ट्रं वोपनिमन्त्रितम्* ।
अथवा ते महाप्रज्ञ पृष्ट आचक्ष्व तन् मम ॥
न मे विवाहो राजा वा राष्ट्रं वोपनिमन्त्रितम्*
अग्रसत्वो मया बुद्धो भक्तेनोपनिमन्त्रितः ॥

सो ऽयं बुद्ध इति श्रुत्वा शैलः संवेगम् आगतः ।
क एष बुद्धः कैनेय पृष्ट आचक्ष्व तन् मम ॥
अस्ति शाक्यकुले जातः स शास्ताप्रतिपुद्गलः ।
बुद्धिमान् सर्वधर्मेषु तस्माद् बुद्धो निरुच्यते ॥
दृष्टं ह्य् अतीतं बुद्धेन तथा दृष्टम् अनागतम्* ।
प्रत्युत्पन्नम् अथो दृष्टं संस्कारा व्यय धर्मिणः ॥
यच् च किंचिद् अभिज्ञेयं सर्वं तद् वेत्ति तत्ववित्* ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च तस्माद् बुद्धो निरुच्यते ॥
अभिज्ञेयम् अभिज्ञातं भावनीयं च भावितम्* ।
प्रहातव्यं प्रहीनं च तस्माद् बुद्धो निरुच्यते ॥
जायमाने च यत्रेयं ससमुद्रा सपर्वता ।
प्रकंपिताभू द् धरणी तं नमस्ये कृताञ्जलिः ॥
निहतो येन मारश् च कृष्णबन्धुः सवाहनः ।
तथागतबलप्राप्तं तं नमस्ये कृताञ्जलिः ॥
येन तद् द्वादशाकारं धर्मचक्रं प्रवर्तितम्* ।
वाराणसीं पुरीं गत्वा तं नमस्ये कृताञ्जलिः ॥
रागबन्धेन बद्धान् ये रागद्वेषाभिपीडितान्* ।
बहून् मोचयते सत्वांस् तं नमस्ये कृताञ्जलिः ॥
कुत्र बुद्धः स भगवान् कियद् दूरे विनायकः ।
अद्यैव शरणं यामि शाक्यपुत्रं प्रभाकरम्* ॥
गच्छ ब्राह्मण तेनेदं वनषण्डं मनोरमम्* ।
गन्धर्वराजोपनिभं बुद्धं द्रक्ष्यस्य् अनुत्तरम्* ॥
काषायवस्त्रं द्युतिमन्तं हेमवर्णं हरित्वचम्* ।
तद् घाटकम् इवोत्तप्तं बिम्बं हेममयं यथा ॥
सालवृक्षं कुसुमितं पुष्पितं कर्णिकारवत्* ।
नानारत्नपरिच्छन्नं यूपं रत्नमयं यथा ॥
समन्ततो ऽवभासयति समन्ताद् व्यामतेजसा ।
आरोहपरिणाहेन न्यग्रोधपरिमण्डलः ॥
सर्वकामरतिं हित्वा स्फीतं राज्यं सबान्धवम्* ।
प्रव्रज्याम् अभिनिष्क्रान्तो विवेके रमते मुनिः ॥
सिंहवन् नदते च्छम्भी केसरी गन्धमादने ।
वनान्तरेष्व् असंत्रस्तं बुद्धं द्रक्ष्यसि ब्राह्मण ॥
ब्रह्मस्वरं मञ्जुगिरं श्लक्ष्णवाचा स्मितोन्मुखम्* ।
दुन्दुभिस्वरनिर्घोषं बुद्धं द्रक्ष्यसि ब्राह्मण ॥
चन्द्रं वा गगने शुद्धं नक्षत्रपरिवारितम्* ।
चन्द्रमण्डलसंकाशं बुद्धं द्रक्ष्यसि ब्राह्मण ॥
वैरोचनं वा दीप्तांशुं भानुमन्तं नभस्तले ।
वीतान्धकारं राजन्तं बुद्धं द्रक्ष्यसि ब्राह्मण ॥
यथार्षभं यूथपतिम् अचलं ककुदं स्थितम्* ।
पुरुषर्षभं दशबलं बुद्धं द्रक्ष्यसि ब्राह्मण ॥