Bhagavata Purana · Chapter 09.18

BhP_09.18.001/0 śrīśuka uvāca
yatiryayātiḥ saṃyātirāyatirviyatiḥ kṛtiḥ /
ṣaḍ ime nahuṣasyāsannindriyāṇīva dehinaḥ

rājyaṃ naicchadyatiḥ pitrā dattaṃ tatpariṇāmavit /
yatra praviṣṭaḥ puruṣa ātmānaṃ nāvabudhyate

pitari bhraṃśite sthānādindrāṇyā dharṣaṇāddvijaiḥ /
prāpite 'jagaratvaṃ vai yayātirabhavan nṛpaḥ

catasṛṣv ādiśaddikṣu bhrāt-n bhrātā yavīyasaḥ /
kṛtadāro jugoporvīṃ kāvyasya vṛṣaparvaṇaḥ

BhP_09.18.005/0 śrīrājovāca
brahmarṣirbhagavān kāvyaḥ kṣatrabandhuśca nāhuṣaḥ /
rājanyaviprayoḥ kasmādvivāhaḥ pratilomakaḥ

BhP_09.18.006/0 śrīśuka uvāca
ekadā dānavendrasya śarmiṣṭhā nāma kanyakā /
sakhīsahasrasaṃyuktā guruputryā ca bhāminī

devayānyā purodyāne puṣpitadrumasaṅkule /
vyacarat kalagītāli nalinīpuline 'balā

tā jalāśayamāsādya kanyāḥ kamalalocanāḥ /
tīre nyasya dukūlāni vijahruḥ siñcatīrmithaḥ

vīkṣya vrajantaṃ giriśaṃ saha devyā vṛṣasthitam /
sahasottīrya vāsāṃsi paryadhurvrīḍitāḥ striyaḥ

śarmiṣṭhājānatī vāso guruputryāḥ samavyayat /
svīyaṃ matvā prakupitā devayānīdamabravīt

aho nirīkṣyatāmasyā dāsyāḥ karma hyasāmpratam /
asmaddhāryaṃ dhṛtavatī śunīva haviradhvare

yairidaṃ tapasā sṛṣṭaṃ mukhaṃ puṃsaḥ parasya ye /
dhāryate yairiha jyotiḥ śivaḥ panthāḥ pradarśitaḥ

yān vandantyupatiṣṭhante lokanāthāḥ sureśvarāḥ /
bhagavān api viśvātmā pāvanaḥ śrīniketanaḥ

vayaṃ tatrāpi bhṛgavaḥ śiṣyo 'syā naḥ pitāsuraḥ /
asmaddhāryaṃ dhṛtavatī śūdro vedamivāsatī

evaṃ kṣipantīṃ śarmiṣṭhā guruputrīmabhāṣata /
ruṣā śvasantyuraṅgīva dharṣitā daṣṭadacchadā

ātmavṛttamavijñāya katthase bahu bhikṣuki /
kiṃ na pratīkṣase 'smākaṃ gṛhān balibhujo yathā

evaṃvidhaiḥ suparuṣaiḥ kṣiptvācāryasutāṃ satīm /
śarmiṣṭhā prākṣipat kūpe vāsaścādāya manyunā

tasyāṃ gatāyāṃ svagṛhaṃ yayātirmṛgayāṃ caran /
prāpto yadṛcchayā kūpe jalārthī tāṃ dadarśa ha

dattvā svamuttaraṃ vāsastasyai rājā vivāsase /
gṛhītvā pāṇinā pāṇimujjahāra dayāparaḥ

taṃ vīramāhauśanasī premanirbharayā girā /
rājaṃstvayā gṛhīto me pāṇiḥ parapurañjaya

hastagrāho 'paro mā bhūdgṛhītāyāstvayā hi me /
eṣa īśakṛto vīra sambandho nau na pauruṣaḥ /
yadidaṃ kūpamagnāyā bhavato darśanaṃ mama

na brāhmaṇo me bhavitā hastagrāho mahābhuja /
kacasya bārhaspatyasya śāpādyamaśapaṃ purā

yayātiranabhipretaṃ daivopahṛtamātmanaḥ /
manastu tadgataṃ buddhvā pratijagrāha tadvacaḥ

gate rājani sā dhīre tatra sma rudatī pituḥ /
nyavedayat tataḥ sarvamuktaṃ śarmiṣṭhayā kṛtam

durmanā bhagavān kāvyaḥ paurohityaṃ vigarhayan /
stuvan vṛttiṃ ca kāpotīṃ duhitrā sa yayau purāt

vṛṣaparvā tamājñāya pratyanīkavivakṣitam /
guruṃ prasādayan mūrdhnā pādayoḥ patitaḥ pathi

kṣaṇārdhamanyurbhagavān śiṣyaṃ vyācaṣṭa bhārgavaḥ /
kāmo 'syāḥ kriyatāṃ rājan naināṃ tyaktumihotsahe

tathetyavasthite prāha devayānī manogatam /
pitrā dattā yato yāsye sānugā yātu māmanu

pitrā dattā devayānyai śarmiṣṭhā sānugā tadā /
svānāṃ tat saṅkaṭaṃ vīkṣya tadarthasya ca gauravam /
devayānīṃ paryacarat strīsahasreṇa dāsavat

nāhuṣāya sutāṃ dattvā saha śarmiṣṭhayośanā /
tamāha rājan charmiṣṭhāmādhāstalpe na karhicit

vilokyauśanasīṃ rājañ charmiṣṭhā suprajāṃ kvacit /
tameva vavre rahasi sakhyāḥ patimṛtau satī

rājaputryārthito 'patye dharmaṃ cāvekṣya dharmavit /
smaran chukravacaḥ kāle diṣṭamevābhyapadyata

yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata /
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

garbhasambhavamāsuryā bharturvijñāya māninī /
devayānī piturgehaṃ yayau krodhavimūrchitā

priyāmanugataḥ kāmī vacobhirupamantrayan /
na prasādayituṃ śeke pādasaṃvāhanādibhiḥ

śukrastamāha kupitaḥ strīkāmānṛtapūruṣa /
tvāṃ jarā viśatāṃ manda virūpakaraṇī nṛṇām

BhP_09.18.037/0 śrīyayātiruvāca
atṛpto 'smyadya kāmānāṃ brahman duhitari sma te /
vyatyasyatāṃ yathākāmaṃ vayasā yo 'bhidhāsyati

iti labdhavyavasthānaḥ putraṃ jyeṣṭhamavocata /
yado tāta pratīcchemāṃ jarāṃ dehi nijaṃ vayaḥ

mātāmahakṛtāṃ vatsa na tṛpto viṣayeṣv aham /
vayasā bhavadīyena raṃsye katipayāḥ samāḥ

BhP_09.18.040/0 śrīyaduruvāca
notsahe jarasā sthātumantarā prāptayā tava /
aviditvā sukhaṃ grāmyaṃ vaitṛṣṇyaṃ naiti pūruṣaḥ

turvasuścoditaḥ pitrā druhyuścānuśca bhārata /
pratyācakhyuradharmajñā hyanitye nityabuddhayaḥ

apṛcchat tanayaṃ pūruṃ vayasonaṃ guṇādhikam /
na tvamagrajavadvatsa māṃ pratyākhyātumarhasi

BhP_09.18.043/0 śrīpūruruvāca
ko nu loke manuṣyendra piturātmakṛtaḥ pumān /
pratikartuṃ kṣamo yasya prasādādvindate param

uttamaścintitaṃ kuryāt proktakārī tu madhyamaḥ /
adhamo 'śraddhayā kuryādakartoccaritaṃ pituḥ

iti pramuditaḥ pūruḥ pratyagṛhṇāj jarāṃ pituḥ /
so 'pi tadvayasā kāmān yathāvaj jujuṣe nṛpa

saptadvīpapatiḥ saṃyak pitṛvat pālayan prajāḥ /
yathopajoṣaṃ viṣayāñ jujuṣe 'vyāhatendriyaḥ

devayānyapyanudinaṃ manovāgdehavastubhiḥ /
preyasaḥ paramāṃ prītimuvāha preyasī rahaḥ

ayajadyajñapuruṣaṃ kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ /
sarvadevamayaṃ devaṃ sarvavedamayaṃ harim

yasminnidaṃ viracitaṃ vyomnīva jaladāvaliḥ /
nāneva bhāti nābhāti svapnamāyāmanorathaḥ

tameva hṛdi vinyasya vāsudevaṃ guhāśayam /
nārāyaṇamaṇīyāṃsaṃ nirāśīrayajat prabhum

evaṃ varṣasahasrāṇi manaḥṣaṣṭhairmanaḥsukham /
vidadhāno 'pi nātṛpyat sārvabhaumaḥ kadindriyaiḥ