ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 09.18

ભ્પ્_09.18.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
યતિર્યયાતિઃ સંયાતિરાયતિર્વિયતિઃ કૃતિઃ ।
ષડ્ ઇમે નહુષસ્યાસન્નિન્દ્રિયાણીવ દેહિનઃ

રાજ્યં નૈચ્છદ્યતિઃ પિત્રા દત્તં તત્પરિણામવિત્ ।
યત્ર પ્રવિષ્ટઃ પુરુષ આત્માનં નાવબુધ્યતે

પિતરિ ભ્રંશિતે સ્થાનાદિન્દ્રાણ્યા ધર્ષણાદ્દ્વિજૈઃ ।
પ્રાપિતે ઽજગરત્વં વૈ યયાતિરભવન્ નૃપઃ

ચતસૃષ્વ્ આદિશદ્દિક્ષુ ભ્રાત્-ન્ ભ્રાતા યવીયસઃ ।
કૃતદારો જુગોપોર્વીં કાવ્યસ્ય વૃષપર્વણઃ

ભ્પ્_09.18.005।0 શ્રીરાજોવાચ
બ્રહ્મર્ષિર્ભગવાન્ કાવ્યઃ ક્ષત્રબન્ધુશ્ચ નાહુષઃ ।
રાજન્યવિપ્રયોઃ કસ્માદ્વિવાહઃ પ્રતિલોમકઃ

ભ્પ્_09.18.006।0 શ્રીશુક ઉવાચ
એકદા દાનવેન્દ્રસ્ય શર્મિષ્ઠા નામ કન્યકા ।
સખીસહસ્રસંયુક્તા ગુરુપુત્ર્યા ચ ભામિની

દેવયાન્યા પુરોદ્યાને પુષ્પિતદ્રુમસઙ્કુલે ।
વ્યચરત્ કલગીતાલિ નલિનીપુલિને ઽબલા

તા જલાશયમાસાદ્ય કન્યાઃ કમલલોચનાઃ ।
તીરે ન્યસ્ય દુકૂલાનિ વિજહ્રુઃ સિઞ્ચતીર્મિથઃ

વીક્ષ્ય વ્રજન્તં ગિરિશં સહ દેવ્યા વૃષસ્થિતમ્ ।
સહસોત્તીર્ય વાસાંસિ પર્યધુર્વ્રીડિતાઃ સ્ત્રિયઃ

શર્મિષ્ઠાજાનતી વાસો ગુરુપુત્ર્યાઃ સમવ્યયત્ ।
સ્વીયં મત્વા પ્રકુપિતા દેવયાનીદમબ્રવીત્

અહો નિરીક્ષ્યતામસ્યા દાસ્યાઃ કર્મ હ્યસામ્પ્રતમ્ ।
અસ્મદ્ધાર્યં ધૃતવતી શુનીવ હવિરધ્વરે

યૈરિદં તપસા સૃષ્ટં મુખં પુંસઃ પરસ્ય યે ।
ધાર્યતે યૈરિહ જ્યોતિઃ શિવઃ પન્થાઃ પ્રદર્શિતઃ

યાન્ વન્દન્ત્યુપતિષ્ઠન્તે લોકનાથાઃ સુરેશ્વરાઃ ।
ભગવાન્ અપિ વિશ્વાત્મા પાવનઃ શ્રીનિકેતનઃ

વયં તત્રાપિ ભૃગવઃ શિષ્યો ઽસ્યા નઃ પિતાસુરઃ ।
અસ્મદ્ધાર્યં ધૃતવતી શૂદ્રો વેદમિવાસતી

એવં ક્ષિપન્તીં શર્મિષ્ઠા ગુરુપુત્રીમભાષત ।
રુષા શ્વસન્ત્યુરઙ્ગીવ ધર્ષિતા દષ્ટદચ્છદા

આત્મવૃત્તમવિજ્ઞાય કત્થસે બહુ ભિક્ષુકિ ।
કિં ન પ્રતીક્ષસે ઽસ્માકં ગૃહાન્ બલિભુજો યથા

એવંવિધૈઃ સુપરુષૈઃ ક્ષિપ્ત્વાચાર્યસુતાં સતીમ્ ।
શર્મિષ્ઠા પ્રાક્ષિપત્ કૂપે વાસશ્ચાદાય મન્યુના

તસ્યાં ગતાયાં સ્વગૃહં યયાતિર્મૃગયાં ચરન્ ।
પ્રાપ્તો યદૃચ્છયા કૂપે જલાર્થી તાં દદર્શ હ

દત્ત્વા સ્વમુત્તરં વાસસ્તસ્યૈ રાજા વિવાસસે ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિમુજ્જહાર દયાપરઃ

તં વીરમાહૌશનસી પ્રેમનિર્ભરયા ગિરા ।
રાજંસ્ત્વયા ગૃહીતો મે પાણિઃ પરપુરઞ્જય

હસ્તગ્રાહો ઽપરો મા ભૂદ્ગૃહીતાયાસ્ત્વયા હિ મે ।
એષ ઈશકૃતો વીર સમ્બન્ધો નૌ ન પૌરુષઃ ।
યદિદં કૂપમગ્નાયા ભવતો દર્શનં મમ

ન બ્રાહ્મણો મે ભવિતા હસ્તગ્રાહો મહાભુજ ।
કચસ્ય બાર્હસ્પત્યસ્ય શાપાદ્યમશપં પુરા

યયાતિરનભિપ્રેતં દૈવોપહૃતમાત્મનઃ ।
મનસ્તુ તદ્ગતં બુદ્ધ્વા પ્રતિજગ્રાહ તદ્વચઃ

ગતે રાજનિ સા ધીરે તત્ર સ્મ રુદતી પિતુઃ ।
ન્યવેદયત્ તતઃ સર્વમુક્તં શર્મિષ્ઠયા કૃતમ્

દુર્મના ભગવાન્ કાવ્યઃ પૌરોહિત્યં વિગર્હયન્ ।
સ્તુવન્ વૃત્તિં ચ કાપોતીં દુહિત્રા સ યયૌ પુરાત્

વૃષપર્વા તમાજ્ઞાય પ્રત્યનીકવિવક્ષિતમ્ ।
ગુરું પ્રસાદયન્ મૂર્ધ્ના પાદયોઃ પતિતઃ પથિ

ક્ષણાર્ધમન્યુર્ભગવાન્ શિષ્યં વ્યાચષ્ટ ભાર્ગવઃ ।
કામો ઽસ્યાઃ ક્રિયતાં રાજન્ નૈનાં ત્યક્તુમિહોત્સહે

તથેત્યવસ્થિતે પ્રાહ દેવયાની મનોગતમ્ ।
પિત્રા દત્તા યતો યાસ્યે સાનુગા યાતુ મામનુ

પિત્રા દત્તા દેવયાન્યૈ શર્મિષ્ઠા સાનુગા તદા ।
સ્વાનાં તત્ સઙ્કટં વીક્ષ્ય તદર્થસ્ય ચ ગૌરવમ્ ।
દેવયાનીં પર્યચરત્ સ્ત્રીસહસ્રેણ દાસવત્

નાહુષાય સુતાં દત્ત્વા સહ શર્મિષ્ઠયોશના ।
તમાહ રાજન્ છર્મિષ્ઠામાધાસ્તલ્પે ન કર્હિચિત્

વિલોક્યૌશનસીં રાજઞ્ છર્મિષ્ઠા સુપ્રજાં ક્વચિત્ ।
તમેવ વવ્રે રહસિ સખ્યાઃ પતિમૃતૌ સતી

રાજપુત્ર્યાર્થિતો ઽપત્યે ધર્મં ચાવેક્ષ્ય ધર્મવિત્ ।
સ્મરન્ છુક્રવચઃ કાલે દિષ્ટમેવાભ્યપદ્યત

યદું ચ તુર્વસું ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત ।
દ્રુહ્યું ચાનું ચ પૂરું ચ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી

ગર્ભસમ્ભવમાસુર્યા ભર્તુર્વિજ્ઞાય માનિની ।
દેવયાની પિતુર્ગેહં યયૌ ક્રોધવિમૂર્છિતા

પ્રિયામનુગતઃ કામી વચોભિરુપમન્ત્રયન્ ।
ન પ્રસાદયિતું શેકે પાદસંવાહનાદિભિઃ

શુક્રસ્તમાહ કુપિતઃ સ્ત્રીકામાનૃતપૂરુષ ।
ત્વાં જરા વિશતાં મન્દ વિરૂપકરણી નૃણામ્

ભ્પ્_09.18.037।0 શ્રીયયાતિરુવાચ
અતૃપ્તો ઽસ્મ્યદ્ય કામાનાં બ્રહ્મન્ દુહિતરિ સ્મ તે ।
વ્યત્યસ્યતાં યથાકામં વયસા યો ઽભિધાસ્યતિ

ઇતિ લબ્ધવ્યવસ્થાનઃ પુત્રં જ્યેષ્ઠમવોચત ।
યદો તાત પ્રતીચ્છેમાં જરાં દેહિ નિજં વયઃ

માતામહકૃતાં વત્સ ન તૃપ્તો વિષયેષ્વ્ અહમ્ ।
વયસા ભવદીયેન રંસ્યે કતિપયાઃ સમાઃ

ભ્પ્_09.18.040।0 શ્રીયદુરુવાચ
નોત્સહે જરસા સ્થાતુમન્તરા પ્રાપ્તયા તવ ।
અવિદિત્વા સુખં ગ્રામ્યં વૈતૃષ્ણ્યં નૈતિ પૂરુષઃ

તુર્વસુશ્ચોદિતઃ પિત્રા દ્રુહ્યુશ્ચાનુશ્ચ ભારત ।
પ્રત્યાચખ્યુરધર્મજ્ઞા હ્યનિત્યે નિત્યબુદ્ધયઃ

અપૃચ્છત્ તનયં પૂરું વયસોનં ગુણાધિકમ્ ।
ન ત્વમગ્રજવદ્વત્સ માં પ્રત્યાખ્યાતુમર્હસિ

ભ્પ્_09.18.043।0 શ્રીપૂરુરુવાચ
કો નુ લોકે મનુષ્યેન્દ્ર પિતુરાત્મકૃતઃ પુમાન્ ।
પ્રતિકર્તું ક્ષમો યસ્ય પ્રસાદાદ્વિન્દતે પરમ્

ઉત્તમશ્ચિન્તિતં કુર્યાત્ પ્રોક્તકારી તુ મધ્યમઃ ।
અધમો ઽશ્રદ્ધયા કુર્યાદકર્તોચ્ચરિતં પિતુઃ

ઇતિ પ્રમુદિતઃ પૂરુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાજ્ જરાં પિતુઃ ।
સો ઽપિ તદ્વયસા કામાન્ યથાવજ્ જુજુષે નૃપ

સપ્તદ્વીપપતિઃ સંયક્ પિતૃવત્ પાલયન્ પ્રજાઃ ।
યથોપજોષં વિષયાઞ્ જુજુષે ઽવ્યાહતેન્દ્રિયઃ

દેવયાન્યપ્યનુદિનં મનોવાગ્દેહવસ્તુભિઃ ।
પ્રેયસઃ પરમાં પ્રીતિમુવાહ પ્રેયસી રહઃ

અયજદ્યજ્ઞપુરુષં ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
સર્વદેવમયં દેવં સર્વવેદમયં હરિમ્

યસ્મિન્નિદં વિરચિતં વ્યોમ્નીવ જલદાવલિઃ ।
નાનેવ ભાતિ નાભાતિ સ્વપ્નમાયામનોરથઃ

તમેવ હૃદિ વિન્યસ્ય વાસુદેવં ગુહાશયમ્ ।
નારાયણમણીયાંસં નિરાશીરયજત્ પ્રભુમ્

એવં વર્ષસહસ્રાણિ મનઃષષ્ઠૈર્મનઃસુખમ્ ।
વિદધાનો ઽપિ નાતૃપ્યત્ સાર્વભૌમઃ કદિન્દ્રિયૈઃ