ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 08.24

ભ્પ્_08.24.001।0 શ્રીરાજોવાચ
ભગવન્ છ્રોતુમિચ્છામિ હરેરદ્ભુતકર્મણઃ ।
અવતારકથામાદ્યાં માયામત્સ્યવિડમ્બનમ્

યદર્થમદધાદ્રૂપં માત્સ્યં લોકજુગુપ્સિતમ્ ।
તમઃપ્રકૃતિદુર્મર્ષં કર્મગ્રસ્ત ઇવેશ્વરઃ

એતન્ નો ભગવન્ સર્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ ।
ઉત્તમશ્લોકચરિતં સર્વલોકસુખાવહમ્

ભ્પ્_08.24.004।0 શ્રીસૂત ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્તો વિષ્ણુરાતેન ભગવાન્ બાદરાયણિઃ ।
ઉવાચ ચરિતં વિષ્ણોર્મત્સ્યરૂપેણ યત્ કૃતમ્

ભ્પ્_08.24.005।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ગોવિપ્રસુરસાધૂનાં છન્દસામપિ ચેશ્વરઃ ।
રક્ષામિચ્છંસ્તનૂર્ધત્તે ધર્મસ્યાર્થસ્ય ચૈવ હિ

ઉચ્ચાવચેષુ ભૂતેષુ ચરન્ વાયુરિવેશ્વરઃ ।
નોચ્ચાવચત્વં ભજતે નિર્ગુણત્વાદ્ધિયો ગુણૈઃ

આસીદતીતકલ્પાન્તે બ્રાહ્મો નૈમિત્તિકો લયઃ ।
સમુદ્રોપપ્લુતાસ્તત્ર લોકા ભૂરાદયો નૃપ

કાલેનાગતનિદ્રસ્ય ધાતુઃ શિશયિષોર્બલી ।
મુખતો નિઃસૃતાન્ વેદાન્ હયગ્રીવો ઽન્તિકે ઽહરત્

જ્ઞાત્વા તદ્દાનવેન્દ્રસ્ય હયગ્રીવસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ।
દધાર શફરીરૂપં ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ

તત્ર રાજઋષિઃ કશ્ચિન્ નામ્ના સત્યવ્રતો મહાન્ ।
નારાયણપરો ઽતપત્ તપઃ સ સલિલાશનઃ

યો ઽસાવસ્મિન્ મહાકલ્પે તનયઃ સ વિવસ્વતઃ ।
શ્રાદ્ધદેવ ઇતિ ખ્યાતો મનુત્વે હરિણાર્પિતઃ

એકદા કૃતમાલાયાં કુર્વતો જલતર્પણમ્ ।
તસ્યાઞ્જલ્યુદકે કાચિચ્ છફર્ય્ એકાભ્યપદ્યત

સત્યવ્રતો ઽઞ્જલિગતાં સહ તોયેન ભારત ।
ઉત્સસર્જ નદીતોયે શફરીં દ્રવિડેશ્વરઃ

તમાહ સાતિકરુણં મહાકારુણિકં નૃપમ્ ।
યાદોભ્યો જ્ઞાતિઘાતિભ્યો દીનાં માં દીનવત્સલ ।
કથં વિસૃજસે રાજન્ ભીતામસ્મિન્ સરિજ્જલે

તમાત્મનો ઽનુગ્રહાર્થં પ્રીત્યા મત્સ્યવપુર્ધરમ્ ।
અજાનન્ રક્ષણાર્થાય શફર્યાઃ સ મનો દધે

તસ્યા દીનતરં વાક્યમાશ્રુત્ય સ મહીપતિઃ ।
કલશાપ્સુ નિધાયૈનાં દયાલુર્નિન્ય આશ્રમમ્

સા તુ તત્રૈકરાત્રેણ વર્ધમાના કમણ્ડલૌ ।
અલબ્ધ્વાત્માવકાશં વા ઇદમાહ મહીપતિમ્

નાહં કમણ્ડલાવસ્મિન્ કૃચ્છ્રં વસ્તુમિહોત્સહે ।
કલ્પયૌકઃ સુવિપુલં યત્રાહં નિવસે સુખમ્

સ એનાં તત આદાય ન્યધાદૌદઞ્ચનોદકે ।
તત્ર ક્ષિપ્તા મુહૂર્તેન હસ્તત્રયમવર્ધત

ન મ એતદલં રાજન્ સુખં વસ્તુમુદઞ્ચનમ્ ।
પૃથુ દેહિ પદં મહ્યં યત્ ત્વાહં શરણં ગતા

તત આદાય સા રાજ્ઞા ક્ષિપ્તા રાજન્ સરોવરે ।
તદાવૃત્યાત્મના સો ઽયં મહામીનો ઽન્વવર્ધત

નૈતન્ મે સ્વસ્તયે રાજન્નુદકં સલિલૌકસઃ ।
નિધેહિ રક્ષાયોગેન હ્રદે મામવિદાસિનિ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સો ઽનયન્ મત્સ્યં તત્ર તત્રાવિદાસિનિ ।
જલાશયે ઽસમ્મિતં તં સમુદ્રે પ્રાક્ષિપજ્ ઝષમ્

ક્ષિપ્યમાણસ્તમાહેદમિહ માં મકરાદયઃ ।
અદન્ત્ય્ અતિબલા વીર માં નેહોત્સ્રષ્ટુમર્હસિ

એવં વિમોહિતસ્તેન વદતા વલ્ગુભારતીમ્ ।
તમાહ કો ભવાન્ અસ્માન્ મત્સ્યરૂપેણ મોહયન્

નૈવં વીર્યો જલચરો દૃષ્ટો ઽસ્માભિઃ શ્રુતો ઽપિ વા ।
યો ભવાન્ યોજનશતમહ્નાભિવ્યાનશે સરઃ

નૂનં ત્વં ભગવાન્ સાક્ષાદ્ધરિર્નારાયણો ઽવ્યયઃ ।
અનુગ્રહાય ભૂતાનાં ધત્સે રૂપં જલૌકસામ્

નમસ્તે પુરુષશ્રેષ્ઠ સ્થિત્યુત્પત્ત્યપ્યયેશ્વર ।
ભક્તાનાં નઃ પ્રપન્નાનાં મુખ્યો હ્ય્ આત્મગતિર્વિભો

સર્વે લીલાવતારાસ્તે ભૂતાનાં ભૂતિહેતવઃ ।
જ્ઞાતુમિચ્છામ્ય્ અદો રૂપં યદર્થં ભવતા ધૃતમ્

ન તે ઽરવિન્દાક્ષ પદોપસર્પણં મૃષા ભવેત્ સર્વસુહૃત્પ્રિયાત્મનઃ ।
યથેતરેષાં પૃથગાત્મનાં સતામ્ અદીદૃશો યદ્વપુરદ્ભુતં હિ નઃ

ભ્પ્_08.24.031।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ બ્રુવાણં નૃપતિં જગત્પતિઃ સત્યવ્રતં મત્સ્યવપુર્યુગક્ષયે ।
વિહર્તુકામઃ પ્રલયાર્ણવે ઽબ્રવીચ્ ચિકીર્ષુરેકાન્તજનપ્રિયઃ પ્રિયમ્

ભ્પ્_08.24.032।0 શ્રીભગવાન્ ઉવાચ
સપ્તમે હ્ય્ અદ્યતનાદૂર્ધ્વમહન્ય્ એતદરિન્દમ ।
નિમઙ્ક્ષ્યત્ય્ અપ્યયામ્ભોધૌ ત્રૈલોક્યં ભૂર્ભુવાદિકમ્

ત્રિલોક્યાં લીયમાનાયાં સંવર્તામ્ભસિ વૈ તદા ।
ઉપસ્થાસ્યતિ નૌઃ કાચિદ્વિશાલા ત્વાં મયેરિતા

ત્વં તાવદોષધીઃ સર્વા બીજાન્ય્ ઉચ્ચાવચાનિ ચ ।
સપ્તર્ષિભિઃ પરિવૃતઃ સર્વસત્ત્વોપબૃંહિતઃ

આરુહ્ય બૃહતીં નાવં વિચરિષ્યસ્ય્ અવિક્લવઃ ।
એકાર્ણવે નિરાલોકે ઋષીણામેવ વર્ચસા

દોધૂયમાનાં તાં નાવં સમીરેણ બલીયસા ।
ઉપસ્થિતસ્ય મે શૃઙ્ગે નિબધ્નીહિ મહાહિના

અહં ત્વામૃષિભિઃ સાર્ધં સહનાવમુદન્વતિ ।
વિકર્ષન્ વિચરિષ્યામિ યાવદ્બ્રાહ્મી નિશા પ્રભો

મદીયં મહિમાનં ચ પરં બ્રહ્મેતિ શબ્દિતમ્ ।
વેત્સ્યસ્ય્ અનુગૃહીતં મે સમ્પ્રશ્નૈર્વિવૃતં હૃદિ

ઇત્થમાદિશ્ય રાજાનં હરિરન્તરધીયત ।
સો ઽન્વવૈક્ષત તં કાલં યં હૃષીકેશ આદિશત્

આસ્તીર્ય દર્ભાન્ પ્રાક્કૂલાન્ રાજર્ષિઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ ।
નિષસાદ હરેઃ પાદૌ ચિન્તયન્ મત્સ્યરૂપિણઃ

તતઃ સમુદ્ર ઉદ્વેલઃ સર્વતઃ પ્લાવયન્ મહીમ્ ।
વર્ધમાનો મહામેઘૈર્વર્ષદ્ભિઃ સમદૃશ્યત

ધ્યાયન્ ભગવદાદેશં દદૃશે નાવમાગતામ્ ।
તામારુરોહ વિપ્રેન્દ્રૈરાદાયૌષધિવીરુધઃ

તમૂચુર્મુનયઃ પ્રીતા રાજન્ ધ્યાયસ્વ કેશવમ્ ।
સ વૈ નઃ સઙ્કટાદસ્માદવિતા શં વિધાસ્યતિ

સો ઽનુધ્યાતસ્તતો રાજ્ઞા પ્રાદુરાસીન્ મહાર્ણવે ।
એકશૃઙ્ગધરો મત્સ્યો હૈમો નિયુતયોજનઃ

નિબધ્ય નાવં તચ્છૃઙ્ગે યથોક્તો હરિણા પુરા ।
વરત્રેણાહિના તુષ્ટસ્તુષ્ટાવ મધુસૂદનમ્

ભ્પ્_08.24.046।0 શ્રીરાજોવાચ
અનાદ્યવિદ્યોપહતાત્મસંવિદસ્ તન્મૂલસંસારપરિશ્રમાતુરાઃ ।
યદૃચ્છયોપસૃતા યમાપ્નુયુર્ વિમુક્તિદો નઃ પરમો ગુરુર્ભવાન્

જનો ઽબુધો ઽયં નિજકર્મબન્ધનઃ સુખેચ્છયા કર્મ સમીહતે ઽસુખમ્ ।
યત્સેવયા તાં વિધુનોત્ય્ અસન્મતિં ગ્રન્થિં સ ભિન્દ્યાદ્ધૃદયં સ નો ગુરુઃ

યત્સેવયાગ્નેરિવ રુદ્રરોદનં પુમાન્ વિજહ્યાન્ મલમાત્મનસ્તમઃ ।
ભજેત વર્ણં નિજમેષ સો ઽવ્યયો ભૂયાત્ સ ઈશઃ પરમો ગુરોર્ગુરુઃ

ન યત્પ્રસાદાયુતભાગલેશમ્ અન્યે ચ દેવા ગુરવો જનાઃ સ્વયમ્ ।
કર્તું સમેતાઃ પ્રભવન્તિ પુંસસ્ તમીશ્વરં ત્વાં શરણં પ્રપદ્યે

અચક્ષુરન્ધસ્ય યથાગ્રણીઃ કૃતસ્ તથા જનસ્યાવિદુષો ઽબુધો ગુરુઃ ।
ત્વમર્કદૃક્ સર્વદૃશાં સમીક્ષણો વૃતો ગુરુર્નઃ સ્વગતિં બુભુત્સતામ્

જનો જનસ્યાદિશતે ઽસતીં ગતિં યયા પ્રપદ્યેત દુરત્યયં તમઃ ।
ત્વં ત્વવ્યયં જ્ઞાનમમોઘમઞ્જસા પ્રપદ્યતે યેન જનો નિજં પદમ્

ત્વં સર્વલોકસ્ય સુહૃત્ પ્રિયેશ્વરો હ્ય્ આત્મા ગુરુર્જ્ઞાનમભીષ્ટસિદ્ધિઃ ।
તથાપિ લોકો ન ભવન્તમન્ધધીર્ જાનાતિ સન્તં હૃદિ બદ્ધકામઃ

તં ત્વામહં દેવવરં વરેણ્યં પ્રપદ્ય ઈશં પ્રતિબોધનાય ।
છિન્ધ્ય્ અર્થદીપૈર્ભગવન્ વચોભિર્ ગ્રન્થીન્ હૃદય્યાન્ વિવૃણુ સ્વમોકઃ

ભ્પ્_08.24.054।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં નૃપતિં ભગવાન્ આદિપૂરુષઃ ।
મત્સ્યરૂપી મહામ્ભોધૌ વિહરંસ્તત્ત્વમબ્રવીત્

પુરાણસંહિતાં દિવ્યાં સાઙ્ખ્યયોગક્રિયાવતીમ્ ।
સત્યવ્રતસ્ય રાજર્ષેરાત્મગુહ્યમશેષતઃ

અશ્રૌષીદૃષિભિઃ સાકમાત્મતત્ત્વમસંશયમ્ ।
નાવ્ય્ આસીનો ભગવતા પ્રોક્તં બ્રહ્મ સનાતનમ્

અતીતપ્રલયાપાય ઉત્થિતાય સ વેધસે ।
હત્વાસુરં હયગ્રીવં વેદાન્ પ્રત્યાહરદ્ધરિઃ

સ તુ સત્યવ્રતો રાજા જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંયુતઃ ।
વિષ્ણોઃ પ્રસાદાત્ કલ્પે ઽસ્મિન્નાસીદ્વૈવસ્વતો મનુઃ

સત્યવ્રતસ્ય રાજર્ષેર્માયામત્સ્યસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
સંવાદં મહદાખ્યાનં શ્રુત્વા મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

અવતારં હરેર્યો ઽયં કીર્તયેદન્વહં નરઃ ।
સઙ્કલ્પાસ્તસ્ય સિધ્યન્તિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્