Bhagavata Purana · Chapter 07.15
BhP_07.15.001/0 śrīnārada uvāca
karmaniṣṭhā dvijāḥ kecit taponiṣṭhā nṛpāpare /
svādhyāye 'nye pravacane kecana jñānayogayoḥ
jñānaniṣṭhāya deyāni kavyānyānantyamicchatā /
daive ca tadabhāve syāditarebhyo yathārhataḥ
dvau daive pitṛkārye trīn ekaikamubhayatra vā /
bhojayet susamṛddho 'pi śrāddhe kuryān na vistaram
deśakālocitaśraddhā dravyapātrārhaṇāni ca /
samyag bhavanti naitāni vistarāt svajanārpaṇāt
deśe kāle ca samprāpte munyannaṃ haridaivatam /
śraddhayā vidhivat pātre nyastaṃ kāmadhug akṣayam
devarṣipitṛbhūtebhya ātmane svajanāya ca /
annaṃ saṃvibhajan paśyet sarvaṃ tat puruṣātmakam
na dadyādāmiṣaṃ śrāddhe na cādyāddharmatattvavit /
munyannaiḥ syāt parā prītiryathā na paśuhiṃsayā
naitādṛśaḥ paro dharmo nṛṇāṃ saddharmamicchatām /
nyāso daṇḍasya bhūteṣu manovākkāyajasya yaḥ
eke karmamayān yajñān jñānino yajñavittamāḥ /
ātmasaṃyamane 'nīhā juhvati jñānadīpite
dravyayajñairyakṣyamāṇaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bibhyati /
eṣa mākaruṇo hanyādatajjño hyasutṛp dhruvam
tasmāddaivopapannena munyannenāpi dharmavit /
santuṣṭo 'harahaḥ kuryān nityanaimittikīḥ kriyāḥ
vidharmaḥ paradharmaśca ābhāsa upamā chalaḥ /
adharmaśākhāḥ pañcemā dharmajño 'dharmavat tyajet
dharmabādho vidharmaḥ syāt paradharmo 'nyacoditaḥ /
upadharmastu pākhaṇḍo dambho vā śabdabhic chalaḥ
yastvicchayā kṛtaḥ pumbhirābhāso hyāśramāt pṛthak /
svabhāvavihito dharmaḥ kasya neṣṭaḥ praśāntaye
dharmārthamapi neheta yātrārthaṃ vādhano dhanam /
anīhānīhamānasya mahāheriva vṛttidā
santuṣṭasya nirīhasya svātmārāmasya yat sukham /
kutastat kāmalobhena dhāvato 'rthehayā diśaḥ
sadā santuṣṭamanasaḥ sarvāḥ śivamayā diśaḥ /
śarkarākaṇṭakādibhyo yathopānatpadaḥ śivam
santuṣṭaḥ kena vā rājan na vartetāpi vāriṇā /
aupasthyajaihvyakārpaṇyādgṛhapālāyate janaḥ
asantuṣṭasya viprasya tejo vidyā tapo yaśaḥ /
sravantīndriyalaulyena jñānaṃ caivāvakīryate
kāmasyāntaṃ hi kṣuttṛḍbhyāṃ krodhasyaitat phalodayāt /
jano yāti na lobhasya jitvā bhuktvā diśo bhuvaḥ
paṇḍitā bahavo rājan bahujñāḥ saṃśayacchidaḥ /
sadasas patayo 'pyeke asantoṣāt patantyadhaḥ
asaṅkalpāj jayet kāmaṃ krodhaṃ kāmavivarjanāt /
arthānarthekṣayā lobhaṃ bhayaṃ tattvāvamarśanāt
ānvīkṣikyā śokamohau dambhaṃ mahadupāsayā /
yogāntarāyān maunena hiṃsāṃ kāmādyanīhayā
kṛpayā bhūtajaṃ duḥkhaṃ daivaṃ jahyāt samādhinā /
ātmajaṃ yogavīryeṇa nidrāṃ sattvaniṣevayā
rajastamaśca sattvena sattvaṃ copaśamena ca /
etat sarvaṃ gurau bhaktyā puruṣo hyañjasā jayet
yasya sākṣādbhagavati jñānadīpaprade gurau /
martyāsaddhīḥ śrutaṃ tasya sarvaṃ kuñjaraśaucavat
eṣa vai bhagavān sākṣāt pradhānapuruṣeśvaraḥ /
yogeśvarairvimṛgyāṅghrirloko yaṃ manyate naram
ṣaḍvargasaṃyamaikāntāḥ sarvā niyamacodanāḥ /
tadantā yadi no yogān āvaheyuḥ śramāvahāḥ
yathā vārtādayo hyarthā yogasyārthaṃ na bibhrati /
anarthāya bhaveyuḥ sma pūrtamiṣṭaṃ tathāsataḥ
yaścittavijaye yattaḥ syān niḥsaṅgo 'parigrahaḥ /
eko viviktaśaraṇo bhikṣurbhaikṣyamitāśanaḥ
deśe śucau same rājan saṃsthāpyāsanamātmanaḥ /
sthiraṃ sukhaṃ samaṃ tasminnāsītarjvaṅga omiti
prāṇāpānau sannirundhyāt pūrakumbhakarecakaiḥ /
yāvan manastyajet kāmān svanāsāgranirīkṣaṇaḥ
yato yato niḥsarati manaḥ kāmahataṃ bhramat /
tatastata upāhṛtya hṛdi rundhyāc chanairbudhaḥ
evamabhyasyataścittaṃ kālenālpīyasā yateḥ /
aniśaṃ tasya nirvāṇaṃ yātyanindhanavahnivat
kāmādibhiranāviddhaṃ praśāntākhilavṛtti yat /
cittaṃ brahmasukhaspṛṣṭaṃ naivottiṣṭheta karhicit
yaḥ pravrajya gṛhāt pūrvaṃ trivargāvapanāt punaḥ /
yadi seveta tān bhikṣuḥ sa vai vāntāśyapatrapaḥ
yaiḥ svadehaḥ smṛto 'nātmā martyo viṭkṛmibhasmavat /
ta enamātmasāt kṛtvā ślāghayanti hyasattamāḥ
gṛhasthasya kriyātyāgo vratatyāgo vaṭorapi /
tapasvino grāmasevā bhikṣorindriyalolatā
āśramāpasadā hyete khalvāśramaviḍambanāḥ /
devamāyāvimūḍhāṃstān upekṣetānukampayā
ātmānaṃ cedvijānīyāt paraṃ jñānadhutāśayaḥ /
kimicchan kasya vā hetordehaṃ puṣṇāti lampaṭaḥ
āhuḥ śarīraṃ rathamindriyāṇi hayān abhīṣūn mana indriyeśam /
vartmāni mātrā dhiṣaṇāṃ ca sūtaṃ sattvaṃ bṛhadbandhuramīśasṛṣṭam
akṣaṃ daśaprāṇamadharmadharmau cakre 'bhimānaṃ rathinaṃ ca jīvam /
dhanurhi tasya praṇavaṃ paṭhanti śaraṃ tu jīvaṃ parameva lakṣyam
rāgo dveṣaśca lobhaśca śokamohau bhayaṃ madaḥ /
māno 'vamāno 'sūyā ca māyā hiṃsā ca matsaraḥ
rajaḥ pramādaḥ kṣunnidrā śatravastvevamādayaḥ /
rajastamaḥprakṛtayaḥ sattvaprakṛtayaḥ kvacit
yāvan nṛkāyarathamātmavaśopakalpaṃ $ dhatte gariṣṭhacaraṇārcanayā niśātam &
jñānāsimacyutabalo dadhadastaśatruḥ % svānandatuṣṭa upaśānta idaṃ vijahyāt // BhP_07.15.045* //
nocet pramattamasadindriyavājisūtā $ nītvotpathaṃ viṣayadasyuṣu nikṣipanti &
nocet pramattamasadindriyavājisūtā $ nītvotpathaṃ viṣayadasyuṣu nikṣipanti &
te dasyavaḥ sahayasūtamamuṃ tamo 'ndhe % saṃsārakūpa urumṛtyubhaye kṣipanti // BhP_07.15.046* //
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam /
āvartate pravṛttena nivṛttenāśnute 'mṛtam
hiṃsraṃ dravyamayaṃ kāmyamagnihotrādyaśāntidam /
darśaśca pūrṇamāsaśca cāturmāsyaṃ paśuḥ sutaḥ
etadiṣṭaṃ pravṛttākhyaṃ hutaṃ prahutameva ca /
pūrtaṃ surālayārāma kūpājīvyādilakṣaṇam
dravyasūkṣmavipākaśca dhūmo rātrirapakṣayaḥ /
ayanaṃ dakṣiṇaṃ somo darśa oṣadhivīrudhaḥ
annaṃ reta iti kṣmeśa pitṛyānaṃ punarbhavaḥ /
ekaikaśyenānupūrvaṃ bhūtvā bhūtveha jāyate
niṣekādiśmaśānāntaiḥ saṃskāraiḥ saṃskṛto dvijaḥ /
indriyeṣu kriyāyajñān jñānadīpeṣu juhvati
indriyāṇi manasyūrmau vāci vaikārikaṃ manaḥ /
vācaṃ varṇasamāmnāye tamoṃkāre svare nyaset /
oṃkāraṃ bindau nāde taṃ taṃ tu prāṇe mahatyamum
agniḥ sūryo divā prāhṇaḥ śuklo rākottaraṃ svarāṭ /
viśvo 'tha taijasaḥ prājñasturya ātmā samanvayāt
devayānamidaṃ prāhurbhūtvā bhūtvānupūrvaśaḥ /
ātmayājyupaśāntātmā hyātmastho na nivartate
ya ete pitṛdevānāmayane vedanirmite /
śāstreṇa cakṣuṣā veda janastho 'pi na muhyati
ādāvante janānāṃ sadbahirantaḥ parāvaram /
jñānaṃ jñeyaṃ vaco vācyaṃ tamo jyotistvayaṃ svayam
ābādhito 'pi hyābhāso yathā vastutayā smṛtaḥ /
durghaṭatvādaindriyakaṃ tadvadarthavikalpitam
kṣityādīnāmihārthānāṃ chāyā na katamāpi hi /
na saṅghāto vikāro 'pi na pṛthaṅ nānvito mṛṣā
dhātavo 'vayavitvāc ca tanmātrāvayavairvinā /
na syurhyasatyavayavinyasannavayavo 'ntataḥ
syāt sādṛśyabhramastāvadvikalpe sati vastunaḥ /
jāgratsvāpau yathā svapne tathā vidhiniṣedhatā
bhāvādvaitaṃ kriyādvaitaṃ dravyādvaitaṃ tathātmanaḥ /
vartayan svānubhūtyeha trīn svapnān dhunute muniḥ
kāryakāraṇavastvaikya darśanaṃ paṭatantuvat /
avastutvādvikalpasya bhāvādvaitaṃ taducyate
yadbrahmaṇi pare sākṣāt sarvakarmasamarpaṇam /
manovāktanubhiḥ pārtha kriyādvaitaṃ taducyate
ātmajāyāsutādīnāmanyeṣāṃ sarvadehinām /
yat svārthakāmayoraikyaṃ dravyādvaitaṃ taducyate
yadyasya vāniṣiddhaṃ syādyena yatra yato nṛpa /
sa teneheta kāryāṇi naro nānyairanāpadi
etairanyaiśca vedoktairvartamānaḥ svakarmabhiḥ /
gṛhe 'pyasya gatiṃ yāyādrājaṃstadbhaktibhāṅ naraḥ
yathā hi yūyaṃ nṛpadeva dustyajād āpadgaṇāduttaratātmanaḥ prabhoḥ /
yatpādapaṅkeruhasevayā bhavān ahāraṣīn nirjitadiggajaḥ kratūn
ahaṃ purābhavaṃ kaścidgandharva upabarhaṇaḥ /
nāmnātīte mahākalpe gandharvāṇāṃ susammataḥ
rūpapeśalamādhurya saugandhyapriyadarśanaḥ /
strīṇāṃ priyatamo nityaṃ mattaḥ svapuralampaṭaḥ
ekadā devasatre tu gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
upahūtā viśvasṛgbhirharigāthopagāyane
ahaṃ ca gāyaṃstadvidvān strībhiḥ parivṛto gataḥ /
jñātvā viśvasṛjastan me helanaṃ śepurojasā /
yāhi tvaṃ śūdratāmāśu naṣṭaśrīḥ kṛtahelanaḥ
tāvaddāsyāmahaṃ jajñe tatrāpi brahmavādinām /
śuśrūṣayānuṣaṅgeṇa prāpto 'haṃ brahmaputratām
dharmaste gṛhamedhīyo varṇitaḥ pāpanāśanaḥ /
gṛhastho yena padavīmañjasā nyāsināmiyāt
yūyaṃ nṛloke bata bhūribhāgā lokaṃ punānā munayo 'bhiyanti /
yeṣāṃ gṛhān āvasatīti sākṣād gūḍhaṃ paraṃ brahma manuṣyaliṅgam
sa vā ayaṃ brahma mahadvimṛgya kaivalyanirvāṇasukhānubhūtiḥ /
priyaḥ suhṛdvaḥ khalu mātuleya ātmārhaṇīyo vidhikṛdguruśca
na yasya sākṣādbhavapadmajādibhī rūpaṃ dhiyā vastutayopavarṇitam /
maunena bhaktyopaśamena pūjitaḥ prasīdatāmeṣa sa sātvatāṃ patiḥ
BhP_07.15.078/0 śrīśuka uvāca
iti devarṣiṇā proktaṃ niśamya bharatarṣabhaḥ /
pūjayāmāsa suprītaḥ kṛṣṇaṃ ca premavihvalaḥ
kṛṣṇapārthāvupāmantrya pūjitaḥ prayayau muniḥ /
śrutvā kṛṣṇaṃ paraṃ brahma pārthaḥ paramavismitaḥ
iti dākṣāyiṇīnāṃ te pṛthag vaṃśā prakīrtitāḥ /
devāsuramanuṣyādyā lokā yatra carācarāḥ
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0