Bhagavata Purana · Chapter 04.25

BhP_04.25.001/0 maitreya uvāca
iti sandiśya bhagavān bārhiṣadair abhipūjitaḥ /
paśyatāṃ rāja-putrāṇāṃ tatraivāntardadhe haraḥ

rudra-gītaṃ bhagavataḥ stotraṃ sarve pracetasaḥ /
japantas te tapas tepur varṣāṇām ayutaṃ jale

prācīnabarhiṣaṃ kṣattaḥ karmasv āsakta-mānasam /
nārado 'dhyātma-tattva-jñaḥ kṛpāluḥ pratyabodhayat

śreyas tvaṃ katamad rājan karmaṇātmana īhase /
duḥkha-hāniḥ sukhāvāptiḥ śreyas tan neha ceṣyate

BhP_04.25.005/0 rājovāca
na jānāmi mahā-bhāga paraṃ karmāpaviddha-dhīḥ /
brūhi me vimalaṃ jñānaṃ yena mucyeya karmabhiḥ

gṛheṣu kūṭa-dharmeṣu putra-dāra-dhanārtha-dhīḥ /
na paraṃ vindate mūḍho bhrāmyan saṃsāra-vartmasu

BhP_04.25.007/0 nārada uvāca
bho bhoḥ prajāpate rājan paśūn paśya tvayādhvare /
saṃjñāpitāñ jīva-saṅghān nirghṛṇena sahasraśaḥ

ete tvāṃ sampratīkṣante smaranto vaiśasaṃ tava /
samparetam ayaḥ-kūṭaiś chindanty utthita-manyavaḥ

atra te kathayiṣye 'mum itihāsaṃ purātanam /
purañjanasya caritaṃ nibodha gadato mama

āsīt purañjano nāma rājā rājan bṛhac-chravāḥ /
tasyāvijñāta-nāmāsīt sakhāvijñāta-ceṣṭitaḥ

so 'nveṣamāṇaḥ śaraṇaṃ babhrāma pṛthivīṃ prabhuḥ /
nānurūpaṃ yadāvindad abhūt sa vimanā iva

na sādhu mene tāḥ sarvā bhūtale yāvatīḥ puraḥ /
kāmān kāmayamāno 'sau tasya tasyopapattaye

sa ekadā himavato dakṣiṇeṣv atha sānuṣu /
dadarśa navabhir dvārbhiḥ puraṃ lakṣita-lakṣaṇām

prākāropavanāṭṭāla- parikhair akṣa-toraṇaiḥ /
svarṇa-raupyāyasaiḥ śṛṅgaiḥ saṅkulāṃ sarvato gṛhaiḥ

nīla-sphaṭika-vaidūrya- muktā-marakatāruṇaiḥ /
kḷpta-harmya-sthalīṃ dīptāṃ śriyā bhogavatīm iva

sabhā-catvara-rathyābhir ākrīḍāyatanāpaṇaiḥ /
caitya-dhvaja-patākābhir yuktāṃ vidruma-vedibhiḥ

puryās tu bāhyopavane divya-druma-latākule /
nadad-vihaṅgāli-kula- kolāhala-jalāśaye

hima-nirjhara-vipruṣmat- kusumākara-vāyunā /
calat-pravāla-viṭapa- nalinī-taṭa-sampadi

nānāraṇya-mṛga-vrātair anābādhe muni-vrataiḥ /
āhūtaṃ manyate pāntho yatra kokila-kūjitaiḥ

yadṛcchayāgatāṃ tatra dadarśa pramadottamām /
bhṛtyair daśabhir āyāntīm ekaika-śata-nāyakaiḥ

añca-śīrṣāhinā guptāṃ pratīhāreṇa sarvataḥ /
anveṣamāṇām ṛṣabham aprauḍhāṃ kāma-rūpiṇīm

sunāsāṃ sudatīṃ bālāṃ sukapolāṃ varānanām /
sama-vinyasta-karṇābhyāṃ bibhratīṃ kuṇḍala-śriyam

piśaṅga-nīvīṃ suśroṇīṃ śyāmāṃ kanaka-mekhalām /
padbhyāṃ kvaṇadbhyāṃ calantīṃ nūpurair devatām iva

stanau vyañjita-kaiśorau sama-vṛttau nirantarau /
vastrāntena nigūhantīṃ vrīḍayā gaja-gāminīm

tām āha lalitaṃ vīraḥ savrīḍa-smita-śobhanām /
snigdhenāpāṅga-puṅkhena spṛṣṭaḥ premodbhramad-bhruvā

kā tvaṃ kañja-palāśākṣi kasyāsīha kutaḥ sati /
imām upa purīṃ bhīru kiṃ cikīrṣasi śaṃsa me

ka ete 'nupathā ye ta ekādaśa mahā-bhaṭāḥ /
etā vā lalanāḥ subhru ko 'yaṃ te 'hiḥ puraḥ-saraḥ

tvaṃ hrīr bhavāny asy atha vāg ramā patiṃ vicinvatī kiṃ munivad raho vane /
tvad-aṅghri-kāmāpta-samasta-kāmaṃ kva padma-kośaḥ patitaḥ karāgrāt

nāsāṃ varorv anyatamā bhuvi-spṛk purīm imāṃ vīra-vareṇa sākam /
arhasy alaṅkartum adabhra-karmaṇā lokaṃ paraṃ śrīr iva yajña-puṃsā

yad eṣa māpāṅga-vikhaṇḍitendriyaṃ savrīḍa-bhāva-smita-vibhramad-bhruvā /
tvayopasṛṣṭo bhagavān mano-bhavaḥ prabādhate 'thānugṛhāṇa śobhane

tvad-ānanaṃ subhru sutāra-locanaṃ vyālambi-nīlālaka-vṛnda-saṃvṛtam /
unnīya me darśaya valgu-vācakaṃ yad vrīḍayā nābhimukhaṃ śuci-smite

BhP_04.25.032/0 nārada uvāca
itthaṃ purañjanaṃ nārī yācamānam adhīravat /
abhyanandata taṃ vīraṃ hasantī vīra mohitā

na vidāma vayaṃ samyak kartāraṃ puruṣarṣabha /
ātmanaś ca parasyāpi gotraṃ nāma ca yat-kṛtam

ihādya santam ātmānaṃ vidāma na tataḥ param /
yeneyaṃ nirmitā vīra purī śaraṇam ātmanaḥ

ete sakhāyaḥ sakhyo me narā nāryaś ca mānada /
suptāyāṃ mayi jāgarti nāgo 'yaṃ pālayan purīm

diṣṭyāgato 'si bhadraṃ te grāmyān kāmān abhīpsase /
udvahiṣyāmi tāṃs te 'haṃ sva-bandhubhir arindama

imāṃ tvam adhitiṣṭhasva purīṃ nava-mukhīṃ vibho /
mayopanītān gṛhṇānaḥ kāma-bhogān śataṃ samāḥ

kaṃ nu tvad-anyaṃ ramaye hy arati-jñam akovidam /
asamparāyābhimukham aśvastana-vidaṃ paśum

dharmo hy atrārtha-kāmau ca prajānando 'mṛtaṃ yaśaḥ /
lokā viśokā virajā yān na kevalino viduḥ

pitṛ-devarṣi-martyānāṃ bhūtānām ātmanaś ca ha /
kṣemyaṃ vadanti śaraṇaṃ bhave 'smin yad gṛhāśramaḥ

kā nāma vīra vikhyātaṃ vadānyaṃ priya-darśanam /
na vṛṇīta priyaṃ prāptaṃ mādṛśī tvādṛśaṃ patim

kasyā manas te bhuvi bhogi-bhogayoḥ striyā na sajjed bhujayor mahā-bhuja /
yo 'nātha-vargādhim alaṃ ghṛṇoddhata- smitāvalokena caraty apohitum

BhP_04.25.043/0 nārada uvāca
iti tau dam-patī tatra samudya samayaṃ mithaḥ /
tāṃ praviśya purīṃ rājan mumudāte śataṃ samāḥ

upagīyamāno lalitaṃ tatra tatra ca gāyakaiḥ /
krīḍan parivṛtaḥ strībhir hradinīm āviśac chucau

saptopari kṛtā dvāraḥ puras tasyās tu dve adhaḥ /
pṛthag-viṣaya-gaty-arthaṃ tasyāṃ yaḥ kaścaneśvaraḥ

pañca dvāras tu paurastyā dakṣiṇaikā tathottarā /
paścime dve amūṣāṃ te nāmāni nṛpa varṇaye

khadyotāvirmukhī ca prāg dvārāv ekatra nirmite /
vibhrājitaṃ janapadaṃ yāti tābhyāṃ dyumat-sakhaḥ

nalinī nālinī ca prāg dvārāv ekatra nirmite /
avadhūta-sakhas tābhyāṃ viṣayaṃ yāti saurabham

mukhyā nāma purastād dvās tayāpaṇa-bahūdanau /
viṣayau yāti pura-rāḍ rasajña-vipaṇānvitaḥ

pitṛhūr nṛpa puryā dvār dakṣiṇena purañjanaḥ /
rāṣṭraṃ dakṣiṇa-pañcālaṃ yāti śrutadharānvitaḥ

devahūr nāma puryā dvā uttareṇa purañjanaḥ /
rāṣṭram uttara-pañcālaṃ yāti śrutadharānvitaḥ

āsurī nāma paścād dvās tayā yāti purañjanaḥ /
grāmakaṃ nāma viṣayaṃ durmadena samanvitaḥ

nirṛtir nāma paścād dvās tayā yāti purañjanaḥ /
vaiśasaṃ nāma viṣayaṃ lubdhakena samanvitaḥ

andhāv amīṣāṃ paurāṇāṃ nirvāk-peśaskṛtāv ubhau /
akṣaṇvatām adhipatis tābhyāṃ yāti karoti ca

sa yarhy antaḥpura-gato viṣūcīna-samanvitaḥ /
mohaṃ prasādaṃ harṣaṃ vā yāti jāyātmajodbhavam

evaṃ karmasu saṃsaktaḥ kāmātmā vañcito 'budhaḥ /
mahiṣī yad yad īheta tat tad evānvavartata

kvacit pibantyāṃ pibati madirāṃ mada-vihvalaḥ /
aśnantyāṃ kvacid aśnāti jakṣatyāṃ saha jakṣiti

kvacid gāyati gāyantyāṃ rudatyāṃ rudati kvacit /
kvacid dhasantyāṃ hasati jalpantyām anu jalpati

kvacid dhāvati dhāvantyāṃ tiṣṭhantyām anu tiṣṭhati /
anu śete śayānāyām anvāste kvacid āsatīm

kvacic chṛṇoti śṛṇvantyāṃ paśyantyām anu paśyati /
kvacij jighrati jighrantyāṃ spṛśantyāṃ spṛśati kvacit

kvacic ca śocatīṃ jāyām anu śocati dīnavat /
anu hṛṣyati hṛṣyantyāṃ muditām anu modate

vipralabdho mahiṣyaivaṃ sarva-prakṛti-vañcitaḥ /
necchann anukaroty ajñaḥ klaibyāt krīḍā-mṛgo yathā