Bhagavata Purana · Chapter 03.01

BhP_03.01.001/0 śrī-śuka uvāca
evam etat purā pṛṣṭo maitreyo bhagavān kila /
kṣattrā vanaṃ praviṣṭena tyaktvā sva-gṛham ṛddhimat

yad vā ayaṃ mantra-kṛd vo bhagavān akhileśvaraḥ /
pauravendra-gṛhaṃ hitvā praviveśātmasāt kṛtam

BhP_03.01.003/0 rājovāca
kutra kṣattur bhagavatā maitreyeṇāsa saṅgamaḥ /
kadā vā saha-saṃvāda etad varṇaya naḥ prabho

na hy alpārthodayas tasya vidurasyāmalātmanaḥ /
tasmin varīyasi praśnaḥ sādhu-vādopabṛṃhitaḥ

BhP_03.01.005/0 sūta uvāca
sa evam ṛṣi-varyo 'yaṃ pṛṣṭo rājñā parīkṣitā /
praty āha taṃ subahu-vit prītātmā śrūyatām iti

BhP_03.01.006/0 śrī-śuka uvāca
yadā tu rājā sva-sutān asādhūn puṣṇan na dharmeṇa vinaṣṭa-dṛṣṭiḥ /
bhrātur yaviṣṭhasya sutān vibandhūn praveśya lākṣā-bhavane dadāha

yadā sabhāyāṃ kuru-deva-devyāḥ keśābhimarśaṃ suta-karma garhyam /
na vārayām āsa nṛpaḥ snuṣāyāḥ svāsrair harantyāḥ kuca-kuṅkumāni

dyūte tv adharmeṇa jitasya sādhoḥ satyāvalambasya vanaṃ gatasya /
na yācato 'dāt samayena dāyaṃ tamo-juṣāṇo yad ajāta-śatroḥ

yadā ca pārtha-prahitaḥ sabhāyāṃ jagad-gurur yāni jagāda kṛṣṇaḥ /
na tāni puṃsām amṛtāyanāni rājoru mene kṣata-puṇya-leśaḥ

yadopahūto bhavanaṃ praviṣṭo mantrāya pṛṣṭaḥ kila pūrvajena /
athāha tan mantra-dṛśāṃ varīyān yan mantriṇo vaidurikaṃ vadanti

ajāta-śatroḥ pratiyaccha dāyaṃ titikṣato durviṣahaṃ tavāgaḥ /
sahānujo yatra vṛkodarāhiḥ śvasan ruṣā yat tvam alaṃ bibheṣi

pārthāṃs tu devo bhagavān mukundo gṛhītavān sakṣiti-deva-devaḥ /
āste sva-puryāṃ yadu-deva-devo vinirjitāśeṣa-nṛdeva-devaḥ

sa eṣa doṣaḥ puruṣa-dviḍ āste gṛhān praviṣṭo yam apatya-matyā /
puṣṇāsi kṛṣṇād vimukho gata-śrīs tyajāśv aśaivaṃ kula-kauśalāya

ity ūcivāṃs tatra suyodhanena pravṛddha-kopa-sphuritādhareṇa /
asat-kṛtaḥ sat-spṛhaṇīya-śīlaḥ kṣattā sakarṇānuja-saubalena

ka enam atropajuhāva jihmaṃ dāsyāḥ sutaṃ yad-balinaiva puṣṭaḥ /
tasmin pratīpaḥ parakṛtya āste nirvāsyatām āśu purāc chvasānaḥ

svayaṃ dhanur dvāri nidhāya māyāṃ bhrātuḥ puro marmasu tāḍito 'pi /
sa ittham atyulbaṇa-karṇa-bāṇair gata-vyatho 'yād uru mānayānaḥ

sa nirgataḥ kaurava-puṇya-labdho gajāhvayāt tīrtha-padaḥ padāni /
anvākramat puṇya-cikīrṣayorvyām adhiṣṭhito yāni sahasra-mūrtiḥ

pureṣu puṇyopavanādri-kuñjeṣv apaṅka-toyeṣu sarit-saraḥsu /
ananta-liṅgaiḥ samalaṅkṛteṣu cacāra tīrthāyataneṣv ananyaḥ

gāṃ paryaṭan medhya-vivikta-vṛttiḥ sadāpluto 'dhaḥ śayano 'vadhūtaḥ /
alakṣitaḥ svair avadhūta-veṣo vratāni cere hari-toṣaṇāni

itthaṃ vrajan bhāratam eva varṣaṃ kālena yāvad gatavān prabhāsam /
tāvac chaśāsa kṣitim eka cakrāml ekātapatrām ajitena pārthaḥ

tatrātha śuśrāva suhṛd-vinaṣṭiṃ vanaṃ yathā veṇuja-vahni-saṃśrayam /
saṃspardhayā dagdham athānuśocan sarasvatīṃ pratyag iyāya tūṣṇīm

tasyāṃ tritasyośanaso manoś ca pṛthor athāgner asitasya vāyoḥ /
tīrthaṃ sudāsasya gavāṃ guhasya yac chrāddhadevasya sa āsiṣeve

anyāni ceha dvija-deva-devaiḥ kṛtāni nānāyatanāni viṣṇoḥ /
pratyaṅga-mukhyāṅkita-mandirāṇi yad-darśanāt kṛṣṇam anusmaranti

tatas tv ativrajya surāṣṭram ṛddhaṃ sauvīra-matsyān kurujāṅgalāṃś ca /
kālena tāvad yamunām upetya tatroddhavaṃ bhāgavataṃ dadarśa

sa vāsudevānucaraṃ praśāntaṃ bṛhaspateḥ prāk tanayaṃ pratītam /
āliṅgya gāḍhaṃ praṇayena bhadraṃ svānām apṛcchad bhagavat-prajānām

kaccit purāṇau puruṣau svanābhya- pādmānuvṛttyeha kilāvatīrṇau /
āsāta urvyāḥ kuśalaṃ vidhāya kṛta-kṣaṇau kuśalaṃ śūra-gehe

kaccit kurūṇāṃ paramaḥ suhṛn no bhāmaḥ sa āste sukham aṅga śauriḥ /
yo vai svas-ṇāṃ pitṛvad dadāti varān vadānyo vara-tarpaṇena

kaccid varūthādhipatir yadūnāṃ pradyumna āste sukham aṅga vīraḥ /
yaṃ rukmiṇī bhagavato 'bhilebhe ārādhya viprān smaram ādi-sarge

kaccit sukhaṃ sātvata-vṛṣṇi-bhoja- dāśārhakāṇām adhipaḥ sa āste /
yam abhyaṣiñcac chata-patra-netro nṛpāsanāśāṃ parihṛtya dūrāt

kaccid dhareḥ saumya sutaḥ sadṛkṣa āste 'graṇī rathināṃ sādhu sāmbaḥ /
asūta yaṃ jāmbavatī vratāḍhyā devaṃ guhaṃ yo 'mbikayā dhṛto 'gre

kṣemaṃ sa kaccid yuyudhāna āste yaḥ phālgunāl labdha-dhanū-rahasyaḥ /
lebhe 'ñjasādhokṣaja-sevayaiva gatiṃ tadīyāṃ yatibhir durāpām

kaccid budhaḥ svasty anamīva āste śvaphalka-putro bhagavat-prapannaḥ /
yaḥ kṛṣṇa-pādāṅkita-mārga-pāṃsuṣv aceṣṭata prema-vibhinna-dhairyaḥ

kaccic chivaṃ devaka-bhoja-putryā viṣṇu-prajāyā iva deva-mātuḥ /
yā vai sva-garbheṇa dadhāra devaṃ trayī yathā yajña-vitānam artham

apisvid āste bhagavān sukhaṃ vo yaḥ sātvatāṃ kāma-dugho 'niruddhaḥ /
yam āmananti sma hi śabda-yoniṃ mano-mayaṃ sattva-turīya-tattvam

apisvid anye ca nijātma-daivam ananya-vṛttyā samanuvratā ye /
hṛdīka-satyātmaja-cārudeṣṇa- gadādayaḥ svasti caranti saumya

api sva-dorbhyāṃ vijayācyutābhyāṃ dharmeṇa dharmaḥ paripāti setum /
duryodhano 'tapyata yat-sabhāyāṃ sāmrājya-lakṣmyā vijayānuvṛttyā

kiṃ vā kṛtāgheṣv agham atyamarṣī bhīmo 'hivad dīrghatamaṃ vyamuñcat /
yasyāṅghri-pātaṃ raṇa-bhūr na sehe mārgaṃ gadāyāś carato vicitram

kaccid yaśodhā ratha-yūthapānāṃ gāṇḍīva-dhanvoparatārir āste /
alakṣito yac-chara-kūṭa-gūḍho māyā-kirāto giriśas tutoṣa

yamāv utasvit tanayau pṛthāyāḥ pārthair vṛtau pakṣmabhir akṣiṇīva /
remāta uddāya mṛdhe sva-rikthaṃ parāt suparṇāv iva vajri-vaktrāt

aho pṛthāpi dhriyate 'rbhakārthe rājarṣi-varyeṇa vināpi tena /
yas tv eka-vīro 'dhiratho vijigye dhanur dvitīyaḥ kakubhaś catasraḥ

saumyānuśoce tam adhaḥ-patantaṃ bhrātre paretāya vidudruhe yaḥ /
niryāpito yena suhṛt sva-puryā ahaṃ sva-putrān samanuvratena

so 'haṃ harer martya-viḍambanena dṛśo nṛṇāṃ cālayato vidhātuḥ /
nānyopalakṣyaḥ padavīṃ prasādāc carāmi paśyan gata-vismayo 'tra

nūnaṃ nṛpāṇāṃ tri-madotpathānāṃ mahīṃ muhuś cālayatāṃ camūbhiḥ /
vadhāt prapannārti-jihīrṣayeśo 'py upaikṣatāghaṃ bhagavān kurūṇām

ajasya janmotpatha-nāśanāya karmāṇy akartur grahaṇāya puṃsām /
nanv anyathā ko 'rhati deha-yogaṃ paro guṇānām uta karma-tantram

tasya prapannākhila-lokapānām avasthitānām anuśāsane sve /
arthāya jātasya yaduṣv ajasya vārtāṃ sakhe kīrtaya tīrtha-kīrteḥ