ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 03.01

ભ્પ્_03.01.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવમ્ એતત્ પુરા પૃષ્ટો મૈત્રેયો ભગવાન્ કિલ ।
ક્ષત્ત્રા વનં પ્રવિષ્ટેન ત્યક્ત્વા સ્વ-ગૃહમ્ ઋદ્ધિમત્

યદ્ વા અયં મન્ત્ર-કૃદ્ વો ભગવાન્ અખિલેશ્વરઃ ।
પૌરવેન્દ્ર-ગૃહં હિત્વા પ્રવિવેશાત્મસાત્ કૃતમ્

ભ્પ્_03.01.003।0 રાજોવાચ
કુત્ર ક્ષત્તુર્ ભગવતા મૈત્રેયેણાસ સઙ્ગમઃ ।
કદા વા સહ-સંવાદ એતદ્ વર્ણય નઃ પ્રભો

ન હ્ય્ અલ્પાર્થોદયસ્ તસ્ય વિદુરસ્યામલાત્મનઃ ।
તસ્મિન્ વરીયસિ પ્રશ્નઃ સાધુ-વાદોપબૃંહિતઃ

ભ્પ્_03.01.005।0 સૂત ઉવાચ
સ એવમ્ ઋષિ-વર્યો ઽયં પૃષ્ટો રાજ્ઞા પરીક્ષિતા ।
પ્રત્ય્ આહ તં સુબહુ-વિત્ પ્રીતાત્મા શ્રૂયતામ્ ઇતિ

ભ્પ્_03.01.006।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
યદા તુ રાજા સ્વ-સુતાન્ અસાધૂન્ પુષ્ણન્ ન ધર્મેણ વિનષ્ટ-દૃષ્ટિઃ ।
ભ્રાતુર્ યવિષ્ઠસ્ય સુતાન્ વિબન્ધૂન્ પ્રવેશ્ય લાક્ષા-ભવને દદાહ

યદા સભાયાં કુરુ-દેવ-દેવ્યાઃ કેશાભિમર્શં સુત-કર્મ ગર્હ્યમ્ ।
ન વારયામ્ આસ નૃપઃ સ્નુષાયાઃ સ્વાસ્રૈર્ હરન્ત્યાઃ કુચ-કુઙ્કુમાનિ

દ્યૂતે ત્વ્ અધર્મેણ જિતસ્ય સાધોઃ સત્યાવલમ્બસ્ય વનં ગતસ્ય ।
ન યાચતો ઽદાત્ સમયેન દાયં તમો-જુષાણો યદ્ અજાત-શત્રોઃ

યદા ચ પાર્થ-પ્રહિતઃ સભાયાં જગદ્-ગુરુર્ યાનિ જગાદ કૃષ્ણઃ ।
ન તાનિ પુંસામ્ અમૃતાયનાનિ રાજોરુ મેને ક્ષત-પુણ્ય-લેશઃ

યદોપહૂતો ભવનં પ્રવિષ્ટો મન્ત્રાય પૃષ્ટઃ કિલ પૂર્વજેન ।
અથાહ તન્ મન્ત્ર-દૃશાં વરીયાન્ યન્ મન્ત્રિણો વૈદુરિકં વદન્તિ

અજાત-શત્રોઃ પ્રતિયચ્છ દાયં તિતિક્ષતો દુર્વિષહં તવાગઃ ।
સહાનુજો યત્ર વૃકોદરાહિઃ શ્વસન્ રુષા યત્ ત્વમ્ અલં બિભેષિ

પાર્થાંસ્ તુ દેવો ભગવાન્ મુકુન્દો ગૃહીતવાન્ સક્ષિતિ-દેવ-દેવઃ ।
આસ્તે સ્વ-પુર્યાં યદુ-દેવ-દેવો વિનિર્જિતાશેષ-નૃદેવ-દેવઃ

સ એષ દોષઃ પુરુષ-દ્વિડ્ આસ્તે ગૃહાન્ પ્રવિષ્ટો યમ્ અપત્ય-મત્યા ।
પુષ્ણાસિ કૃષ્ણાદ્ વિમુખો ગત-શ્રીસ્ ત્યજાશ્વ્ અશૈવં કુલ-કૌશલાય

ઇત્ય્ ઊચિવાંસ્ તત્ર સુયોધનેન પ્રવૃદ્ધ-કોપ-સ્ફુરિતાધરેણ ।
અસત્-કૃતઃ સત્-સ્પૃહણીય-શીલઃ ક્ષત્તા સકર્ણાનુજ-સૌબલેન

ક એનમ્ અત્રોપજુહાવ જિહ્મં દાસ્યાઃ સુતં યદ્-બલિનૈવ પુષ્ટઃ ।
તસ્મિન્ પ્રતીપઃ પરકૃત્ય આસ્તે નિર્વાસ્યતામ્ આશુ પુરાચ્ છ્વસાનઃ

સ્વયં ધનુર્ દ્વારિ નિધાય માયાં ભ્રાતુઃ પુરો મર્મસુ તાડિતો ઽપિ ।
સ ઇત્થમ્ અત્યુલ્બણ-કર્ણ-બાણૈર્ ગત-વ્યથો ઽયાદ્ ઉરુ માનયાનઃ

સ નિર્ગતઃ કૌરવ-પુણ્ય-લબ્ધો ગજાહ્વયાત્ તીર્થ-પદઃ પદાનિ ।
અન્વાક્રમત્ પુણ્ય-ચિકીર્ષયોર્વ્યામ્ અધિષ્ઠિતો યાનિ સહસ્ર-મૂર્તિઃ

પુરેષુ પુણ્યોપવનાદ્રિ-કુઞ્જેષ્વ્ અપઙ્ક-તોયેષુ સરિત્-સરઃસુ ।
અનન્ત-લિઙ્ગૈઃ સમલઙ્કૃતેષુ ચચાર તીર્થાયતનેષ્વ્ અનન્યઃ

ગાં પર્યટન્ મેધ્ય-વિવિક્ત-વૃત્તિઃ સદાપ્લુતો ઽધઃ શયનો ઽવધૂતઃ ।
અલક્ષિતઃ સ્વૈર્ અવધૂત-વેષો વ્રતાનિ ચેરે હરિ-તોષણાનિ

ઇત્થં વ્રજન્ ભારતમ્ એવ વર્ષં કાલેન યાવદ્ ગતવાન્ પ્રભાસમ્ ।
તાવચ્ છશાસ ક્ષિતિમ્ એક ચક્રામ્લ્ એકાતપત્રામ્ અજિતેન પાર્થઃ

તત્રાથ શુશ્રાવ સુહૃદ્-વિનષ્ટિં વનં યથા વેણુજ-વહ્નિ-સંશ્રયમ્ ।
સંસ્પર્ધયા દગ્ધમ્ અથાનુશોચન્ સરસ્વતીં પ્રત્યગ્ ઇયાય તૂષ્ણીમ્

તસ્યાં ત્રિતસ્યોશનસો મનોશ્ ચ પૃથોર્ અથાગ્નેર્ અસિતસ્ય વાયોઃ ।
તીર્થં સુદાસસ્ય ગવાં ગુહસ્ય યચ્ છ્રાદ્ધદેવસ્ય સ આસિષેવે

અન્યાનિ ચેહ દ્વિજ-દેવ-દેવૈઃ કૃતાનિ નાનાયતનાનિ વિષ્ણોઃ ।
પ્રત્યઙ્ગ-મુખ્યાઙ્કિત-મન્દિરાણિ યદ્-દર્શનાત્ કૃષ્ણમ્ અનુસ્મરન્તિ

તતસ્ ત્વ્ અતિવ્રજ્ય સુરાષ્ટ્રમ્ ઋદ્ધં સૌવીર-મત્સ્યાન્ કુરુજાઙ્ગલાંશ્ ચ ।
કાલેન તાવદ્ યમુનામ્ ઉપેત્ય તત્રોદ્ધવં ભાગવતં દદર્શ

સ વાસુદેવાનુચરં પ્રશાન્તં બૃહસ્પતેઃ પ્રાક્ તનયં પ્રતીતમ્ ।
આલિઙ્ગ્ય ગાઢં પ્રણયેન ભદ્રં સ્વાનામ્ અપૃચ્છદ્ ભગવત્-પ્રજાનામ્

કચ્ચિત્ પુરાણૌ પુરુષૌ સ્વનાભ્ય- પાદ્માનુવૃત્ત્યેહ કિલાવતીર્ણૌ ।
આસાત ઉર્વ્યાઃ કુશલં વિધાય કૃત-ક્ષણૌ કુશલં શૂર-ગેહે

કચ્ચિત્ કુરૂણાં પરમઃ સુહૃન્ નો ભામઃ સ આસ્તે સુખમ્ અઙ્ગ શૌરિઃ ।
યો વૈ સ્વસ્-ણાં પિતૃવદ્ દદાતિ વરાન્ વદાન્યો વર-તર્પણેન

કચ્ચિદ્ વરૂથાધિપતિર્ યદૂનાં પ્રદ્યુમ્ન આસ્તે સુખમ્ અઙ્ગ વીરઃ ।
યં રુક્મિણી ભગવતો ઽભિલેભે આરાધ્ય વિપ્રાન્ સ્મરમ્ આદિ-સર્ગે

કચ્ચિત્ સુખં સાત્વત-વૃષ્ણિ-ભોજ- દાશાર્હકાણામ્ અધિપઃ સ આસ્તે ।
યમ્ અભ્યષિઞ્ચચ્ છત-પત્ર-નેત્રો નૃપાસનાશાં પરિહૃત્ય દૂરાત્

કચ્ચિદ્ ધરેઃ સૌમ્ય સુતઃ સદૃક્ષ આસ્તે ઽગ્રણી રથિનાં સાધુ સામ્બઃ ।
અસૂત યં જામ્બવતી વ્રતાઢ્યા દેવં ગુહં યો ઽમ્બિકયા ધૃતો ઽગ્રે

ક્ષેમં સ કચ્ચિદ્ યુયુધાન આસ્તે યઃ ફાલ્ગુનાલ્ લબ્ધ-ધનૂ-રહસ્યઃ ।
લેભે ઽઞ્જસાધોક્ષજ-સેવયૈવ ગતિં તદીયાં યતિભિર્ દુરાપામ્

કચ્ચિદ્ બુધઃ સ્વસ્ત્ય્ અનમીવ આસ્તે શ્વફલ્ક-પુત્રો ભગવત્-પ્રપન્નઃ ।
યઃ કૃષ્ણ-પાદાઙ્કિત-માર્ગ-પાંસુષ્વ્ અચેષ્ટત પ્રેમ-વિભિન્ન-ધૈર્યઃ

કચ્ચિચ્ છિવં દેવક-ભોજ-પુત્ર્યા વિષ્ણુ-પ્રજાયા ઇવ દેવ-માતુઃ ।
યા વૈ સ્વ-ગર્ભેણ દધાર દેવં ત્રયી યથા યજ્ઞ-વિતાનમ્ અર્થમ્

અપિસ્વિદ્ આસ્તે ભગવાન્ સુખં વો યઃ સાત્વતાં કામ-દુઘો ઽનિરુદ્ધઃ ।
યમ્ આમનન્તિ સ્મ હિ શબ્દ-યોનિં મનો-મયં સત્ત્વ-તુરીય-તત્ત્વમ્

અપિસ્વિદ્ અન્યે ચ નિજાત્મ-દૈવમ્ અનન્ય-વૃત્ત્યા સમનુવ્રતા યે ।
હૃદીક-સત્યાત્મજ-ચારુદેષ્ણ- ગદાદયઃ સ્વસ્તિ ચરન્તિ સૌમ્ય

અપિ સ્વ-દોર્ભ્યાં વિજયાચ્યુતાભ્યાં ધર્મેણ ધર્મઃ પરિપાતિ સેતુમ્ ।
દુર્યોધનો ઽતપ્યત યત્-સભાયાં સામ્રાજ્ય-લક્ષ્મ્યા વિજયાનુવૃત્ત્યા

કિં વા કૃતાઘેષ્વ્ અઘમ્ અત્યમર્ષી ભીમો ઽહિવદ્ દીર્ઘતમં વ્યમુઞ્ચત્ ।
યસ્યાઙ્ઘ્રિ-પાતં રણ-ભૂર્ ન સેહે માર્ગં ગદાયાશ્ ચરતો વિચિત્રમ્

કચ્ચિદ્ યશોધા રથ-યૂથપાનાં ગાણ્ડીવ-ધન્વોપરતારિર્ આસ્તે ।
અલક્ષિતો યચ્-છર-કૂટ-ગૂઢો માયા-કિરાતો ગિરિશસ્ તુતોષ

યમાવ્ ઉતસ્વિત્ તનયૌ પૃથાયાઃ પાર્થૈર્ વૃતૌ પક્ષ્મભિર્ અક્ષિણીવ ।
રેમાત ઉદ્દાય મૃધે સ્વ-રિક્થં પરાત્ સુપર્ણાવ્ ઇવ વજ્રિ-વક્ત્રાત્

અહો પૃથાપિ ધ્રિયતે ઽર્ભકાર્થે રાજર્ષિ-વર્યેણ વિનાપિ તેન ।
યસ્ ત્વ્ એક-વીરો ઽધિરથો વિજિગ્યે ધનુર્ દ્વિતીયઃ કકુભશ્ ચતસ્રઃ

સૌમ્યાનુશોચે તમ્ અધઃ-પતન્તં ભ્રાત્રે પરેતાય વિદુદ્રુહે યઃ ।
નિર્યાપિતો યેન સુહૃત્ સ્વ-પુર્યા અહં સ્વ-પુત્રાન્ સમનુવ્રતેન

સો ઽહં હરેર્ મર્ત્ય-વિડમ્બનેન દૃશો નૃણાં ચાલયતો વિધાતુઃ ।
નાન્યોપલક્ષ્યઃ પદવીં પ્રસાદાચ્ ચરામિ પશ્યન્ ગત-વિસ્મયો ઽત્ર

નૂનં નૃપાણાં ત્રિ-મદોત્પથાનાં મહીં મુહુશ્ ચાલયતાં ચમૂભિઃ ।
વધાત્ પ્રપન્નાર્તિ-જિહીર્ષયેશો ઽપ્ય્ ઉપૈક્ષતાઘં ભગવાન્ કુરૂણામ્

અજસ્ય જન્મોત્પથ-નાશનાય કર્માણ્ય્ અકર્તુર્ ગ્રહણાય પુંસામ્ ।
નન્વ્ અન્યથા કો ઽર્હતિ દેહ-યોગં પરો ગુણાનામ્ ઉત કર્મ-તન્ત્રમ્

તસ્ય પ્રપન્નાખિલ-લોકપાનામ્ અવસ્થિતાનામ્ અનુશાસને સ્વે ।
અર્થાય જાતસ્ય યદુષ્વ્ અજસ્ય વાર્તાં સખે કીર્તય તીર્થ-કીર્તેઃ