Bhagavadgītābhāṣya · Chapter 15
ūrdhvamūlam adhaśśākham aśvatthaṃ prāhur avyayam |
chandāṃsi yasya parṇāni yas taṃ veda sa vedavit ||
adhaś cordhvaṃ ca prasṛtās tasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ |
adhaś ca mūlāny anusaṃtatāni karmānubandhīni manuṣyaloke ||
na rūpam asyeha tathopalabhyate nānto na cādir na ca saṃpratiṣṭhā |
aśvattham enaṃ suvirūḍhamūlam asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chitvā ||
tataḥ padaṃ tat parimārgitavyam yasmin gatā na nivartanti bhūyaḥ |
tam eva cādyaṃ puruṣaṃ prapadyed yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī ||
nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ |
dvandvair vimuktās sukhaduḥkhasaṃjñair gacchanty amūḍhāḥ padam avyayaṃ tat ||
na tad bhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ |
yad gatvā na nivartante tad dhāma paramaṃ mama ||
mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ |
manaṣṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthitāni karṣati ||
śarīraṃ yad avāpnoti yac cāpy utkrāmatīśvaraḥ |
gṛhītvaitāni saṃyāti vāyur gandhān ivāśayāt ||
śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇam eva ca |
adhiṣṭhāya manaś cāyaṃ viṣayān upasevate ||
utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam |
vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ ||
yatanto yoginaś cainaṃ paśyanty ātmany avasthitam |
yatanto 'py akṛtātmāno nainaṃ paśyanty acetasaḥ ||
yad ādityagataṃ tejo jagad bhāsayate 'khilam |
yac candramasi yac cāgnau tat tejo viddhi māmakam ||
gām āviśya ca bhūtāni dhārayāmy aham ojasā //
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvās somo bhūtvā rasātmakaḥ ||
ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ deham āśritaḥ /
prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmy annaṃ caturvidham //
sarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭo mattaḥ smṛtijñānam apohanaṃ ca /
vedaiś ca sarvair aham eva vedyo vedāntakṛd vedavid eva cāham //
dvāv imau puruṣau loke kṣaraś cākṣara eva ca /
kṣaras sarvāṇi bhūtāni kūṭastho 'kṣara ucyate //
uttamaḥ puruṣas tv anyaḥ paramātmety udāhṛtaḥ /
yo lokatrayam āviśya bibharty avyaya īśvaraḥ //
yasmāt kṣaram atīto 'ham akṣarād api cottamaḥ /
ato 'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ //
yo mām evam asaṃmūḍho jānāti puruṣottamam /
sa sarvavid bhajati māṃ sarvabhāvena bhārata //
iti guhyatamaṃ śāstram idam uktaṃ mayānagha /
etad buddhvā buddhimān syāt kṛtakṛtyaś ca bhārata //
Original text: Bhagavadgītābhāṣya · Data entry Sadanori Ishitobi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0