ભગવદ્ગીતાભાષ્ય · અધ્યાય 15

ઊર્ધ્વમૂલમ્ અધશ્શાખમ્ અશ્વત્થં પ્રાહુર્ અવ્યયમ્ ।
છન્દાંસિ યસ્ય પર્ણાનિ યસ્ તં વેદ સ વેદવિત્ ॥

અધશ્ ચોર્ધ્વં ચ પ્રસૃતાસ્ તસ્ય શાખા ગુણપ્રવૃદ્ધા વિષયપ્રવાલાઃ ।

અધશ્ ચ મૂલાન્ય્ અનુસંતતાનિ કર્માનુબન્ધીનિ મનુષ્યલોકે ॥

ન રૂપમ્ અસ્યેહ તથોપલભ્યતે નાન્તો ન ચાદિર્ ન ચ સંપ્રતિષ્ઠા ।

અશ્વત્થમ્ એનં સુવિરૂઢમૂલમ્ અસઙ્ગશસ્ત્રેણ દૃઢેન છિત્વા ॥

તતઃ પદં તત્ પરિમાર્ગિતવ્યમ્ યસ્મિન્ ગતા ન નિવર્તન્તિ ભૂયઃ ।

તમ્ એવ ચાદ્યં પુરુષં પ્રપદ્યેદ્ યતઃ પ્રવૃત્તિઃ પ્રસૃતા પુરાણી ॥

નિર્માનમોહા જિતસઙ્ગદોષા અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ ।
દ્વન્દ્વૈર્ વિમુક્તાસ્ સુખદુઃખસંજ્ઞૈર્ ગચ્છન્ત્ય્ અમૂઢાઃ પદમ્ અવ્યયં તત્ ॥

ન તદ્ ભાસયતે સૂર્યો ન શશાઙ્કો ન પાવકઃ ।
યદ્ ગત્વા ન નિવર્તન્તે તદ્ ધામ પરમં મમ ॥

મમૈવાંશો જીવલોકે જીવભૂતઃ સનાતનઃ ।
મનષ્ષષ્ઠાનીન્દ્રિયાણિ પ્રકૃતિસ્થિતાનિ કર્ષતિ ॥

શરીરં યદ્ અવાપ્નોતિ યચ્ ચાપ્ય્ ઉત્ક્રામતીશ્વરઃ ।
ગૃહીત્વૈતાનિ સંયાતિ વાયુર્ ગન્ધાન્ ઇવાશયાત્ ॥

શ્રોત્રં ચક્ષુઃ સ્પર્શનં ચ રસનં ઘ્રાણમ્ એવ ચ ।
અધિષ્ઠાય મનશ્ ચાયં વિષયાન્ ઉપસેવતે ॥

ઉત્ક્રામન્તં સ્થિતં વાપિ ભુઞ્જાનં વા ગુણાન્વિતમ્ ।
વિમૂઢા નાનુપશ્યન્તિ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ ॥

યતન્તો યોગિનશ્ ચૈનં પશ્યન્ત્ય્ આત્મન્ય્ અવસ્થિતમ્ ।
યતન્તો ઽપ્ય્ અકૃતાત્માનો નૈનં પશ્યન્ત્ય્ અચેતસઃ ॥

યદ્ આદિત્યગતં તેજો જગદ્ ભાસયતે ઽખિલમ્ ।
યચ્ ચન્દ્રમસિ યચ્ ચાગ્નૌ તત્ તેજો વિદ્ધિ મામકમ્ ॥

ગામ્ આવિશ્ય ચ ભૂતાનિ ધારયામ્ય્ અહમ્ ઓજસા ॥
પુષ્ણામિ ચૌષધીઃ સર્વાસ્ સોમો ભૂત્વા રસાત્મકઃ ॥

અહં વૈશ્વાનરો ભૂત્વા પ્રાણિનાં દેહમ્ આશ્રિતઃ ।
પ્રાણાપાનસમાયુક્તઃ પચામ્ય્ અન્નં ચતુર્વિધમ્ ॥

સર્વસ્ય ચાહં હૃદિ સન્નિવિષ્ટો મત્તઃ સ્મૃતિજ્ઞાનમ્ અપોહનં ચ ।
વેદૈશ્ ચ સર્વૈર્ અહમ્ એવ વેદ્યો વેદાન્તકૃદ્ વેદવિદ્ એવ ચાહમ્ ॥

દ્વાવ્ ઇમૌ પુરુષૌ લોકે ક્ષરશ્ ચાક્ષર એવ ચ ।
ક્ષરસ્ સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થો ઽક્ષર ઉચ્યતે ॥

ઉત્તમઃ પુરુષસ્ ત્વ્ અન્યઃ પરમાત્મેત્ય્ ઉદાહૃતઃ ।
યો લોકત્રયમ્ આવિશ્ય બિભર્ત્ય્ અવ્યય ઈશ્વરઃ ॥

યસ્માત્ ક્ષરમ્ અતીતો ઽહમ્ અક્ષરાદ્ અપિ ચોત્તમઃ ।
અતો ઽસ્મિ લોકે વેદે ચ પ્રથિતઃ પુરુષોત્તમઃ ॥

યો મામ્ એવમ્ અસંમૂઢો જાનાતિ પુરુષોત્તમમ્ ।
સ સર્વવિદ્ ભજતિ માં સર્વભાવેન ભારત ॥

ઇતિ ગુહ્યતમં શાસ્ત્રમ્ ઇદમ્ ઉક્તં મયાનઘ ।
એતદ્ બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્ સ્યાત્ કૃતકૃત્યશ્ ચ ભારત ॥