Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 8
// ity āyurvedamahodadhau mastuvargaḥ //
idānīṃ takraguṇāḥ kathyante //
gholaṃ mathitam udaśvittakraṃ caitac caturvidhaṃ kathitam //
sarasaṃ nirjalaṃ svādu kī(ya)d ambhovarjitaṃ mathitam /
(sarasaṃ nirjalam ādyaṃ nirhṛtarasam ambuvarjitaṃ mathitam)
[ardha] pādasalilam udaśvittad ardha[pāda]jalaṃ takram āhuś ca //
pratyekaṃ ca caturṇāṃ kathā jñeyāḥ prayatnena
sarasaṃ nirjalaṃ jñeyaṃ [gholaṃ] mathitaṃ rasavarjitam /
pādodakam udaśvittat takram ardhajalaṃ bhavet
atha gavyamāhiṣājatakraguṇāḥ /
gavyaṃ tu dīpanaṃ takraṃ medhyamarśas tridoṣajit /
māhiṣaṃ śleṣmalaṃ takraṃ [chāgaṃ] laghu doṣatrayāpaham
gulmārśograhaṇīśophapāṇḍvāmartha[ya]vināśanam
atha takrabhedānāṃ guṇāḥ /
gholaṃ mārutapittahāri māthitaṃ śvāsāpahaṃ śleṣmahṛt
pittaśleṣmavināśyudaśvidadhikaṃ takraṃ tridoṣāpahaṃ //
mandāgnāv arucau tathaiva nitarām anyeṣu rogeṣv api
śreṣṭhaṃ takram idaṃ vadanti munayas tenottamaṃ prāṇinām
atha takrapraśaṃsā /
yathā surāṇām amṛtaṃ pradhānaṃ tathā narāṇāṃ bhuvi takram āhuḥ /
amlena vātaṃ madhureṇa pittaṃ kaphaṃ kaṣāyeṇa nihanti sadyaḥ
vātaśleṣmavināśanaṃ [kṛmiharaṃ] kṛcchrāśmarīchedanaṃ
mūtrāghātaharaṃ pramehaśamanaṃ plīhārtigulmāpaham /
durnāmodarapāṇḍurogajaṭharakrūrārtiniṣkṛntanaṃ
takraṃ dīpanapācanaṃ laghutaraṃ pathyaṃ sadā prāṇinām
āmātisāre ca viśā [ṣṛ] cikāyāṃ vātajvare pāṇḍuṣu kāmaleṣu /
pramehagulmodaravātaśūle nityaṃ pibet takram arocake ca
takraṃ svādu kaṣāyam amlakarasaṃ bhakṣaṃ (kṣyaṃ) laghūṣṇaṃ hitaṃ
gulmārśaḥpariṇāmaśūlaśamanaṃ chardiprasekāpaham /
tṛṣṇārocakamehaśophagarajit śleṣmālasaghnaṃ payaṃ (raṃ)
sevyaṃ mūtragadāpahaṃ jvaraharaṃ snehotthapīḍāpaham
śītakālo 'gnimāndye ca kaphotthe kāmalāsu ca /
mārgāvarodhe duṣṭau ca vāgnau (yau) takraṃ praśasyate
na (tat*) punar madhuraṃ śleṣmaprakopanaparaṃ param /
vātaghnaṃ pittaśamanaṃ amlaṃ cet pittakṛt sadā
doṣaviśeṣe takraviśeṣavidhiḥ /
vātaghnaṃ (te 'mlaṃ) saindhavopetaṃ svādu pitte saśarkaram /
kaphapitte 'pi (pibet kaphe 'pi) vā takraṃ vyoṣakṣārasamanvitam
sthaulyaṃ karoti harate nilam etad eva
yan noṣṇatām apagataṃ na kadācid eva /
sarpiḥ śi(si)tāmadhukamudgakaṣāyayuktaṃ
sevyaṃ vasantaśaradāgamakālavarjam
navanītadvāre mathitaṃ kathayanti sudhiyaḥ /
ciramathitaṃ punar utpattikaraṃ narasya doṣāṇām
rogaviśeṣe takraniṣedhaḥ /
naiva takraṃ kṣate dadyān noṣmakāle na durbale /
na mūrchābhramadāheṣu na roge raktapaittike
takrapraśaṃsā /
śaśikundasamaprabhaśaṅkhanibhaṃ yuvatīkaranirmalanirmathitam /
paripakvasugandhikapittharasaṃ piba bho nṛpa takraṃ rujāpaharam
mathitaṃ gorasaṃ gholaṃ dravamastuviloḍitam /
śvetaṃ daṇḍahataṃ sāndraṃ nāmataḥ parikīrtitam
dviguṇāmbuśvetam idam ardhodakam iti smṛtam /
takraṃ tribhāgabhinnaṃ tu kevalaṃ mathitaṃ smṛtam
takrasyopari yat toyam udaśvit parikīrtitam /
dadhnas tūpari yat toyaṃ tan mastu parikīrtitam
grāhiṇī vātalā rūkṣā durjaga takūrjakā /
takrāl laghutaro maṇḍaḥ kūcikā dadhitakravat
akrutvaṃ gayatas takraṃ kratutvena śātakratuḥ (?) /
tasmāt triviṣṭape jātaṃ takraṃ śakrasya durlabham
kailāse yadi takram asti giriśaḥ kiṃ nīlaṇṭho bhavet
vaikuṇṭhe yadi kṛṣṇatām anubhaved adyāpi kiṃ keśavaḥ /
indro durbhagatābhayād vijayati (tāṃ kṣayaṃ dvijapatiḥ) lambodaratvaṃ gaṇaḥ
kuṣṭhitvaṃ ca kuberako dahanatām agniś ca divyasti cet
yad dravyaṃ śaṅkhavarṇaṃ himapaṭalanibhaṃ cārugandhaḥ suśītaṃ
gaṅgāpānīyaśubhraṃ yuvatikaram ayasphālanāñjarjaraṃ ca /
manthānenānuviddhaṃ karatalarabhasād budvudākāraphenaṃ
tat takraṃ sūpadhūpaṃ tv amṛtaguṇanibhaṃ bhāgyavantaḥ pibanti
Original text: Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Edition: S. Venkatasubrahmanya Sastri: Sushena's Ayurveda Mahodadhi-annapanavidhi, Madras 1950 (Madras Government Oriental Series, 60). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0