Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 30

// iti dhānyavargaḥ //
// śubhaṃ bhavatu lekhakavācakayoḥ // śrīsāmbasadāśivāya namaḥ //
// śrīr astu //
atha pakvānnaguṇāḥ //
godhūmapheṇikā /
salaghurucirakāmā pheṇikātipraśastā balayati laghujīrā chardināśaṃ karoti /
badalavimukhamardhaṃ [?] cāmlapitte vidāhaṃ jaṭharabharaṇayogyā godhūmaiḥ saṃprayuktā

pheṇiyā //
guravo bṛṃhaṇāḥ snigdhā balyāḥ śukrakarāḥ parāḥ /
strīṣu harṣaṃ prayacchanti māṣapiṣṭikasaṃbhavāḥ

godhūmāsāṃjīlāhuḥ [ḍuḥ] //
toyājyena vimarditaṃ samasitaṃ kṛtvā sutaptaṃ tathā
khaṇḍājyena paced dhutāśanamṛdau kṛtvā subandhaṃ tataḥ /
karpūrair maricaiḥ sasaindhavamatho śaśvaccaturjātakaiḥ
puṣpālambam iti bruvanti munayo nāmnā mahāmodakam

vṛṣyās tu kandarpakarā yathāgni saṃvardhitāḥ prītirucipradāyakāḥ /
vātaṃ sapittaṃ praharanti bhuktāḥ sanmodakā modakarā narāṇām

modako gurur atīva vṛṣyakaḥ śleṣmalaś ciravipākatas tathā /
mandam agni janayec ca koṣṭabhṛkha (?) modako 'dhikabalapradaḥ sadā

amṛtaphalam //
śamayati bahu pittaṃ śleṣmakopaṃ karoti janayati jaṭharāgniṃ vātarogān nihanti /
suratajanitakhedaṃ tatkṣaṇād eva hanyād amṛtaphalam udāraṃ cāru śaṃsanti khe (vai)dyāḥ

śamayaty arśaḥkṛcchrān harati savātaṃ tathā pittam

kāpūrapaḍīyā //
rucyā balyā balamalakarā hṛdyagandhā sthirā ca
tejo varṇaṃ vapuṣi kurute śukravṛddhiṃ karoti /
medovṛddhiṃ janayati tarāṃ pittaroge praśastaṃ
sarpiḥpakvāgurumadhuyutā elayā saprayuktā

karpūrādyā vidalanakarā rājayakṣmāpahantrī
viśvasyaiṣā hitakaratamalkādinī (?) bhakṣaṇīyā //
ghārikiṃḍurikāpūpavaṭikā vaṭakādayaḥ /
vṛṣyakā rocakā balyā guravaḥ syuḥ svayonivat

indrārikā //
indrārikā //
vṛṣyā rocanadīpanī balakarī gurvī abhiṣyandinī
prāṇais tarpaṇakāriṇī rasavatī śleṣmāṇamābibhratī /
sāvā (mā)nāhavibandhagulmaśamanī pittāsravicchedinī /
snehenāpi supūritā ca satataṃ (bhakṣye) kṣa kṣeyam indrārikā //
dhṛtapūram //
dhṛtapūraṃ balakaraṃ vṛṣyaṃ madhuraśītalam /
hanti vātaṃ raktapittaṃ śleṣmalaṃ ca viśeṣataḥ //
sāḍiyā (bhā-) //
kṣārakharjūrikā snigdhā śukramāṃsabalapradā /
balyā ratikarā hṛdyā chardyarocakanāśanī //
// kṣīravāṭikā //
susnigdhā vaṭikā ca dugdhamṛditā kāntyai ca saukhyapradā
tṛṣṇāśaktikarī śramapraśamanī mandāgnaye durjarā //
pittāsraṃ ca vināśayet tu satataṃ bhakṣyā supuṣṭipradā
prokteyaṃ vaṭikā ghṛtaplutakṛtā kāmāgnisaṃdīpanī

tailapakvakṣīravaṭikā //
susnigdhā kṣīravaṭakāḥ kāntisaukhyabalapradāḥ /
vātaghnās tailapakvās te vaṭakā māṃsasaṃbhavāḥ

mudgavaṭakāḥ / (bhā-)
mūdgajātās tu ye kecit laghavo rucikārakāḥ /
caṇakādikṛtāḥ /
durjarā laghavo rūkṣāḥ caṇakādikṛtā matāḥ

kāñjīkavaṭakāḥ //
kāñjike rucinikṣiptā vaṭakā māṃsasaṃbhavāḥ /
vātaghnā rocakā hṛdyāḥ kaphapittaprakopanāḥ

rājikācūrṇasaṃskṛtaḥ /
rājīcūrṇe vimiśraḥ kaphapavanaharo rocano dīpanaḥ syān
mandāgnidhvaṃsakarttā malaviṣaśamano jārayet sarvannam /
kiṃ vā toyair vimiśro guḍalavaṇayutaḥ pittaraktādihantā
tṛṣṇāmūrchāli [bhi]ghātajvarapavanaharaḥ kṣudrarogasya hantā

takraṃ komalaśṛṅgaberakalikākustuṃburīsaṃyutaṃ
yuktyāvartitam ardhaśoṣam aparaṃ bhāṇḍe sudhūpāvṛte /
havā [?] takramanoharāś ca vaṭakās teṣāṃ ruciṃ mārdavaṃ
svādaṃ saurabhabham udvahanty aharahaḥ tān vetti viśvambharā // 18 /
amlavaṭakaḥ //
ajājībāhlīkārdrakamaricasindhūtthabharitaḥ
supākaḥ svādīyān dadhimathitatālīviracitaḥ /
kṛtailāsaṃvāsaḥ kvathitamathite svair amuṣitaḥ
vihantāsau sākṣād arucitarujām amlavaṭakaḥ

vaṭakaprakārāḥ /
kūṣmāṇḍārdhamarīce sindhūtthamethikāsahitaiḥ /
piṣṭair māṣadalotthair vihitā vaṭakāś ca vaṭikāś ca

kohalavaḍāḥ (bhā-) //
godhūmamaṇḍakāḥ //
ślakṣṇaṃ godhūmacūrṇaṃ śarapihitamukhaṃ svādutoyena siktaṃ
saṃmardyaṃ sundarībhir dhanaparilulitaṃ golakaṃ sūkṣmapiṣṭaiḥ /
antaḥ pātre sutapte karayugaracitā maṇḍakāḥ śvetadīrghā
nikṣiptā bhājaneṣu cimicimiramitāḥ puṣṭayantaḥ susiddhā

te bhojyā bhaktayuktyā parivṛtasahitā mudgayūṣe vimiśrā
āḍhakyair vā masūraiḥ ghṛtapiśitarasair jāṃgalānūpamāṃsaiḥ /
kāle vāsantapūrve praharayugamukhe bhojanaṃ nityapathyaṃ
gatrau kṣīrājyayuktā salila (lalita) narapater bhojanaṃ grīṣmakāle

godhūmamaṇḍakā rucyā laghavaś coṣṇadīpanāḥ /
māṇḍepātiyā (bhā-) //
maṇḍakā maṇḍikāś caiva pathyā aṃgārapācitāḥ

atyuṣṇā maṇḍakā pathyā atiśītā guruḥ smṛtā /
kukūlakarparabhrāṣṭrakandvāṅgare vipācitān

(ekayor nīlladhūn vidyād apūpān uttarottaram)
raktaghnā pittakopi ca svādur mārutanāśinī (?) /
vṛṣṇī dīpanī vṛṣyā godhūmāṃgārapācitā (?)

atha vaṭakādibhakṣyāṇāṃ guṇāḥ //
bāhlījair māricair lavaṇapūḍu (lālavaṇapṛthu) tarair ārdrakaiḥ pūrṇagarbhaḥ
svinnaḥ śvāduḥ sugandhiḥ parimalabahulaḥ komalaḥ kuṅkumābhaḥ /
kṣipto dantāntarāle murumuru kurute vyaktaśabdaṃ yathā vā
dhanyo 'sau yat kapole praviśati vaṭakaḥ kāntayā prītidattaḥ

koravaḍā (bhā-) //
dadhivaṭakāḥ //
śālipiṣṭadadhikhaṇḍasaṃyutā dadhna eva vaṭakeṣu kīrtitāḥ /
ghoravātaśamanā rucipradāḥ pittam apy apaharanti dāruṇam

caṇakādikṛtāḥ /
durjaraṃ caṇakādīnāṃ vahnimāndyakaraṃ param /
laghu rucyāgnijananaṃ dadyān māṣādipūraṇam

madhuraṃ madhurāmlaṃ tat tad eva prakaroti ca /
kaphaprakopajananaṃ cāṇakyaṃ pūraṇaṃ smṛtam

veṅgaṇī (bhā-) //
godhūmacūrṇadhanaveṣṭitamāṣamudgapiṣṭaṃ supakvam iti veṣṭanikā vadanti /
tāṃ bhakṣayed atibalāṃ labhate (ramate) manuṣyas tailena vā saha ghṛtena sugandhinā vā

tāvad vargo 'tra bhakṣyāṇo (ṇāṃ) svadate sādhyate 'pi ca /
uṣṇoṣṇāḥ sarpiṣā snātā yāvac cāṅgārapācitāḥ

guḍagodhūmayor miśraṃ tailapakvānnabhakṣaṇam /
karoti śleṣmapittaṃ ca mārutaṃ cāpakarṣati

tailavaḍiyā (bhā-) //
laghavaḥ parya (rpa)ṭā rucyāḥ kaphaghnāḥ śālisaṃbhavāḥ /
guravo rocakāś caiva śālimudgādisaṃbhavāḥ

śālimudgapāpaḍa (bhā-) //
viṣṭambhī pāyaso balyo medaḥkaphakaro guruḥ /
kaphapittakarī balyā kṛśarānilanāśinī

taile vipakvā vaṭikāś ca śālibhiḥ sudurjarā rocanabhakṣaṇāś ca /
kaphaprakopaṃ janayanti sadyo viśeṣataḥ kūravaḍā viśīrṇāḥ

kūravaḍāḥ (bhā-) //
saktavo bṛṃhaṇā vṛṣyāḥ tṛṣṇāpittakaphāpahāḥ /
rucyāḥ sadyo balakarā bhedinaḥ pavanāpahāḥ

sātu (bhā-) //
saṃdhānakṛtpiṣṭam annaṃ taṇḍulāḥ kṛmihetavaḥ /
sudurjaraḥsvāduraso bṛṃhaṇas taṇḍulodbhavaḥ