Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 10
// iti navanītaguṇāḥ //
// athāto ghṛtaguṇāḥ kathyante //
tatrādau goghṛtasya guṇāḥ
dhīkāntismṛtikārakaṃ balakaraṃ medhāpradaṃ buddhikṛt
vātaghnaṃ śramanāśanaṃ svarakaraṃ pittāpahaṃ puṣṭidam /
vahner vṛddhiharaṃ vipākamadhuraṃ vṛṣyaṃ ca śītaṃ sadā
sevyaṃ gavyam idaṃ ghṛtaṃ balakaraṃ sadyaḥsamāvartitam
sarpirgavāṃ cāmṛtakaṃ viṣaghnaṃ cākṣuṣyam ārogyakaraṃ ca vṛṣyam /
rasāyanaṃ mandam atīva medhyaṃ snehottama ca (goḥ) vibudhā vadanti
atha māhiṣaghṛtasya guṇāḥ
sarpirmāhiṣam uttamaṃ dhṛtikaraṃ saukhyapradaṃ kāntidaṃ
vātaśleṣmanibarhaṇaṃ balakaraṃ varṇaprasādakṣamam /
durnāmagrahaṇīvikāraśamanaṃ mandānaloddīpanaṃ (?) {cf. Rājanighaṇṭu 15.78}
cākṣuṣya navagavyataḥ phala (para)m idaṃ hṛdyaṃ manohāri ca
māhiṣyaṃ tan mānuṣaṇāṃ ca śastaṃ balyaṃ vṛṣyaṃ bastisādaṃ karoti /
medodbhūtaṃ mehakṛcchaityakāri tasmān nityaṃ sarvakālaṃ niṣevyam //
ājaghṛtasya guṇāḥ
dīpanīyam ajāsarpiḥ cākṣuṣyaṃ balavardhanam /
kāsaśvāsakṣaye vāpi pathyaṃ pāneṣu tal laghu //
meṣīghṛtabhya guṇāḥ /
āvikaṃ ghṛtam atīvā gurutvād varjyam eva sukumāranaraiś ca /
auṣṭraghṛtasya guṇāḥ
sadya eṣa balapuṣṭikaraṃ syād uṣṭrajaṃ śvayathukāsakaraṃ ca //
anyac ca
gavyaṃ ca pācitaṃ sarpiḥ vamipītakaphāpaham /
payaso 'nuguṇaṃ meṣāṃ (pī) chāgīgardabhikāghṛtam
auṣṭrīghṛtaṃ vīryakaṭu śleṣmakrimiviṣāpaham /
dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham
pāke laghvādi (vi)kaṃ sarpiḥ na ca pittaprakopanam /
kaphe 'nile yonidoṣe ca śvayathau hatam (śophe kampe ca tad dhitam)
pāke laghuṣṭaṃ (ghūṣṇaṃ) vīrye ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam /
dīpanī (naṃ) laghu vīrye ca vidyād aikaśaphaṃ ghṛtam
strīghṛtam
cakṣuṣyam agnidaṃ strīṇāṃ sarpiḥ syād atamṛopamam [sic!] /
vṛddhiṃ karoti dehāgner laghu pāke viṣāpaham
hastinīghṛtam
kaṣāyaṃ baddhaviṇmūtraṃ tatki (tikta)m agnikaraṃ laghu /
kareṇujaṃ hanti sarpiḥ kaṣṭakrimiviśaṃkaram (kaphakuṣṭhaviṣakrimīn)
sarpiḥpraśaṃsā
āyurvṛddhiṃ vapur api dṛḍhaṃ saukumāryaṃ karoti
vyāyāmastrīnidhuvanakṛtaśrāntivicchedanīnam /
pathyaṃ bālye vayasi taruṇe vārdhake cāpi pathyaṃ
nānyat kiñcid bhavati puruṣe sarpiṣaḥ sthaulyakāri
yad vedāgamavedibhir nigaditaṃ sākṣād ihāyur nṛṇāṃ
yad vaidyais tu rasāyanāya kathitaṃ sadyo jarānāśanam /
yat sārasvatakalpakānti matimatproktaṃ dhiyaḥ siddhaye
tatraikāyanaketakadyuticayaprāyaṃ mudā syād ghṛtam
vīryātiśītaṃ ca guṇe vipāke svādu tridoṣeṣu rasāyanaṃ ca /
tejobalāyuṣyakaraṃ ca medhyaṃ cākṣuṣyam etad ghṛtam āhur āryāḥ
ojastejobhivṛddhiṃ janayati sukhadaṃ kāntikṛt samyag uktaṃ
pāpālakṣmīśramaghnaṃ śvasanakasanahājīrṇajātajvaraghnam /
śūlodāvartarogagrahaṇini ca pajā (madarujaṃ) nāśayaty āśu pittaṃ [pīḍāṃ]
vātaghnaṃ pittanāśaṃ svarahati bhave śūddhame (svarakaram agadaṃ kṣudbhrame) caivasevye (vyam)
cākṣuṣyaṃ vṛṣyam āyusmṛtidhṛtikaraṇaṃ rājayakṣmāprakopaṃ [vināśaṃ]
[rūkṣe kṣīṇe ca pathyaṃ valipalitaharaṃ sāmadoṣaprakope /]
bhūtonmādapramatte bahutimiramade kṛtpapaśrīra [syād apasmāra] hāri
sarveṣāṃ sarvadaiva prathitaguṇagaṇaṃ sādhu pathyaṃ ghṛtaṃ syāt
sadyaskaṃ kṛmipūtaṃ [?] ca mūtravasti viśodhanam /
śleṣmalaṃ pittanāśaṃ ca balapuṣṭivivardhanam
purāṇaṃ timiraśvāsapīnasajvarakāsanut /
mūrchākuṣṭaviṣonmadagrahāpasmāranāśanam
ugragandhi purāṇaṃ syyād daśavarṣoṣitaṃ ghṛtam /
lākṣārasanibhaṃ śītaṃ tad dhi sarpagrahāpaham
madāpasmāramūrchāyaśiraḥkarṇākṣiyonijān /
pūrāṇaṃ jayati vyādhīn vraṇaśodhanaropaṇam
apasmāragrahonmādavatāṃ śastaṃ viśeṣataḥ /
pūrvoktāś cādhikāṃs tāś ca [?] guṇās tad amṛtopamam
nirāmayānāṃ navayauvanānāṃ kṛtvā gavāṃ yacchata dhautamaddhiḥ /
vahnau vipakvaṃ navanītanūnaṃ [yogyaṃ] yogyaṃ ghṛtaṃ tad gajarājasevitām [?]
Original text: Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Edition: S. Venkatasubrahmanya Sastri: Sushena's Ayurveda Mahodadhi-annapanavidhi, Madras 1950 (Madras Government Oriental Series, 60). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0