Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānaśataka · Chapter 81

81.1

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamā śreṣṭhibhāryā caṇḍā rabhasā karkaśā | asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya | yāvad anyataraḥ pratyekabuddhas tad gṛhaṃ praviṣṭo virūpaḥ | sa tayā bahu paribhāṣya gṛhān niṣkāsitaḥ: kenāyaṃ virūpo mama gṛhe praveśita iti | tataḥ pratyekabuddhas tasyā anugrahārthaṃ vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhaḥ | tataḥ śreṣṭhibhāryayā vipratisārajātayā ### {kṣamasvety uktaḥ} | yāvad asau kṣamitaḥ piṇḍakena pratipāditaś ca | praṇidhānaṃ ca kṛtam*: yan mayā pratyekabuddhaḥ paribhāṣitaḥ, mā asya karmaṇo vipākam anubhaveyam*, evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhinī syāṃ*, prativiśiṣṭataraṃ ca śāstāram ārāgayeyam iti ||
-------------------- Vaidya, p. 200 --------------------
kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau śreṣṭhibhāryā, iyam asau gaṅgarasthā | yad anayā pratyekabuddhaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ, tasya karmaṇo vipākenāḍhye rājakule pratyāgatā | yad virūpāvavādena samudācarya gṛhān niṣkāsitaḥ, tena virūpā saṃvṛttā | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajitā āsīt* | tatrānayā paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalam āyatanakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ kṛtam*, brahmacaryavāsaś ca paripālitaḥ, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 201 --------------------
navamo vargaḥ |
tasyoddānam*.
samudraḥ sumanāś caiva hiraṇyapāṇis tripiṭena ca |
yaśomitropapādau ca śobhitaḥ kapphiṇas tathā |
bhadriko rāṣṭrapālaś ca vargo bhavati samudditaḥ ||
AVŚ_81 samudraḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ sārthavāhaḥ | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato buddhir utpannā: yāvad ahaṃ yuvā, tāvad dhanasaṃcayaṃ karomi | paścād vṛddhāvasthāyāṃ sukhaṃ parimokṣye iti | tataḥ sārthavāhaḥ pañcavaṇikchataparivāro *{Vaidya: ŚvaṇikśataŚ}* yānapātram ādāya bhāryāsahāyo mahāsamudram avatīrṇaḥ | yāvad prajāvatī āpannasatvā jātā | yāvat taraiva samudramadhye prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitam*: yasmāt samudramadhye jātas tasmāt samudra iti nām | yāvad asau sārthavāhaḥ svastikṣemābhyāṃ saṃsidhhayānapātro mahāsamudrāt pratyāgataḥ ||
yadā samudro darako mahān saṃvṛttas tadā pitrā sārthavāhatve pratiṣṭhāpya pañcavaṇikchataparivāro *{Vaidya: ŚvaṇikśataŚ}* mahāsamudraṃ saṃpreṣitaḥ | so 'nupūrveṇa cañcūryamāṇo grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānīpaṭṭanāny avalokayan samudratīram anuprāptaḥ | sa pñcabhiḥ purāṇaśatair vahanaṃ bhṛtvā pañca pauruṣeyān* gṛhītvā āhāraṃ nāvikaṃ kaivartaṃ karṇadhāraṃ ca trir api ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā mahāsamudram avatīrṇaḥ | tatas teṣāṃ samudramadhyagatānāṃ kālikāvātena tad vahanam itaś cāmutaś ca paribhrāmyate | samudraś ca sārthavāhas tīrthikābhiprasannaḥ | so 'kālamṛtyubhayabhītaḥ ṣaṭ śāstṝn āyācituṃ pravṛttaḥ | tathāpi tad vahanaṃ vāyunā bhrāmyata eva | yāvad anye vaṇijo devatāsahasrāṇy āyācituṃ pravṛttāḥ | āhuś ca:
śivavaruṇakuberā vāyur agni mahendro
bhuvi ca tuvimagho yo viśvadevo maharṣiḥ |
vayam iha maraṇārtā vaḥ prapannāḥ sma śīghraṃ
vyasanam idam upetaṃ trātum icchantu sārtham* ||
-------------------- Vaidya, p. 202 --------------------
tatas teṣām evam api paridevamānānāṃ nāsti kaścit trātā | yāvat tatrānyatama upāsakaḥ samārūḍhaḥ | sa uvāca: kiṃ vo bhavantaḥ ṣaṭ śāstāra anye ca devatāḥ kariṣyanti? buddhaṃ bhagavantaṃ pratyakṣadevataṃ bhāvena śaraṇaṃ prapadyadhvam* | sa vas trātā bhaviṣyatīti | tataḥ samudrapramukhāni pañca vaṇikchatāni ekasvareṇa bhagavantaṃ śaraṇaṃ prapannāni ||
atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇām śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ, ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca:
apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ |
na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet

81.2

yāvad bhagavatā jetavanāvasthitena sūryasahasrātirekaprabhāḥ kanakavarṇā marīcaya utsṛṣṭāḥ, yais te vaṇijaḥ samantād avabhāsitāḥ | kalpasahasraparibhāvitāś cāṃśava utsṛṣṭāḥ, yaiḥ prahlāditāḥ | kālikāvātaś ca pratyāgataḥ ||
yāvat samudraḥ svastikṣemābhyāṃ saṃsiddhayānapātraḥ pratyāgatas tenaiva maraṇasaṃvegena dānapradānāni datvā bandhujanaṃ samāśvāsya śramaṇabrāhmaṇakṛpaṇavanīpakān saṃtarpya pañcavaṇikchataparivāro bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: āścaryaṃ bhadanta yad bhagavatā imāni samudrapramukhāni pañca vaṇikchatāni iṣṭena jīvitenācchāditāni, vyasanāt paritrātāni, atyantaniṣṭe ca nirvāṇe pratiṣṭhāpitānīti | bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ imāni samudrapramukhāni pañca vaṇikchatāni iṣṭena jīvitenācchāditāni,
-------------------- Vaidya, p. 203 --------------------
vyasanāt paritrātāni, atyantaniṣṭe ca nirvāṇe pratiṣṭhāpitānīti | yat tu mayā atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ ime vaṇijaḥ paritrātāḥ | tac chṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta, bhāṣiṣye ||
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany anyatarasmin samudratīre pañcābhijñaḥ ṛṣiḥ prativasati, kaṣṭatayā mūlaphalāmbubhakto 'jinavalkalavāsī agnihotrikaḥ (Speyer: agnihotrakaḥ) | sa ca kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalo vyasanagatānāṃ paritrātā | yāvad vārāṇasyāṃ pañcavaṇikchatāni samudram avatartukāmāni | tāny anupūrveṇa cañcūryamāṇāni samudratīram anuprātāni | tam ṛṣiṃ dṛṣṭvā prasādajātāni pādayor nipatya vijñāpayitum ārabdhāni: yady asmākaṃ bhagavan samudramadhyagatānāṃ kiṃcid vyasanam utpadyate, bhagavatā tāvad ete paritrātavyā iti | tenādhivāsitam*: evaṃ bhavatv iti | tatas te vaṇijo ratnāny ādāya jambudvīpābhimukhāḥ saṃprasthitāḥ | yāvat kālikayā rākṣasyā saṃtrāsitum ārabdhāḥ | tatas tena ṛṣiṇā paritrārāḥ | tataḥ saṃsiddhayānapātrāḥ pratyāgatā ṛṣisamīpam upagamyocuḥ: bho maharṣe anena duṣkareṇa vyavasāyena kāruṇyabhāvāc ca kiṃ prārthayasa iti | tenoktam*: andhe loke 'nāyake buddho bhūyāsam atīrṇānāṃ satvānāṃ tārayitā, amuktānāṃ mocayitā, anāśvastānām āśvāsayitā, aparinirvṛtānāṃ parinirvāpayiteti | tair uktam*: yadā tvaṃ buddho bhaves tadā asmān api samanvāharethā iti | ṛṣir āha: evam astv iti ||
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena ṛṣir āsīt*, ahaṃ saḥ | ye te vaṇijaḥ, ime te samudrapramukhās tadāpy ete mayā paritrātāḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajitā babhūvuḥ | tatraibhir indrayaparipākaḥ kṛtaḥ | tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_82 sumanāḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati
-------------------- Vaidya, p. 204 --------------------
ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putrāḥ prajāyante ca mriyante ca | tasmiṃś ca gṛhe sthaviro 'niruddhaḥ kulopagataḥ | tato gṛhapater iyaṃ buddhir utpannā: ayaṃ sthavirāniruddho vipākamaheśākhyaḥ, etaṃ tāvad āyāciṣye: yadi me putro jāyate, asya paścācchramaṇaṃ dasyāmīti | tato gṛhapatinā sthavirāniruddho 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ | tataḥ piṇḍakena pratipādyāyācitaḥ: yadi me putro jāto jīvati, sthavirasya paścācchramaṇaṃ dasyāmīti | sthavirāniruddhenoktam*: evam astu, kiṃ tu smartavyā te pratijñeti ||
yāvad apareṇa samayena patnyā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | tasyāḥ kāyāt surabhir gandhaḥ pravāti | yāvan navānāṃ māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko divyasumanaḥkañcikayā prāvṛtaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā sumanā iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam* | tataḥ sthavirāniruddham antargṛhe bhaktenopanimantrya sa dārako niryātitaḥ | tataḥ sthavirāniruddhenāsmai kāṣāyāṇi dattāni, āśīr vādaś ca: dīrghāyur bhavatv iti ||
yadā saptavarṣo jātas tadā mātāpitṛbhyāṃ sthavirāya dattaḥ | tataḥ sthavirāniruddhena pravrājya manasikāro dattaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | sa ca tīkṣṇendriyaḥ | yadā pāṃsukūlaṃ pratisaṃskaroti, tadā ekaikasmin* sūcīpradeśe aṣṭau vimokṣān samāpadyate ca vyuttiṣṭhate ca ||

yāvad apareṇa samayena sthavirāniruddhenoktaḥ: gaccha putraka, nadyā ajiravatyā udakam ānayeti | tataḥ sumanāḥ śramaṇoddeśo ghaṭam ādāyājiravatīm avatīrṇaḥ | tatra snātvā udakasya ghaṭaṃ pūrayitvā vihāyasaṃ prasthitaḥ | agrato ghaṭo gacchati, tataḥ sumanāḥ śramaṇoddeśaḥ | tasmiṃś ca samaye bhagavān pratisaṃlayanād vyutthāya catasṛṇāṃ parṣadāṃ dharmaṃ deśayati | tatra bhagavān āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayate: imaṃ paśya śāriputra śramaṇoddeśam āgacchantam udakasya ghaṭaṃ pūrayitvā smṛtimantaṃ susamāhitendriyam* |
hitvā rāgaṃ ca dveṣaṃ ca abhidhyāṃ ca virāgayan* |
saṃghārayann imaṃ dehaṃ śobhate udahārakaḥ ||
-------------------- Vaidya, p. 205 --------------------
yadā bhagavatā sumanāḥ śramaṇoddeśo bhikṣusaṃghasya purastāt stutaḥ praśastaś ca, tadā bhikṣūṇāṃ saṃdeho jātaḥ | kāni bhadanta sumanasā karmāṇi kṛtāny upacitāni, yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko divyayā ca sumanasāṃ kañcukayā prāvṛtto jātaḥ, tīkṣnendriyaḥ, arhatvaṃ ca prāptam iti | sumanasaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | sumanasā tāni karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*

Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc