અવદાનશતક · અધ્યાય 81

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમા શ્રેષ્ઠિભાર્યા ચણ્ડા રભસા કર્કશા । અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તા એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય । યાવદ્ અન્યતરઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ તદ્ ગૃહં પ્રવિષ્ટો વિરૂપઃ । સ તયા બહુ પરિભાષ્ય ગૃહાન્ નિષ્કાસિતઃ: કેનાયં વિરૂપો મમ ગૃહે પ્રવેશિત ઇતિ । તતઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ તસ્યા અનુગ્રહાર્થં વિતતપક્ષ ઇવ હંસરાજો ગગનતલમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય વિચિત્રાણિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિદર્શયિતુમ્ આરબ્ધઃ । તતઃ શ્રેષ્ઠિભાર્યયા વિપ્રતિસારજાતયા ### {ક્ષમસ્વેત્ય્ ઉક્તઃ} । યાવદ્ અસૌ ક્ષમિતઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતશ્ ચ । પ્રણિધાનં ચ કૃતમ્*: યન્ મયા પ્રત્યેકબુદ્ધઃ પરિભાષિતઃ, મા અસ્ય કર્મણો વિપાકમ્ અનુભવેયમ્*, એવંવિધાનાં ચ ધર્માણાં લાભિની સ્યાં*, પ્રતિવિશિષ્ટતરં ચ શાસ્તારમ્ આરાગયેયમ્ ઇતિ ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 200 --------------------
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યાસૌ શ્રેષ્ઠિભાર્યા, ઇયમ્ અસૌ ગઙ્ગરસ્થા । યદ્ અનયા પ્રત્યેકબુદ્ધઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદિતઃ, તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાઢ્યે રાજકુલે પ્રત્યાગતા । યદ્ વિરૂપાવવાદેન સમુદાચર્ય ગૃહાન્ નિષ્કાસિતઃ, તેન વિરૂપા સંવૃત્તા । ભૂયઃ કાશ્યપે ભગવતિ પ્રવ્રજિતા આસીત્* । તત્રાનયા પઠિતં સ્વાધ્યાયિતં સ્કન્ધકૌશલમ્ આયતનકૌશલં પ્રતીત્યસમુત્પાદકૌશલં સ્થાનાસ્થાનકૌશલં કૃતમ્*, બ્રહ્મચર્યવાસશ્ ચ પરિપાલિતઃ, તેનેદાનીમ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 201 --------------------
નવમો વર્ગઃ ।
તસ્યોદ્દાનમ્*.
સમુદ્રઃ સુમનાશ્ ચૈવ હિરણ્યપાણિસ્ ત્રિપિટેન ચ ।
યશોમિત્રોપપાદૌ ચ શોભિતઃ કપ્ફિણસ્ તથા ।
ભદ્રિકો રાષ્ટ્રપાલશ્ ચ વર્ગો ભવતિ સમુદ્દિતઃ ॥
અવ્શ્_81 સમુદ્રઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । શ્રાવસ્ત્યામ્ અન્યતમઃ સાર્થવાહઃ । તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના: યાવદ્ અહં યુવા, તાવદ્ ધનસંચયં કરોમિ । પશ્ચાદ્ વૃદ્ધાવસ્થાયાં સુખં પરિમોક્ષ્યે ઇતિ । તતઃ સાર્થવાહઃ પઞ્ચવણિક્છતપરિવારો *{વૈદ્ય: શ્વણિક્શતશ્}* યાનપાત્રમ્ આદાય ભાર્યાસહાયો મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણઃ । યાવદ્ પ્રજાવતી આપન્નસત્વા જાતા । યાવત્ તરૈવ સમુદ્રમધ્યે પ્રસૂતા । દારકો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ । તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્*: યસ્માત્ સમુદ્રમધ્યે જાતસ્ તસ્માત્ સમુદ્ર ઇતિ નામ્ । યાવદ્ અસૌ સાર્થવાહઃ સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં સંસિધ્હયાનપાત્રો મહાસમુદ્રાત્ પ્રત્યાગતઃ ॥
યદા સમુદ્રો દરકો મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા પિત્રા સાર્થવાહત્વે પ્રતિષ્ઠાપ્ય પઞ્ચવણિક્છતપરિવારો *{વૈદ્ય: શ્વણિક્શતશ્}* મહાસમુદ્રં સંપ્રેષિતઃ । સો ઽનુપૂર્વેણ ચઞ્ચૂર્યમાણો ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનીપટ્ટનાન્ય્ અવલોકયન્ સમુદ્રતીરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ પ્ઞ્ચભિઃ પુરાણશતૈર્ વહનં ભૃત્વા પઞ્ચ પૌરુષેયાન્* ગૃહીત્વા આહારં નાવિકં કૈવર્તં કર્ણધારં ચ ત્રિર્ અપિ ઘણ્ટાવઘોષણં કૃત્વા મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણઃ । તતસ્ તેષાં સમુદ્રમધ્યગતાનાં કાલિકાવાતેન તદ્ વહનમ્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રામ્યતે । સમુદ્રશ્ ચ સાર્થવાહસ્ તીર્થિકાભિપ્રસન્નઃ । સો ઽકાલમૃત્યુભયભીતઃ ષટ્ શાસ્તૄન્ આયાચિતું પ્રવૃત્તઃ । તથાપિ તદ્ વહનં વાયુના ભ્રામ્યત એવ । યાવદ્ અન્યે વણિજો દેવતાસહસ્રાણ્ય્ આયાચિતું પ્રવૃત્તાઃ । આહુશ્ ચ:
શિવવરુણકુબેરા વાયુર્ અગ્નિ મહેન્દ્રો
ભુવિ ચ તુવિમઘો યો વિશ્વદેવો મહર્ષિઃ ।
વયમ્ ઇહ મરણાર્તા વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મ શીઘ્રં
વ્યસનમ્ ઇદમ્ ઉપેતં ત્રાતુમ્ ઇચ્છન્તુ સાર્થમ્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 202 --------------------
તતસ્ તેષામ્ એવમ્ અપિ પરિદેવમાનાનાં નાસ્તિ કશ્ચિત્ ત્રાતા । યાવત્ તત્રાન્યતમ ઉપાસકઃ સમારૂઢઃ । સ ઉવાચ: કિં વો ભવન્તઃ ષટ્ શાસ્તાર અન્યે ચ દેવતાઃ કરિષ્યન્તિ? બુદ્ધં ભગવન્તં પ્રત્યક્ષદેવતં ભાવેન શરણં પ્રપદ્યધ્વમ્* । સ વસ્ ત્રાતા ભવિષ્યતીતિ । તતઃ સમુદ્રપ્રમુખાનિ પઞ્ચ વણિક્છતાનિ એકસ્વરેણ ભગવન્તં શરણં પ્રપન્નાનિ ॥
અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતમ્* । ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તાનામ્ એકારક્ષાણામ્ શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં ચતુરોઘોત્તીર્ણાનાં ચતુરૃદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીણાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તિકુશલાનાં દશબલબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્ દિવસસ્ય બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: કો હીયતે કો વર્ધતે કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ કઃ સંકટપ્રાપ્તઃ કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ કઃ કૃચ્છ્રસંકટસંબાધપ્રાપ્તઃ, કો ઽપાયનિમ્નઃ કો ઽપાયપ્રવણઃ કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ । કમ્ અહમ્ અપાયાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્*, કસ્યાનવરોપિતાનિ કુશલમુલાન્ય્ અવરોપયેયમ્*, કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયમ્*, કસ્ય પરિપક્વાનિ વિમોચયેયમ્* । આહ ચ:
અપ્ય્ એવાતિક્રમેદ્ વેલાં સાગરો મકરાલયઃ ।
ન તુ વૈનેયવત્સાનાં બુદ્ધો વેલામ્ અતિક્રમેત્

યાવદ્ ભગવતા જેતવનાવસ્થિતેન સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભાઃ કનકવર્ણા મરીચય ઉત્સૃષ્ટાઃ, યૈસ્ તે વણિજઃ સમન્તાદ્ અવભાસિતાઃ । કલ્પસહસ્રપરિભાવિતાશ્ ચાંશવ ઉત્સૃષ્ટાઃ, યૈઃ પ્રહ્લાદિતાઃ । કાલિકાવાતશ્ ચ પ્રત્યાગતઃ ॥
યાવત્ સમુદ્રઃ સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં સંસિદ્ધયાનપાત્રઃ પ્રત્યાગતસ્ તેનૈવ મરણસંવેગેન દાનપ્રદાનાનિ દત્વા બન્ધુજનં સમાશ્વાસ્ય શ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીપકાન્ સંતર્પ્ય પઞ્ચવણિક્છતપરિવારો ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતઃ । તેન યુજ્યમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: આશ્ચર્યં ભદન્ત યદ્ ભગવતા ઇમાનિ સમુદ્રપ્રમુખાનિ પઞ્ચ વણિક્છતાનિ ઇષ્ટેન જીવિતેનાચ્છાદિતાનિ, વ્યસનાત્ પરિત્રાતાનિ, અત્યન્તનિષ્ટે ચ નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાનીતિ । ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર ભિક્ષવ આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીં મયા વિગતરાગેણ વિગતદ્વેષેણ વિગતમોહેન પરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ ઇમાનિ સમુદ્રપ્રમુખાનિ પઞ્ચ વણિક્છતાનિ ઇષ્ટેન જીવિતેનાચ્છાદિતાનિ,
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 203 --------------------
વ્યસનાત્ પરિત્રાતાનિ, અત્યન્તનિષ્ટે ચ નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપિતાનીતિ । યત્ તુ મયા અતીતે ઽધ્વનિ સરાગેણ સદ્વેષેણ સમોહેનાપરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ ઇમે વણિજઃ પરિત્રાતાઃ । તચ્ છૃણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત, ભાષિષ્યે ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વન્ય્ અન્યતરસ્મિન્ સમુદ્રતીરે પઞ્ચાભિજ્ઞઃ ઋષિઃ પ્રતિવસતિ, કષ્ટતયા મૂલફલામ્બુભક્તો ઽજિનવલ્કલવાસી અગ્નિહોત્રિકઃ (સ્પેયેર્: અગ્નિહોત્રકઃ) । સ ચ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલો વ્યસનગતાનાં પરિત્રાતા । યાવદ્ વારાણસ્યાં પઞ્ચવણિક્છતાનિ સમુદ્રમ્ અવતર્તુકામાનિ । તાન્ય્ અનુપૂર્વેણ ચઞ્ચૂર્યમાણાનિ સમુદ્રતીરમ્ અનુપ્રાતાનિ । તમ્ ઋષિં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદજાતાનિ પાદયોર્ નિપત્ય વિજ્ઞાપયિતુમ્ આરબ્ધાનિ: યદ્ય્ અસ્માકં ભગવન્ સમુદ્રમધ્યગતાનાં કિંચિદ્ વ્યસનમ્ ઉત્પદ્યતે, ભગવતા તાવદ્ એતે પરિત્રાતવ્યા ઇતિ । તેનાધિવાસિતમ્*: એવં ભવત્વ્ ઇતિ । તતસ્ તે વણિજો રત્નાન્ય્ આદાય જમ્બુદ્વીપાભિમુખાઃ સંપ્રસ્થિતાઃ । યાવત્ કાલિકયા રાક્ષસ્યા સંત્રાસિતુમ્ આરબ્ધાઃ । તતસ્ તેન ઋષિણા પરિત્રારાઃ । તતઃ સંસિદ્ધયાનપાત્રાઃ પ્રત્યાગતા ઋષિસમીપમ્ ઉપગમ્યોચુઃ: ભો મહર્ષે અનેન દુષ્કરેણ વ્યવસાયેન કારુણ્યભાવાચ્ ચ કિં પ્રાર્થયસ ઇતિ । તેનોક્તમ્*: અન્ધે લોકે ઽનાયકે બુદ્ધો ભૂયાસમ્ અતીર્ણાનાં સત્વાનાં તારયિતા, અમુક્તાનાં મોચયિતા, અનાશ્વસ્તાનામ્ આશ્વાસયિતા, અપરિનિર્વૃતાનાં પરિનિર્વાપયિતેતિ । તૈર્ ઉક્તમ્*: યદા ત્વં બુદ્ધો ભવેસ્ તદા અસ્માન્ અપિ સમન્વાહરેથા ઇતિ । ઋષિર્ આહ: એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન ઋષિર્ આસીત્*, અહં સઃ । યે તે વણિજઃ, ઇમે તે સમુદ્રપ્રમુખાસ્ તદાપ્ય્ એતે મયા પરિત્રાતાઃ । ભૂયઃ કાશ્યપે ભગવતિ પ્રવ્રજિતા બભૂવુઃ । તત્રૈભિર્ ઇન્દ્રયપરિપાકઃ કૃતઃ । તેનેદાનીમ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_82 સુમનાઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । શ્રાવસ્ત્યામ્ અન્યતમો ગૃહપતિર્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 204 --------------------
રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રાઃ પ્રજાયન્તે ચ મ્રિયન્તે ચ । તસ્મિંશ્ ચ ગૃહે સ્થવિરો ઽનિરુદ્ધઃ કુલોપગતઃ । તતો ગૃહપતેર્ ઇયં બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના: અયં સ્થવિરાનિરુદ્ધો વિપાકમહેશાખ્યઃ, એતં તાવદ્ આયાચિષ્યે: યદિ મે પુત્રો જાયતે, અસ્ય પશ્ચાચ્છ્રમણં દસ્યામીતિ । તતો ગૃહપતિના સ્થવિરાનિરુદ્ધો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ । તતઃ પિણ્ડકેન પ્રતિપાદ્યાયાચિતઃ: યદિ મે પુત્રો જાતો જીવતિ, સ્થવિરસ્ય પશ્ચાચ્છ્રમણં દસ્યામીતિ । સ્થવિરાનિરુદ્ધેનોક્તમ્*: એવમ્ અસ્તુ, કિં તુ સ્મર્તવ્યા તે પ્રતિજ્ઞેતિ ॥
યાવદ્ અપરેણ સમયેન પત્ન્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા । તસ્યાઃ કાયાત્ સુરભિર્ ગન્ધઃ પ્રવાતિ । યાવન્ નવાનાં માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારકો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દિવ્યસુમનઃકઞ્ચિકયા પ્રાવૃતઃ । તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા સુમના ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્* । તતઃ સ્થવિરાનિરુદ્ધમ્ અન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્ર્ય સ દારકો નિર્યાતિતઃ । તતઃ સ્થવિરાનિરુદ્ધેનાસ્મૈ કાષાયાણિ દત્તાનિ, આશીર્ વાદશ્ ચ: દીર્ઘાયુર્ ભવત્વ્ ઇતિ ॥
યદા સપ્તવર્ષો જાતસ્ તદા માતાપિતૃભ્યાં સ્થવિરાય દત્તઃ । તતઃ સ્થવિરાનિરુદ્ધેન પ્રવ્રાજ્ય મનસિકારો દત્તઃ । તેન યુજ્યમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ । સ ચ તીક્ષ્ણેન્દ્રિયઃ । યદા પાંસુકૂલં પ્રતિસંસ્કરોતિ, તદા એકૈકસ્મિન્* સૂચીપ્રદેશે અષ્ટૌ વિમોક્ષાન્ સમાપદ્યતે ચ વ્યુત્તિષ્ઠતે ચ ॥

યાવદ્ અપરેણ સમયેન સ્થવિરાનિરુદ્ધેનોક્તઃ: ગચ્છ પુત્રક, નદ્યા અજિરવત્યા ઉદકમ્ આનયેતિ । તતઃ સુમનાઃ શ્રમણોદ્દેશો ઘટમ્ આદાયાજિરવતીમ્ અવતીર્ણઃ । તત્ર સ્નાત્વા ઉદકસ્ય ઘટં પૂરયિત્વા વિહાયસં પ્રસ્થિતઃ । અગ્રતો ઘટો ગચ્છતિ, તતઃ સુમનાઃ શ્રમણોદ્દેશઃ । તસ્મિંશ્ ચ સમયે ભગવાન્ પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાય ચતસૃણાં પર્ષદાં ધર્મં દેશયતિ । તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે: ઇમં પશ્ય શારિપુત્ર શ્રમણોદ્દેશમ્ આગચ્છન્તમ્ ઉદકસ્ય ઘટં પૂરયિત્વા સ્મૃતિમન્તં સુસમાહિતેન્દ્રિયમ્* ।
હિત્વા રાગં ચ દ્વેષં ચ અભિધ્યાં ચ વિરાગયન્* ।
સંઘારયન્ન્ ઇમં દેહં શોભતે ઉદહારકઃ ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 205 --------------------
યદા ભગવતા સુમનાઃ શ્રમણોદ્દેશો ભિક્ષુસંઘસ્ય પુરસ્તાત્ સ્તુતઃ પ્રશસ્તશ્ ચ, તદા ભિક્ષૂણાં સંદેહો જાતઃ । કાનિ ભદન્ત સુમનસા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ, યેનાભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો દિવ્યયા ચ સુમનસાં કઞ્ચુકયા પ્રાવૃત્તો જાતઃ, તીક્ષ્નેન્દ્રિયઃ, અર્હત્વં ચ પ્રાપ્તમ્ ઇતિ । સુમનસૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । સુમનસા તાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*