Avadānaśataka · Chapter 50
iti
bhagavān āha: pāpakārī nālada sā pretī | icchasi tasyāḥ karmaplotiṃ śrotum*? evaṃ bhadanta | tena hi nālada śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye ||
bhūtapūrvaṃ nālada atīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryām 'nyatamaḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayato naiva putro na duhitā | sa kare kapolaṃ kṛtvā cintāparo vyavasthitaḥ: anekadhanasamuditaṃ me gṛham* | na me putro na duhitā | mamātyayāt sarvasvāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyatīti | so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberaśakrabrahmādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate sma | tadyathā ārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikā devatāḥ | sahajāḥ sahadhārmikā nityānubaddhā api devatā āyācate sma | asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ceti | tac ca naivam* | yady evam abhaviṣyad ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ | api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | katameṣāṃ trayāṇāṃ sthānānām*? mātāpitarāu raktau bhavataḥ saṃnipatitau, mātā kalyā bhavati ṛtumatī, gandharvaś ca pratyupasthito bhavati | eṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | tasya devatārādhane 'pi sati na putro na duhitā ||
tasyaivaṃ buddhir utpannā: dvitīyāṃ bhāryām anayāmi | kadācit sā satvavatī syād iti | tena sadṛśāt kulād dvitīyā bhāryā ānītā | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa sā āpannasatvā saṃvṛttā | tayā hṛṣṭatuṣṭapramuditayā svāmine niveditam: diṣṭyā āryputra vardhase | āpannasatvāsmi saṃvṛttā | yathā ca me dakṣiṇaṃ kukṣiṃ niśritya tiṣṭhati, niyataṃ dārako bhaviṣyatīti | so 'py āttamanāttamanāḥ pūrvakāyam abhyunnamayya dakṣiṇaṃ bāhum abhiprasārya udānam udanayati: apy evāhaṃ cirakālābhilaṣitaṃ
-------------------- Vaidya, p. 123 --------------------
putramukhaṃ paśyeyam* | jāto me syān nāvajātaḥ | kṛtyāni me kurvīta | bhṛtaḥ pratibibhṛyāt* | dāyād yaṃ pratipadyeta | kulavaṃśo me cirasthitikaḥ syāt* | asmākaṃ cāpy atītakālagatānām alpaṃ vā prabhūtaṃ vā dānāni datvā puṇyāni kṛtvā asmākaṃ nāmnā dakṣiṇām ādekṣyate: idaṃ tayor yatrayatropapannayor gacchator anugacchatv iti | āpannasatvāṃ caināṃ viditvopariprāsādatalagatām ayantritāṃ dhārayati śīte śītopakaraṇair uṣṇe uṣṇopakaraṇair vaidyaprajñaptair āhārair nātitiktair nātyamlair nātilavaṇair nātimadhurair nātikaṭukair nātikaṣāyais tiktāmlalavaṇamadhurakaṭukakaṣāyavivarjitair āhāraiḥ | hārārdhahāravirājitagātrīm apsarasam iva nandanavanavicāriṇīṃ mañcān mañcaṃ pīṭhāt pīṭham anavatarantīm adharimāṃ bhūmim* | na cāsyāḥ kiṃcid amanojñaśabdaśravaṇaṃ yāvad eva garbhasya paripākāya ||
tatas tasyāḥ pūrvikāyāḥ prajāpatyāḥ prathamapatnyās tāṃ bahumānāl lālitāṃ (Speyer: laḍitaṃ) dṛṣṭvā īrṣyā samutpannā | cintayanti: yady eṣā putraṃ janayiṣyati, niyataṃ māṃ bādhayiṣyati | sarvathopāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti | kāmān khalu pratisevyamānasya (Speyer: pratisevamānasya) nāsti kiṃcit pāpaṃ karmācaraṇīyam iti | tayā aniṣṭagatiprapātanamugdhayā visrambham utpādya tathāvidhaṃ garbhaśātanaṃ dravyaṃ dattaṃ yena pītamātreṇaiva tasyās tapasvinyāḥ srasto garbhaḥ | tatas tayā dvitīyapatnyā sarvajñātīn saṃnipātya sā prathamā patnī samanuyujyate: tvayā me visrambham utpādya śātanaṃ dravyaṃ dattam*, yena me srasto garbha iti | tato 'sau prathamapatnī jñātimadhye śapathaṃ kartuṃ pravṛttā: yadi mayā garbhaśātanaṃ dravyam anupradattaṃ syāt*, ahaṃ pretī bhūtvā jātāñ jātān putrān bhakṣayeyam iti ||
kiṃ manyase nālada yāsau śreṣṭhibhāryā, iyaṃ sā pretī | yat tayā īrṣyāprakṛtayā garbhaśātanaṃ dattaṃ tena preteṣūpapannā | yat tayā mṛṣāvādena śapathaḥ kṛtaḥ, tasya karmaṇo vipākena rātriṃdivena pañca putrān prasūya tān eva bhakṣayati | tasmāt tarhi te nālada vāgduścaritaprahāṇāya vyāyantavyaṃ yathā evaṃvidhā doṣā na syur ye tasyāḥ pretyāḥ | ity evaṃ te nālada śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān | āttamanā āyuṣmān nālado 'nye ca devāsuragaruḍakinnaramahoragādayo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_50 jāmbālaḥ | (ed. Speyer, vol. I)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho vaiśālīm upaniśritya viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām* | tena khalu samayena vaiśālyām anyatarasyāṃ nagaraparikhāyāṃ pañca pretaśatāni prativasanti vāntāśāny ujjhitāśāni kheṭamūtropajīvīni pūyaśoṇitaviṣṭhāhārāṇi ghorāṇi prakṛtiduḥkhitāni ca | āha ca:
-------------------- Vaidya, p. 124 --------------------
vāntāśā ujjhitāśāś ca kheṭamūtropajīvitaḥ |
pūyaśoṇitaviṣṭhāśā ghorāḥ prakṛtiduḥkhitāḥ
iti ||
tasyāṃ ca vaiśālyām anyataro brāhmaṇaḥ | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | daurgandhaṃ cāsyāḥ kāye saṃvṛttam* | tatas tena brāhmaṇena naimittikā āhūya pṛṣṭāḥ | te kathayanti: yo 'yam udarastho dārakas tasyāyaṃ prabhāva iti | yāvad asau navānāṃ māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto durvarṇo durdarśano avakoṭimako 'medhyamrakṣitagātro durgandhaś ca | tathāpy asau snehapāśānubaddhābhyāṃ paramabībhatso 'pi mātṛpitṛbhyāṃ saṃvardhitaḥ | so 'medhyasthāneṣv evābhiramate saṃkārakūṭe jambāle, keśāṃl luñcati, amedhyaṃ mukhe prakṣipati | tasya bālo jāmbāla iti saṃjñā saṃvṛttā ||
yāvad asāv itaś cāmutaś ca paribhraman pūraṇena kāśyapena dṛṣṭaḥ | tasyaitad abhavat: yādṛśeṣu sthāneṣv ayam abhiramate, nūnam ayaṃ siddhapuruṣaḥ | yanv aham enaṃ pravrājayeyam iti | sa tena pravrājito nagnaḥ paryaṭati satkriyāsu ca vartate | tatas tena paryaṭatā vaiśālīparikhāyāṃ pañca pretaśatāni dṛṣṭāni | sa pūrvakarmavipākasaṃbandhāt tāṃ nagaraparikhām avatīrya taiḥ sārdhaṃ saṃgamya samāgamya saṃmodate, sakhitvaṃ cābhyupagataḥ | yāvad apareṇa samayena jāmbālo dārakaḥ kvacit prayojanena vyākṣipto vaiśālīṃ praviṣṭaḥ | bhagavāṃś ca tāṃ nagaraparikhām anuprāptaḥ | dadṛśus te pretā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya bhagavataḥ pādayor nipatitāḥ | bhagavatā uktāḥ: kiṃ bhavatāṃ bādhata iti | te ūcuḥ: pipāsitāḥ smo bhagavann iti | tato bhagavatā pañcabhyo 'ṅgulibhyo 'ṣṭāṅgopetasya pānīyasya pañca dhārā utsṛṣṭāḥ, yena tāni pañca pretaśatāni saṃtarpitāni | tatas te bhagavato 'ntike cittaṃ prasādya kālagatāḥ | praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ ||
dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyakāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇeti | te paśyanti pretebhyaś cyutāḥ, praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannāḥ, bhagavato 'ntike cittam ahiprasādyeti || atha pretapūrviṇāṃ devaputrāṇām etad abhavat: nāsmākaṃ pratirūpaṃ syāt, yad vayaṃ paryuṣitaparivāsā bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmema | yan nu vayam aparyuṣitaparivāsā eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmemeti | atha pretapūrviṇo devaputrāś calavimalakuṇḍaladharā hārārdhahāravirājitagātrā maṇiratnavicitramaulayaḥ kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātrās tasyām eva rātrau divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandāravāṇāṃ puṣpāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā sarvāṃ kūṭāgāraśālāṃ udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | atha bhagavān pretapūrviṇāṃ devaputrāṇām āśayānuśayaṃ
-------------------- Vaidya, p. 125 --------------------
dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā pañcabhir devaputraśatair viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalam anuprāptam* | sa dṛṣṭasatyā labdhalābhā iva vaṇijaḥ, saṃpannasasyā iva karṣakāḥ, śūrā iva vijitasaṃgrāmāḥ, sarvarogaparimuktā ivāturā yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatās tayaiva vibhūtyā bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya svabhavanaṃ gatāḥ ||
atha jāmbālo nagaraparikhām āgatas tān pretān nādrākṣīt* | tataḥ samanveṣitum ārabdhaḥ | sa ca tān parimārgamāṇaḥ khedam āpanno na ca tān āsādayati ||
atrāntare nāsti kiṃcid buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātam* | dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttakānām ekārakṣāṇāṃ śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitānāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīṇānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya <ca> buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkaṭaprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ | kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyam*, kasya kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anupradadyām*, kam āryadhanavirahitam āryadhanaiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayeyam*, <kasyājñānatimirapaṭalaparyavanaddhanetrasya jñānāñjanaśalākayā cakṣur viśodhayāmi |> kasyānavaropitāni kuśalamulāny avaropayeyam*, kasyāvaropitāni paripācayeyam*, kasya paripakvāni vimocayeyam* | āha ca:
apy evātikramed velāṃ sāgaro makarālayaḥ |
na tu vaineyavatsānāṃ buddho velām atikramet
tato bhagavāñ jāmbālasya kulaputrasyānugrahārthaṃ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto vaiśālīṃ piṇḍāya prāvikṣat* | yāvad anupūrveṇa piṇḍapātam aṭan vīthīm avatīrṇaḥ | jāmbālaś ca itas tato 'nvāhiṇḍamāno bhagavato 'grataḥ sthitaḥ | atha dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena bhagavato 'ntike citaṃ prasāditaṃ* | sa prasādajāto bhagavataḥ pādayor nipatya kṛtakarapuṭa uvāca: yadi bhagavan mādṛśānāṃ satvānām asmin dharmavinaye pravrajyāsti; labheyaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām iti | tato bhagavān mahākaruṇāparigatahṛdayaḥ satvānām āśayānuśayajñas taṃ bhavyarūpaṃ viditvā rajabhujasadṛśaṃ suvarṇavarṇabāhum abhiprasāryedam avocat*: ehi bhikṣor cara brahmacaryam* | ity uktamātre bhagavatā saptāhāvaropitair iva keśair dvādaśavarṣopasaṃpannasyeva bhikṣor īryāpathena pātrakarakavyagrahasto 'vasthitaḥ | āha ca:
-------------------- Vaidya, p. 126 --------------------
ehīti coktaḥ sa tathāgatena muṇḍaś ca saṃghāṭiparītadehaḥ |
sadyaḥ praśāntendriya eva tasthāv evaṃ sthito buddhamanorathena
tato 'sya bhagavatā manasikāro dattaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | so 'rhatvaprāpto 'pi lūhenābhiramate | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣo 'gro me bhikṣavo bhikṣūṇāṃ mama śrāvakāṇāṃ lūhādhimuktānām*, yaduta jāmbālo bhikṣur iti ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta jāmbālena sthavireṇa karma kṛtaṃ yenaivaṃvidhaṃ duḥkham anubhavatīti | bhagavān āha: jāmbalenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | jāmbālenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi api kalpaśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0