Avadānaśataka · Chapter 41
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrake kalpe viṃśatisahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | atha bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya
-------------------- Vaidya, p. 105 --------------------
bhāgineyo 'śoko nāmnā | sa bhagavatsakāśe mokṣārthī pravrajitaḥ | sa svādhīnaṃ mokṣaṃ manyamāno na vyāyacchate | yāvad dīrghakālaprakarṣeṇāśoko janapade varṣoṣitaḥ | bhagavāṃś ca kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgniḥ paścimaśayanopagataḥ, aśokaś ca bhikṣur aśokasyādhastāt pratisaṃlīno babhūva | atha yā devatā tasminn aśokavṛkṣe vyuṣitā, sā bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya parinirvāṇaṃ śrutvā rodituṃ pravṛttā | tasya rudantyā aśrubindavo 'śokasya kāye nipatituṃ pravṛttāḥ | athāśoka ūrdhvamukhas tāṃ devatāṃ rudantīm āha: kimarthaṃ devate rudyata iti | devatovāca: adya rātryā madhyame yāme bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya parinirvāṇaṃ bhaviṣyatīti | athāśoko devatāvacanam upasṛtya marmaviddha iva pracalitavān* | so 'pi karuṇakaruṇaṃ rodituṃ pravṛttaḥ | tato devatayā pṛṣṭaḥ: kimarthaṃ rodiṣīti | aśoka uvāca: guruviyogāj jñātiviyogāc ca | kāśyapo me samyaksaṃbuddho mātulaḥ | so 'haṃ visrabdhavihārī na vyāyatavān* | dūre cāsau | ahaṃ ca pṛthagjanaḥ | apakṛṣṭatvād adhvano na śakṣyāmi viśeṣam adhigantum iti | devatovāca: yadi punar ahaṃ bhavantaṃ bhagavatsakāśam upanayeyam*, kiṃ śakyam iti | aśoka uvāca: tathā hi me buddhiḥ paripakvā, yathā sahadarśanād eva bhagavataḥ śakṣyāmi viśeṣam adhigantum iti | tato devatayā aśoko bhagavatsakāśam ṛddhyanubhāvān nītaḥ | tasya bhagavaddarśanāt prasāda utpannaḥ | prasādajātasya ca bhagavatā kāśyapena tathāvidho dharmo deśitaḥ yacchravaṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | prathamataraṃ cāyuṣmān aśokaḥ parinirvṛtaḥ, tato bhagavān kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhāḥ ||
tataḥ sā devatā āyuṣmato 'śokasya parinirvāṇaṃ dṛṣṭvā prītim utpādayāmāsa | cintayati ca: yaḥ kaścid anenāyuṣmatā viśeṣo 'dhigataḥ, sarvaḥ sa mām āgamya | evam apy aham anāgate 'dhvani yo 'sau bhagavatā kāśyapena uttaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ: bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha iti, tasyāham eva paścimaśayanopagatasya caramaḥ sākṣācchravakāṇām ehibhikṣukayā pravrajitānāṃ bhaveyam*, pūrvataraṃ ca bhagavataḥ parinirvāpayeyam*, tato bhagavān* śākyamunir iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau devatā, ayaṃ sa subhadraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyaṃ yat kalyāṇamitratā vihariṣyāmaḥ kalyāṇsahāyatā kalyāṇasaṃparkaḥ, na pāpamitratā na pāpasahāyatā na pāpasaṃparkaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
athāyuṣmān ānando bhagavantam idam avocat: iha mama bhadanta ekākino rahogatasya pratisaṃlīnasya evaṃ cetasi cetaḥparitarka udapādi: upārdham idaṃ brahmacaryasya yaduta kalyāṇamitratā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasaṃparkaḥ, na pāpamitratā na pāpasahāyatā na pāpasaṃparkaḥ iti | {bhagavān āha:} mā tvam ānanda evaṃ vocaḥ: upārdham idaṃ brahmacaryasya yaduta kalyāṇamitratā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasaṃparkaḥ, na pāpamitratā na pāpasahāyatā na pāpasaṃparkaḥ iti | sakalam idam ānanda
-------------------- Vaidya, p. 106 --------------------
kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ yaduta kalyāṇamitratā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasaṃparkaḥ, na pāpamitratā na pāpasahāyatā na pāpasaṃparkaḥ | tat kasya hetoḥ? māṃ hy ānanda kalyāṇamitram āgamya jātidharmāṇaḥ satvā jātidharmatāyāḥ parimucyante, jarāvyādhiśokamaraṇaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsadharmāṇaḥ satvā upāyāsadharmatāyāḥ parimucyante | tad anenaiva te ānanda paryāyeṇa veditavyaṃ yat sakalam idaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ yaduta kalyāṇamitratā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasaṃparkaḥ, na pāpasahāyatā na pāpamitratā na pāpasaṃparkaḥ | ity evaṃ te ānanda śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 107 --------------------
paṃcamo vargaḥ
tasyoddānam*:
guḍaśālā ca bhaktaṃ ca toyaṃ varcaghaṭena ca |
koliko hy uttaraś cāpi jātyandhaḥ śreṣṭhir eva ca |
putro jāmbālakaś caiva vargo bhavati samudditaḥ ||
AVŚ_41 guḍaśālā | (ed. Speyer, vol. I)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe | yadā bhagavatā anuttarā samyaksaṃbodhir abhisaṃbuddhā, tadāyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyām iyaṃ pratijñā kṛtā: na tāvat piṇḍakaṃ paribhokṣyāmahe (Speyer: paribhokṣyāvahe), yāvan narakatiryakpretebhya ekasatvam api na mocayāva iti | tatas tāv āyuṣmatau kālena kālaṃ kadācin narakacārikāṃ carataḥ, kadācit tiryakpretacārikāṃ carataḥ | tau tatra satvānāṃ vividhayātanābhyāhatānām asatpralāpaṃ dṛṣṭvā tān āgatya catasṛṇāṃ parṣadām ārocayataḥ | te 'pi śrutvā saṃvegam āpadyante | tatas tau tad adhiṣṭhānaṃ tathāvidhāṃ dharmadeśanāṃ kurutaḥ, yayā aneke satvā viśeṣam adhigacchanti, dharmaśravaṇakathāyāś ca bhājanībhavanti ||
yāvad apareṇa samayenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ pretacārikāṃ carann adrākṣīt pretaṃ parvatakūṭaprakhyaṃ samudrasadṛśakukṣiṃ sūcīchidropamamukhaṃ svakeśasaṃchannam ādīptaṃ samyakprajvalitam ekajvālībhūtaṃ dhyāyantam ārtasvaraṃ krandantam*, duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanām anubhavantam*, yena yenoccāraprasrāvabhūmis tena tenānvāhiṇḍamānaṃ tad api kṛcchreṇāsādayantam* | tataḥ sthaviraḥ pretaṃ papraccha: kiṃ te bhoḥ karma kṛtaṃ yenaivaṃvidhāṃ duḥkhāṃ tīvrāṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayasa iti | preta āha: āditye hi samudgate na dīpena prayojanam* | bhagavantam etam arthaṃ paripṛccha | sa te asmākīnāṃ karmaplotiṃ vyākariṣyatīti | athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ ||
tena khalu samayena bhagavān pratisaṃlayanād vyutthāya catasṛṇāṃ parṣadāṃ madhuramadhuraṃ dharmaṃ deśayati, kṣaudraṃ madhv ivāneḍakam* | anekaśatā ca parṣad bhagavataḥ sakāśān madhuramadhuraṃ dharmaṃ śṛṇoty anijyamānair indriyaiḥ | tato buddhā bhagavantaḥ pūrvālāpinaḥ priyālāpinaḥ ehīti svāgatavādinaḥ
-------------------- Vaidya, p. 108 --------------------
smitapūrvaṃgamāś ca | tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: ehi maudgalyāyana svāgataṃ te, kutas tvam etarhy āgacchasīti | maudgalyāyana āha: āgacchāmy ahaṃ bhadanta pretacārikāyāḥ | tatrāhaṃ pretam adrākṣaṃ sūcīchidropamamukhaṃ parvatopamakukṣiṃ svakeśasaṃchannaṃ durgandhaṃ paramadurgandham* | āha ca:
viśuṣkakaṇṭhoṣṭhapuṭaḥ suduḥkhitaḥ pravṛddhaśailopamacarvitāśrayaḥ | (Speyer: Ścañvitāśrayaḥ )
svakeśasaṃchannamukho digambaraḥ susūkṣmasūcīsadṛśānanaḥ kṛśaḥ
nagnaḥ svakeśasaṃchanno asthiyantravaducchritaḥ |
kapālapāṇir ghoraś ca krandan samabhidhāvati
bubhukṣayā pipāsayā klānto vyasanapīḍitaḥ |
ārtasvaraṃ krandamāno duḥkhāṃ vedati vedanām* |
kiṃ tena prakṛtaṃ pāpaṃ martyaloke sudāruṇam*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0