Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānaśataka · Chapter 37

37.1

iti
maitrakanyaka āha: bhoḥ puruṣa, asti kaścid anyo 'pīhāgamiṣyatīti? puruṣaḥ prāha: ya evaṃvidhakarmakārī bhaviṣyatīti ||
tato maitrakanyako duḥkhavedanābhibhūtaḥ satvānām antike kāruṇyaṃ janayitvā taṃ puruṣam āha: icchāmy ahaṃ bhoḥ puruṣa sarvasatvānām arthe idaṃ cakraṃ upari śirasā dhārayitum* | mā kaścid anyo 'py evaṃvidhakarmakārī ihāgacchatv iti | ity uktamātre maitrakanyakasya bodhisatvasya tac cakraṃ saptatālamātraṃ mūrdhni udgamyākāśe sthitam* | sa ca kālaṃ kṛtvā tuṣite devanikāye upapannaḥ ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena maitrakanyaka āsīt, ahaṃ sa | yan mayā saṃvyavaharatā mātā kārṣāpaṇaiḥ pratipāditā, tasya me karmaṇo vipākena caturṣu mahānagareṣu mahatsukham anubhūtam* | yataś ca mātuḥ parītto 'pakāraḥ kṛtaḥ, tasya me karmaṇo phalavipākenaivaṃvidhaṃ duḥkham anubhūtam* | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yan mātāpitṛṣu kārān kariṣyāmo nāpakārān* | tad ete doṣā na bhaviṣyanti ye maitrakanyakasya | pṛthagjanasya eṣa eṣa guṇagaṇo bhaviṣyati yas tasyaiva devaputrabhūtasya | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* | tat kasya hetoḥ? duṣkarakārakau hi bhikṣavaḥ putrasya mātāpitarau āpyāyakau poṣakau saṃvardhakau stanyasya dātārau, citrasya jambūdvīpasya darśayitārau | ya ekenāṃsena putro mātaraṃ dvitīyena pitaraṃ pūrṇaṃ varṣaśataṃ pariharet*, yad vā asyāṃ mahāpṛthivyāṃ maṇayo muktā vaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālarajatajātarūpam aśmagarbho musāragalvo lohitikā dakṣiṇāvartaḥ, ity evaṃrūpe vā aiśvaryādhipatye pratiṣṭhāpayet*, na iyatā putreṇa mātāpitroḥ kṛtaṃ vā syād upakṛtaṃ vā | yas tv asāv aśrāddhaṃ mātāpitaraṃ śraddhāsaṃpadi samādāpayati, vinayati, niveśayati, pratiṣṭhāpayati, duḥśīlaṃ śīlasaṃpadi, matsariṇaṃ tyāgasaṃpadi, duṣprajñaṃ prajñāsaṃpadi, samādāpayati, vinayati, niveśayati, pratiṣṭhāpayati, iyatā putreṇa mātāpitroḥ kṛtaṃ vā syād upakṛtaṃ vā ||
idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 93 --------------------
AVŚ_37 śaśaḥ | (ed. Speyer, vol. I)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyāṃ anyatamaḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ | sa unnīto vardhito mahān saṃvṛtaḥ | pitā cāsya dhanakṣayam anuprāpto bhogakṣayam anuprāptaḥ | sa ca vistīrṇasuhṛtsaṃbandhibāndhavas taṃ putraṃ kālānukālaṃ jñātisakāśaṃ preṣayati | sa tair jñātibhis tathā lālito yathā teṣu pravṛddhasnehaḥ saṃvṛttaḥ ||
yāvad apareṇa samayena jetavanaṃ nirgataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sa prasādajātaś ca bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasmai bhagavatā saṃsāravairāgyikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā saṃsāre doṣadarśī nirvāṇe guṇadarśī mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ | sa evaṃ pravrajitaḥ san jñātibhiḥ saha saṃsṛṣṭo viharati | tato bhagavāṃs taṃ gṛhisaṃsargān nivārya araṇye niyojayate | sa tatra nābhiramate | yāvad bhagavāṃs taṃ trir api gṛhisaṃsargān nivārayati: vatsa anekadoṣaduṣṭo 'yaṃ gṛhisaṃsargaḥ | santi cakṣurvijñeyāni rūpāṇi iṣṭāni kāntāni priyāṇi manāpāni kāmopasaṃhitāni rañjanīyāni | śrotravijñeyāḥ śabdāḥ, ghrāṇavijñeyā gandhāḥ, jihvāvijñeyā rasāḥ, kāyavijñeyāni spraṣṭavyāni, manovijñeyā dharmāḥ iṣṭāḥ kāntāḥ priyā manāpāḥ kāmopasaṃhitā rañjanīyāḥ kaṇṭakabhūtāḥ | anekaparyāyeṇa cāsya araṇyaguṇāḥ saṃvarṇitāḥ, yatra sthitasya kuśalānāṃ dharmāṇāṃ vṛddhir bhavati | yāvat tena kulaputreṇa bhagavantaṃ kalyāṇamitram āgamya araṇyavāsena vasatā yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānenedam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣākṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | sa pūrvanivāsam anusmṛtya bhagavato 'syātiduṣkarāṇi dṛṣṭvā bhagavantam upasaṃkramya sagauravaḥ stauti mānayati ca ||
-------------------- Vaidya, p. 94 --------------------
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta, yāvad ayaṃ kulaputro bhagavatā yāvat trir api grāmāntān nivārya araṇye niyojitaḥ, yāvad arhatve pratiṣṭhāpita iti | bhagavān āha: kim atra bhikṣava āścaryaṃ yad idānīṃ mayā vigatarāgeṇa vigatadveṣeṇa vigatamohena parimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ sarvajñena sarvākārajñena sarvajñānajñeyavaśiprāptena ayaṃ kulaputro yāvan trir api grāmāntān nivārya araṇye niyojitaḥ, yāvad arhatve pratiṣṭhāpitaḥ | yat tu mayā atīte 'dhvani sarāgeṇa sadveṣeṇa samohenāparimuktena jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsair ayaṃ kulaputraḥ svajīvitaparityāgena grāmāntān nivārya araṇyavāse niyuktaḥ | tac chṛṇuta, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta, bhāṣiṣye ||

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani anyatarasmin girikandare prasravaṇapuṣpaphalakandasaṃpanno ṛṣiḥ prativasati kaṣṭatapāḥ phalamūlāmbubhakṣo 'jinavalkalavāsī agnihotrikaḥ | tasya ca ṛṣeḥ śaśo vayasyo mānuṣapralāpī | sa divasānudivasaṃ trir ṛṣisamīpam upasaṃkrāmati | upasaṃkramyābhivādanaṃ kṛtvā vividhābhiḥ kathābhiḥ saṃmodate | tāv evaṃ pravṛddhasnehau pitāputravad avasthitau | yāvat kālāntareṇa mahaty anāvṛṣṭiḥ prādurbhūtā, yayā nadyudapānāny alpasalilāni saṃvṛttāni, puṣpaphalaviyuktāś ca pādapāḥ | tataḥ sa ṛṣis tatrāśramapade upabhogaviharān nābhiramate | so 'jinacīravalkalāny abhisaṃkṣeptum ārabdhaḥ ||
atha śaśas taṃ tathā pravṛttaṃ dṛṣṭvā pṛṣṭavān*: maharṣe kva gamiṣyasīti | ṛṣir āha: grāmāntam eva gamiṣyāmi (Speyer: avagamiṣyāmi), tatra pakvabhaikṣeṇa yāpayiṣyāmīti | tataḥ sa ṛṣivacanam upaśrutya jātasaṃtāpo mātāpitṛviyogam iva manyamānaḥ pādayor nipatya tam ṛṣim uvāca: mā māṃ parityaja | api ca anekadoṣasaṃkulo gṛhavāso 'nekaguṇasaṃpannaś cāraṇyavāsa iti | sa bahv apy ucyamāno na nivartate | tataḥ sa śaśenocyate: yady avaśyaṃ gantavyam*, kiṃ nu adyeha tāvat pratīkṣasva, śvo yathābhipretaṃ yāsyasīti | tatas tasya ṛṣer etad abhavat*: niyatam ayaṃ mām āhārajātenopanimantrayitukāmaḥ | yasmād ime tiryagyonigatāḥ prāṇinaḥ saṃcayaparā iti | tena tasya pratijñātam* ||
atha kṛtāhnikam āhārakāle śaśa upasaṃkramya tam ṛṣiṃ pradakṣiṇīkṛtya kṣamayitum ārabdhaḥ: kṣamasva mama maharṣe yan mayā ūhāpohavirahitena tiryagyonāv upapannena tava kiṃcid apakṛtaṃ syāt* | ity uktvā sahasotplutyāgnau prapatitaḥ | tataḥ sa ṛṣir jātasaṃvego bāṣpadurdinamukhaḥ priyaikaputram ivopaguhyovāca (Speyer: ivopagṛhyovāca): vatsa kim idam ārabdham iti | śaśa uvāca: maharṣe araṇyapriyatayā madīyena māṃsenāhorātraṃ yāpayiṣyasi | kiṃ ca:
na santi mudgā na tilā na taṇḍulā vane vivṛddhasya śaśasya kecana |
śarīram etat tv analābhisaṃskṛtaṃ mamopayojyādya tapovane vasa

37.2

iti
-------------------- Vaidya, p. 95 --------------------
tataḥ sa ṛṣiḥ śaśavacanam upaśrutya jātasaṃvega uvāca: yady evaṃ tava priyatayā kāmam ihaiva jīvitaṃ parityakṣyāmi, na ca grāmāntam avatariṣyāmīti | śrutvaitad vacanaṃ śaśaḥ prītamanāḥ saṃvṛttaḥ | ūrdhvamukhaś ca gaganatalam abhivīkṣya yācituṃ pravṛttaḥ | āha ca:
araṇye me samāgamya viveke ramate manaḥ |
anena satyavākyena māhendraṃ deva varṣa nu

Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc