Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānaśataka · Chapter 32

32.1

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ padmako nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam akhilam akaṇṭakam (Speyer: akaṇṭhakam) ekaputram iva rājyaṃ kārayati | sa ca rājā śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ prajāvatsalaḥ sarvapradaḥ sarvaparityāgī niḥsaṅgaparityāgī ca mahatī tyāge vartate | tasmiṃś ca samaye vārāṇasyāṃ kālavaiṣamyād dhātuvaiṣamyād vā vyādhir utapannaḥ | prāyaḥ satvānāṃ pāṇḍurogaḥ saṃvṛttaḥ | tato rājñā tān dṛṣṭvā kāruṇikam utpāditam: mayā hy eṣāṃ paritrāṇaṃ karaṇīyaṃ cikitsā ceti | tataḥ sa rājā sarvaviṣayanivāsino vaidyān saṃnipātya teṣāṃ satvānāṃ nidānam āśayānuśayaṃ copalakṣya
-------------------- Vaidya, p. 79 --------------------
svayam ārabdhaś cikitsāṃ sarvauṣadhasamudānayaṃ ca kartum* | tataś cikitsyamānānāṃ teṣāṃ satvānāṃ bahavaḥ kālā atikrāntāḥ | na ca śakyante vaidyadravyauṣadhaparicārakasaṃpannā api cikitsitum* | tato rājñā sarvavaidyān āhūya ādarajātena punaḥ pṛṣṭāḥ: ko 'tra hetur na me duścikitsyā iti | vaidyā vicārya guṇadoṣānekamatenāhuḥ: deva kālavaiṣamyād dhātuvaiṣamyāc ca lakṣyāmahe | api tu deva asty ekabhaiṣajyaṃ rohito nāma matsyaḥ | yadi tasya prāptiḥ syāt, śakyante cikitsitum iti | tato rājā rohitaṃ matsyaṃ samanveṣitum ārabdhaḥ | sa bahubhir api cārapuruṣair mṛgyamāṇo na labhyate | tatas te rājñe niveditavantaḥ ||
atha rājā apareṇa samayena bahiryāṇāya nirgacchati | te ca vyādhina ekasamūhena sthitvā rājānam ūcuḥ: paritrāyasva mahārāja asmān asmād vyādheḥ | prayaccha jīvitam iti | tato rājā karuṇadīnavilambitair akṣarair ucyamānas tadāturavacanaṃ śrutvā kāruṇyād ākampitahṛdayaḥ sāśrudurdinavadanaṃ cintayāmāsa: kiṃ mamānenaivaṃvidhena jīvitena rājyaiśvaryādhipatyena vā īdṛśena, yo 'haṃ pareṣāṃ duḥkhārtānāṃ na śakto 'smi śāntiṃ kartum iti | evaṃ vicintya rājā mahāntam arthotsargaṃ kṛtvā jyeṣṭhaṃ kumāraṃ rājyaiṣvaryādhipatyeṣu pratiṣṭhāpya bandhujanaṃ kṣamayitvā paurāmātyāṃś ca kṣamayitvā dīnān samāśvāsya aṣṭāṅgasamanvāgataṃ vrataṃ samādāya upariprāsādatalam abhiruhya dhūpapuṣpagandhamālyavilepanaṃ ca kṣiptvā prāṅmukhaṃ praṇidhiṃ kartuṃ prārabdhaḥ: yena satyena satyavacanena mahāvyasanagatān satvān vyādhiparipīḍitān dṛṣṭvā svajīvitam iṣṭaṃ parityajāmi | anena satyena satyavākyena asyāṃ vālukāyāṃ nadyāṃ mahān rohitamatsyaḥ prādurbhaveyam* | ity uktvā prāsādatalād ātmānaṃ mumoca ||
sa patitamātraḥ kālagato nadyāṃ vālukāyāṃ mahān rohitamatsyaḥ prādurbhūtaḥ | iti devatābhiḥ sarvavijite śabda utsṛṣṭaḥ: eṣa dīrghakālamahāvyādhyutpīḍitānām amṛtakalpo nadyāṃ vālukāyāṃ mahān rohitamatsya prādurbhūtaḥ iti | yataḥ sahaśravaṇān mahājanakāyaḥ śastravyagrakaraḥ piṭakān ādāya nirgatya vividhais tīkṣṇaiḥ śastrair jīvita eva māṃsāny utkartitum ārabdhaḥ | sa ca bodhisatvo vikartyamānaśarīras tān sarvān maitryā sphuran sabāṣpāśruvadanaś cintayāmāsa: lābhā me sulabdhāḥ yan nāma ime satvā madīyena māṃsarudhireṇa sukhino bhaviṣyantīti | tad anenopakrameṇa satvān dvādaśavarṣāṇi svakena māṃsarudhireṇa saṃtarpayāmāsa, na cānuttarāyāḥ samyaksaṃbodheś cittaṃ nivartitavān* ||
yadā teṣāṃ satvānāṃ sa vyādhir upaśāntas tadā tena rohitamatsyena śabda udīritaḥ: śṛṇvantu bhavantaḥ satvāḥ | ahaṃ sa rājā padmakaḥ | mayā yuṣmākam arthe svajīvitaparityāgenāyam evaṃvidha ātmabhāva upāttaḥ | mamāntike cittaṃ prasādayadhvam* | yadāham anuttarāṃ samyaksaṃbodhim
-------------------- Vaidya, p. 80 --------------------
abhisaṃbhotsye, ahaṃ tadā yuṣmān atyantavyādheḥ parimocya atyantaniṣṭhe nirvāṇe pratiṣṭhāpayiṣyāmīti | tacchravaṇāt sa janakāyo labdhaprasādo rājāmātyapaurāś ca puṣpadhūpamālyavilepanair abhyarcya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ: atiduṣkarakāraka, yadā tvam anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhyethāḥ, tadā te vayaṃ śrāvakāḥ syāmeti |
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena padmako nāma rājā babhūva, ahaṃ sa | yad evaṃvidhāḥ parityāgāḥ kṛtāḥ, tena me saṃsāre 'nantasukham anubhūtam* | idānīm apy anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ, samapākayā ca grahaṇyā samanvāgataḥ | yena me aśitapītakhāditāsvāditaṃ samyak sukhena pariṇamati | alpābādho rogatātītaś cāsmi | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yat sarvasatveṣu dayāṃ bhāvayiṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_32 kavaḍaḥ | (ed. Speyer, vol. I)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: saced bhikṣavaḥ satvā jānīyur dānasya dānasaṃvibhāgasya ca phalavipākaṃ yathāhaṃ jānāmi dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca phalavipakām*, apīdānīṃ yo 'sāv apaścimakaḥ kavaḍaś carama ālopaḥ, tato 'pi nādatvā asaṃvibhajya paribhuñjīta sacel labheta dakṣiṇīyaṃ pratigrāhakam* | na caiṣām utpannaṃ mātsaryaṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhet* | yasmāt tarhi satvā na jānanti dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca phalavipākam*, yathāhaṃ jānāmi dānasya phalaṃ dānasaṃvibhāgasya ca phalavipākam*, tasmāt te adatvā asaṃvibhajya paribhuñjate āgṛhītena cetasā, utpannaṃ caiṣāṃ mātsaryaṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhati ||
idam avocad bhagavān* | idam uktvā sugato hy athāparam etad uvāca śāstā:
evaṃ hi satvā jānīyur yathā proktaṃ maharṣiṇā |
vipākaḥ saṃvibhāgasya yathā bhavati mahārthikaḥ

32.2

nādatvā paribhuñjīran na syur matsariṇas tathā |
na caiṣām āgrahe cittam utpadyeta kadācana

32.3

-------------------- Vaidya, p. 81 --------------------
yasmāt tu na prajānanti bālā mohatamovṛtāḥ |
tasmāt tu bhuñjate satvā āgṛhītena cetasā |
utpannaṃ caiṣāṃ mātsaryaṃ cittaṃ paryādāya tiṣṭhati

Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc