Avadānakalpalatā · Chapter 1
Kṣemendraviracitā
Bodhisattvāvadānakalpalatā /
namaḥ sarvajñāya /
1. prabhāsāvadānam /
cittaṃ yasya sphaṭikavimalaṃ naiva gṛhṇāti rāgaṃ
kāruṇyārdre manasi nikhilāḥ śoṣitā yena doṣāḥ /
akrodhena svayamabhihato yena saṃsāraśatruḥ
sarvajño 'sau bhavatu bhavatāṃ śreyase niścalāya
sacchāyaḥ sthiradharmamūlavalayaḥ puṇyālavālasthitir
dhīvidyākaruṇāmbhasā hi vilasadvistīrṇaśākhānvitaḥ /
saṃtoṣojjvalapallavaḥ śuciyaśaḥpuṣpaḥ sadāsatphalaḥ
sarvāśāparipūrako vijayate śrībuddhakalpadrumaḥ
jāyate jagaduddhartuṃ saṃsāramakarākarāt /
matirmahānubhāvānāmatrānuśrūyate yathā
asti prabhāvatī nāma hemaharmyagṛhairvṛtā /
purī prabhāvatīva dyaurvimānaiḥ puṇyakarmaṇām
vidyādharavatī siddhagandharvagaṇasevitā /
gāṃ śritā śakranagarī sukṛtena satāmiva
sevitā satataṃ satyavratadānadayāmayaiḥ /
rājadhānīva dharmasya puṇyāvasathaśālinī
abhūdbhūtilakastasyāṃ prabhāso nāma bhūpatiḥ /
saprabhā sādarairyasya kīrtirabhyarcyate suraiḥ
guṇasaurabhasaṃbhārāḥ sarvāsāṃ hariṇīdṛśām /
yadyaśaḥpuṣpamañjaryo yātāḥ karṇavataṃsatām
upāyajñasya yasyājñāṃ suvaṇakusumojjvalām /
mālāmiva mahīpālā maulicakreṣu cakrire
taṃ kadācitsamāsīnamabhyetya bhuvaneśvaram /
uvāca kṣitivinyastajānurnāgavanādhipaḥ
deva divyadyutirdantī gṛhīto 'smābhiradbhutaḥ /
tvatkīrtiśravaṇādbhūmimairāvaṇa ivāgataḥ
dvāri sthito 'sau dviradastridaśārhaḥ pradṛśyatām /
bhṛtyānāṃ prabhunāṃ dṛṣṭaḥ saphalo hi pariśramaḥ
etadākarṇya nṛpatirnirgatyāmātyasaṃmataḥ /
dadarśa dviradaṃ dvāri kailāsamiva jaṅgamam
uddāmasaurabhāhūtairbhramarairgaṇḍaḍiṇḍimaiḥ /
śṛṅgārābharaṇodāraṃ vasantamiva sevitam
dantaparyantaviśrāntakaraṃ mīlitalocanam /
smarantaṃ vindhyakadalīsallakīkānanaśriyaḥ
agastyaśāsanād yātaṃ bhuvi kuñjararājatām /
sphuratsaptacchadāmodaṃ vindhyācalamivonnatam
taṃ vilokya kṣitipatirdantastambhavibhūṣitam /
lakṣmīvilāsabhavanaṃ vismayādityacintayat
aho navanavotkarṣā nirmāṇāścaryaśālinām /
karmaṇāmanavacchinnā saṃsārasargasaṃtatiḥ
amanthena sudhāmbhodheranāyāsena vāsukeḥ /
anākarṣeṇa śailasya kenāyaṃ janito gajaḥ
atha hastimahāmātraṃ saṃyātaṃ nāma bhūpatiḥ /
ādideśārcitādeśaṃ gajo 'yaṃ damyatāmiti
tadādiśya mahīpāle yāte 'ntaḥpuramandiram /
nāgaṃ jagrāha saṃyātaḥ sarvaśikṣābharakṣamam
sa sacchiṣya iva prājñaḥ prāgjanmābhyāsayantritaḥ /
nītastena prayatnena sarvaśikṣāvinītatām
bahudānanirudvegaḥ śaktyutsāhayutaḥ kṣamī /
ripupraghātasugatiḥ sa rājñastulyatāṃ yayau
damyakriyāsamuttīrṇaṃ tatastaṃ kuñjareśvaram /
nareśvarāya saṃyātaḥ kṛtakṛtyo nyavedayat
dṛṣṭvā tamaṅkuśāyattaṃ nirvikārabalodayam /
utsāhaśikharārūḍhaṃ mene rājā jayaśriyam
sa saṃjātapraharṣotthadākṣyaśikṣādidṛkṣayā /
tamāruroha sotsāhaḥ sahasrāṃśurivodayam
saṃyāto 'tha gajendrasya mantrīva vaśavartinaḥ /
sarvamaṇḍalasaṃcāracāturthaṃ samadarśayat
gajaprekṣāprasaṅgena mṛgayākelilālasaḥ /
rājā nijotsāhamiva vyagāhata vanaṃ mahat
sa yayau ratnakeyūrakiraṇairdūrasarpībhiḥ /
sallakīpallavavarairdignāgānāhvayanniva
vrajantaṃ tatra dadṛśustaṃ vane vanadevatāḥ /
praharṣavismayākīrṇakarṇapūrīkṛtekṣaṇāḥ
śabarīkabarīpāśapuṣpasaurabhanirbharāḥ /
vaindhyā vasuṃdharādhīśaṃ marutastaṃ siṣevire
atha vindhyopakaṇṭheṣu svacchandasukhaśākhiṣu /
smṛtvā vilāsavṛttāntaṃ gajaḥ sotkaṇṭhatāṃ yayau
kariṇyāḥ premabaddhāyā gandhamāghrāya sa dvipaḥ /
nītiṃ nṛpa ivotsiktastatyājāṅkuśayantraṇām
savegaṃ dhāvatastasya rāgākṛṣṭasya daṇḍinaḥ /
vimūḍhasyeva saṃsāre nābhavadviratiḥ kkacit
dṛṣṭvā prabhañjanajavaṃ kuñjaraṃ rājakuñjaraḥ /
vrajantaṃ jātasaṃdehaḥ saṃyātamidamabravīt
aho batāyaṃ bhavatā vinayaṃ grāhito gajaḥ /
dṛṣṭaḥ prayāto vaimukhyaṃ gurorasyāṅkuśasya yaḥ
bhramatīva diśāṃ cakramanuyāntīva pādapāḥ /
pādanyāsabhareṇāsya kṣībeṇādhūrṇate kṣitiḥ
asmin deva ivākāle prayāte pratikūlatām /
sarvāḥ puruṣakārasya niṣphalā yatnavṛttayaḥ
vacaḥ śrutveti saṃyātaḥ prabhorāyātasādhvasaḥ /
śikṣāpavādavailakṣyāduvāca racitāñjaliḥ
deva sarvakriyāyattaḥ kuñjaro 'yaṃ mayā kṛtaḥ /
kariṇīgandhamāghrāya yātaḥ kiṃ tvadya vikriyām
nopadeśaṃ na niyamaṃ na dākṣiṇyaṃ na sādhutām /
smaranti jantavaḥ kāmaṃ kāmasya vaśamāgatāḥ
kena ratirasotsiktā viṣayābhimukhī matiḥ /
adabhraśvabhravibhraṣṭaśaolakulyeva vāryate
śarīraśramaśikṣāyāṃ damakāḥ kuśalā vayam /
manoniyamaśikṣāyāṃ munayo 'pi na paṇḍitāḥ
rāgādagaṇitāyāsaḥ skhalitākhilasaṃyamaḥ /
eṣa dhāvatyamāreṇa mūrkhaḥ khala iva dvipaḥ
vṛkṣaśākhāṃ samālambya tyajemaṃ pṛthivīpate /
vyasanī patitaḥ satyaṃ pātayatyeva durjanaḥ
saṃyātasya vacaḥ śrutvā tatkālasadṛśaṃ nṛpaḥ /
tenaiva sahitaḥ śākhāmālalambe mahātaroḥ
avatīrya taroraśvamāruhya nṛpatau gate /
prāpyāliliṅga kariṇīṃ vigāhya gahanaṃ gajaḥ
tataḥ śāntasmaro hastī dinairabhyetya saptabhiḥ /
svayamālānasaṃbaddhastasthau bhuktvā yathāsukham
śikṣāsaṃyamayantritaṃ taṃ dṛṣṭvā svayamāgatam /
saṃyātaḥ kauśalotkarṣaharṣādrājñe nyavedayat
rāgavāgurayākṛṣṭaḥ prayayau yaḥ smarāturaḥ /
śikṣāyāmavisaṃvādī so 'yaṃ prāptaḥ svayaṃ gajaḥ
saṃketayantrito vaśyo rasajñaḥ sallakībhuvām /
saṃtaptalohakavalaṃ gṛhṇāti vinaye sthitaḥ
eṣa kāmarasākṛṣṭaḥ kaṣṭāṃ vikṛtimāyayau /
punaḥ prakṛtimāpannaḥ praśāntamadanajvaraḥ
śakyā damayituṃ deva siṃhavyāghragajādayaḥ /
na tu rāgāsavakṣībaviṣayābhimukhaṃ manaḥ
etadākarṇya bhūpālastattatheti vicintayan /
uvāca satyamucitaṃ saṃyāta kathitaṃ tvayā
apyasti kaścilloke 'smin yena cittamadadvipaḥ /
nītaḥ praśamaśīlena saṃyamālānalīnatām
ityukte de vatāviṣṭaḥ saṃyātastamabhāṣata /
deva santi jagatkleśaniḥśeṣonmūlanodyatāḥ
vivekālokitā loke vairāgyajanitāgrahāḥ /
śamasaṃtoṣaviśadā buddhā eva prabodhinaḥ
iti buddhābhidhāṃ śrutvā samyaksaṃbodhicetasaḥ /
rājñaḥ prāgjanmajābhyāsapraṇidhānamajāyata
vinimajjajjagadidaṃ saṃsāre makarākare /
saṃtārayeyaṃ saṃbodhimuktaḥ kuśalasetunā
athocurdevatā vyonmastaṃ śuddhāvāsakāyikāḥ /
samyaksaṃbodhisaṃbuddho bhaviṣyasi mahāmate
iti tadvacanaṃ śrutvā rājā virajasāṃ varaḥ /
jātismaro divyacakṣuḥ prayayau bodhisattvatām
atha sa vipulasattvastattvanikṣiptacakṣur
bhavajalanidhimajjatsarvabhūtānukampī /
abhavadabhinavodyatsaṃvuditsāhayogād
dalitakuśalasetuḥ sattvasaṃtāraṇāya
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0