Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 98

98.1

Uttarasthāna
karṇa-śūle pavana-je pibed rātrau rasāśitaḥ |
vāta-ghna-sādhitaṃ sarpiḥ karṇaṃ svinnaṃ ca pūrayet

98.2

pattrāṇāṃ pṛthag aśvattha-bilvārkairaṇḍa-janmanām |
taila-sindhūttha-digdhānāṃ svinnānāṃ puṭa-pākataḥ

98.3

rasaiḥ kavoṣṇais tad-vac ca mūlakasyāralor api |
gaṇe vāta-hare 'mleṣu mūtreṣu ca vipācitaḥ

98.4

mahā-sneho drutaṃ hanti su-tīvrām api vedanām |
mahataḥ pañca-mūlasya kāṣṭhāt kṣaumeṇa veṣṭitāt

98.5

taila-siktāt pradīptāgrāt snehaḥ sadyo rujāpahaḥ |
yojyaś caivaṃ bhadrakāṣṭhāt kuṣṭhāt kāṣṭhāc ca sāralāt

98.6

18.5bv snehaḥ sadyo rujā-haraḥ
vāta-vyādhi-pratiśyāya-vihitaṃ hitam atra ca |
varjayec chirasā snānaṃ śītāmbhaḥ-pānam ahny api

98.7

18.6cv varjayec chirasaḥ snānaṃ
pitta-śūle sitā-yukta-ghṛta-snigdhaṃ virecayet |
drākṣā-yaṣṭī-śṛtaṃ stanyaṃ śasyate karṇa-pūraṇam

98.8

yaṣṭy-anantā-himośīra-kākolī-lodhra-jīvakaiḥ |
mṛṇāla-bisa-mañjiṣṭhā-śārivābhiś ca sādhayet

98.9

yaṣṭīmadhu-rasa-prastha-kṣīra-dvi-prastha-saṃyutam |
tailasya kuḍavaṃ nasya-pūraṇābhyañjanair idam

98.10

nihanti śūla-dāhoṣāḥ kevalaṃ kṣaudram eva vā |
yaṣṭy-ādibhiś ca sa-ghṛtaiḥ karṇau dihyāt samantataḥ

98.11

vāmayet pippalī-siddha-sarpiḥ-snigdhaṃ kaphodbhave |
dhūma-nāvana-gaṇḍūṣa-svedān kuryāt kaphāpahān

98.12

laśunārdraka-śigrūṇāṃ muraṅgyā mūlakasya ca |
kadalyāḥ sva-rasaḥ śreṣṭhaḥ kad-uṣṇaḥ karṇa-pūraṇe

98.13

18.12bv suraṅgyā mūlakasya ca 18.12bv bhṛṅgasya mūlakasya ca
arkāṅkurān amla-piṣṭāṃs tailāktāō̃ lavaṇānvitān |
saṃnidhāya snuhī-kāṇḍe korite tac-chadāvṛtān

98.14

18.13dv korite tac chadāvṛte
svedayet puṭa-pākena sa rasaḥ śūla-jit param |
rasena bījapūrasya kapitthasya ca pūrayet

98.15

śuktena pūrayitvā vā phenenānv avacūrṇayet |
ajāvi-mūtra-vaṃśa-tvak-siddhaṃ tailaṃ ca pūraṇam

98.16

18.15dv -siddha-tailena pūrayet
siddhaṃ vā sārṣapaṃ tailaṃ hiṅgu-tumburu-nāgaraiḥ |
rakta-je pitta-vat kāryaṃ sirāṃ cāśu vimokṣayet

98.17

pakve pūya-vahe karṇe dhūma-gaṇḍūṣa-nāvanam |
yuñjyān nāḍī-vidhānaṃ ca duṣṭa-vraṇa-haraṃ ca yat

98.18

srotaḥ pramṛjya digdhaṃ tu dvau kālau picu-vartibhiḥ |
pureṇa dhūpayitvā tu mākṣikeṇa prapūrayet

98.19

surasādi-gaṇa-kvātha-phāṇitāktāṃ ca yojayet |
picu-vartiṃ su-sūkṣmaiś ca tac-cūrṇair avacūrṇayet

98.20

18.19bv -phāṇitāktāṃ ca śīlayet 18.19bv -phāṇitāktāṃ prayojayet 18.19bv
-phāṇitāktāṃ niyojayet
śūla-kleda-guru-tvānāṃ vidhir eṣa nivartakaḥ |
priyaṅgu-madhukāmbaṣṭhā-dhātaky-utpala-parṇibhiḥ

98.21

mañjiṣṭhā-lodhra-lākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca |
pacet tailaṃ tad āsrāvaṃ nigṛhṇāty āśu pūraṇāt

98.22

nāda-bādhiryayoḥ kuryād vāta-śūloktam auṣadham |
śleṣmānubandhe śleṣmāṇam prāg jayed vamanādibhiḥ

98.23

eraṇḍa-śigru-varuṇa-mūlakāt pattra-je rase |
catur-guṇe pacet tailaṃ kṣīre cāṣṭa-guṇonmite

98.24

18.23av eraṇḍa-śigru-taruṇa-
yaṣṭy-āhvā-kṣīra-kākolī-kalka-yuktaṃ nihanti tat |
nāda-bādhirya-śūlāni nāvanābhyaṅga-pūraṇaiḥ

98.25

18.24bv -kalka-yuktaṃ hinasti tat
pakvaṃ prativiṣā-hiṅgu-miśi-tvak-svarjikoṣaṇaiḥ |
sa-śuktaiḥ pūraṇāt tailaṃ ruk-srāvā-śruti-nāda-nut

98.26

18.25dv ruk-srāva-śruti-nāda-nut
karṇa-nāde hitaṃ tailaṃ sarṣapotthaṃ ca pūraṇe |
śuṣka-mūlaka-khaṇḍānāṃ kṣāro hiṅgu mahauṣadham

98.27

śatapuṣpā-vacā-kuṣṭha-dāru-śigru-rasāñjanam |
sauvarcala-yava-kṣāra-svarjikaudbhida-saindhavam

98.28

bhūrja-granthi-viḍaṃ mustā madhu-śuktaṃ catur-guṇam |
mātuluṅga-rasas tad-vat kadalī-sva-rasaś ca taiḥ

98.29

pakvaṃ tailaṃ jayaty āśu su-kṛcchrān api pūraṇāt |
kaṇḍūṃ kledaṃ ca bādhirya-pūti-karṇa-tva-ruk-kṛmīn

98.30

18.29cv kaṇḍū-kṣveḍana-bādhirya- 18.29cv kaṇḍū-jvalana-bādhirya-
kṣāra-tailam idaṃ śreṣṭhaṃ mukha-dantāmayeṣu ca |
atha suptāv iva syātāṃ karṇau raktaṃ haret tataḥ

98.31

18.30dv karṇau raktaṃ haret tayoḥ
sa-śopha-kledayor manda-śruter vamanam ācaret |
bādhiryaṃ varjayed bāla-vṛddhayoś cira-jaṃ ca yat

98.32

pratīnāhe parikledya sneha-svedair viśodhayet |
karṇa-śodhanakenānu karṇaṃ tailasya pūrayet

98.33

18.32dv karṇaṃ tailena pūrayet
sa-śukta-saindhava-madhor mātuluṅga-rasasya vā |
śodhanād rūkṣa-totpattau ghṛta-maṇḍasya pūraṇam

98.34

18.33av sa-śukta-saindhavenāśu 18.33bv mātuluṅga-rasena vā 18.33dv
ghṛta-maṇḍena pūraṇam
kramo 'yaṃ mala-pūrṇe 'pi karṇe kaṇḍvāṃ kaphāpaham |
nasyādi tad-vac chophe 'pi kaṭūṣṇaiś cātra lepanam

98.35

18.34dv kaṭūṣṇaiś cānu lepanam
karṇa-srāvoditaṃ kuryāt pūti-kṛmiṇa-karṇayoḥ |
pūraṇaṃ kaṭu-tailena viśeṣāt kṛmi-karṇake

98.36

18.35bv pūti-kṛmila-karṇayoḥ 18.35bv pūti-kṛmika-karṇayoḥ
vami-pūrvā hitā karṇa-vidradhau vidradhi-kriyā |
pittottha-karṇa-śūloktaṃ kartavyaṃ kṣata-vidradhau

98.37

18.36av vamiḥ pūrvaṃ hitā karṇa-
arśo-'rbudeṣu nāsā-vad āmā karṇa-vidārikā |
karṇa-vidradhi-vat sādhyā yathā-doṣodayena ca

98.38

pālī-śoṣe 'nila-śrotra-śūla-van nasya-lepanam |
svedaṃ ca kuryāt svinnāṃ ca pālīm udvartayet tilaiḥ

98.39

priyāla-bīja-yaṣṭy-āhva-hayagandhā-yavānvitaiḥ |
tataḥ puṣṭi-karaiḥ snehair abhyaṅgaṃ nityam ācaret

98.40

śatāvarī-vājigandhā-payasyairaṇḍa-jīvakaiḥ |
tailaṃ vipakvaṃ sa-kṣīraṃ pālīnāṃ puṣṭi-kṛt param

98.41

kalkena jīvanīyena tailaṃ payasi pācitam |
ānūpa-māṃsa-kvāthe ca pālī-poṣaṇa-vardhanam

98.42

18.41cv ānūpa-māṃsa-kvāthena
pālīṃ chittvāti-saṃkṣīṇāṃ śeṣāṃ saṃdhāya poṣayet |
yāpyaivaṃ tantrikākhyāpi paripoṭe 'py ayaṃ vidhiḥ

98.43

utpāte śītalair lepo jalauko-hṛta-śoṇite |
jambv-āmra-pallava-balā-yaṣṭī-lodhra-tilotpalaiḥ

98.44

sa-dhānyāmlaiḥ sa-mañjiṣṭhaiḥ sa-kadambaiḥ sa-śārivaiḥ |
siddham abhyañjane tailaṃ visarpokta-ghṛtāni ca

98.45

18.44cv siddham abhyañjanaṃ tailaṃ
unmanthe 'bhyañjanaṃ tailaṃ godhā-karka-vasānvitam |
tālapattry-aśvagandhārka-vākucī-phala-saindhavaiḥ

98.46

18.45bv godhā-karki-vasānvitam 18.45dv -vākucī-tila-saindhavaiḥ
surasā-lāṅgalībhyāṃ ca siddhaṃ tīkṣṇaṃ ca nāvanam |
dur-viddhe 'śmanta-jambv-āmra-pattra-kvāthena secitām

98.47

18.46bv siddhaṃ tīkṣṇaṃ tu nāvanam
tailena pālīṃ sv-abhyaktāṃ su-ślakṣṇair avacūrṇayet |
cūrṇair madhuka-mañjiṣṭhā-prapuṇḍrāhva-niśodbhavaiḥ

98.48

18.47dv -prapauṇḍrāhva-niśodbhavaiḥ 18.47dv -pauṇḍarīka-niśodbhavaiḥ
lākṣā-viḍaṅga-siddhaṃ ca tailam abhyañjane hitam |
svinnāṃ go-maya-jaiḥ piṇḍair bahu-śaḥ parilehikām

98.49

viḍaṅga-sārair ālimped urabhrī-mūtra-kalkitaiḥ |
kauṭajeṅguda-kārañja-bīja-śamyāka-valkalaiḥ

98.50

atha-vābhyañjanaṃ tair vā kaṭu-tailaṃ vipācayet |
sa-nimba-pattra-marica-madanair lehikā-vraṇe

98.51

chinnaṃ tu karṇaṃ śuddhasya bandham ālocya yaugikam |
śuddhāsraṃ lāgayel lagne sadyaś-chinne viśodhanam

98.52

18.51dv samyak-chinne viśodhanam
atha grathitvā keśāntaṃ kṛtvā chedana-lekhanam |
niveśya saṃdhiṃ suṣamaṃ na nimnaṃ na samunnatam

98.53

abhyajya madhu-sarpirbhyāṃ picu-plotāvaguṇṭhitam |
sūtreṇā-gāḍha-śithilaṃ baddhvā cūrṇair avākiret

98.54

śoṇita-sthāpanair vraṇyam ācāraṃ cādiśet tataḥ |
saptāhād āma-tailāktaṃ śanair apanayet picum

98.55

18.54av śoṇitāsthāpanair vraṇyam
su-rūḍhaṃ jāta-romāṇaṃ śliṣṭa-saṃdhiṃ samaṃ sthiram |
su-varṣmāṇam a-rogaṃ ca śanaiḥ karṇaṃ vivardhayet

98.56

18.55cv su-varṣmāṇaṃ su-romaṃ ca
jala-śūkaḥ svayaṅguptā rajanyau bṛhatī-phalam |
aśvagandhā-balā-hasti-pippalī-gaura-sarṣapāḥ

98.57

mūlaṃ kośātakāśvaghna-rūpikā-saptaparṇa-jam |
chucchundarī kāla-mṛtā gṛhaṃ madhu-karī-kṛtam

98.58

jatūkā jala-janmā ca tathā śabarakandakam |
ebhiḥ kalkaiḥ kharaṃ pakvaṃ sa-tailaṃ māhiṣaṃ ghṛtam

98.59

18.58bv tathā śabarakandakaḥ
hasty-aśva-mūtreṇa param abhyaṅgāt karṇa-vardhanam |
atha kuryād vayaḥ-sthasya cchinnāṃ śuddhasya nāsikām

98.60

chindyān nāsā-samaṃ pattraṃ tat-tulyaṃ ca kapolataḥ |
tvaṅ-māṃsaṃ nāsikāsanne rakṣaṃs tat tanu-tāṃ nayet

98.61

sīvyed gaṇḍaṃ tataḥ sūcyā sevinyā picu-yuktayā |
nāsā-cchede 'tha likhite parivartyopari tvacam

98.62

18.61cv nāsā-cchede su-likhite
kapola-vadhraṃ saṃdadhyāt sīvyen nāsāṃ ca yatnataḥ |
nāḍībhyām utkṣiped antaḥ sukhocchvāsa-pravṛttaye

98.63

18.62av kapola-bandhaṃ saṃdadhyāt 18.62av kapola-vadhrīṃ saṃdadhyāt
āma-tailena siktvānu pattaṅga-madhukāñjanaiḥ |
śoṇita-sthāpanaiś cānyaiḥ su-ślakṣṇair avacūrṇayet

98.64

18.63bv pataṅga-madhukāñjanaiḥ 18.63cv śoṇitāsthāpanaiś cānyaiḥ
tato madhu-ghṛtābhyaktaṃ baddhvācārikam ādiśet |
jñātvāvasthāntaraṃ kuryāt sadyo-vraṇa-vidhiṃ tataḥ

98.65

18.64bv baddhvācāram athādiśet
chindyād rūḍhe 'dhikaṃ māṃsaṃ nāsopāntāc ca carma tat |
sīvyet tataś ca su-ślakṣṇaṃ hīnaṃ saṃvardhayet punaḥ

98.66

18.65bv nāsopāntāc ca carma-vat
niveśite yathā-nyāsaṃ sadyaś-chinne 'py ayaṃ vidhiḥ |
nāḍī-yogād vinauṣṭhasya nāsā-saṃdhāna-vad vidhiḥ

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc