Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 90

Uttarasthāna
vāyuḥ kruddhaḥ sirāḥ prāpya jalābhaṃ jala-vāhinīḥ |
aśru srāvayate vartma-śukla-saṃdheḥ kanīnakāt

10.1dv -śukla-saṃdhi-kanīnikāt
tena netraṃ sa-rug-rāga-śophaṃ syāt sa jalāsravaḥ |
kaphāt kaphāsrave śvetaṃ picchilaṃ bahalaṃ sravet

10.2cv kaphāt kapha-śrave śvetaṃ 10.2cv kaphāt kapha-srave śvetaṃ
kaphena śophas tīkṣṇāgraḥ kṣāra-budbudakopamaḥ |
pṛthu-mūla-balaḥ snigdhaḥ sa-varṇo mṛdu-picchilaḥ

10.3dv sa-varṇa-mṛdu-picchilaḥ
mahān a-pākaḥ kaṇḍū-mān upanāhaḥ sa nī-rujaḥ |
raktād raktāsrāve tāmraṃ bahūṣṇaṃ cāśru saṃsravet

10.4cv raktād rakta-srave tāmraṃ 10.4cv raktād raktaṃ sravet tāmraṃ 10.4dv
bahūṣṇaṃ vāśru saṃsravet
vartma-saṃdhy-āśrayā śukle piṭikā dāha-śūlinī |
tāmrā mudgopamā bhinnā raktaṃ sravati parvaṇī

pūyāsrave malāḥ sāsrā vartma-saṃdheḥ kanīnakāt |
srāvayanti muhuḥ pūyaṃ sāsraṃ tvaṅ-māṃsa-pākataḥ

10.6bv vartma-saṃdhi-kanīnakāt 10.6dv sāsra-tvaṅ-māṃsa-pākataḥ 10.6dv
sāśru-tvaṅ-māṃsa-pākataḥ
pūyālaso vraṇaḥ sūkṣmaḥ śopha-saṃrambha-pūrvakaḥ |
kanīna-saṃdhāv ādhmāyī pūyāsrāvī sa-vedanaḥ

kanīnasyāntar alajī śopho ruk-toda-dāha-vān |
apāṅge vā kanīne vā kaṇḍūṣā-pakṣma-poṭa-vān

pūyāsrāvī kṛmi-granthir granthiḥ kṛmi-yuto 'rti-mān |
upanāha-kṛmi-granthi-pūyālasaka-parvaṇīḥ

śastreṇa sādhayet pañca sālajīn āsravāṃs tyajet |
pittaṃ kuryāt site bindūn asita-śyāva-pītakān

malāktādarśa-tulyaṃ vā sarvaṃ śuklaṃ sa-dāha-ruk |
rogo 'yaṃ śuktikā-saṃjñaḥ sa-śakṛd-bheda-tṛḍ-jvaraḥ

10.11bv sarvaṃ śuklam a-dāha-ruk
kaphāc chukle samaṃ śvetaṃ cira-vṛddhy-adhi-māṃsakam |
śuklārma śophas tv a-rujaḥ sa-varṇo bahalo '-mṛduḥ

guruḥ snigdho 'mbu-bindv-ābho balāsa-grathitaṃ smṛtaṃ |
bindubhiḥ piṣṭa-dhavalair utsannaiḥ piṣṭakaṃ vadet

10.13dv balāsa-granthi sa smṛtaḥ
rakta-rājī-tataṃ śuklam uṣyate yat sa-vedanam |
a-śophāśrūpadehaṃ ca sirotpātaḥ sa śoṇitāt

10.14cv sa-śothāśrūpadehaṃ ca
upekṣitah sirotpāto rājīs tā eva vardhayan |
kuryāt sāsraṃ sirā-harṣaṃ tenākṣy-udvīkṣaṇā-kṣamam

10.15cv kuryāt sāśruṃ sirā-harṣaṃ 10.15dv tenākṣaṃ vīkṣaṇā-kṣamam
sirā-jāle sirā-jālaṃ bṛhad raktaṃ ghanonnatam |
śoṇitārma samaṃ ślakṣṇaṃ padmābham adhi-māṃsakam

nī-ruk ślakṣṇo 'rjunaṃ binduḥ śaśa-lohita-lohitaḥ |
mṛdv-āśu-vṛddhy-a-ruṅ-māṃsaṃ prastāri śyāva-lohitam

prastāry-arma malaiḥ sāsraiḥ snāvārma snāva-saṃnibham |
śuṣkāsṛk-piṇḍa-vac chyāvaṃ yan māṃsaṃ bahalaṃ pṛthu

adhi-māṃsārma tad dāha-gharṣa-vatyaḥ sirāvṛtāḥ |
kṛṣṇāsannāḥ sirā-saṃjñāḥ piṭikāḥ sarṣapopamāḥ

10.19av adhi-māṃsārma rug-dāha-
śukti-harṣa-sirotpāta-piṣṭaka-grathitārjunam |
sādhayed auṣadhaiḥ ṣaṭkaṃ śeṣaṃ śastreṇa saptakam

10.20av śukti-harṣa-sirotpātān 10.20bv piṣṭaka-grathitārjunam
navotthaṃ tad api dravyair armoktaṃ yac ca pañca-dhā |
tac chedyam asita-prāptaṃ māṃsa-snāva-sirāvṛtam

10.21bv armoktaṃ yat tu pañca-dhā
carmoddāla-vad ucchrāyi dṛṣṭi-prāptaṃ ca varjayet |
pittaṃ kṛṣṇe 'tha-vā dṛṣṭau śukraṃ todāśru-rāga-vat

10.22bv dṛṣṭi-prāptaṃ tu varjayet 10.22dv śukraṃ todāsra-rāga-vat
chittvā tvacaṃ janayati tena syāt kṛṣṇa-maṇḍalam |
pakva-jambū-nibhaṃ kiñ-cin nimnaṃ ca kṣata-śukrakam

tat kṛcchra-sādhyaṃ yāpyaṃ tu dvitīya-paṭala-vyadhāt |
tatra todādi-bāhulyaṃ sūcī-viddhābha-kṛṣṇa-tā

tṛtīya-paṭala-cchedād a-sādhyaṃ nicitaṃ vraṇaiḥ |
śaṅkha-śuklaṃ kaphāt sādhyaṃ nāti-ruk śuddha-śukrakam

ā-tāmra-picchilāsra-srud ā-tāmra-piṭikāti-ruk |
ajā-viṭ-sadṛśocchrāya-kārṣṇyā varjyāsṛjājakā

10.26av ā-tāmra-picchilāśruḥ syād 10.26av ā-tāmra-picchilāsṛk syād 10.26cv
ajā-viṭ-sadṛśocchrāyā
10.26dv kṛṣṇā varjyāsṛjājakā
sirā-śukraṃ malaiḥ sāsrais taj-juṣṭaṃ kṛṣṇa-maṇḍalam |
sa-toda-dāha-tāmrābhiḥ sirābhir avatanyate

a-nimittoṣṇa-śītāccha-ghanāsra-sruc ca tat tyajet |
doṣaiḥ sāsraiḥ sakṛt kṛṣṇaṃ nīyate śukla-rūpa-tām

10.28bv -ghanāśru syāc ca tat tyajet 10.28bv -ghanāśru-srāvi tat tyajet 10.28bc
-ghanāśru-sruc ca tat tyajet
10.28cv doṣaiḥ sāsraiḥ sa-dṛk kṛṣṇaṃ
dhavalābhropaliptābhaṃ niṣpāvārdha-dalākṛti |
ati-tīvra-rujā-rāga-dāha-śvayathu-pīḍitam

pākātyayena tac chukraṃ varjayet tīvra-vedanam |
yasya vā liṅga-nāśo 'ntaḥ śyāvaṃ yad vā sa-lohitam

aty-utsedhāvagāḍhaṃ vā sāśru nāḍī-vraṇāvṛtam |
purāṇaṃ viṣamaṃ madhye vicchinnaṃ yac ca śukrakam