Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 72

72.1

19.96dv ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe māsy asṛṅ-mokṣaṇāni
yo dur-vānto dur-virikto 'tha-vā syāt || 97a ||
kuṣṭhī doṣair uddhatair vyāpyate 'sau || 97b ||
niḥ-saṃdehaṃ yāty a-sādhya-tvam evaṃ || 97c ||
tasmāt kṛtsnān nirhared asya doṣān || 97d ||
vrata-dama-yama-sevā-tyāga-śīlābhiyogo || 98a ||
dvi-ja-sura-guru-pūjā sarva-sat-tveṣu maitrī || 98b ||
śiva-śiva-suta-tārā-bhās-karārādhanāni || 98c ||
19.98cv jina-jina-suta-tārā-bhās-karārādhanāni
prakaṭita-mala-pāpaṃ kuṣṭham unmūlayanti || 98d ||
Cikitsāsthāna
kuṣṭhād api bībhatsaṃ yac chīghra-taraṃ ca yāty a-sādhya-tvam |
śvitram atas tac-chāntyai yateta dīpte yathā bhavane

72.2

saṃśodhanaṃ viśeṣāt prayojayet pūrvam eva dehasya |
śvitre sraṃsanam agryaṃ malayū-rasa iṣyate sa-guḍaḥ

72.3

taṃ pītvābhyakta-tanur yathā-balaṃ sūrya-pāda-saṃtāpam |
seveta virikta-tanur try-ahaṃ pipāsuḥ pibet peyām

72.4

śvitre 'ṅge ye sphoṭā jāyante kaṇṭakena tān bhindyāt |
sphoṭeṣu niḥsruteṣu prātaḥ prātaḥ pibet tri-dinam

72.5

20.4dv prātaḥ prātaḥ pibet pakṣam
malayūm asanaṃ priyaṅguṃ śatapuṣpāṃ cāmbhasā samutkvāthya |
pālāśaṃ vā kṣāraṃ yathā-balaṃ phāṇitopetam

72.6

phalgv-akṣa-vṛkṣa-valkala-niryūheṇendurājikā-kalkam |
pītvoṣṇa-sthitasya jāte sphoṭe takreṇa bhojanaṃ nir-lavaṇam

72.7

gavyaṃ mūtraṃ citraka-vyoṣa-yuktaṃ sarpiḥ-kumbhe sthāpitaṃ kṣaudra-miśram |
pakṣād ūrdhvaṃ śvitriṇā peyam etat kāryaṃ cāsmai kuṣṭha-diṣṭaṃ vidhānam

72.8

20.7cv pakṣād ūrdhvaṃ śvitribhiḥ peyam etat
mārkavam atha-vā svāded bhṛṣṭaṃ tailena loha-pātra-stham |
bījaka-śṛtaṃ ca dugdhaṃ tad anu pibec chvitra-nāśāya

72.9

pūtīkārka-vyādhighāta-snuhīnāṃ mūtre piṣṭāḥ pallavā jāti-jāś ca |
ghnanty ālepāc chvitra-dur-nāma-dadrū-pāmā-koṭhān duṣṭa-nāḍī-vraṇāṃś ca

72.10

dvaipaṃ dagdhaṃ carma mātaṅga-jaṃ vā śvitre lepas taila-yukto variṣṭhaḥ |
pūtiḥ kīṭo rājavṛkṣodbhavena kṣāreṇāktaḥ śvitram eko 'pi hanti

72.11

20.10dv kṣāreṇāktaḥ śvitram eko nihanti
rātrau go-mūtre vāsitān jarjarāṅgān ahni cchāyāyāṃ śoṣayet sphoṭa-hetūn |
evaṃ vārāṃs trīṃs tais tataḥ ślakṣṇa-piṣṭaiḥ snuhyāḥ kṣīreṇa śvitra-nāśāya lepaḥ

72.12

akṣa-taila-drutā lepaḥ kṛṣṇa-sarpodbhavā maṣī |
śikhi-pittaṃ tathā dagdhaṃ hrīveraṃ vā tad-āplutam

72.13

20.12av akṣa-taila-kṛto lepaḥ 20.12av akṣa-taila-druto lepaḥ
kuḍavo 'valguja-bījād dharitāla-catur-bhāga-saṃmiśraḥ |
mūtreṇa gavāṃ piṣṭaḥ sa-varṇa-karaṇaṃ paraṃ śvitre

72.14

kṣāre su-dagdhe gaja-liṇḍa-je ca gajasya mūtreṇa parisrute ca |
droṇa-pramāṇe daśa-bhāga-yuktaṃ dattvā paced bījam avalgujānām

72.15

20.14av kṣāre su-dagdhe gaja-liṇḍa-je vā 20.14bv gajasya mūtre ca parisrute ca
śvitraṃ jayec cikkaṇa-tāṃ gatena tena pralimpan bahu-śaḥ praghṛṣṭaṃ |
kuṣṭhaṃ maṣaṃ vā tila-kālakaṃ vā yad vā vraṇe syād adhi-māṃsa-jātam

72.16

bhallātakaṃ dvīpi-sudhārka-mūlaṃ guñjā-phalaṃ try-ūṣaṇa-śaṅkha-cūrṇam |
tutthaṃ sa-kuṣṭhaṃ lavaṇāni pañca kṣāra-dvayaṃ lāṅgalikāṃ ca paktvā

72.17

20.16av bhallātaka-dvīpi-sudhārka-mūla- 20.16bv
-guñjā-phala-try-ūṣaṇa-śaṅkha-cūrṇam
snug-arka-dugdhe ghanam āyasa-sthaṃ śalākayā tad vidadhīta lepam |
kuṣṭhe kilāse tila-kālakeṣu maṣeṣu dur-nāmasu carma-kīle

72.18

śuddhyā śoṇita-mokṣair virūkṣaṇair bhakṣaṇaiś ca saktūnām |
śvitraṃ kasya-cid eva praśāmyati kṣīṇa-pāpasya

72.19

snigdha-svinne guḍa-kṣīra-matsyādyaiḥ kṛmiṇodare |
utkleśita-kṛmi-kaphe śarvarīṃ tāṃ sukhoṣite

72.20

surasādi-gaṇaṃ mūtre kvāthayitvārdha-vāriṇi |
taṃ kaṣāyaṃ kaṇā-gāla-kṛmijit-kalka-yojitam

72.21

sa-taila-svarjikā-kṣāraṃ yuñjyād vastiṃ tato 'hani |
tasminn eva nirūḍhaṃ taṃ pāyayeta virecanam

72.22

trivṛt-kalkaṃ phala-kaṇā-kaṣāyāloḍitaṃ tataḥ |
ūrdhvādhaḥ-śodhite kuryāt pañca-kola-yutaṃ kramam

72.23

kaṭu-tikta-kaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ pariṣecanam |
kāle viḍaṅga-tailena tatas tam anuvāsayet

72.24

20.23bv kaṣāyaiḥ pariṣecayet
śiro-roga-niṣedhoktam ācaren mūrdha-geṣv anu |
udrikta-tikta-kaṭukam alpa-snehaṃ ca bhojanam

72.25

20.24dv alpa-snehaṃ ca bhojayet
viḍaṅga-kṛṣṇā-marica-pippalī-mūla-śigrubhiḥ |
pibet sa-svarjikā-kṣārair yavāgūṃ takra-sādhitām

72.26

20.25av viḍaṅga-kṛṣṇā-madhuka- 20.25cv pibet sa-svarjikā-kṣārāṃ
rasaṃ śirīṣa-kiṇihī-pāribhadraka-kembukāt |
palāśa-bīja-pattūra-pūtikād vā pṛthak pibet

72.27

sa-kṣaudraṃ surasādīn vā lihyāt kṣaudra-yutān pṛthak |
śata-kṛtvo 'śva-viṭ-cūrṇaṃ viḍaṅga-kvātha-bhāvitam

72.28

kṛmi-mān madhunā lihyād bhāvitaṃ vā varā-rasaiḥ |
śiro-gateṣu kṛmiṣu cūrṇaṃ pradhamanaṃ ca tat

72.29

ākhukarṇī-kisalayaiḥ su-piṣṭaiḥ piṣṭa-miśritaiḥ |
paktvā pūpalikāṃ khāded dhānyāmlaṃ ca pibed anu

72.30

20.29av ākhuparṇī-kisalayaiḥ
sa-pañca-kola-lavaṇam a-sāndraṃ takram eva vā |
nīpa-mārkava-nirguṇḍī-pallaveṣv apy ayaṃ vidhiḥ

72.31

20.30cv nimbāpāmārga-nirguṇḍī-
viḍaṅga-cūrṇa-miśrair vā piṣṭair bhakṣyān prakalpayet |
viḍaṅga-taṇḍulair yuktam ardhāṃśair ātape sthitam

72.32

20.31dv ardhāṃśair ātapa-sthitam
dinam āruṣkaraṃ tailaṃ pāne vastau ca yojayet |
surāhva-sarala-snehaṃ pṛthag evaṃ ca kalpayet

72.33

purīṣa-jeṣu su-tarāṃ dadyād vasti-virecane |
śiro-virekaṃ vamanaṃ śamanaṃ kapha-janmasu

72.34

rakta-jānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭha-cikitsitāt |
indra-lupta-vidhiś cātra vidheyo roma-bhojiṣu

72.35

kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtaṃ guḍaṃ ca dadhīni śākāni ca parṇa-vanti |
samāsato 'mlān madhurān rasāṃś ca kṛmīñ jihāsuḥ parivarjayeta

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc