Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 50

50.1

śīrṇa-snāyu-sirā-māṃsāḥ praklinnāḥ śava-gandhayaḥ || 67ū̆ab ||
Nidānasthāna
mithyāhāra-vihāreṇa viśeṣeṇa virodhinā |
sādhu-nindā-vadhānya-sva-haraṇādyaiś ca sevitaiḥ

50.2

pāpmabhiḥ karmabhiḥ sadyaḥ prāktanair veritā malāḥ |
sirāḥ prapadya tiryag-gās tvag-lasīkāsṛg-āmiṣam

50.3

14.2bv prāktanaiḥ preritā malāḥ
dūṣayanti ślathī-kṛtya niścarantas tato bahiḥ |
tvacaḥ kurvanti vaivarṇyaṃ duṣṭāḥ kuṣṭham uśanti tat

50.4

14.3av dūṣayantaḥ ślathī-kṛtya
kālenopekṣitaṃ yasmāt sarvaṃ kuṣṇāti tad vapuḥ |
prapadya dhātūn vyāpyāntaḥ sarvān saṃkledya cāvahet

50.5

sa-sveda-kleda-saṃkothān kṛmīn sūkṣmān su-dāruṇān |
roma-tvak-snāyu-dhamanī-taruṇāsthīni yaiḥ kramāt

50.6

bhakṣayec chvitram asmāc ca kuṣṭha-bāhyam udāhṛtam |
kuṣṭhāni sapta-dhā doṣaiḥ pṛthaṅ miśraiḥ samāgataiḥ

50.7

14.6dv pṛthag dvandvaiḥ samāgataiḥ
sarveṣv api tri-doṣeṣu vyapadeśo 'dhika-tvataḥ |
vātena kuṣṭhaṃ kāpālaṃ pittād audumbaraṃ kaphāt

50.8

maṇḍalākhyaṃ vicarcī ca ṛkṣākhyaṃ vāta-pitta-jam |
carmaika-kuṣṭha-kiṭibha-sidhmālasa-vipādikāḥ

50.9

14.8bv ṛkṣākṣaṃ vāta-pitta-jam
vāta-śleṣmodbhavāḥ śleṣma-pittād dadrū-śatāruṣī |
puṇḍarīkaṃ sa-visphoṭaṃ pāmā carma-dalaṃ tathā

50.10

sarvaiḥ syāt kākaṇaṃ pūrvaṃ trikaṃ dadru sa-kākaṇam |
puṇḍarīkarkṣa-jihve ca mahā-kuṣṭhāni sapta tu

50.11

14.10bv trikaṃ dadrūḥ sa-kākaṇā 14.10cv puṇḍarīkarśya-jihve ca
ati-ślakṣṇa-khara-sparśa-khedā-sveda-vi-varṇa-tāḥ |
dāhaḥ kaṇḍūs tvaci svāpas todaḥ koṭhonnatiḥ śramaḥ

50.12

vraṇānām adhikaṃ śūlaṃ śīghrotpattiś cira-sthitiḥ |
rūḍhānām api rūkṣa-tvaṃ nimitte 'lpe 'pi kopanam

50.13

roma-harṣo 'sṛjaḥ kārṣṇyam kuṣṭha-lakṣaṇam agra-jam |
kṛṣṇāruṇa-kapālābhaṃ rūkṣaṃ suptaṃ kharaṃ tanu

50.14

vistṛtā-sama-pary-antaṃ hṛṣitair romabhiś citam |
todāḍhyam alpa-kaṇḍūkaṃ kāpālaṃ śīghra-sarpi ca

50.15

14.14bv dūṣitair romabhiś citam
pakvodumbara-tāmra-tvag-roma gaura-sirā-citam |
bahalaṃ bahala-kleda-raktaṃ dāha-rujādhikam

50.16

14.15bv -roma gaura-sirā-tatam 14.15cv bahulaṃ bahula-kleda-
āśūtthānāvadaraṇa-kṛmi vidyād udumbaram |
sthiraṃ styānaṃ guru snigdhaṃ śveta-raktam an-āśu-gam

50.17

anyo-'nya-saktam utsannaṃ bahu-kaṇḍū-sruti-krimi |
ślakṣṇa-pītābha-pary-antaṃ maṇḍalaṃ parimaṇḍalam

50.18

14.17av anyo-'nya-saktam ucchūnaṃ 14.17av anyo-'nya-saktam utsaṅgaṃ
sa-kaṇḍū-piṭikā śyāvā lasīkāḍhyā vicarcikā |
paruṣaṃ tanu raktāntam antaḥ-śyāvaṃ samunnatam

50.19

sa-toda-dāha-ruk-kledaṃ karkaśaiḥ piṭikaiś citam |
ṛkṣa-jihvākṛti proktam ṛkṣa-jihvaṃ bahu-krimi

50.20

14.19cv ṛśya-jihvākṛti proktam 14.19dv ṛśya-jihvaṃ bahu-krimi
hasti-carma-khara-sparśaṃ carmaikākhyaṃ mahāśrayam |
a-svedaṃ matsya-śakala-saṃnibhaṃ kiṭibhaṃ punaḥ

50.21

rūkṣaṃ kiṇa-khara-sparśaṃ kaṇḍū-mat paruṣāsitam |
sidhmaṃ rūkṣaṃ bahiḥ snigdham antar ghṛṣṭaṃ rajaḥ kiret

50.22

ślakṣṇa-sparśaṃ tanu śveta-tāmraṃ daugdhika-puṣpa-vat |
prāyeṇa cordhva-kāye syād gaṇḍaiḥ kaṇḍū-yutaiś citam

50.23

raktair alasakaṃ pāṇi-pāda-dāryo vipādikāḥ |
tīvrārtyo manda-kaṇḍvaś ca sa-rāga-piṭikācitāḥ

50.24

dīrgha-pratānā dūrvā-vad atasī-kusuma-cchaviḥ |
utsanna-maṇḍalā dadrūḥ kaṇḍū-maty anuṣaṅgiṇī

50.25

sthūla-mūlaṃ sa-dāhārti rakta-śyāvaṃ bahu-vraṇam |
śatāruḥ kleda-jantv-āḍhyaṃ prāya-śaḥ parva-janma ca

50.26

raktāntam antarā pāṇḍu kaṇḍū-dāha-rujānvitam |
sotsedham ācitaṃ raktaiḥ padma-pattram ivāṃśubhiḥ

50.27

ghana-bhūri-lasīkāsṛk-prāyam āśu vibhedi ca |
puṇḍarīkaṃ tanu-tvagbhiś citaṃ sphoṭaiḥ sitāruṇaiḥ

50.28

visphoṭaṃ piṭikāḥ pāmā kaṇḍū-kleda-rujādhikāḥ |
sūkṣmāḥ śyāvāruṇā bahvyaḥ prāyaḥ sphik-pāṇi-kūrpare

50.29

sa-sphoṭam a-sparśa-sahaṃ kaṇḍūṣā-toda-dāha-vat |
raktaṃ dalac carma-dalaṃ kākaṇaṃ tīvra-dāha-ruk

50.30

pūrvaṃ raktaṃ ca kṛṣṇaṃ ca kākaṇantī-phalopamam |
kuṣṭha-liṅgair yutaṃ sarvair naika-varṇaṃ tato bhavet

50.31

doṣa-bhedīya-vihitair ādiśel liṅga-karmabhiḥ |
kuṣṭheṣu doṣolbaṇa-tāṃ sarva-doṣolbaṇaṃ tyajet

50.32

riṣṭoktaṃ yac ca yac cāsthi-majja-śukra-samāśrayam |
yāpyaṃ medo-gataṃ kṛcchraṃ pitta-dvandvāsra-māṃsa-gam

50.33

a-kṛcchraṃ kapha-vātāḍhyaṃ tvak-stham eka-malaṃ ca yat |
tatra tvaci sthite kuṣṭhe toda-vaivarṇya-rūkṣa-tāḥ

50.34

sveda-svāpa-śvayathavaḥ śoṇite piśite punaḥ |
pāṇi-pādāśritāḥ sphoṭāḥ kledaḥ saṃdhiṣu cādhikam

50.35

kauṇyaṃ gati-kṣayo 'ṅgānāṃ dalanaṃ syāc ca medasi |
nāsā-bhaṅgo 'sthi-majja-sthe netra-rāgaḥ svara-kṣayaḥ

50.36

kṣate ca kṛmayaḥ śukre sva-dārāpatya-bādhanam |
yathā-pūrvaṃ ca sarvāṇi syur liṅgāny asṛg-ādiṣu

50.37

14.36bv sva-dārāpatya-dhāvanam
kuṣṭhaika-saṃbhavaṃ śvitraṃ kilāsaṃ dāruṇaṃ ca tat |
nirdiṣṭam a-parisrāvi tri-dhātūdbhava-saṃśrayam

50.38

14.37bv kilāsaṃ cāruṇaṃ ca tat
vātād rūkṣāruṇaṃ pittāt tāmraṃ kamala-pattra-vat |
sa-dāhaṃ roma-vidhvaṃsi kaphāc chvetaṃ ghanaṃ guru

50.39

sa-kaṇḍu ca kramād rakta-māṃsa-medaḥsu cādiśet |
varṇenaivedṛg ubhayaṃ kṛcchraṃ tac cottarottaram

50.40

a-śukla-romā-bahalam a-saṃsṛṣṭaṃ mitho navam |
an-agni-dagdha-jaṃ sādhyaṃ śvitraṃ varjyam ato 'nya-thā

50.41

14.40av a-śukla-romā-bahulam 14.40bv a-saṃsṛṣṭam atho navam
guhya-pāṇi-talauṣṭheṣu jātam apy a-ciran-tanam |
sparśaikāhāra-śayyādi-sevanāt prāya-śo gadāḥ

50.42

sarve saṃcāriṇo netra-tvag-vikārā viśeṣataḥ |
kṛmayas tu dvi-dhā proktā bāhyābhyantara-bhedataḥ

50.43

bahir-mala-kaphāsṛg-viḍ-janma-bhedāc catur-vidhāḥ |
nāmato viṃśati-vidhā bāhyās tatrā-mṛjodbhavāḥ

50.44

14.43dv bāhyās tatra malodbhavāḥ 14.43dv bāhyās tatrāsṛg-udbhavāḥ
tila-pramāṇa-saṃsthāna-varṇāḥ keśāmbarāśrayāḥ |
bahu-pādāś ca sūkṣmāś ca yūkā likṣāś ca nāmataḥ

50.45

dvi-dhā te koṭha-piṭikā-kaṇḍū-gaṇḍān prakurvate |
kuṣṭhaika-hetavo 'ntar-jāḥ śleṣma-jās teṣu cādhikam

50.46

madhurānna-guḍa-kṣīra-dadhi-saktu-navaudanaiḥ |
śakṛj-jā bahu-viḍ-dhānya-parṇa-śākolakādibhiḥ

50.47

14.46av madhurāmla-guḍa-kṣīra- 14.46dv -parṇa-śākaukulādibhiḥ
kaphād āmāśaye jātā vṛddhāḥ sarpanti sarvataḥ |
pṛthu-bradhna-nibhāḥ ke-cit ke-cid gaṇḍū-padopamāḥ

50.48

rūḍha-dhānyāṅkurākārās tanu-dīrghās tathāṇavaḥ |
śvetās tāmrāvabhāsāś ca nāmataḥ sapta-dhā tu te

50.49

antrādā udarāveṣṭā hṛdayādā mahā-kuhāḥ |
kuravo darbha-kusumāḥ su-gandhās te ca kurvate

50.50

14.49av antrādā udarāviṣṭā 14.49bv hṛdayādā mahā-ruhāḥ 14.49cv curavo
darbha-kusumāḥ
hṛl-lāsam āsya-sravaṇam a-vipākam a-rocakam |
mūrchā-chardi-jvarānāha-kārśya-kṣavathu-pīnasān

50.51

rakta-vāhi-sirotthānā rakta-jā jantavo 'ṇavaḥ |
a-pādā vṛtta-tāmrāś ca saukṣmyāt ke-cid a-darśanāḥ

50.52

14.51av rakta-vāhi-sirā-sthānād 14.51av rakta-vāhi-sirā-sthānā
keśādā roma-vidhvaṃsā roma-dvīpā udumbarāḥ |
ṣaṭ te kuṣṭhaika-karmāṇaḥ saha-saurasa-mātaraḥ

50.53

14.52dc saha-jā rasa-mātaraḥ
pakvāśaye purīṣotthā jāyante 'dho-visarpiṇaḥ |
vṛddhāḥ santo bhaveyuś ca te yadāmāśayon-mukhāḥ

50.54

14.53cv vṛddhās te syur bhaveyuś ca
tadāsyodgāra-niḥśvāsā viḍ-gandhānuvidhāyinaḥ |
pṛthu-vṛtta-tanu-sthūlāḥ śyāva-pīta-sitāsitāḥ

50.55

te pañca nāmnā kṛmayaḥ kakeruka-makerukāḥ |
sausurādāḥ sulūnākhyā lelihā janayanti ca

50.56

14.55av sausurādāḥ śalūnākhyā
viḍ-bheda-śūla-viṣṭambha-kārśya-pāruṣya-pāṇḍu-tāḥ |
roma-harṣāgni-sadana-guda-kaṇḍūr vinirgamāt

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc