Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 31
30.53cv atrārthāḥ sūcitāḥ sūkṣmāḥ
”ārīrasthāna
śuddhe śukrārtave sat-tvaḥ sva-karma-kleśa-coditaḥ |
garbhaḥ saṃpadyate yukti-vaśād agnir ivāraṇau
1.1bv sva-karma-phala-noditaḥ
bījātmakair mahā-bhūtaiḥ sūkṣmaiḥ sat-tvānugaiś ca saḥ |
mātuś cāhāra-rasa-jaiḥ kramāt kukṣau vivardhate
tejo yathārka-raśmīnāṃ sphaṭikena tiras-kṛtam |
nendhanaṃ dṛśyate gacchat sat-tvo garbhāśayaṃ tathā
kāraṇānuvidhāyi-tvāt kāryāṇāṃ tat-sva-bhāva-tā |
nānā-yony-ākṛtīḥ sat-tvo dhatte 'to druta-loha-vat
ata eva ca śukrasya bāhulyāj jāyate pumān |
raktasya strī tayoḥ sāmye klībaḥ śukrārtave punaḥ
vāyunā bahu-śo bhinne yathā-svaṃ bahv-apatya-tā |
vi-yoni-vikṛtākārā jāyante vikṛtair malaiḥ
māsi māsi rajaḥ strīṇāṃ rasa-jaṃ sravati try-aham |
vatsarād dvā-daśād ūrdhvaṃ yāti pañcāśataḥ kṣayam
pūrṇa-ṣo-ḍaśa-varṣā strī pūrṇa-viṃśena saṃgatā |
śuddhe garbhāśaye mārge rakte śukre 'nile hṛdi
vīrya-vantaṃ sutaṃ sūte tato nyūnābdayoḥ punaḥ |
rogy alpāyur a-dhanyo vā garbho bhavati naiva vā
vātādi-kuṇapa-granthi-pūya-kṣīṇa-malāhvayam |
bījā-samarthaṃ reto-'sraṃ sva-liṅgair doṣa-jaṃ vadet
1.10cv prajā-samarthaṃ reto-'sraṃ
raktena kuṇapaṃ śleṣma-vātābhyāṃ granthi-saṃnibham |
pūyābhaṃ rakta-pittābhyāṃ kṣīṇaṃ māruta-pittataḥ
kṛcchrāṇy etāny a-sādhyaṃ tu tri-doṣaṃ mūtra-viṭ-prabham |
kuryād vātādibhir duṣṭe svauṣadhaṃ kuṇape punaḥ
dhātakī-puṣpa-khadira-dāḍimārjuna-sādhitam |
pāyayet sarpir atha-vā vipakvam asanādibhiḥ
palāśa-bhasmāśmabhidā granthy-ābhe pūya-retasi |
parūṣaka-vaṭādibhyāṃ kṣīṇe śukra-karī kriyā
snigdhaṃ vāntaṃ viriktaṃ ca nirūḍham anuvāsitam |
yojayec chukra-doṣārtaṃ samyag uttara-vastibhiḥ || 14+1 ||
saṃśuddho viṭ-prabhe sarpir hiṅgu-sevyādi-sādhitam |
pibed granthy-ārtave pāṭhā-vyoṣa-vṛkṣaka-jaṃ jalam
1.15bv hiṅgu-sevyāgni-sādhitam
peyaṃ kuṇapa-pūyāsre candanaṃ vakṣyate tu yat |
guhya-roge ca tat sarvaṃ kāryaṃ sottara-vastikam
śukraṃ śuklaṃ guru snigdhaṃ madhuraṃ bahalaṃ bahu |
ghṛta-mākṣika-tailābhaṃ sad-garbhāyārtavaṃ punaḥ
1.17av śuddhaṃ śukraṃ guru snigdhaṃ
lākṣā-rasa-śaśāsrābhaṃ dhautaṃ yac ca virajyate |
śuddha-śukrārtavaṃ svasthaṃ saṃraktaṃ mithunaṃ mithaḥ
snehaiḥ puṃ-savanaiḥ snigdhaṃ śuddhaṃ śīlita-vastikam |
naraṃ viśeṣāt kṣīrājyair madhurauṣadha-saṃskṛtaiḥ
1.19dv madhurauṣadha-sādhitaiḥ
nārīṃ tailena māṣaiś ca pittalaiḥ samupācaret |
kṣāma-prasanna-vadanāṃ sphurac-chroṇi-payo-dharām
1.20cv kṣāmāṃ prasanna-vadanāṃ
srastākṣi-kukṣiṃ puṃs-kāmāṃ vidyād ṛtu-matīṃ striyam |
padmaṃ saṃkocam āyāti dine 'tīte yathā tathā
ṛtāv atīte yoniḥ sā śukraṃ nātaḥ pratīcchati |
māsenopacitaṃ raktaṃ dhamanībhyām ṛtau punaḥ
1.22bv śukraṃ nāntaḥ pratīcchati
īṣat-kṛṣṇaṃ vi-gandhaṃ ca vāyur yoni-mukhān nudet |
tataḥ puṣpekṣaṇād eva kalyāṇa-dhyāyinī try-aham
mṛjālaṅkāra-rahitā darbha-saṃstara-śāyinī |
kṣaireyaṃ yāvakaṃ stokaṃ koṣṭha-śodhana-karṣaṇam
1.24dv koṣṭha-śodhana-karśanam
parṇe śarāve haste vā bhuñjīta brahma-cāriṇī |
caturthe 'hni tataḥ snātā śukla-mālyāmbarā śuciḥ
icchantī bhartṛ-sadṛśaṃ putraṃ paśyet puraḥ patim |
ṛtus tu dvā-daśa niśāḥ pūrvās tisro 'tra ninditāḥ
1.26dv pūrvās tisraś ca ninditāḥ
ekā-daśī ca yugmāsu syāt putro 'nyāsu kanyakā |
upādhyāyo 'tha putrīyaṃ kurvīta vidhi-vad vidhim
1.27bv syāt putro 'nya-tra kanyakā
namas-kāra-parāyās tu śūdrāyā mantra-varjitam |
a-vandhya evaṃ saṃyogaḥ syād apatyaṃ ca kāmataḥ
santo hy āhur apatyārthaṃ dam-patyoḥ saṃgatiṃ rahaḥ |
dur-apatyaṃ kulāṅgāro gotre jātaṃ mahaty api
1.29bv dam-patyoḥ saṃgataṃ rahaḥ 1.29cv dur-apatyaṃ kulāṅgāraṃ
icchetāṃ yādṛśaṃ putraṃ tad-rūpa-caritāṃś ca tau |
cintayetāṃ jana-padāṃs tad-ācāra-paricchadau
karmānte ca pumān sarpiḥ-kṣīra-śāly-odanāśitaḥ |
prāg dakṣiṇena pādena śayyāṃ mauhūrtikājñayā
ārohet strī tu vāmena tasya dakṣiṇa-pārśvataḥ |
taila-māṣottarāhārā tatra mantr aṃ prayojayet
1.32av ārohet strī ca vāmena
āhir asy āyur asi sarvataḥ pratiṣṭhāsi || 32+1a ||
1.32+1av ahir asi sarvataḥ pratiṣṭhāsi
dhātā tvāṃ dadhātu vidhātā tvāṃ dadhātu || 32+1b ||
brahma-varcasā bhaveti || 32+1c ||
1.32+1cv brahma-varcasā bhaved iti
brahmā bṛhaspatir viṣṇuḥ somaḥ sūryas tathāśvinau |
bhago 'tha mitrā-varuṇau vīraṃ dadatu me sutam
sāntvayitvā tato 'nya-nyaṃ saṃviśetāṃ mudānvitau |
uttānā tan-manā yoṣit tiṣṭhed aṅgaiḥ su-saṃsthitaiḥ
1.34av sāntayitvā tato 'nyo-'nyaṃ 1.34bv saṃvasetāṃ mudānvitau
tathā hi bījaṃ gṛhṇāti doṣaiḥ sva-sthānam āsthitaiḥ |
liṅgaṃ tu sadyo-garbhāyā yonyā bījasya saṃgrahaḥ
1.35bv doṣaiḥ sva-sthānam āśritaiḥ 1.35dv yonyāṃ bījasya saṃgrahaḥ
tṛptir guru-tvaṃ sphuraṇaṃ śukrāsrān-anu bandhanam |
hṛdaya-spandanaṃ tandrā tṛḍ glānī roma-harṣaṇam
a-vyaktaḥ prathame māsi saptāhāt kalalī-bhavet |
garbhaḥ puṃ-savanāny atra pūrvaṃ vyakteḥ prayojayet
balī puruṣa-kāro hi daivam apy ativartate |
puṣye puruṣakaṃ haimaṃ rājataṃ vātha-vāyasam
kṛtvāgni-varṇaṃ nirvāpya kṣīre tasyāñjaliṃ pibet |
gauradaṇḍam apāmārgaṃ jīvakarṣabha-sairyakān
pibet puṣye jale piṣṭān eka-dvi-tri-samasta-śaḥ |
kṣīreṇa śveta-bṛhatī-mūlaṃ nāsā-puṭe svayam
putrārthaṃ dakṣiṇe siñced vāme duhitṛ-vāñchayā |
payasā lakṣmaṇā-mūlaṃ putrotpāda-sthiti-pradam
nāsayāsyena vā pītaṃ vaṭa-śuṅgāṣṭakaṃ tathā |
oṣadhīr jīvanīyāś ca bāhyāntar upayojayet
1.42bv vaṭa-śṛṅgāṣṭakaṃ tathā
upacāraḥ priya-hitair bhartrā bhṛtyaiś ca garbha-dhṛk |
nava-nīta-ghṛta-kṣīraiḥ sadā cainām upācaret
ati-vyavāyam āyāsaṃ bhāraṃ prāvaraṇaṃ guru |
a-kāla-jāgara-svapnaṃ kaṭhinotkaṭakāsanam
1.44av ati-vyavāyaṃ vyāyāmaṃ 1.44cv a-kāla-jāgara-svapna- 1.44dv
-kaṭhinotkaṭakāsanam
1.44dv kaṭhinotkaṭukāsanam 1.44dv -kaṭhinotkuṭakāsanam
śoka-krodha-bhayodvega-vega-śraddhā-vidhāraṇam |
upavāsādhva-tīkṣṇoṣṇa-guru-viṣṭambhi-bhojanam
1.45cv upavāsādi-tīkṣṇoṣṇa-
raktaṃ nivasanaṃ śvabhra-kūpekṣāṃ madyam āmiṣam |
uttāna-śayanaṃ yac ca striyo necchanti tat tyajet
1.46av raktaṃ vi-vasanaṃ śvabhra-
tathā rakta-srutiṃ śuddhiṃ vastim ā-māsato 'ṣṭamāt |
ebhir garbhaḥ sraved āmaḥ kukṣau śuṣyen mriyeta vā
1.47cv evaṃ garbhaḥ sraved āmaḥ
vātalaiś ca bhaved garbhaḥ kubjāndha-jaḍa-vāmanaḥ |
pittalaiḥ khalatiḥ piṅgaḥ śvitrī pāṇḍuḥ kaphātmabhiḥ
vyādhīṃś cāsyā mṛdu-sukhair a-tīkṣṇair auṣadhair jayet |
dvitīye māsi kalalād ghanaḥ peśy atha-vārbudam
puṃ-strī-klībāḥ kramāt tebhyas tatra vyaktasya lakṣaṇam |
kṣāma-tā garimā kukṣer mūrchā chardir a-rocakaḥ
1.50cv kṣāma-tā garimā kukṣau
jṛmbhā prasekaḥ sadanaṃ roma-rājyāḥ prakāśanam |
amleṣṭa-tā stanau pīnau sa-stanyau kṛṣṇa-cūcukau
pāda-śopho vidāho 'nye śraddhāś ca vividhātmikāḥ |
mātṛ-jaṃ hy asya hṛdayaṃ mātuś ca hṛdayena tat
1.52av pāda-śopho vidāho 'nne
saṃbaddhaṃ tena garbhiṇyā neṣṭaṃ śraddhā-vimānanam |
deyam apy a-hitaṃ tasyai hitopahitam alpakam
1.53bv neṣṭaṃ śraddhā-vidhāraṇam 1.53bv neṣṭaṃ śraddhāvamānanam
śraddhā-vighātād garbhasya vikṛtiś cyutir eva vā |
vyaktī-bhavati māse 'sya tṛtīye gātra-pañcakam
1.54av śraddhābhighātād garbhasya
mūrdhā dve sakthinī bāhū sarva-sūkṣmāṅga-janma ca |
samam eva hi mūrdhādyair jñānaṃ ca sukha-duḥkhayoḥ
1.55bv sarva-sūkṣmāṅga-janma tu 1.55dv vijñānaṃ sukha-duḥkhayoḥ
garbhasya nābhau mātuś ca hṛdi nāḍī nibadhyate |
yayā sa puṣṭim āpnoti kedāra iva kulyayā
1.56cv yayā puṣṭim avāpnoti
caturthe vyakta-tāṅgānāṃ cetanāyāś ca pañcame |
ṣaṣṭhe snāyu-sirā-roma-bala-varṇa-nakha-tvacām
sarvaiḥ sarvāṅga-saṃpūrṇo bhāvaiḥ puṣyati saptame || 58ab ||
garbheṇotpīḍitā doṣās tasmin hṛdayam āśritāḥ || 58cd ||
kaṇḍūṃ vidāhaṃ kurvanti garbhiṇyāḥ kikkisāni ca || 58ef ||
nava-nītaṃ hitaṃ tatra kolāmbu-madhurauṣadhaiḥ |
siddham alpa-paṭu-snehaṃ laghu svādu ca bhojanam
candanośīra-kalkena limped ūru-stanodaram |
śreṣṭhayā vaiṇa-hariṇa-śaśa-śoṇita-yuktayā
aśvaghna-pattra-siddhena tailenābhyajya mardayet |
paṭola-nimba-mañjiṣṭhā-surasaiḥ secayet punaḥ
dārvī-madhuka-toyena mṛjāṃ ca pariśīlayet |
ojo 'ṣṭame saṃcarati mātā-putrau muhuḥ kramāt
tena tau mlāna-muditau tatra jāto na jīvati |
śiśur ojo-'n-avasthānān nārī saṃśayitā bhavet
1.63bv syātām atra na jīvati 1.63bv syātāṃ jāto na jīvati
kṣīra-peyā ca peyātra sa-ghṛtānvāsanaṃ ghṛtam |
madhuraiḥ sādhitaṃ śuddhyai purāṇa-śakṛtas tathā
1.64bv sa-ghṛtānvāsanaṃ hitam
śuṣka-mūlaka-kolāmla-kaṣāyeṇa praśasyate |
śatāhvā-kalkito vastiḥ sa-taila-ghṛta-saindhavaḥ
tasmiṃs tv ekāha-yāte 'pi kālaḥ sūter ataḥ param |
varṣād vikāra-kārī syāt kukṣau vātena dhāritaḥ
1.66av tasminn ekāha-yāte 'pi
śastaś ca navame māsi snigdho māṃsa-rasaudanaḥ |
bahu-snehā yavāgūr vā pūrvoktaṃ cānuvāsanam
1.67bv snigdha-māṃsa-rasaudanaḥ
tata eva picuṃ cāsyā yonau nityaṃ nidhāpayet |
vāta-ghna-pattra-bhaṅgāmbhaḥ śītaṃ snāne 'nv-ahaṃ hitam
niḥ-snehāṅgī na navamān māsāt prabhṛti vāsayet |
prāg dakṣiṇa-stana-stanyā pūrvaṃ tat-pārśva-ceṣṭinī
puṃ-nāma-daurhṛda-praśna-ratā puṃ-svapna-darśinī |
unnate dakṣiṇe kukṣau garbhe ca parimaṇḍale
putraṃ sūte 'nya-thā kanyāṃ yā cecchati nṛ-saṃgatim |
nṛtya-vāditra-gāndharva-gandha-mālya-priyā ca yā
klībaṃ tat-saṃkare tatra madhyaṃ kukṣeḥ samunnatam |
yamau pārśva-dvayonnāmāt kukṣau droṇyām iva sthite
prāk caiva navamān māsāt sā sūti-gṛham āśrayet |
deśe praśaste saṃbhāraiḥ saṃpannaṃ sādhake 'hani
1.73bv sūtikā-gṛham āśrayet
tatrodīkṣeta sā sūtiṃ sūtikā-parivāritā |
adya-śvaḥ-prasave glāniḥ kukṣy-akṣi-ślatha-tā klamaḥ
1.74cv āsanna-prasave glāniḥ
adho-guru-tvam a-ruciḥ praseko bahu-mūtra-tā |
vedanorūdara-kaṭī-pṛṣṭha-hṛd-vasti-vaṅkṣaṇe
yoni-bheda-rujā-toda-sphuraṇa-sravaṇāni ca |
āvīnām anu janmātas tato garbhodaka-srutiḥ
athopasthita-garbhāṃ tāṃ kṛta-kautuka-magalām |
hasta-stha-puṃ-nāma-phalāṃ sv-abhyaktoṣṇāmbu-secitām
1.77dv sv-aktām uṣṇāmbu-secitām
pāyayet sa-ghṛtāṃ peyāṃ tanau bhū-śayane sthitām |
ābhugna-sakthim uttānām abhyaktāṅgīṃ punaḥ punaḥ
adho nābher vimṛdnīyāt kārayej jṛmbha-caṅkramam |
garbhaḥ prayāty avāg evaṃ tal-liṅgaṃ hṛd-vimokṣataḥ
āviśya jaṭharaṃ garbho vaster upari tiṣṭhati |
āvyo 'bhitvarayanty enāṃ khaṭvām āropayet tataḥ
1.80cv āvyo hi tvarayanty enāṃ
atha saṃpīḍite garbhe yonim asyāḥ prasārayet |
mṛdu pūrvaṃ pravāheta bāḍham ā-prasavāc ca sā
1.81bv yonim asyāḥ prasādhayet
harṣayet tāṃ muhuḥ putra-janma-śabda-jalānilaiḥ |
pratyāyānti tathā prāṇāḥ sūti-kleśāvasāditāḥ
dhūpayed garbha-saṅge tu yoniṃ kṛṣṇāhi-kañcukaiḥ |
hiraṇyapuṣpī-mūlaṃ ca pāṇi-pādena dhārayet
suvarcalāṃ viśalyāṃ vā jarāyv-a-patane 'pi ca |
kāryam etat tathotkṣipya bāhvor enāṃ vikampayet
1.84cv kāryam etat tathotkṛṣya 1.84dv bāhvor etāṃ vikampayet
kaṭīm ākoṭayet pārṣṇyā sphijau gāḍhaṃ nipīḍayet |
tālu-kaṇṭhaṃ spṛśed veṇyā mūrdhni dadyāt snuhī-payaḥ
bhūrja-lāṅgalikī-tumbī-sarpa-tvak-kuṣṭha-sarṣapaiḥ |
pṛthag dvābhyāṃ samastair vā yoni-lepana-dhūpanam
1.86dv yoni-dhūpaṃ ca lepanam
kuṣṭha-tālīśa-kalkaṃ vā surā-maṇḍena pāyayet |
yūṣeṇa vā kulatthānāṃ bālbajenāsavena vā
1.87dv bilva-jenāsavena vā
śatāhvā-sarṣapājājī-śigru-tīkṣṇaka-citrakaiḥ |
sa-hiṅgu-kuṣṭha-madanair mūtre kṣīre ca sārṣapam
tailaṃ siddhaṃ hitaṃ pāyau yonyāṃ vāpy anuvāsanam |
śatapuṣpā-vacā-kuṣṭha-kaṇā-sarṣapa-kalkitaḥ
1.89bv yonyāṃ vā hy anuvāsanam
nirūhaḥ pātayaty āśu sa-sneha-lavaṇo 'parām |
tat-saṅge hy anilo hetuḥ sā niryāty āśu taj-jayāt
kuśalā pāṇināktena haret kḷpta-nakhena vā |
mukta-garbhāparāṃ yoniṃ tailenāṅgaṃ ca mardayet
makkallākhye śiro-vasti-koṣṭha-śūle tu pāyayet |
su-cūrṇitaṃ yava-kṣāraṃ ghṛtenoṣṇa-jalena vā
dhānyāmbu vā guḍa-vyoṣa-tri-jātaka-rajo-'nvitam |
atha bālopacāreṇa bālaṃ yoṣid upācared
sūtikā kṣud-vatī tailād ghṛtād vā mahatīṃ pibet |
pañca-kolakinīṃ mātrām anu coṣṇaṃ guḍodakam
vāta-ghnauṣadha-toyaṃ vā tathā vāyur na kupyati |
viśudhyati ca duṣṭāsraṃ dvi-tri-rātram ayaṃ kramaḥ
1.95bv yathā vāyur na kupyati
snehā-yogyā tu niḥ-sneham amum eva vidhiṃ bhajet |
pīta-vatyāś ca jaṭharaṃ yamakāktaṃ viveṣṭayet
jīrṇe snātā pibet peyāṃ pūrvoktauṣadha-sādhitām |
try-ahād ūrdhvaṃ vidāry-ādi-varga-kvāthena sādhitā
hitā yavāgūḥ snehāḍhyā sātmyataḥ payasātha-vā |
sapta-rātrāt paraṃ cāsyai krama-śo bṛṃhaṇaṃ hitam
1.98cv sapta-rātrāt paraṃ cāsyāḥ 1.98cv sapta-rātrāt paraṃ vāsyāḥ
dvā-daśāhe 'n-atikrānte piśitaṃ nopayojayet |
yatnenopacaret sūtāṃ duḥ-sādhyo hi tad-āmayaḥ
1.99bv piśitaṃ naiva yojayet
garbha-vṛddhi-prasava-ruk-kledāsra-sruti-pīḍanaiḥ |
evaṃ ca māsād adhy-ardhān muktāhārādi-yantraṇā
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0