Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 21

20.39cv dṛḍhendriyās tv a-palitā
Sūtrasthāna
jatrūrdhva-kapha-vātottha-vikārāṇām a-janmane |
ucchedāya ca jātānāṃ pibed dhūmaṃ sadātma-vān

21.1av jatrūrdhvaṃ kapha-vātottha-
snigdho madhyaḥ sa tīkṣṇaś ca vāte vāta-kaphe kaphe |
yojyo na rakta-pittārti-viriktodara-mehiṣu

21.2cv yojyo na pitta-raktārta- 21.2cv yojyo na pitta-raktārti-
timirordhvānilādhmāna-rohiṇī-datta-vastiṣu |
matsya-madya-dadhi-kṣīra-kṣaudra-sneha-viṣāśiṣu

śirasy abhihate pāṇḍu-roge jāgarite niśi |
rakta-pittāndhya-bādhirya-tṛṇ-mūrchā-mada-moha-kṛt

dhūmo '-kāle 'ti-pīto vā tatra śīto vidhir hitaḥ |
kṣuta-jṛmbhita-viṇ-mūtra-strī-sevā-śastra-karmaṇām

21.5dv -strī-sevā-śastra-karmiṇām
hāsasya danta-kāṣṭhasya dhūmam ante piben mṛdum |
kāleṣv eṣu niśāhāra-nāvanānte ca madhyamam

21.6av hāsyasya danta-kāṣṭhasya
nidrā-nasyāñjana-snāna-ccharditānte virecanam |
vasti-netra-sama-dravyaṃ tri-kośaṃ kārayed ṛju

mūlāgre 'ṅguṣṭha-kolāsthi-praveśaṃ dhūma-netrakam |
tīkṣṇa-snehana-madhyeṣu trīṇi catvāri pañca ca

21.8av mūle 'gre 'ṅguṣṭha-kolāsthi-
aṅgulānāṃ kramāt pātuḥ pramāṇenāṣṭakāni tat |
ṛjūpaviṣṭas tac-cetā vivṛtāsyas tri-paryayam

21.9cv ṛjūpaviṣṭas tac-citto
pidhāya cchidram ekaikaṃ dhūmaṃ nāsikayā pibet |
prāk piben nāsayotkliṣṭe doṣe ghrāṇa-śiro-gate

21.10dv doṣe nāsā-śiro-gate
utkleśanārthaṃ vaktreṇa viparītaṃ tu kaṇṭha-ge |
mukhenaivodvamed dhūmaṃ nāsayā dṛg-vighāta-kṛt

ākṣepa-mokṣaiḥ pātavyo dhūmas tu tris tribhis tribhiḥ |
ahnaḥ pibet sakṛt snigdhaṃ dvir madhyaṃ śodhanaṃ param

21.12bv dhūmas trīṃs trīṃs tribhis tribhiḥ
triś catur vā mṛdau tatra dravyāṇy aguru guggulu |
musta-sthauṇeya-śaileya-naladośīra-vālakam

21.13av triś catur vā mṛdos tatra
varāṅga-kauntī-madhuka-bilva-majjailavālukam |
śrīveṣṭakaṃ sarja-raso dhyāmakaṃ madanaṃ plavam

śallakī kuṅkumaṃ māṣā yavāḥ kundurukas tilāḥ |
snehaḥ phalānāṃ sārāṇāṃ medo majjā vasā ghṛtam

śamane śallakī lākṣā pṛthvīkā kamalotpalam |
nyagrodhodumbarāśvattha-plakṣa-lodhra-tvacaḥ sitā

yaṣṭīmadhu suvarṇatvak padmakaṃ raktayaṣṭikā |
gandhāś cā-kuṣṭha-tagarās tīkṣṇe jyotiṣmatī niśā

daśa-mūla-manohvālaṃ lākṣā śvetā phala-trayam |
gandha-dravyāṇi tīkṣṇāni gaṇo mūrdha-virecanaḥ

21.18av daśa-mūla-manohvāla- 21.18bv -lākṣā śvetā phala-trayam
jale sthitām aho-rātram iṣīkāṃ dvā-daśāṅgulām |
piṣṭair dhūmauṣadhair evaṃ pañca-kṛtvaḥ pralepayet

21.19cv piṣṭair dhūmauṣadhair eva
vartir aṅguṣṭhaka-sthūlā yava-madhyā yathā bhavet |
chāyā-śuṣkāṃ vi-garbhāṃ tāṃ snehābhyaktāṃ yathā-yatham

21.20av vartir aṅguṣṭha-vat sthūlā
dhūma-netrārpitāṃ pātum agni-pluṣṭāṃ prayojayet |
śarāva-saṃpuṭa-cchidre nāḍīṃ nyasya daśāṅgulām