Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 17
Sūtrasthāna
svedas tāpopanāhoṣma-drava-bhedāc catur-vidhaḥ |
tāpo 'gni-tapta-vasana-phāla-hasta-talādibhiḥ
upanāho vacā-kiṇva-śatāhvā-devadārubhiḥ |
dhānyaiḥ samastair gandhaiś ca rāsnairaṇḍa-jaṭāmiṣaiḥ
udrikta-lavaṇaiḥ sneha-cukra-takra-payaḥ-plutaiḥ |
kevale pavane śleṣma-saṃsṛṣṭe surasādibhiḥ
pittena padmakādyais tu śālvaṇākhyaiḥ punaḥ punaḥ |
snigdhoṣṇa-vīryair mṛdubhiś carma-paṭṭair a-pūtibhiḥ
17.4av pittena padmakādyaiś ca 17.4bv śālvalākhyaiḥ punaḥ punaḥ
a-lābhe vāta-jit pattra-kauśeyāvika-śāṭakaiḥ |
baddhaṃ rātrau divā muñcen muñced rātrau divā-kṛtam
ūṣmā tūtkārikā-loṣṭa-kapālopala-pāṃsubhiḥ |
pattra-bhaṅgena dhānyena karīṣa-sikatā-tuṣaiḥ
anekopāya-saṃtaptaiḥ prayojyo deśa-kālataḥ |
śigru-vāraṇakairaṇḍa-karañja-surasārjakāt
śirīṣa-vāsā-vaṃśārka-mālatī-dīrghavṛntataḥ |
pattra-bhaṅgair vacādyaiś ca māṃsaiś cānūpa-vāri-jaiḥ
daśa-mūlena ca pṛthak sahitair vā yathā-malam |
sneha-vadbhiḥ surā-śukta-vāri-kṣīrādi-sādhitaiḥ
kumbhīr galantīr nāḍīr vā pūrayitvā rujārditam |
vāsasācchāditaṃ gātraṃ snigdhaṃ siñced yathā-sukham
17.10cv vastrāvacchāditaṃ gātraṃ
tair eva vā dravaiḥ pūrṇaṃ kuṇḍaṃ sarvāṅga-ge 'nile |
avagāhyāturas tiṣṭhed arśaḥ-kṛcchrādi-rukṣu ca
nivāte 'ntar-bahiḥ-snigdho jīrṇānnaḥ svedam ācaret |
vyādhi-vyādhita-deśartu-vaśān madhya-varāvaram
17.12av nir-vāte 'ntar-bahiḥ-snigdho
kaphārto rūkṣaṇaṃ rūkṣo rūkṣaḥ snigdhaṃ kaphānile |
āmāśaya-gate vāyau kaphe pakvāśayāśrite
17.13av kaphe taṃ rūkṣaṇai rūkṣo
rūkṣa-pūrvaṃ tathā sneha-pūrvaṃ sthānānurodhataḥ |
alpaṃ vaṅkṣaṇayoḥ sv-alpaṃ dṛṅ-muṣka-hṛdaye na vā
17.14cv alpaṃ vaṅkṣaṇayoḥ svedaṃ
śīta-śūla-kṣaye svinno jāte 'ṅgānāṃ ca mārdave |
syāc chanair mṛditaḥ snātas tataḥ sneha-vidhiṃ bhajet
pittāsra-kopa-tṛṇ-mūrchā-svarāṅga-sadana-bhramāḥ |
saṃdhi-pīḍā jvaraḥ śyāva-rakta-maṇḍala-darśanam
svedāti-yogāc chardiś ca tatra stambhanam auṣadham |
viṣa-kṣārāgny-atīsāra-cchardi-mohātureṣu ca
svedanaṃ guru tīkṣṇoṣṇaṃ prāyaḥ stambhanam anya-thā |
drava-sthira-sara-snigdha-rūkṣa-sūkṣmaṃ ca bheṣajam
svedanaṃ stambhanaṃ ślakṣṇaṃ rūkṣa-sūkṣma-sara-dravam |
prāyas tiktaṃ kaṣāyaṃ ca madhuraṃ ca samāsataḥ
stambhitaḥ syād bale labdhe yathoktāmaya-saṃkṣayāt |
stambha-tvak-snāyu-saṃkoca-kampa-hṛd-vāg-ghanu-grahaiḥ
pādauṣṭha-tvak-karaiḥ śyāvair ati-stambhitam ādiśet |
na svedayed ati-sthūla-rūkṣa-dur-bala-mūrchitān
stambhanīya-kṣata-kṣīṇa-kṣāma-madya-vikāriṇaḥ |
timirodara-vīsarpa-kuṣṭha-śoṣāḍhya-rogiṇaḥ
17.22dv -kuṣṭha-śophāḍhya-rogiṇaḥ
pīta-dugdha-dadhi-sneha-madhūn kṛta-virecanān |
bhraṣṭa-dagdha-guda-glāni-krodha-śoka-bhayārditān
17.23dv -krodha-śoka-bhayānvitān 17.23dv -krodha-rakta-kṣayānvitān
kṣut-tṛṣṇā-kāmalā-pāṇḍu-mehinaḥ pitta-pīḍitān |
garbhiṇīṃ puṣpitāṃ sūtāṃ mṛdu cātyayike gade
17.24dv mṛdu tv ātyayike gade
śvāsa-kāsa-pratiśyāya-hidhmādhmāna-vibandhiṣu |
svara-bhedānila-vyādhi-śleṣmāma-stambha-gaurave
aṅga-marda-kaṭī-pārśva-pṛṣṭha-kukṣi-hanu-grahe |
mahat-tve muṣkayoḥ khalyām āyāme vāta-kaṇṭake
mūtra-kṛcchrārbuda-granthi-śukrāghātāḍhya-mārute |
svedaṃ yathā-yathaṃ kuryāt tad-auṣadha-vibhāgataḥ
svedo hitas tv an-āgneyo vāte medaḥ-kaphāvṛte |
nivātaṃ gṛham āyāso guru-prāvaraṇaṃ bhayam
upanāhāhava-krodhā bhūri-pānaṃ kṣudhātapaḥ || 28ū̆ ||
17.28ū̆av upanāhāhava-krodha- 17.28ū̆bv -bhūri-pānaṃ kṣudhātapaḥ 17.28ū̆bv
bhūri-pāna-kṣud-ātapaḥ
svedayanti daśaitāni naram agni-guṇād ṛte || 28ū̆+1 ||
sneha-klinnāḥ koṣṭha-gā dhātu-gā vā sroto-līnā ye ca śākhāsthi-saṃsthāḥ |
doṣāḥ svedais te dravī-kṛtya koṣṭhaṃ nītāḥ samyak śuddhibhir nirhriyante
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0