Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 112
31.33av utkoṭhaḥ so 'nubandhas tu
yān a-vijñāya muhyeta cikitsāyāṃ cikitsakaḥ || 33+(1)ab ||
Uttarasthāna
visrāvayej jalaukobhir a-pakvām ajagallikām |
svedayitvā yava-prakhyāṃ vilayāya pralepayet
dāru-kuṣṭha-manohvālair ity ā-pāṣāṇa-gardabhāt |
vidhis tāṃś cācaret pakvān vraṇa-vat sājagallikān
lodhra-kustumburu-vacāḥ pralepo mukha-dūṣike |
vaṭa-pallava-yuktā vā nārikelottha-śuktayaḥ
32.3av lodhra-kustumburu-vacā- 32.3bv -pralepo mukha-dūṣike
a-śāntau vamanaṃ nasyaṃ lalāṭe ca sirā-vyadhaḥ |
nimbāmbu-vānto nimbāmbu-sādhitaṃ padma-kaṇṭake
pibet kṣaudrānvitaṃ sarpir nimbāragvadha-lepanam || 5ab ||
32.5bv nimbāragvadha-lepanaḥ
vivṛtādīṃs tu jālāntāṃś cikitset serivellikān || 5cd ||
32.5dv cikitsed irivellikām
pitta-visarpa-vat tad-vat pratyākhyāyāgni-rohiṇīm || 5ef ||
vilaṅghanaṃ rakta-vimokṣaṇaṃ ca virūkṣaṇaṃ kāya-viśodhanaṃ ca |
dhātrī-prayogāñ chiśira-pradehān kuryāt sadā jālaka-gardabhasya
32.6bv virūkṣaṇaṃ kāya-virecanaṃ ca 32.6cv dhātrī-pradehāñ chiśira-prayogān
vidārikāṃ hṛte rakte śleṣma-granthi-vad ācaret |
medo-'rbuda-kriyāṃ kuryāt su-tarāṃ śarkarārbude
pravṛddhaṃ su-bahu-cchidraṃ sa-śophaṃ marmaṇi sthitam |
valmīkaṃ hasta-pāde ca varjayed itarat punaḥ
32.8dv varjayed itaraṃ punaḥ
śuddhasyāsre hṛte limpet sa-paṭv-ārevatāmṛtaiḥ |
śyāmā-kulatthikā-mūla-dantī-palala-saktubhiḥ
32.9bv sa-paṭv-āragvadhāmṛtaiḥ
pakve tu duṣṭa-māṃsāni gatīḥ sarvāś ca śodhayet |
śastreṇa samyag anu ca kṣāreṇa jvalanena vā
śastreṇotkṛtya niḥ-śeṣaṃ snehena kadaraṃ dahet |
niruddha-maṇi-vat kāryaṃ ruddha-pāyoś cikitsitam
32.11av śastreṇoddhṛtya niḥ-śeṣaṃ
cipyaṃ śuddhyā jitoṣmāṇaṃ sādhayec chastra-karmaṇā |
duṣṭaṃ ku-nakham apy evaṃ caraṇāv alase punaḥ
dhānyāmla-siktau kāsīsa-paṭolī-rocanā-tilaiḥ |
sa-nimba-pattrair ālimped dahet tu tila-kālakān
maṣāṃś ca sūrya-kāntena kṣāreṇa yadi vāgninā |
tad-vad utkṛtya śastreṇa carma-kīla-jatū-maṇī
lāñchanādi-traye kuryād yathāsannaṃ sirā-vyadham |
lepayet kṣīra-piṣṭaiś ca kṣīri-vṛkṣa-tvag-aṅkuraiḥ
32.15av nyacchādi-tritaye kuryād
vyaṅgeṣu cārjuna-tvag vā mañjiṣṭhā vā sa-mākṣikā |
lepaḥ sa-nava-nītā vā śvetāśva-khura-jā maṣī
32.16av vyaṅgeṣu vārjuna-tvag vā
rakta-candana-mañjiṣṭhā-kuṣṭha-lodhra-priyaṅgavaḥ |
vaṭāṅkurā masūrāś ca vyaṅga-ghnā mukha-kānti-dāḥ
dve jīrake kṛṣṇa-tilāḥ sarṣapāḥ payasā saha |
piṣṭāḥ kurvanti vaktrendum apāsta-vyaṅga-lāñchanam
kṣīra-piṣṭā ghṛta-kṣaudra-yuktā vā bhṛṣṭa-nis-tuṣāḥ |
masūrāḥ kṣīra-piṣṭā vā tīkṣṇāḥ śālmali-kaṇṭakāḥ
sa-guḍaḥ kola-majjā vā śaśāsṛk-kṣaudra-kalkitaḥ |
saptāhaṃ mātuluṅga-sthaṃ kuṣṭhaṃ vā madhunānvitam
32.20dv kuṣṭhaṃ vā madhukānvitam
piṣṭā vā chāga-payasā sa-kṣaudrā mausalī jaṭā |
gor asthi musalī-mūla-yuktaṃ vā sājya-mākṣikam
jambv-āmra-pallavā mastu haridre dve navo guḍaḥ |
lepaḥ sa-varṇa-kṛt piṣṭaṃ sva-rasena ca tindukam
utpalam utpala-kuṣṭhaṃ priyaṅgu-kālīyakaṃ badara-majjā |
idam udvartanam āsyaṃ karoti śatapattra-saṃkāśam
32.23av utpala-pattraṃ tagaraṃ 32.23dv karoti śatapattrakākāram
ebhir evauṣadhaiḥ piṣṭair mukhābhyaṅgāya sādhayet |
yathā-doṣartukān snehān madhuka-kvātha-saṃyutaiḥ
yavān sarja-rasaṃ lodhram uśīraṃ madanaṃ madhu |
ghṛtaṃ guḍaṃ ca go-mūtre paced ā-darvi-lepanāt
32.25bv uśīraṃ candanaṃ madhu
tad abhyaṅgān nihanty āśu nīlikā-vyaṅga-dūṣikān |
mukhaṃ karoti padmābhaṃ pādau padma-dalopamau
32.26bv nīlikā-vyaṅga-dūṣakān
kuṅkumośīra-kālīya-lākṣā-yaṣṭy-āhva-candanam |
nyagrodha-pādāṃs taruṇān padmakaṃ padma-kesaram
sa-nīlotpala-mañjiṣṭhaṃ pālikaṃ salilāḍhake |
paktvā pādāvaśeṣeṇa tena piṣṭaiś ca kārṣikaiḥ
lākṣā-pattaṅga-mañjiṣṭhā-yaṣṭīmadhuka-kuṅkumaiḥ |
ajā-kṣīraṃ dvi-guṇitaṃ tailasya kuḍavaṃ pacet
32.29cv ajā-kṣīra-dvi-guṇitaṃ
nīlikā-palita-vyaṅga-valī-tilaka-dūṣikān |
hanti tan nasyam abhyastaṃ mukhopacaya-varṇa-kṛt
mañjiṣṭhā śabarodbhavas tubarikā lākṣā haridrā-dvayaṃ || 31a ||
nepālī haritāla-kuṅkuma-gadā go-rocanā gairikam || 31b ||
32.31bv nepālī haritāla-kuṅkuma-gadaṃ go-rocanā gairikam
pattraṃ pāṇḍu vaṭasya candana-yugaṃ kālīyakaṃ pāradaṃ || 31c ||
pattaṅgaṃ kanaka-tvacaṃ kamala-jaṃ bījaṃ tathā kesaram || 31d ||
sikthaṃ tutthaṃ padmakādyo vasājyaṃ majjā kṣīraṃ kṣīri-vṛkṣāmbu cāgnau |
siddhaṃ siddhaṃ vyaṅga-nīly-ādi-nāśe vaktre chāyām aindavīṃ cāśu dhatte
mārkava-sva-rasa-kṣīra-toyānīṣṭāni nāvane |
prasuptau vāta-kuṣṭhoktaṃ kuryād dāhaṃ ca vahninā
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0