Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 103

103.1

Uttarasthāna
dhūmātapa-tuṣārāmbu-krīḍāti-svapna-jāgaraiḥ |
utsvedādhi-puro-vāta-bāṣpa-nigraha-rodanaiḥ

103.2

23.1cv unmādādhi-puro-vāta-
aty-ambu-madya-pānena kṛmibhir vega-dhāraṇaiḥ |
upadhāna-mṛjābhyaṅga-dveṣādhaḥ-pratatekṣaṇaiḥ

103.3

a-sātmya-gandha-duṣṭāma-bhāṣyādyaiś ca śiro-gatāḥ |
janayanty āmayān doṣās tatra māruta-kopataḥ

103.4

23.3av a-sātmya-gandha-duṣṭāmbu-
nistudyete bhṛśaṃ śaṅkhau ghāṭā saṃbhidyate tathā |
bhruvor madhyaṃ lalāṭaṃ ca patatīvāti-vedanam

103.5

23.4cv bhruvor madhye lalāṭaṃ ca
bādhyete svanataḥ śrotre niṣkṛṣyete ivākṣiṇī |
ghūrṇatīva śiraḥ sarvaṃ saṃdhibhya iva mucyate

103.6

sphuraty ati sirā-jālaṃ kandharā-hanu-saṃgrahaḥ |
prakāśā-saha-tā ghrāṇa-srāvo '-kasmād vyathā-śamau

103.7

mārdavaṃ mardana-sneha-sveda-bandhaiś ca jāyate |
śiras-tāpo 'yam ardhe tu mūrdhnaḥ so 'rdhāvabhedakaḥ

103.8

pakṣāt kupyati māsād vā svayam eva ca śāmyati |
ati-vṛddhas tu nayanaṃ śravaṇaṃ vā vināśayet

103.9

śiro-'bhitāpe pittotthe śiro-dhūmāyanaṃ jvaraḥ |
svedo 'kṣi-dahanaṃ mūrchā niśi śītaiś ca mārdavam

103.10

a-ruciḥ kapha-je mūrdhno guru-stimita-śīta-tā |
sirā-niṣpanda-tālasyaṃ ruṅ mandāhny adhikā niśi

103.11

tandrā śūnākṣi-kūṭa-tvaṃ karṇa-kaṇḍūyanaṃ vamiḥ |
raktāt pittādhika-rujaḥ sarvaiḥ syāt sarva-lakṣaṇaḥ

103.12

saṃkīrṇair bhojanair mūrdhni kledite rudhirāmiṣe |
kopite saṃnipāte ca jāyante mūrdhni jantavaḥ

103.13

śirasas te pibanto 'sraṃ ghorāḥ kurvanti vedanāḥ |
citta-vibhraṃśa-jananīr jvaraḥ kāso bala-kṣayaḥ

103.14

raukṣya-śopha-vyadha-ccheda-dāha-sphuraṇa-pūti-tāḥ |
kapāle tālu-śirasoḥ kaṇḍūḥ śoṣaḥ pramīlakaḥ

103.15

23.14av raukṣya-śophe vyadha-ccheda- 23.14bv -dāha-sphuṭana-pūti-tāḥ
23.14dv kaṇḍūḥ śophaḥ pramīlakaḥ 23.14dv kaṇḍūḥ śopho '-pramīlakaḥ
tāmrāccha-siṅghāṇaka-tā karṇa-nādaś ca jantu-je |
vātolbaṇāḥ śiraḥ-kampaṃ tat-saṃjñaṃ kurvate malāḥ

103.16

pitta-pradhānair vātādyaiḥ śaṅkhe śophaḥ sa-śoṇitaiḥ |
tīvra-dāha-rujā-rāga-pralāpa-jvara-tṛḍ-bhramāḥ

103.17

tiktāsyaḥ pīta-vadanaḥ kṣipra-kārī sa śaṅkhakaḥ |
tri-rātrāj jīvitaṃ hanti sidhyaty apy āśu sādhitaḥ

103.18

23.17dv sidhyaty āśu su-sādhitaḥ
pittānubaddhaḥ śaṅkhākṣi-bhrū-lalāṭeṣu mārutaḥ |
rujaṃ sa-spandanāṃ kuryād anu-sūryodayodayām

103.19

23.18av pittānubandhaḥ śaṅkhākṣi-
ā-madhyāhnaṃ vivardhiṣṇuḥ kṣud-vataḥ sā viśeṣataḥ |
a-vyavasthita-śītoṣṇa-sukhā śāmyaty ataḥ param

103.20

sūryāvartaḥ sa ity uktā daśa rogāḥ śiro-gatāḥ |
śirasy eva ca vakṣyante kapāle vyādhayo nava

103.21

kapāle pavane duṣṭe garbha-sthasyāpi jāyate |
sa-varṇo nī-rujaḥ śophas taṃ vidyād upa-śīrṣakam

103.22

yathā-doṣodayaṃ brūyāt piṭikārbuda-vidradhīn |
kapāle kleda-bahulāḥ pittāsṛk-śleṣma-jantubhiḥ

103.23

kaṅgu-siddhārthaka-nibhāḥ piṭikāḥ syur arūṃṣikāḥ |
kaṇḍū-keśa-cyuti-svāpa-raukṣya-kṛt sphuṭanaṃ tvacaḥ

103.24

23.23dv -rūkṣa-kṛt sphuṭanaṃ tvacaḥ
su-sūkṣmaṃ kapha-vātābhyāṃ vidyād dāruṇakaṃ tu tat |
roma-kūpānugaṃ pittaṃ vātena saha mūrchitam

103.25

23.24bv vidyād dāruṇakaṃ ca tat
pracyāvayati romāṇi tataḥ śleṣmā sa-śoṇitaḥ |
roma-kūpān ruṇaddhy asya tenānyeṣām a-saṃbhavaḥ

103.26

tad indra-luptaṃ rujyāṃ ca prāhuś cāceti cāpare |
khalater api janmaivaṃ śātanaṃ tatra tu kramāt

103.27

23.26av tad indra-luptaṃ tajjāṃ ca 23.26av tad indra-luptaṃ tajhjhāṃ ca 23.26av
tad indra-luptaṃ tahnāś ca
23.26av tad indra-luptaṃ rūḍhyāṃ ca 23.26dv śatanaṃ tatra tu kramāt 23.26dv
śadanaṃ tatra tu kramāt
23.26dv sadanaṃ tatra tu kramāt
sā vātād agni-dagdhābhā pittāt svinna-sirāvṛtā |
kaphād ghana-tvag varṇāṃś ca yathā-svaṃ nirdiśet tvaci

103.28

23.27bv pittāt snigdha-sirāvṛtā 23.27bv pittāt snigdhā sirāvṛtā 23.27bv pittāt
pīta-sirāvṛtā
doṣaiḥ sarvākṛtiḥ sarvair a-sādhyā sā nakha-prabhā |
dagdhāgnineva nī-romā sa-dāhā yā ca jāyate

103.29

23.28dv sa-dāhoṣā ca jāyate
śoka-śrama-krodha-kṛtaḥ śarīroṣmā śiro-gataḥ |
keśān sa-doṣaḥ pacati palitaṃ saṃbhavaty ataḥ

103.30

tad vātāt sphuṭitaṃ śyāvaṃ kharaṃ rūkṣaṃ jala-prabham |
pittāt sa-dāhaṃ pītābhaṃ kaphāt snigdhaṃ vivṛddhi-mat

103.31

sthūlaṃ su-śuklaṃ sarvais tu vidyād vyāmiśra-lakṣaṇam |
śiro-rujodbhavaṃ cānyad vi-varṇaṃ sparśanā-saham

103.32

23.31av sthūlaṃ sa-śuklaṃ sarvais tu
a-sādhyā saṃnipātena khalatiḥ palitāni ca |
śarīra-pariṇāmotthāny apekṣante rasāyanam

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc