Ashtanga Sangraha · Chapter 6.7
athāto bhūtavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //
aṣṭādaśa bhūtādhipatayaḥ /
tadyathā /
surāsuragandharvoragayakṣabrahmarākṣasarākṣasapiśācapretakūṣmāṇḍakākhordamaukiraṇavetālapitaraḥ ṛṣiguruvṛddhasiddhāśca /
te punaḥ pṛthak koṭiparivārāḥ /
teṣāmapi cāparisaṅkhyeyaḥ parivāra ityananto bhūtalokaḥ //
sarvo 'pi ca prāyeṇāhārakāmā niśārdhavicāriṇo bhayānakā māṃsāsṛgvasāśinaḥ //
api ca /
surāsurādisaṃvāsasaṃsargāttacchīlācārakarmatayā ca tatsaṃjñāṃ labhante //
teṣāṃ punaranupraveśe kāraṇaṃ sadyaḥ pūrvakṛto vā viśeṣeṇa prajñāparādhaḥ //
tena hi kāmakrodhalobhamohādijanitena praluptadhamabhinnavratācāraśauco malīmasaḥ pūjyānatikrāmannātmānamupahanti //
tatastamātmahanamavatāragaveṣiṇo devādigrahā apyanughnanti /
tadvadunmādāpasmāropaplutacittaṃ tathā jvarādyāmayopahatamapi /
viśeṣataśca vraṇinaḥ pūyāsṛksnehagandhena //
evaṃvidhāṃstu puruṣāneṣvāghātakāleṣvabhigacchanti //
tadyathā /
pāpasya karmaṇaḥ samārambhe /
pūrvakṛtasya vā pariṇāmakāle /
ekasya vā śūnyagṛhanivāse /
catuṣpathādhiṣṭhāne vā /
sandhyāvelāyāmaprayatabhāve vā pakṣasandhiṣu vā mithunībhāve /
rajasvalābhigamane vā /
viguṇe vādhyāpanahomabalimaṅgalaprayoge /
niyamabrahmacaryavratabhaṅge vā /
mahāhave vā /
deśapurakulavināśe vā /
mahāgrahopagamane vā /
striyā vā prajananakāle /
vividhabhūtāśucisaṃsparśe vā /
vamanavirecanarudhirasrāve vā /
aśuceraprayatasya vā caityadevāyatanābhigamane vā /
māṃsamadhuguḍatilamadyocchiṣṭe vā /
digvāsasi vā /
niśi nagaracatuṣpathopavanaśmaśānābhigamane vā /
dvijagurusurayatipūjyavyatikrame vā //
tatrāvalokayanto janayanti manovikāraṃ surāsuragrahāḥ /
spṛśanto gandharvāḥ /
samāviśanto bhujagāḥ /
yakṣāścātmagandhamāghrāpayantaḥ /
rākṣasā vāhayantodhiruhya /
tathaiva piśācādyāḥ /
darśayantaḥ pitarobhiśapanta ṛṣiguruvṛddhasiddhāḥ //
tatra śīlavantaṃ cokṣācāraṃ śuklāmbaradharaṃ tapaḥsvādhyāyaparaṃ prāyaḥ śuklapratipaditrayodaśyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ vā devā gṛhṇanti /
krodhanaṃ kadaryamātmasambhāvinaṃ kularūpagarvitaṃ kṛṣṇadvādaśyāṃ kṛṣṇatrayodaśyāṃ sandhyayoścāsurāḥ /
priyanṛttagītavāditragandhamālyāmbaraṃ paradārarataṃ cokṣācāraṃ prāyaścaturthyāmaṣṭabhyāṃ dvādaśyāṃ caturdaśyāṃ ca gandharvāḥ /
svapnaśīlaṃ capalamanimitrakrodhanamarthasiddhaṃ brāhmaṇaṃ prāyaḥ pañcabhyāṃ sandhyayormadhyāhne ca nāgāḥ /
satvabalarūpagandharvadhanaśauryayuktaṃ mālyānulepanahāsyapriyamativyākaraṇaṃ prāyaḥ śuklasaptamyāmekādaśyāṃ ca yakṣāḥ //
svādhyāyatapovratacaryādevayatigurupūjārataṃ bhraṣṭaśaucaṃ vā brāhmaṇamabrāhmaṇaṃ vā brahmavādinaṃ śūraṃ māninaṃ devāgārasalilakrīḍanapriyaṃ ca skhalitabrahmacaryaṃ prāyaḥ śuklapañcamyāmaṣṭamyāṃ pūrṇacandradarśane sandhyāsu ca /
brahmarākṣasāḥ //
hīnasatvaṃ piśunaṃ stenaṃ lubdhaṃ śaṭhaṃ prāyo dvitīyātṛtīyāṣṭamīṣu rākṣasapiśācādayaḥ /
kalipānapriyamasūyāvantaṃ paruṣabhāṣiṇaṃ bahvāśinaṃ ca kṛṣṇanavamīdvādaśyorniśi ca rākṣasāḥ //
ātmaślāghinaṃ kūṭasākṣyapradaṃ paropatāpinaṃ ca caturdaśyāṃ piśācādayaḥ //
mātāpitṛguruvṛddhasiddhācāryopasevinaṃ prāyo daśamyāmamāvāsyāṃ ca pitaraḥ /
tadvidhameva ca prāyaḥ ṣaṣṭhyāṃ navamyāṃ ca guruvṛddhasiddhāḥ /
tathaiva ca snānaśuciviviktasevinaṃ dharmaśāstraśrutikāvyakuśalamṛṣayaḥ //
teṣāṃ tu grahīṣyatāṃ pūrvarūpāṇi bhavanti /
tadyathā /
devagobrāhmaṇatapasvināṃ hiṃsārucitvaṃ nṛśasābhiprāyatā kopanatvamaratirojovarṇacchāyābalavapuṣāṃ copataptiḥ svapne devādibhirbhatsanaṃ pravartanaṃ ca //
tatra saumyadṛṣṭiṃ gambhīramapradhṛṣyamakopanaṃ śucimanidraṃ bhojanānabhilāṣiṇamalpasvedamūtrapurīṣavācaṃ saṃskṛtavādinaṃ devadvijagurubhaktaṃ śuklamālyāmbarasaritpulinaśailoccabhavanadadhikṣīrasurabhipriyaṃ cirādakṣiṇī nimīlayantaṃ varapradātāraṃ śubhagandhaṃ varcasvinaṃ phullapadmopamamukhaṃ devagraheṇa gṛhītaṃ vidyāt //
tatrāpi govṛṣamiva nadantaṃ dīptamukhanayanamādīptena svareṇa sarvamābhāṣamāṇamīśvareṇa /
medhastanitavidyudvṛṣṭīrvācā visṛjantamindreṇa /
dhanāni vācā prayacchantamācchindantaṃ ca dhanadena /
surāsavasamagandhaṃ kāṣṭhatṛṇarajjvādi sarvaṃ pāśamabhimanyamānaṃ varuṇena //
jihmadṛṣṭiṃ duṣṭātmānaṃ krodhanamatṛptaṃ sasvedagātraṃ devabrāhmaṇagurudveṣiṇaṃ nirbhayamabhimāninaṃ śūraṃ vyavasāyinaṃ rudro 'hamindrohamupendro 'haṃ skando 'haṃ viśākho 'hamityādi bhāṣamāṇaṃ vikṛtavācamasakṛddhasantaṃ surāmiṣaruciṃ dantairnakhaiśca parān hiṃsantamasureṇa //
svācāraṃ hṛṣṭātmānaṃ śubhagandhamalpavyavahāraṃ nṛtyantaṃ gāyantaṃ mukhavādyāni kurvantaṃ priyodyānapulinaraktavastrasnānamālyānulepanadhūpānnapānahāsalīlāśṛṅgārakathāgāndharvaṃ gandharveṇa /
tatrāpi śiro dhunānaṃ kalahaṃ kurvantaṃ saṃrambheṇa jāgarūkaṃ paṭhantaṃ hasantaṃ hasanena //
krodhanamaniśaṃ viśvasantaṃ bhramantamātapatrāt trasyantaṃ raktākṣaṃ stabdhadṛṣṭiṃ jihvāṃ lolayantaṃ sṛkviṇyau lihānamadhomukhaśāyinaṃ calaṃ vakragāminaṃ bilamavalokya sarpavadūrdhvaṃ prasarantaṃ jalaughaghanadundubhisvanairhṛṣyantaṃ kṣīraghṛtaguḍamadhusnānamālyapriyaṃ gātrāṇi kampayantaṃ dantaiḥ khādantaṃ jale 'vatīrṇamuttaraṇamanicchantamurageṇa //
asakṛt svapnarodanahāsanṛtyagītapāṭhakathānnapānasnānamālyadhūpagandharaktavastraratiṃ raktatrastaviplutākṣaṃ drutaṃ sagarvaṃ mattamiva gacchantaṃ vastrāntamutkarṣayantaṃ calitāgrahastaṃ bahubhāṣiṇaṃ strīlolupaṃ madyāmiṣapriyaṃ sannahya śastraṃ mṛgayamāṇamatibalamavyathaṃ hṛṣṭaṃ tuṣṭamalparoṣaṃ kiṃ kasmai dadāmīti vādinaṃ śubhagandhaṃ varcasvinaṃ dvijātivaidyaparibhāvinaṃ rahasyabhāṣiṇaṃ yakṣeṇa //
tatrāpi hṛṣitaromāṇamūrdhvekṣaṇaṃ prahṛṣṭanayanaṃ caṇḍaṃ paruṣaṃ mahāninādaṃ maṇivareṇa /
rahohasitanṛtyagītānyācarantamākīrṇe maunamāsevamānaṃ vikaṭena //
hāsanṛttapriyamākrośinaṃ pradhāvinaṃ devadvijabhiṣagdveṣiṇaṃ mantravedaśāstrābhidhāyinaṃ kāṣṭhaśastrādibhiścātmānamāghnantaṃ chidraprahāriṇaṃ vaidyarandhrānveṣiṇaṃ bhoḥśabdavādinaṃ paruṣaṃ raudraceṣṭaṃ śīghragāminaṃ brahmarākṣasena /
tatrāpi vikṛtasvaraṃ bhāṣayantamutrāsayantaṃ brahmavādinaṃ saṃskṛtabhāṣiṇaṃ bahuśastoyaṃ yācantaṃ yajñasenena //
sakrodhadṛṣṭiṃ bhrukuṭimudvahantaṃ bhairavāsyaṃ tvaritamabhidhāvantaṃ ruvantaṃ sasaṃbhramaṃ praharantaṃ naṣṭanidraṃ niśāvicāriṇamannadveṣiṇamanāhāramapyatibalinamannakāle hasantaṃ nirlajjaṃ śūraṃ roṣaṇamapriyavādinamaśuciṃ srīmadyamāṃsaraktamālyapriyaṃ raktamāmiṣaṃ vā dṛṣṭvoṣṭhau parilihantaṃ dīnaṃ śaṅkitaṃ dhāvantamakasmādrudantaṃ hasantaṃ gāyantaṃ nṛtyantaṃ nirarthakaṃ paribhāṣamāṇaṃ rākṣasena /
tatrāpi paruṣacchaviṃ bhūmiṃ tāḍayantamakasmādrudantaṃ viśākhena /
bhinnagadgadakaṇṭhamaṅgāni bhañjayantaṃ jihvāṃ parilihānamakṣamālayā japamānaṃ śaucamabhīkṣṇaṃ kurvāṇaṃ saṅgamena /
meghavidyududayāyāsate krudhyantaṃ jalavṛṣṭiṃ samantānmanyamānaṃ śakaṭaniṣpīḍinaṃ vidyunmālinā /
āmamāṃsapalalamūlakāpūpaparamānnayācinaṃ rūkṣacchaviṃ virūpākṣeṇa //
asvasthacittaṃ naikatra tiṣṭhantaṃ paridhāvinaṃ dayitanṛtyagītahāsocchiṣṭamadyamāṃsaśūnyanivāsaratiṃ purastādabhighnantaṃ nirbhatsanāddīnaśaṅkitavadanaṃ nakhairātmavapuṣi likhantaṃ naṣṭasmṛtiṃ baddhābaddhabhāṣiṇamakasmādrudantaṃ duḥkhānyāvedayamānamudhvastarūkṣadehasvaraṃ durgandhamaśuciṃ nagnaṃ malinaṃ rathyācailatṛṇābharaṇaṃ saṅkarakūṭakāṣṭhāśvārohiṇaṃ lolaṃ bahvāśinaṃ piśācena /
tatrāpi bhojanaṃ dṛṣṭvā hasantaṃ visvaraṃ krośantaṃ nityabhītaṃ kaśmalena /
sarvagātrāṇi spandayantaṃ muhurmuhurdhāvantaṃ bhīṣayamāṇaṃ kuśena /
vaidyaṃ dṛṣṭvā kupyantaṃ bhramadbhojinaṃ bahvāśinaṃ bhasmaguṇṭhanaśayanaṃ striyo mārge rundhānaṃ mūtrapurīṣavimardinaṃ nistejasā /
pretākṛticeṣṭāgandhaṃ tṛṇacchedinaṃ bhītamāhāradveṣiṇaṃ pretena //
bahupralāpamugravākyaṃ vilambitagatiṃ kṛṣṇavadanaṃ śūnapralambavṛṣaṇaṃ kūṣmāṇḍena //
nagnaṃ dhāvantamakasmādaśmakāṣṭhādi gṛhītvā bhramantaṃ tṛṇacīramālyanivasanamutrastadṛṣṭiṃ paruṣābhidhāyinaṃ śmaśānaśūnyaikavṛkṣarathyāniṣeviṇaṃ tilānnamadyāmiṣasaktadṛṣṭiṃ kākhordena //
ugravādinaṃ raktatrastanetramannābhilāṣiṇamudakaṃ prārthayamānaṃ maukiraṇena //
satyavādinaṃ parivepinaṃ dhūpagandhamālyaratimatinidrāluṃ vetālena //
aprasannadṛṣṭiṃ calannetrapakṣmāṇaṃ śaṅkitekṣaṇaṃ dīnavadanaṃ saṃśuṣkatāluṃ nidrāluṃ pratihatavācamapasavyavastramalpāgnimarocakinaṃ tilaguḍapāyasamāṃsaruciṃ ca pitṛgraheṇa //
ṛṣiguruvṛddhasiddhānāmābhiśāpānudhyānānurūpavihāravyāhārāhāraṃ tadgraheṇa gṛhītaṃ vidyāditi /
bhavati cātra //
lakṣayet jñānavijñānavākceṣṭābalapauruṣam /
puruṣe 'pauruṣaṃ yatra tatra bhūtagrahaṃ vadet //
kumāravṛndānugataṃ nagnamuddhatamūrdhajam /
asvasthamanasaṃ dairghyakālikaṃ sagrahaṃ tyajet //
Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0