Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ashtanga Sangraha · Chapter 6.7

6.7.1

athāto bhūtavijñānīyaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

6.7.2

aṣṭādaśa bhūtādhipatayaḥ /
tadyathā /
surāsuragandharvoragayakṣabrahmarākṣasarākṣasapiśācapretakūṣmāṇḍakākhordamaukiraṇavetālapitaraḥ ṛṣiguruvṛddhasiddhāśca /
te punaḥ pṛthak koṭiparivārāḥ /
teṣāmapi cāparisaṅkhyeyaḥ parivāra ityananto bhūtalokaḥ //

6.7.3

sarvo 'pi ca prāyeṇāhārakāmā niśārdhavicāriṇo bhayānakā māṃsāsṛgvasāśinaḥ //

6.7.4

api ca /
surāsurādisaṃvāsasaṃsargāttacchīlācārakarmatayā ca tatsaṃjñāṃ labhante //

6.7.5

teṣāṃ punaranupraveśe kāraṇaṃ sadyaḥ pūrvakṛto vā viśeṣeṇa prajñāparādhaḥ //

6.7.6

tena hi kāmakrodhalobhamohādijanitena praluptadhamabhinnavratācāraśauco malīmasaḥ pūjyānatikrāmannātmānamupahanti //

6.7.7

tatastamātmahanamavatāragaveṣiṇo devādigrahā apyanughnanti /
tadvadunmādāpasmāropaplutacittaṃ tathā jvarādyāmayopahatamapi /
viśeṣataśca vraṇinaḥ pūyāsṛksnehagandhena //

6.7.8

evaṃvidhāṃstu puruṣāneṣvāghātakāleṣvabhigacchanti //

6.7.9

tadyathā /
pāpasya karmaṇaḥ samārambhe /
pūrvakṛtasya vā pariṇāmakāle /
ekasya vā śūnyagṛhanivāse /
catuṣpathādhiṣṭhāne vā /
sandhyāvelāyāmaprayatabhāve vā pakṣasandhiṣu vā mithunībhāve /
rajasvalābhigamane vā /
viguṇe vādhyāpanahomabalimaṅgalaprayoge /
niyamabrahmacaryavratabhaṅge vā /
mahāhave vā /
deśapurakulavināśe vā /
mahāgrahopagamane vā /
striyā vā prajananakāle /
vividhabhūtāśucisaṃsparśe vā /
vamanavirecanarudhirasrāve vā /
aśuceraprayatasya vā caityadevāyatanābhigamane vā /
māṃsamadhuguḍatilamadyocchiṣṭe vā /
digvāsasi vā /
niśi nagaracatuṣpathopavanaśmaśānābhigamane vā /
dvijagurusurayatipūjyavyatikrame vā //

6.7.10

tatrāvalokayanto janayanti manovikāraṃ surāsuragrahāḥ /
spṛśanto gandharvāḥ /
samāviśanto bhujagāḥ /
yakṣāścātmagandhamāghrāpayantaḥ /
rākṣasā vāhayantodhiruhya /
tathaiva piśācādyāḥ /
darśayantaḥ pitarobhiśapanta ṛṣiguruvṛddhasiddhāḥ //

6.7.11

tatra śīlavantaṃ cokṣācāraṃ śuklāmbaradharaṃ tapaḥsvādhyāyaparaṃ prāyaḥ śuklapratipaditrayodaśyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ vā devā gṛhṇanti /
krodhanaṃ kadaryamātmasambhāvinaṃ kularūpagarvitaṃ kṛṣṇadvādaśyāṃ kṛṣṇatrayodaśyāṃ sandhyayoścāsurāḥ /
priyanṛttagītavāditragandhamālyāmbaraṃ paradārarataṃ cokṣācāraṃ prāyaścaturthyāmaṣṭabhyāṃ dvādaśyāṃ caturdaśyāṃ ca gandharvāḥ /
svapnaśīlaṃ capalamanimitrakrodhanamarthasiddhaṃ brāhmaṇaṃ prāyaḥ pañcabhyāṃ sandhyayormadhyāhne ca nāgāḥ /
satvabalarūpagandharvadhanaśauryayuktaṃ mālyānulepanahāsyapriyamativyākaraṇaṃ prāyaḥ śuklasaptamyāmekādaśyāṃ ca yakṣāḥ //

6.7.12

svādhyāyatapovratacaryādevayatigurupūjārataṃ bhraṣṭaśaucaṃ vā brāhmaṇamabrāhmaṇaṃ vā brahmavādinaṃ śūraṃ māninaṃ devāgārasalilakrīḍanapriyaṃ ca skhalitabrahmacaryaṃ prāyaḥ śuklapañcamyāmaṣṭamyāṃ pūrṇacandradarśane sandhyāsu ca /
brahmarākṣasāḥ //

6.7.13

hīnasatvaṃ piśunaṃ stenaṃ lubdhaṃ śaṭhaṃ prāyo dvitīyātṛtīyāṣṭamīṣu rākṣasapiśācādayaḥ /
kalipānapriyamasūyāvantaṃ paruṣabhāṣiṇaṃ bahvāśinaṃ ca kṛṣṇanavamīdvādaśyorniśi ca rākṣasāḥ //

6.7.14

ātmaślāghinaṃ kūṭasākṣyapradaṃ paropatāpinaṃ ca caturdaśyāṃ piśācādayaḥ //

6.7.15

mātāpitṛguruvṛddhasiddhācāryopasevinaṃ prāyo daśamyāmamāvāsyāṃ ca pitaraḥ /
tadvidhameva ca prāyaḥ ṣaṣṭhyāṃ navamyāṃ ca guruvṛddhasiddhāḥ /
tathaiva ca snānaśuciviviktasevinaṃ dharmaśāstraśrutikāvyakuśalamṛṣayaḥ //

6.7.16

teṣāṃ tu grahīṣyatāṃ pūrvarūpāṇi bhavanti /
tadyathā /
devagobrāhmaṇatapasvināṃ hiṃsārucitvaṃ nṛśasābhiprāyatā kopanatvamaratirojovarṇacchāyābalavapuṣāṃ copataptiḥ svapne devādibhirbhatsanaṃ pravartanaṃ ca //

6.7.17

tatra saumyadṛṣṭiṃ gambhīramapradhṛṣyamakopanaṃ śucimanidraṃ bhojanānabhilāṣiṇamalpasvedamūtrapurīṣavācaṃ saṃskṛtavādinaṃ devadvijagurubhaktaṃ śuklamālyāmbarasaritpulinaśailoccabhavanadadhikṣīrasurabhipriyaṃ cirādakṣiṇī nimīlayantaṃ varapradātāraṃ śubhagandhaṃ varcasvinaṃ phullapadmopamamukhaṃ devagraheṇa gṛhītaṃ vidyāt //

6.7.18

tatrāpi govṛṣamiva nadantaṃ dīptamukhanayanamādīptena svareṇa sarvamābhāṣamāṇamīśvareṇa /
medhastanitavidyudvṛṣṭīrvācā visṛjantamindreṇa /
dhanāni vācā prayacchantamācchindantaṃ ca dhanadena /
surāsavasamagandhaṃ kāṣṭhatṛṇarajjvādi sarvaṃ pāśamabhimanyamānaṃ varuṇena //

6.7.19

jihmadṛṣṭiṃ duṣṭātmānaṃ krodhanamatṛptaṃ sasvedagātraṃ devabrāhmaṇagurudveṣiṇaṃ nirbhayamabhimāninaṃ śūraṃ vyavasāyinaṃ rudro 'hamindrohamupendro 'haṃ skando 'haṃ viśākho 'hamityādi bhāṣamāṇaṃ vikṛtavācamasakṛddhasantaṃ surāmiṣaruciṃ dantairnakhaiśca parān hiṃsantamasureṇa //

6.7.20

svācāraṃ hṛṣṭātmānaṃ śubhagandhamalpavyavahāraṃ nṛtyantaṃ gāyantaṃ mukhavādyāni kurvantaṃ priyodyānapulinaraktavastrasnānamālyānulepanadhūpānnapānahāsalīlāśṛṅgārakathāgāndharvaṃ gandharveṇa /
tatrāpi śiro dhunānaṃ kalahaṃ kurvantaṃ saṃrambheṇa jāgarūkaṃ paṭhantaṃ hasantaṃ hasanena //

6.7.21

krodhanamaniśaṃ viśvasantaṃ bhramantamātapatrāt trasyantaṃ raktākṣaṃ stabdhadṛṣṭiṃ jihvāṃ lolayantaṃ sṛkviṇyau lihānamadhomukhaśāyinaṃ calaṃ vakragāminaṃ bilamavalokya sarpavadūrdhvaṃ prasarantaṃ jalaughaghanadundubhisvanairhṛṣyantaṃ kṣīraghṛtaguḍamadhusnānamālyapriyaṃ gātrāṇi kampayantaṃ dantaiḥ khādantaṃ jale 'vatīrṇamuttaraṇamanicchantamurageṇa //

6.7.22

asakṛt svapnarodanahāsanṛtyagītapāṭhakathānnapānasnānamālyadhūpagandharaktavastraratiṃ raktatrastaviplutākṣaṃ drutaṃ sagarvaṃ mattamiva gacchantaṃ vastrāntamutkarṣayantaṃ calitāgrahastaṃ bahubhāṣiṇaṃ strīlolupaṃ madyāmiṣapriyaṃ sannahya śastraṃ mṛgayamāṇamatibalamavyathaṃ hṛṣṭaṃ tuṣṭamalparoṣaṃ kiṃ kasmai dadāmīti vādinaṃ śubhagandhaṃ varcasvinaṃ dvijātivaidyaparibhāvinaṃ rahasyabhāṣiṇaṃ yakṣeṇa //

6.7.23

tatrāpi hṛṣitaromāṇamūrdhvekṣaṇaṃ prahṛṣṭanayanaṃ caṇḍaṃ paruṣaṃ mahāninādaṃ maṇivareṇa /
rahohasitanṛtyagītānyācarantamākīrṇe maunamāsevamānaṃ vikaṭena //

6.7.24

hāsanṛttapriyamākrośinaṃ pradhāvinaṃ devadvijabhiṣagdveṣiṇaṃ mantravedaśāstrābhidhāyinaṃ kāṣṭhaśastrādibhiścātmānamāghnantaṃ chidraprahāriṇaṃ vaidyarandhrānveṣiṇaṃ bhoḥśabdavādinaṃ paruṣaṃ raudraceṣṭaṃ śīghragāminaṃ brahmarākṣasena /
tatrāpi vikṛtasvaraṃ bhāṣayantamutrāsayantaṃ brahmavādinaṃ saṃskṛtabhāṣiṇaṃ bahuśastoyaṃ yācantaṃ yajñasenena //

6.7.25

sakrodhadṛṣṭiṃ bhrukuṭimudvahantaṃ bhairavāsyaṃ tvaritamabhidhāvantaṃ ruvantaṃ sasaṃbhramaṃ praharantaṃ naṣṭanidraṃ niśāvicāriṇamannadveṣiṇamanāhāramapyatibalinamannakāle hasantaṃ nirlajjaṃ śūraṃ roṣaṇamapriyavādinamaśuciṃ srīmadyamāṃsaraktamālyapriyaṃ raktamāmiṣaṃ vā dṛṣṭvoṣṭhau parilihantaṃ dīnaṃ śaṅkitaṃ dhāvantamakasmādrudantaṃ hasantaṃ gāyantaṃ nṛtyantaṃ nirarthakaṃ paribhāṣamāṇaṃ rākṣasena /
tatrāpi paruṣacchaviṃ bhūmiṃ tāḍayantamakasmādrudantaṃ viśākhena /
bhinnagadgadakaṇṭhamaṅgāni bhañjayantaṃ jihvāṃ parilihānamakṣamālayā japamānaṃ śaucamabhīkṣṇaṃ kurvāṇaṃ saṅgamena /
meghavidyududayāyāsate krudhyantaṃ jalavṛṣṭiṃ samantānmanyamānaṃ śakaṭaniṣpīḍinaṃ vidyunmālinā /
āmamāṃsapalalamūlakāpūpaparamānnayācinaṃ rūkṣacchaviṃ virūpākṣeṇa //

6.7.26

asvasthacittaṃ naikatra tiṣṭhantaṃ paridhāvinaṃ dayitanṛtyagītahāsocchiṣṭamadyamāṃsaśūnyanivāsaratiṃ purastādabhighnantaṃ nirbhatsanāddīnaśaṅkitavadanaṃ nakhairātmavapuṣi likhantaṃ naṣṭasmṛtiṃ baddhābaddhabhāṣiṇamakasmādrudantaṃ duḥkhānyāvedayamānamudhvastarūkṣadehasvaraṃ durgandhamaśuciṃ nagnaṃ malinaṃ rathyācailatṛṇābharaṇaṃ saṅkarakūṭakāṣṭhāśvārohiṇaṃ lolaṃ bahvāśinaṃ piśācena /
tatrāpi bhojanaṃ dṛṣṭvā hasantaṃ visvaraṃ krośantaṃ nityabhītaṃ kaśmalena /
sarvagātrāṇi spandayantaṃ muhurmuhurdhāvantaṃ bhīṣayamāṇaṃ kuśena /
vaidyaṃ dṛṣṭvā kupyantaṃ bhramadbhojinaṃ bahvāśinaṃ bhasmaguṇṭhanaśayanaṃ striyo mārge rundhānaṃ mūtrapurīṣavimardinaṃ nistejasā /
pretākṛticeṣṭāgandhaṃ tṛṇacchedinaṃ bhītamāhāradveṣiṇaṃ pretena //

6.7.27

bahupralāpamugravākyaṃ vilambitagatiṃ kṛṣṇavadanaṃ śūnapralambavṛṣaṇaṃ kūṣmāṇḍena //

6.7.28

nagnaṃ dhāvantamakasmādaśmakāṣṭhādi gṛhītvā bhramantaṃ tṛṇacīramālyanivasanamutrastadṛṣṭiṃ paruṣābhidhāyinaṃ śmaśānaśūnyaikavṛkṣarathyāniṣeviṇaṃ tilānnamadyāmiṣasaktadṛṣṭiṃ kākhordena //

6.7.29

ugravādinaṃ raktatrastanetramannābhilāṣiṇamudakaṃ prārthayamānaṃ maukiraṇena //

6.7.30

satyavādinaṃ parivepinaṃ dhūpagandhamālyaratimatinidrāluṃ vetālena //

6.7.31

aprasannadṛṣṭiṃ calannetrapakṣmāṇaṃ śaṅkitekṣaṇaṃ dīnavadanaṃ saṃśuṣkatāluṃ nidrāluṃ pratihatavācamapasavyavastramalpāgnimarocakinaṃ tilaguḍapāyasamāṃsaruciṃ ca pitṛgraheṇa //

6.7.32

ṛṣiguruvṛddhasiddhānāmābhiśāpānudhyānānurūpavihāravyāhārāhāraṃ tadgraheṇa gṛhītaṃ vidyāditi /
bhavati cātra //

6.7.33

lakṣayet jñānavijñānavākceṣṭābalapauruṣam /
puruṣe 'pauruṣaṃ yatra tatra bhūtagrahaṃ vadet //

6.7.34

kumāravṛndānugataṃ nagnamuddhatamūrdhajam /
asvasthamanasaṃ dairghyakālikaṃ sagrahaṃ tyajet //

Original text: Aṣṭāṅgasaṃgraha · Edition: e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc