Ashtanga Sangraha · Chapter 3.12

athāta udaranidānaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ /
iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ //

rogāḥ sarve 'pi mande 'gnau sutarāmudarāṇi tu /
ajīrṇānmalinaiścānnairjāyante malasañcayāt //

ūrdhvādho dhātavo rudhvā vāhinīrambuvāhinīḥ /
prāṇāgnyapānān sandūṣya kuryustvaṅmāṃsasandhigāḥ //

ādhmāpya kukṣimudaram aṣṭadhā tacca bhidyate //

pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca plīhabaddhakṣatodakaiḥ /
tenārtāḥ śuṣkatālvoṣṭhāḥ śūnapādakarodarāḥ //

naṣṭaceṣṭābalāhārāḥ kṛśāḥ pradhmātakukṣayaḥ /
syuḥ pretarūpāḥ puruṣā bhāvinastasya lakṣaṇam //

kṣunnāśo 'nnaṃ cirātsarvaṃ savidāhaṃ ca pacyate /
jīrṇājīrṇaṃ na jānāti sauhityaṃ sahate na ca //

kṣīyate balataḥ śaśvacchvasityalpe 'pi ceṣṭite /
vṛddhirviśo 'pravṛttiśca kiñcicchophaśca pādayoḥ //

rugbastisandhau tatatā laghvalpābhojanairapi /
rājījanma valīnāśo jaṭhare jaṭhareṣu tu //

sarveṣu tandrā sadanaṃ malasaṅgo 'lpavahnitā /
dāhaḥ śvayathurādhmānamante salilasambhavaḥ //

sarvaṃ tvatoyamaruṇamaśophaṃ nātibhārikam /
gavākṣitaṃ sirājālaḥ sadā guḍuguḍāyate //

nābhimantraṃ ca viṣṭabhya vegaṃ kṛtvā praṇaśyati /
māruto hṛtkaṭīnābhipāyuvaṅkṣaṇavedanaḥ //

saśabdo niścaredvāyurviḍ baddhā mūtrmalpakam /
nātimando 'nalo laulyaṃ na ca syādvirasaṃ mukham //

tatra vātodare śophaḥ pāṇipānmuṣkasandhiṣu /
kukṣipārśvodarakaṭīpṛṣṭharuk parvabhedanam //

śuṣkakāso 'ṅgamardo 'dhogurutā malasaṅgrahaḥ /
śyāvāruṇatvagāditvamakasmāddhrāsavṛddhimat //

satodabhedamudaraṃ tanukṛṣṇasirātatam /
ādhmātadṛtivacchabdamāhaṃtaṃ prakaroti ca //

vāyuścātra sarukśabdo vicaretsarvatogatiḥ /
pittodare jvaro mūrcchā dāhastṛṭ kaṭukāsyatā //

bhramo 'tisāraḥ pītatvaṃ tvagādāvudaraṃ harit /
pītatāmrasirānaddhaṃ sasvedaṃ soṣma dahyate //

dhūmāyati mṛdusparśaṃ kṣiprapākaṃ pradūyate /
śleṣmodare 'ṅgasadanaṃ svāpaḥ śvayathugauravam //

nidrotkleśāruciśvāsakāsaśuklatvagāditā /
udaraṃ stimitaṃ snigdhaṃ śuklarājītataṃ mahat //

cirābhivṛddhi kaṭhinaṃ śītasparśaṃ guru sthiram /
tridoṣakopanaistaistaiḥstrīdattaiśca rajomalaiḥ //

garadūṣīviṣādyaiśca saraktāḥ sañcitā malāḥ /
koṣṭhaṃ prāpya vikurvāṇāḥ śophamūrcchābhramānvitam //

kuryustriliṅgamudaraṃ śīghrapākaṃ sudāruṇam /
bādhate tacca sutarāṃ śītavātābhradarśane //

atyāśitasya saṅkṣobhādyānayānādiceṣṭitaiḥ /
ativyavāyabhārādhvagamanavyādhikarśanaiḥ //

vāmapārśvāśritaḥ plīhā cyutaḥ sthānādvivarddhate /
śoṇitaṃ vā rasādibhyo vivṛddhaṃ taṃ vivarddhayet //

so 'ṣṭhīlevātikaṭhinaḥ pronnataḥ kūrmapṛṣṭhavat /
krameṇa vardhamānaśca kukṣāvudaramāvahet //

śvāsakāsapipāsāsyavairasyādhmānarugjvaraiḥ /
pāṇḍutvamūrcchācchardībhirdāhamohaiśca saṃyutam //

aruṇābhaṃ vivarṇaṃ vā nīlahāridrarājimat /
udāvartarujānāhairmohatṛḍdahanajvaraiḥ //

gauravārucikāṭhinyairvidyāttatra malān kramāt /
plīhavaddakṣiṇāt pārśvāt kuryādyakṛdapi cyutam //

pakṣmavālaiḥ sahānnena bhuktairbaddhāyane gude /
durnāmabhirudāvartairannairvāntropalepibhiḥ //

varcaḥ pittakaphān rudhvā karoti kupito 'nilaḥ /
apāno jaṭharaṃ tena syurdāhajvaratṛṭkṣavāḥ //

kāsaśvāsorusadanaṃ śirohṛnnābhipāyuruk
malasaṅgo 'rucicchardirudaraṃ mūḍhamārutam //

sthiraṃ nīlāruṇasirārājīnaddhamarāji vā /
nābherupari ca prāyo gopucchākṛti jāyate //

asthyādiśalyaiḥ sānnaiśca bhuktairatyaśanena vā /
bhidyate pacyate cāntraṃ tacchidraiśca sravan bahiḥ //

āma eva gudādeti tatolpālpaṃ saviḍrasaḥ /
tulyaḥ kuṇapagandhena picchilaḥ pītalohitaḥ //

śeṣaścāpūrya jaṭharaṃ jaṭharaṃ ghoramāvahet /
vardhate tadadhonābherāśu caiti jalātmatām //

udriktadoṣarūpaṃ ca vyāptaṃ ca śvāsatṛṭbhramaiḥ /
chidrodaramidaṃ prāhuḥ parisrāvīti cāpare //

pravṛttasnehapānādeḥ sahasāmāmbupāyinaḥ /
atyambupānānmandāgreḥ kṣīṇasyātikṛśasya vā //

rudhvāmbumārgānanilaḥ kaphaśca jalamūrcchitaḥ /
varddhayetāṃ tadevāmbu tatsthānādudarāśritau //

tataḥ syādudaraṃ tṛṣṇāgudasrutirujānvitam /
kāsaśvāsāruciyutaṃ nāvaṇasirātatam //

toyapūrṇadṛtisparśaśabdaprakṣobhavepathu /
dakodaraṃ mahat snigdhaṃ sthiramāvṛttanābhi tat //

upekṣayā ca sarveṣu doṣāḥ svasthānataścyutāḥ /
pākāddravā dravīkuryuḥ sandhisrotomukhānyapi //

svedaśca bāhyasrotassu vihatastiryagāsthitaḥ /
tadevodakamāpyāyya picchāṃ kuryāttadā bhavet //

gurūdaraṃ sthiraṃ vṛttamāhataṃ ca na śabdavat /
mṛdu vyapetarājīkaṃ nābhyāṃ spṛṣṭaṃ ca sarpati //

tadanūdakajanmāsmin kukṣivṛddhistato 'dhikam /
sirāntarddhānamudakajaṭharoktaṃ ca lakṣaṇam //

vātapittakaphaplīhasannipātadakodaram /
kṛcchraṃ yathottaraṃ pakṣāt paraṃ prāyo 'pare hataḥ //

sarvaṃ ca jātasalilaṃ riṣṭhoktopadravānvitam /
janmanaivodaraṃ sarvaṃ prāyaḥ kṛcchratamaṃ matam //

balinastadajātāmbu yatnasādhyaṃ navotthitam //